ศูนย์ศิลปาชีพระหว่างประเทศ

Rating: 4.3/5 (6 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00–17.00 น.

 

ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (SACICT) คือหนึ่งในจุดหมาย “ที่เที่ยวอยุธยา” ที่เหมาะกับคนที่อยากเห็นอยุธยาในมุมร่วมสมัย เพราะแทนที่จะพาเราเดินย้อนเวลาไปหาอดีตผ่านโบราณสถานเพียงอย่างเดียว ที่นี่พาเราเดินเข้าไปใน “พื้นที่ของงานฝีมือไทย” ซึ่งยังมีชีวิตอยู่จริงในปัจจุบัน ทั้งในฐานะศิลปะ วัฒนธรรม อาชีพ และเศรษฐกิจสร้างสรรค์ที่ต่อยอดไปไกลกว่าการเป็นของฝากชิ้นหนึ่ง การมาเยือนจึงไม่ใช่แค่การมาเดินดูของสวยงาม แต่เป็นการมาสัมผัสว่าเหตุใดงานคราฟต์ไทยถึงยืนระยะได้ และเหตุใด “ทักษะ” จากชุมชนต่าง ๆ จึงสามารถถูกยกระดับให้กลายเป็นสินค้าที่มีมาตรฐาน มีเรื่องเล่า และมีคุณค่าในสายตาคนไทยและชาวต่างชาติ

 

เพื่อให้เข้าใจความหมายของสถานที่นี้แบบลึกขึ้น จำเป็นต้องมองย้อนกลับไปที่รากแนวคิด “ศิลปาชีพ” ซึ่งในประวัติการพัฒนาอาชีพของคนไทย พระราชกรณียกิจที่สำคัญอย่างหนึ่งของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ คือการเสด็จพระราชดำเนินตามพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวไปทรงเยี่ยมราษฎรในทุกแห่งหนทั่วทุกภาคของประเทศไทยอย่างต่อเนื่องยาวนานหลายสิบปี การเสด็จฯ เช่นนี้ทำให้ทรงเห็นสภาพความเป็นอยู่ที่แท้จริงของผู้คน เห็นทั้งความทุกข์ ความสุข และความเปราะบางของรายได้ในชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะโจทย์ “ความยากจน” ที่ทำให้หลายครอบครัวต้องดิ้นรนอยู่กับความไม่แน่นอน พระราชประสงค์สำคัญจึงคือการจัดหาอาชีพให้ราษฎรทำ เพื่อเพิ่มพูนรายได้ให้เพียงพอต่อการยังชีพในสภาพสังคมเศรษฐกิจที่เปลี่ยนไป แนวคิดนี้สำคัญตรงที่ไม่ใช่การช่วยเหลือแบบชั่วคราว หากเป็นการวางฐานให้คนมีทักษะ มีงานทำ และยืนได้ด้วยตัวเอง

 

ด้วยพระราชดำริที่มองเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาในท้องถิ่น สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถทรงสนพระทัยในงานฝีมือพื้นบ้านหรือศิลปกรรมพื้นบ้านที่ผลิตจากวัสดุท้องถิ่นเป็นจำนวนมาก เพราะงานเหล่านี้สะท้อนความละเอียดอ่อนของคนทำงาน และสะท้อนอัตลักษณ์ที่แตกต่างกันไปตามภูมิภาค พระองค์ทรงส่งเสริมด้วยการจัดให้มีครูออกไปฝึกสอนราษฎรเพื่อปรับปรุงคุณภาพงานให้ดียิ่งขึ้น เมื่อผู้เรียนมีความชำนาญและผลงานได้มาตรฐาน ก็ทรงรับซื้อผลงานด้วยพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ ทำให้ “งานฝีมือ” ซึ่งเดิมทีอาจเป็นเพียงงานยามว่างหรือทำใช้ในครัวเรือน ถูกยกระดับสู่ “อาชีพ” ที่มีตลาดรองรับและมีมาตรฐานการผลิต ต่อมาจึงเกิดการขยายงานเป็นมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ และเกิดระบบการฝึกอบรมที่จริงจังขึ้นเรื่อย ๆ

 

