พิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอน

Rating: 3.5/5 (6 votes)

วันเปิดทำการ: เปิดทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00–17.00 น.

 

พิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอน เป็นหนึ่งในแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่สำคัญของจังหวัดราชบุรี และถือเป็นศูนย์กลางการอนุรักษ์ศิลปะการแสดงหนังใหญ่ของไทยที่มีชื่อเสียงระดับประเทศ พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ตั้งอยู่ภายในวัดขนอน ตำบลสร้อยฟ้า อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี ริมแม่น้ำแม่กลอง ห่างจากตัวอำเภอโพธารามประมาณ 10 กิโลเมตร

 

สถานที่แห่งนี้ไม่ได้เป็นเพียงพิพิธภัณฑ์จัดแสดงวัตถุโบราณเท่านั้น แต่เป็นพื้นที่ที่รวบรวมองค์ความรู้เกี่ยวกับศิลปะการแสดงหนังใหญ่ ซึ่งถือเป็นหนึ่งในมหรสพชั้นสูงของไทยที่ผสมผสานทั้งงานช่าง งานศิลปะ วรรณคดี ดนตรี และการแสดงเข้าด้วยกันอย่างงดงาม

 

ตัวอาคารพิพิธภัณฑ์มีลักษณะเป็นเรือนไทยแบบดั้งเดิม ภายในจัดแสดงนิทรรศการเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาของหนังใหญ่ การแกะสลักตัวหนังใหญ่ ขั้นตอนการสร้างตัวหนัง รวมถึงการจัดแสดงตัวหนังใหญ่ที่ใช้ในการแสดงจริง ซึ่งทำให้ผู้เข้าชมสามารถเข้าใจศิลปะการแสดงประเภทนี้ได้อย่างลึกซึ้ง

 

หนึ่งในจุดเด่นของพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอน คือการเก็บรักษาตัวหนังใหญ่จำนวนถึง 313 ตัว ซึ่งยังคงอยู่ในสภาพสมบูรณ์ ตัวหนังเหล่านี้ส่วนใหญ่เป็นตัวละครจากเรื่องรามเกียรติ์ ซึ่งเป็นวรรณคดีสำคัญของไทย โดยมีการจัดแสดงเป็นชุดการแสดงสำคัญ เช่น ชุดหนุมานถวายแหวน ชุดสหัสสกุมารและเผากรุงลงกา และชุดศึกอินทรชิตครั้งที่ 1

 

หนังใหญ่วัดขนอนมีประวัติความเป็นมาย้อนกลับไปในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยผู้ริเริ่มสร้างตัวหนังใหญ่คือพระครูศรัทธาสุนทร หรือหลวงปู่กล่อม อดีตเจ้าอาวาสวัดขนอน ซึ่งเป็นผู้มีความรู้ด้านงานช่างและเล็งเห็นคุณค่าของศิลปะการแสดงหนังใหญ่

 

หลวงปู่กล่อมได้ชักชวนครูอั๋ง ซึ่งเคยเป็นโขนคณะเจ้าเมืองราชบุรี พร้อมด้วยช่างฝีมือท้องถิ่น ได้แก่ ช่างจาด ช่างจ๊ะ และช่างพ่วง มาร่วมกันสร้างตัวหนังใหญ่ชุดแรกขึ้น โดยเริ่มจากชุดหนุมานถวายแหวน ก่อนจะสร้างเพิ่มจนกลายเป็นชุดการแสดงทั้งหมด 9 ชุด

 

ตัวหนังใหญ่แต่ละตัวถูกแกะสลักอย่างประณีตจากหนังวัว ลวดลายมีความละเอียดสูง สะท้อนฝีมือช่างไทยแบบดั้งเดิม การสร้างตัวหนังต้องผ่านหลายขั้นตอน ตั้งแต่การเตรียมหนัง การออกแบบลวดลาย การแกะสลักลาย การลงสี และการติดตั้งไม้จับสำหรับใช้ในการเชิด

 

เมื่อใช้ในการแสดง ตัวหนังใหญ่จะถูกเชิดอยู่ด้านหน้าจอผ้าขาว โดยมีแสงไฟส่องจากด้านหลังเพื่อให้เกิดเงาบนจอ ผู้เชิดจะเคลื่อนไหวตัวหนังให้สอดคล้องกับดนตรีไทยที่บรรเลงโดยวงปี่พาทย์ พร้อมกับบทพากย์และบทร้องที่เล่าเรื่องราวจากวรรณคดี

