โบราณสถานวัดพระยาแมน

Rating: 3.1/5 (7 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน (โดยทั่วไป)

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 18.30 น. (โดยทั่วไป – พื้นที่เป็นวัดร้าง แนะนำเช็กประกาศ/สภาพหน้างานก่อนเดินทาง)

 

โบราณสถานวัดพระยาแมน เป็นที่เที่ยวอยุธยานอกเกาะเมืองโซนเหนือ แถบคลองสระบัว/ลุมพลี ที่เหมาะกับคนอยากเห็น “อยุธยาแบบเงียบ ๆ แต่มีเรื่องเล่าหนักแน่น” เพราะนี่คือวัดร้างขนาดค่อนข้างกว้างที่ชื่อไปโผล่ชัดในพงศาวดารช่วงสมเด็จพระเพทราชา และยังมีรายละเอียดทางสถาปัตยกรรมให้เดินดูได้จริง โดยเฉพาะพระอุโบสถ เจดีย์ย่อมุม และหอระฆังที่มีเอกลักษณ์ด้านช่องเปิดรูปกลีบบัว ซึ่งทำให้การเดินชมไม่ใช่แค่การมองซากอิฐ แต่เป็นการอ่าน “ความตั้งใจของช่าง” และ “ชั้นความสัมพันธ์ระหว่างพระราชอำนาจกับศาสนสถาน” ในปลายอยุธยาที่จับต้องได้

 

สิ่งที่ทำให้วัดพระยาแมนต่างจากวัดร้างหลายแห่งคือ “เรื่องเล่าที่ผูกกับตัวบุคคลและการเมือง” มากกว่าการเป็นวัดที่ดังจากงานศิลป์เพียงอย่างเดียว เอกสารประวัติศาสตร์ไม่ได้ระบุปีสร้างแน่ชัด แต่ชื่อวัดไปปรากฏในพงศาวดารยุคสมเด็จพระเพทราชา พร้อมภาพจำสำคัญว่า พระองค์เคยผนวชที่นี่ในช่วงที่ยังเป็นขุนนาง และมีพระอาจารย์อธิการผู้ให้โอวาทสั่งสอน พร้อมเรื่องคำทำนายว่าจะได้ครองราชสมบัติ เมื่อพระเพทราชาขึ้นครองราชย์แล้วจึงทรงระลึกถึงคุณพระอาจารย์ เสด็จมาถวายนมัสการ และโปรดให้บูรณะปฏิสังขรณ์วัดให้ถาวรกว่าเดิม พร้อมทั้งมีการสมโภชหลายวัน และแต่งตั้งพระอาจารย์อธิการเป็น “พระยาศรีสัจจญาณมุนี” ราชาคณะฝ่ายคามวาสีตามบันทึกพงศาวดาร ซึ่งสะท้อนว่า วัดแห่งนี้ไม่ได้เป็นแค่วัดท้องถิ่น แต่เป็นพื้นที่ที่มีความหมายทางการเมืองและความชอบธรรมของราชสำนักในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของอยุธยา

 

พอเราเอา “แกนเรื่องพระเพทราชา” มาวางทับกับพื้นที่จริง สิ่งที่สนุกคือการได้ตั้งคำถามว่า อะไรทำให้วัดพระยาแมนเป็นพื้นที่ที่พระองค์เลือกกลับมาสร้าง/บูรณะให้ยิ่งใหญ่กว่าเดิม และทำไมการบูรณะวัดถึงมีพลังทางสัญลักษณ์มากในยุคนั้น ในเชิงรัฐศาสตร์แบบบ้าน ๆ วัดคือพื้นที่ความศรัทธาของผู้คน และการบูรณะวัดคือการประกาศความเอื้ออาทร ความมั่นคง และความเป็นธรรมของผู้ปกครอง ดังนั้นการที่วัดพระยาแมนถูกยกขึ้นเป็น “วัดที่กษัตริย์บูรณะ” จึงทำให้ความทรงจำของวัดยืนยาวกว่าแค่ร่องรอยอิฐเก่า ๆ

 

ในมุมโบราณคดีและสถาปัตยกรรม วัดพระยาแมนยังมีจุดให้เดินดูแบบเพลิน ๆ เพราะแม้จะเป็นวัดร้าง แต่ยังพอมองเห็นผังและองค์ประกอบหลักได้หลายส่วน โดยมีข้อมูลพิกัดและรายละเอียดแหล่งศิลปกรรมที่ระบุชัดว่าตั้งอยู่บริเวณลุมพลี/คลองสระบัว และให้พิกัดตำแหน่งไว้สำหรับการอ้างอิง (เหมาะกับคนที่อยากปักหมุดไปแบบไม่หลง) ทำให้การเดินทางไปถึงหน้างานทำได้ตรงจุดมากขึ้นเมื่อเทียบกับวัดร้างบางแห่งที่ชื่อคล้ายกันหรืออยู่ซ่อนในชุมชน