พื้นที่ “บางไทร” เองก็เป็นหนึ่งในภาพจำสำคัญของฐานงานศิลปาชีพในระดับพื้นที่ เพราะมีการพัฒนาศูนย์ฝึกและกิจกรรมที่ทำให้เห็นกระบวนการถ่ายทอดทักษะเป็นระบบ แต่ในอีกด้านหนึ่ง เมื่อโลกการค้าและความต้องการของผู้บริโภคเปลี่ยนไป งานคราฟต์ไทยก็ต้องมีเวทีที่สามารถทำหน้าที่มากกว่า “ฝึก” นั่นคือเวทีที่ช่วย “สื่อสาร” คุณค่าของงาน ช่วย “สร้างตลาด” และช่วย “เชื่อม” งานฝีมือไทยกับผู้คนหลากกลุ่ม ทั้งคนไทย นักท่องเที่ยว นักสะสม นักออกแบบ ผู้ประกอบการ และผู้ซื้อจากต่างประเทศ นี่คือบริบทที่ทำให้ “ศูนย์ส่งเสริมศิลปาชีพระหว่างประเทศ (SACICT)” มีบทบาทโดดเด่น เพราะที่นี่คือพื้นที่ที่ทำให้ศิลปหัตถกรรมไทยถูกเล่าอย่างเป็นระบบในมิติการจัดแสดง การจำหน่าย และการต่อยอดเชิงเศรษฐกิจสร้างสรรค์ โดยยังคงยืนอยู่บนรากของฝีมือและภูมิปัญญาไทย

 

เมื่อเดินทางมาถึง SACICT ภาพแรกที่คนจำนวนมากรับรู้คือความเป็น “ศูนย์รวมงานฝีมือ” ที่ไม่ได้เล็กและไม่ได้ทำแบบชั่วครั้งชั่วคราว แต่มีความเป็นองค์กร มีความเป็นพื้นที่จัดการ และมีความตั้งใจในการคัดสรรงานให้สะท้อนภาพรวมของศิลปหัตถกรรมไทยในหลายระดับ ตั้งแต่งานตกแต่ง งานเครื่องแต่งกาย ของขวัญ ของชำร่วย ของใช้ในบ้าน ไปจนถึงงานที่มีความร่วมสมัยมากขึ้น ซึ่งมักทำให้คนที่เคยคิดว่า “งานหัตถกรรมไทย = ของฝากแบบเดิม” เริ่มมองเห็นความหลากหลายของดีไซน์ วัสดุ และฟังก์ชัน การเดินชมจึงให้ความรู้สึกเหมือนได้อ่าน “ประเทศไทยผ่านงานมือ” เพราะแต่ละชิ้นงานไม่เพียงมีความสวยงาม แต่มีภูมิหลังของชุมชน มีวัสดุที่สัมพันธ์กับพื้นที่ และมีขั้นตอนการผลิตที่ต้องใช้เวลา ความอดทน และความชำนาญ

 

เสน่ห์ของการเที่ยวที่นี่อยู่ตรงที่ผู้ชมสามารถค่อย ๆ สร้างสายตาแบบใหม่ในการดูงานฝีมือ กล่าวคือ จากเดิมที่เราอาจดูเพียงว่า “สวยหรือไม่สวย” การเดินชมอย่างตั้งใจจะพาเราไปสู่คำถามที่ลึกขึ้น เช่น วัสดุนี้มาจากไหน เทคนิคนี้ต้องฝึกนานแค่ไหน งานประเภทนี้เกี่ยวพันกับภูมิอากาศหรือวิถีชีวิตอย่างไร และเมื่อถูกนำมาปรับดีไซน์ให้ร่วมสมัย งานชิ้นเดียวกันสามารถเข้าไปอยู่ในบ้านของคนเมืองหรือกลายเป็นของขวัญที่เหมาะกับหลายโอกาสได้อย่างไร ยิ่งสำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติหรือคนทำงานด้านครีเอทีฟ ที่นี่มักเป็นพื้นที่ที่ให้แรงบันดาลใจ เพราะทำให้เห็นว่าความเป็นไทยไม่ได้หยุดอยู่ในพิพิธภัณฑ์ แต่ถูกต่อยอดให้สอดคล้องกับโลกปัจจุบันได้จริง

 