 

ศิลปะการแสดงหนังใหญ่จึงถือเป็นศิลปะการแสดงที่รวมศาสตร์หลายแขนงเข้าด้วยกัน ทั้งศิลปะการแกะสลัก งานช่าง ดนตรีไทย การพากย์ การร้อง และการแสดง

 

พิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอนยังเป็นโครงการตามพระราชดำริของสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่ทรงเห็นความสำคัญของศิลปะการแสดงหนังใหญ่ และทรงส่งเสริมให้มีการอนุรักษ์และสืบทอดศิลปวัฒนธรรมแขนงนี้

 

ความพิเศษของวัดขนอนคือยังคงมีการแสดงหนังใหญ่สืบทอดต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน โดยมีการแสดงทุกวันเสาร์ เวลา 10.00–11.00 น. การแสดงดำเนินการโดยนักเรียนจากโรงเรียนวัดขนอน ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการถ่ายทอดวัฒนธรรมสู่คนรุ่นใหม่

 

นักท่องเที่ยวที่มาเป็นหมู่คณะในวันธรรมดาสามารถติดต่อล่วงหน้าเพื่อจัดการแสดงหนังใหญ่ได้ โดยมีค่าใช้จ่ายประมาณ 2,500 บาทต่อรอบ

 

นอกจากพิพิธภัณฑ์แล้ว บริเวณวัดขนอนยังมีบรรยากาศที่ร่มรื่น เนื่องจากตั้งอยู่ริมแม่น้ำแม่กลอง นักท่องเที่ยวสามารถเดินชมวัด พักผ่อน และถ่ายภาพได้อย่างเพลิดเพลิน

 

การมาเที่ยวพิพิธภัณฑ์หนังใหญ่วัดขนอนจึงเป็นมากกว่าการชมสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไป แต่เป็นการเรียนรู้ศิลปะการแสดงไทยที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมอย่างแท้จริง

 

เดินทางโดยรถยนต์ จากกรุงเทพฯ ใช้เส้นทางถนนเพชรเกษม (ทางหลวงหมายเลข 4) ผ่านจังหวัดนครปฐม มุ่งหน้าสู่อำเภอบ้านโป่ง จังหวัดราชบุรี จากนั้นเลี้ยวขวาที่สี่แยกอำเภอบางแพ ไปตามทางหลวงหมายเลข 3090 เข้าสู่อำเภอโพธาราม เมื่อข้ามสะพานแม่น้ำแม่กลองแล้ว ให้เลี้ยวขวาเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 3089 ขับตรงไปประมาณ 3 กิโลเมตร วัดขนอนจะอยู่ทางด้านขวามือ

 

เดินทางโดยรถโดยสารประจำทาง สามารถขึ้นรถโดยสารประจำทางจากสถานีขนส่งสายใต้ (กรุงเทพฯ) สายกรุงเทพฯ–โพธาราม เมื่อถึงท่ารถโพธาราม ให้ต่อรถสองแถวสายบ้านโป่ง–โพธาราม แล้วลงบริเวณหน้าวัดขนอน หรือเลือกใช้บริการรถจักรยานยนต์รับจ้างจากตัวเมืองโพธาราม ซึ่งใช้เวลาเดินทางประมาณ 5 นาที

 

ระยะทางโดยประมาณ กรุงเทพฯ → วัดขนอน ประมาณ 90 กิโลเมตร ตัวเมืองราชบุรี → วัดขนอน ประมาณ 25 กิโลเมตร อำเภอโพธาราม → วัดขนอน ประมาณ 10 กิโลเมตร

 

 

ตั้งอยู่ภายในวัดขนอน ตำบลสร้อยฟ้า อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี

 

มีตัวหนังใหญ่จำนวน 313 ตัว พร้อมนิทรรศการเกี่ยวกับประวัติหนังใหญ่และการแกะสลักตัวหนัง

 

เข้าชมฟรี ไม่เสียค่าเข้าชม

 

มีการแสดงทุกวันเสาร์ เวลา 10.00–11.00 น.

 

โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 1–2 ชั่วโมงในการชมพิพิธภัณฑ์และบริเวณวัด

 

ใช้เวลาประมาณ 1.5–2 ชั่วโมง ขึ้นอยู่กับเส้นทางและสภาพการจราจร