 

ถ้าคุณชอบ “ดูของให้เห็นโครง” แนะนำให้เริ่มจากการเดินวนรอบพระอุโบสถก่อน เพราะอุโบสถคือหัวใจของวัดในเชิงการประกอบสังฆกรรม และมักเป็นตัวบอกยุคสมัยได้ดี เวลายืนดูให้ลองสังเกตทิศทาง การจัดประตูหน้าหลัง ช่องหน้าต่าง และร่องรอยการก่อสร้างที่บางแหล่งเล่าว่ามีการก่อทับซ้อนหลายช่วงยุค ซึ่งถ้าดูดี ๆ จะเห็นความต่างของอิฐ ปูน และการเข้ามุมที่ไม่เหมือนกันทั้งหมด การเดินช้า ๆ แบบนี้ช่วยให้เรา “เห็นเวลา” ผ่านงานช่างมากกว่าการอ่านป้ายเพียงอย่างเดียว

 

อีกจุดที่คนชอบคือเจดีย์ย่อมุม (ย่อมุมไม้สิบสอง/เจดีย์ทรงย่อมุมในภาษาคนทั่วไป) เพราะทรงนี้ถ่ายรูปออกมาจะเห็นมิติชัดมาก โดยเฉพาะช่วงเช้าหรือก่อนเย็นที่เงาตกเฉียงจะทำให้เหลี่ยมมุมเด่นขึ้น และช่วยให้ภาพดูมีน้ำหนักทางประวัติศาสตร์แบบไม่ต้องแต่งเยอะ ถ้าคุณอยากได้ภาพที่ “เล่าเรื่องอยุธยาแบบไม่ซ้ำ” วัดพระยาแมนให้บรรยากาศต่างจากวัดยอดฮิตในเกาะเมือง เพราะที่นี่คนไม่หนาแน่นเท่า เดินได้สบายกว่า และมีความเป็นพื้นที่กว้างที่ปล่อยให้เราเงียบกับตัวเองได้

 

ส่วน “หอระฆัง” เป็นอีกองค์ประกอบที่หลายคนเดินผ่านแล้วไม่ทันสังเกต ทั้งที่มีรายละเอียดน่าดู โดยมีข้อมูลเล่าว่าหอระฆังมีช่องเปิดรูปกลีบบัวทะลุถึงกันทั้ง 4 ด้าน และมีชั้นส่วนสำหรับแขวนระฆังเหนือฐานเขียงและฐานบัว ถ้าคุณพาเด็กหรือคนที่ชอบงานช่างมา ลองชวนกันสังเกตว่า ช่องเปิดรูปกลีบบัวช่วยทั้งเรื่องแสง ลม และน้ำหนักของโครงสร้างอย่างไร แล้วจะรู้สึกว่าคนสมัยก่อน “คิด” เรื่องสถาปัตยกรรมละเอียดมากกว่าที่เรามักให้เครดิต

 

อีกเหตุผลที่วัดพระยาแมนเหมาะกับการมาเที่ยวคือมันช่วยเติมภาพอยุธยาในมิติ “นอกเกาะเมือง” ให้ครบ เพราะคนส่วนใหญ่จะวนอยู่แถววัดมหาธาตุ วัดพระศรีสรรเพชญ์ หรือโซนป้อม/ริมน้ำ แต่คลองสระบัวและฝั่งเหนือมีวัดสำคัญหลายแห่งที่เชื่อมกับเรื่องราวราชสำนักและการศึกสงคราม รวมถึงมีวัดที่ยังเป็นวัดใช้งานอยู่ให้แวะไหว้และเรียนรู้ต่อได้ ดังนั้นการใส่วัดพระยาแมนไว้ในทริปจะทำให้คุณได้ “เส้นทาง” ที่หลากหลายกว่าเดิม ไม่ใช่แค่เปลี่ยนวัดไปเรื่อย ๆ ในโซนเดิม

 

เรื่องที่ควรคุยกันตรง ๆ คือวัดพระยาแมนเป็น “วัดร้าง/โบราณสถาน” ดังนั้นการเที่ยวที่ดีคือเที่ยวแบบเบาเท้า ไม่ปีนป่าย ไม่ยืนพิงจุดที่เสี่ยง และไม่ขีดเขียนบนอิฐปูน เพราะร่องรอยเล็ก ๆ ที่เราฝากไว้วันนี้ มันอยู่กับโบราณสถานไปอีกนานกว่าชีวิตเราเสมอ ถ้าคุณชอบถ่ายรูป แนะนำให้ใช้ทางเดิน/พื้นที่โล่งเป็นหลัก เลี่ยงการเข้าไปใกล้ส่วนที่แตกร้าว และถ้าพกขาตั้งกล้องก็ควรระวังไม่ให้ไปกระแทกฐานอิฐหรือซากองค์ประกอบที่ยังเปราะอยู่