อีกมิติที่ทำให้ SACICT แตกต่างจากสถานที่ “ช้อปของฝาก” ทั่วไป คือความเป็น “พื้นที่กลาง” ที่ตั้งใจเชื่อมงานฝีมือกับการสื่อสารเชิงนิทรรศการและการพัฒนาตลาด กล่าวคือบางช่วงผู้มาเยือนอาจได้เห็นกิจกรรมสาธิตหรือการจัดแสดงที่ช่วยให้เข้าใจงานยาก ๆ ได้ง่ายขึ้น และทำให้เห็นว่าความประณีตที่อยู่ในงานไม่ได้เกิดจากความบังเอิญ แต่เกิดจากการฝึกฝนอย่างมีวินัยและการรักษามาตรฐานที่สืบเนื่อง การมีพื้นที่ลักษณะนี้สำคัญต่อภาพใหญ่ของศิลปหัตถกรรมไทย เพราะช่วยให้ผู้ผลิตรายย่อยหรือชุมชนมีเวทีที่งานของเขาถูกมองเห็นอย่างเหมาะสม ถูกเล่าเรื่องอย่างมีเกียรติ และสามารถเข้าถึงผู้ซื้อได้กว้างขึ้น

 

ถ้ามองในมุมการท่องเที่ยว อยุธยามีสถานที่ที่ทำให้เรา “รู้สึกถึงอดีต” อยู่แล้วจำนวนมาก แต่ SACICT ทำให้เรา “รู้สึกถึงความต่อเนื่อง” ของวัฒนธรรม กล่าวคือเราเห็นวัฒนธรรมไทยไม่ได้จบลงแค่ในประวัติศาสตร์ หากยังอยู่ในมือของคนทำงาน ยังอยู่ในวิธีคิดเรื่องวัสดุและลวดลาย ยังอยู่ในการถ่ายทอดจากครูสู่ศิษย์ และยังอยู่ในกระบวนการยกระดับให้คนทำงานสามารถอยู่ได้ด้วยอาชีพของตัวเอง ดังนั้นทริปที่ดีสำหรับหลายคนจึงเป็นการจัดจังหวะเที่ยวแบบผสมกัน คือช่วงเช้าไปเดินโบราณสถานหรือวัดสำคัญ แล้วช่วงบ่ายมาที่นี่เพื่อ “พักสายตา” ด้วยงานศิลป์ “พักใจ” ด้วยบรรยากาศการเรียนรู้ และ “ปิดทริป” ด้วยของฝากที่มีเรื่องราว ไม่ใช่ของฝากที่ซื้อเพราะต้องซื้อ

 

วิธีเที่ยวให้คุ้มแบบไม่รีบ คือให้เผื่อเวลาสำหรับการเดินชมอย่างละเอียด เพราะงานฝีมือยิ่งดูใกล้ยิ่งเห็นรายละเอียด หลายชิ้นงานมีผิวสัมผัส มีมิติของลาย มีความเรียบร้อยของขอบมุม หรือมีชั้นเชิงของสีที่ไม่เด่นชัดเมื่อมองผ่าน ๆ หากมากับครอบครัว การพาเด็ก ๆ เดินดูงานที่เป็น “ของใช้จริง” จะช่วยให้เด็กเชื่อมโยงได้ง่ายขึ้นว่าศิลปะไม่จำเป็นต้องอยู่บนผนัง แต่สามารถอยู่ในชีวิตประจำวันได้ และยังช่วยให้เด็กเริ่มสังเกตความแตกต่างของงานทำมือกับงานอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นทักษะการมองที่มีประโยชน์ต่อการเรียนรู้ในระยะยาว ส่วนคนที่ชอบถ่ายภาพ ที่นี่มักให้ภาพที่ดูสะอาดตา มีระเบียบ และเล่าเรื่อง “ไทยร่วมสมัย” ได้ดี โดยเฉพาะภาพระยะใกล้ของลวดลายและพื้นผิว ซึ่งทำให้ภาพดูมีน้ำหนักโดยไม่ต้องพึ่งฉากใหญ่

 