 

สำหรับคนที่อยาก “อ่านเรื่องให้สนุกขึ้น” ลองถือธีมว่า วัดพระยาแมนคือพื้นที่ที่ทำให้เราเห็นการทำงานร่วมกันของ 3 อย่างคือ 1) ศรัทธาและสถาบันสงฆ์ 2) ความทรงจำส่วนบุคคลของผู้มีอำนาจ (การผนวช/พระอาจารย์) และ 3) การเมืองของความชอบธรรม (การบูรณะวัดหลังขึ้นครองราชย์) พอวางแบบนี้ คุณจะเดินชมแบบมีคำถามในหัวตลอด และโบราณสถานจะไม่กลายเป็นแค่ “กองอิฐเก่า” แต่เป็นเวทีที่อดีตเคยเกิดขึ้นจริง

 

การเดินทาง ถ้าขับรถจากกรุงเทพฯ ให้มุ่งหน้าเข้าตัวเมืองพระนครศรีอยุธยา จากนั้นขยับขึ้นโซนเหนือไปทางคลองสระบัว/ลุมพลี โดยปักหมุด “โบราณสถานวัดพระยาแมน” แล้วขับตามเส้นทางจริงในแผนที่ได้ค่อนข้างตรง จุดนี้อยู่นอกเกาะเมืองไม่ไกลมาก ทำให้จัดทริปแบบ “วัดพระยาแมน + วัดโซนเหนือ + กลับเข้าเกาะเมือง” ได้สบายในวันเดียว ถ้าไม่ขับรถ สามารถนั่งรถไฟหรือรถตู้มาลงตัวเมืองอยุธยา แล้วต่อแท็กซี่/รถรับจ้าง/แอปเรียกรถไปวัดพระยาแมนได้ โดยถ้าวางแผนหลายจุด แนะนำเหมารถเป็นรอบจะคุ้มเวลาและจัดเส้นทางได้ลื่นกว่า

 

เพื่อความชัวร์เรื่องการเข้าพื้นที่ (เพราะบางช่วงอาจมีการดูแลหน้างาน/ซ่อมบำรุง/จัดการพื้นที่) แนะนำให้เช็กข้อมูลล่าสุดจากหน่วยงานด้านอุทยานประวัติศาสตร์หรือแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือก่อนเดินทาง โดยเฉพาะถ้าคุณตั้งใจไปช่วงเย็นหรือวันหยุดยาว จะได้ไม่เสียเที่ยวและวางแผนต่อกับจุดใกล้เคียงได้แม่น

 

 

ตอบ: อยู่โซนคลองสระบัว/ลุมพลี ทางทิศเหนือของเกาะเมืองพระนครศรีอยุธยา เป็นวัดร้างที่มีอาณาบริเวณค่อนข้างกว้าง และสามารถปักหมุดชื่อ “วัดพระยาแมน” เพื่อนำทางไปได้

 

ตอบ: พงศาวดารกล่าวถึงวัดพระยาแมนในรัชสมัยสมเด็จพระเพทราชา โดยมีเรื่องเล่าว่าพระองค์เคยผนวชที่วัดนี้มาก่อน และหลังขึ้นครองราชย์ทรงบูรณะปฏิสังขรณ์วัด รวมถึงแต่งตั้งพระอาจารย์อธิการเป็นราชาคณะ

 

ตอบ: แนะนำโฟกัสที่พระอุโบสถ เจดีย์ย่อมุม และหอระฆัง รวมถึงการเดินอ่านผังวัดและสเกลพื้นที่ เพราะเป็นจุดที่ทำให้จินตนาการถึงความยิ่งใหญ่ในอดีตได้ชัด

 

ตอบ: ถ้าเดินชมแบบอ่านรายละเอียด ถ่ายภาพ และเดินวนให้ครบ เผื่อประมาณ 45 – 90 นาทีจะกำลังดี

 

ตอบ: โดยทั่วไปมักอ้างอิงช่วงเวลาประมาณ 08.00 – 18.30 น. แต่เพราะเป็นวัดร้าง/โบราณสถาน แนะนำเช็กข้อมูลล่าสุดและสภาพหน้างานก่อนเดินทาง โดยเฉพาะถ้าไปช่วงเย็นหรือวันหยุดยาว

 

ตอบ: สามารถสอบถามข้อมูลโบราณสถานในพื้นที่อยุธยากับอุทยานประวัติศาสตร์พระนครศรีอยุธยา โทร 035-242-525 เพื่อความชัวร์เรื่องการเข้าพื้นที่และการจัดการหน้างาน