การเดินทาง ไป SACICT ในอำเภอบางไทรสามารถวางแผนได้ทั้งแบบรถส่วนตัวและการต่อรถจากจุดหลักในอยุธยาหรือปริมณฑล หากขับรถจากกรุงเทพฯ หรือโซนรังสิต–ปทุมธานี มักเลือกเส้นทางที่เชื่อมเข้าสู่อำเภอบางไทรแล้วมุ่งหน้าไปตำบลช้างใหญ่ ซึ่งเป็นที่ตั้งของศูนย์ฯ โดยภาพรวมการมีรถส่วนตัวจะยืดหยุ่นที่สุด เพราะสามารถจัดทริปรวมกับพระราชวังบางปะอิน โซนเมืองเก่าอยุธยา หรือร้านอาหารกุ้งเผาริมน้ำได้ง่าย หากใช้รถสาธารณะ สามารถวางแผนแบบไปถึงอยุธยาก่อนแล้วต่อรถไปบางไทรตามความสะดวก ทั้งนี้การวางแผนเวลาให้เหมาะกับช่วงเปิดทำการจะช่วยให้เดินชมได้สบายและไม่ต้องเร่ง

 

สิ่งที่ทำให้หลายคนประทับใจหลังเที่ยว SACICT ไม่ใช่แค่ “ของที่ซื้อ” แต่คือ “ภาพจำใหม่” ต่อคำว่า “งานหัตถกรรมไทย” เพราะเมื่อเราได้เห็นความหลากหลายของงานในพื้นที่เดียว เราจะเริ่มเข้าใจว่างานมือไทยไม่ได้เป็นเพียงของตกแต่งเชิงวัฒนธรรม หากเป็นความรู้ เป็นทักษะ เป็นอาชีพ และเป็นเศรษฐกิจสร้างสรรค์ที่เดินหน้าอยู่จริง การมาที่นี่จึงเหมือนการมาเห็นอีกชั้นหนึ่งของประเทศไทย ชั้นที่พูดถึงผู้คนที่ทำงานอย่างละเอียด พูดถึงการรักษาคุณภาพ พูดถึงการต่อยอดแบบไม่ทิ้งราก และพูดถึงการทำให้วัฒนธรรมสามารถเลี้ยงชีวิตคนได้อย่างมีศักดิ์ศรี ซึ่งทั้งหมดนี้คือเหตุผลที่ทำให้ SACICT ควรอยู่ในลิสต์ “ที่เที่ยวอยุธยา” สำหรับคนที่อยากได้มากกว่าการถ่ายรูปกับโบราณสถาน แต่อยากได้ความเข้าใจที่ติดตัวกลับไปด้วย

 

 

ตอบ: เหมาะกับคนที่อยากเดินชมงานศิลปหัตถกรรมไทยแบบเป็นระบบ คนหาของฝากที่มีเรื่องราว นักท่องเที่ยวต่างชาติ รวมถึงสายงานออกแบบและครอบครัวที่อยากให้เด็กได้เรียนรู้คุณค่างานทำมือ

 

ตอบ: หากเดินชมแบบไม่รีบและเผื่อเวลาเลือกซื้อสินค้า แนะนำประมาณ 2–4 ชั่วโมง แต่ถ้าตั้งใจดูรายละเอียดงานและถ่ายภาพมากขึ้นสามารถเผื่อเวลาเป็นครึ่งวันได้

 

ตอบ: โดยข้อมูลล่าสุดระบุว่าไม่เก็บค่าเข้าชม

 

ตอบ: แนะนำให้ดูวัสดุและความเรียบร้อยของงานในระยะใกล้ เลือกชิ้นที่ใช้งานได้จริง และมองหางานที่บอกความเป็นชุมชนหรือเทคนิคเฉพาะ เพราะจะได้ของฝากที่มีทั้งความสวยงามและเรื่องเล่า

 

ตอบ: สามารถจัดทริปรวมกับพระราชวังบางปะอิน เมืองเก่าอยุธยา หมู่บ้านญี่ปุ่น หรือวัดไชยวัฒนารามได้ โดยวางเวลาเดินทางให้พอดีกับช่วงเปิดทำการของแต่ละแห่ง

 

ตอบ: โดยทั่วไปวันธรรมดามักเดินสบายกว่า และถ้าไปช่วงเช้าจะมีเวลาชมละเอียดขึ้นก่อนแดดแรงและก่อนคนเริ่มหนาแน่นในบางช่วง