ถ้ำฤาษีเขางู

Rating: 4/5 (8 votes)

วันเปิดทำการ: เปิดทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 18:00

 

ถ้ำฤาษีเขางู เป็นโบราณสถานสำคัญที่ตั้งอยู่บริเวณเชิงเขาภายในอุทยานหินเขางู ตำบลเกาะพลับพลา อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี ซึ่งถือเป็นแหล่งโบราณคดีและศิลปกรรมทางพุทธศาสนาที่สำคัญแห่งหนึ่งของประเทศไทย ภายในถ้ำแห่งนี้พบพระพุทธรูปจำหลักติดผนังถ้ำ ซึ่งเป็นศิลปะสมัยทวารวดีที่มีอายุย้อนไปถึงพุทธศตวรรษที่ 11–13 และได้รับการยอมรับจากนักประวัติศาสตร์และนักโบราณคดีว่าเป็นหลักฐานสำคัญของการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในดินแดนภาคกลางของไทยในอดีต

 

ถ้ำฤาษีเขางูมีชื่อเสียงอย่างมากจากพระพุทธรูปจำหลักที่เรียกว่า “พระพุทธฉายถ้ำฤาษีเขางู” ซึ่งเป็นพระพุทธรูปนั่งห้อยพระบาท ปางแสดงธรรมเทศนา อันเป็นรูปแบบที่พบได้ไม่บ่อยในศิลปะทวารวดี ความโดดเด่นของพระพุทธรูปองค์นี้ทำให้สถานที่แห่งนี้กลายเป็นจุดหมายสำคัญสำหรับผู้สนใจด้านประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

 

ลักษณะภูมิประเทศของพื้นที่เขางูเป็นภูเขาหินปูนที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติจากกระบวนการทางธรณีวิทยาที่ใช้เวลาหลายล้านปี ภูเขาหินปูนเหล่านี้เกิดจากการสะสมตัวของตะกอนในทะเลโบราณ ก่อนจะถูกยกตัวขึ้นกลายเป็นภูเขาและถูกกัดเซาะจนเกิดเป็นถ้ำจำนวนมาก โดยถ้ำฤาษีเขางูถือเป็นหนึ่งในถ้ำสำคัญของเทือกเขาแห่งนี้

 

ภายในถ้ำฤาษีเขางูมีพระพุทธรูปจำหลักบนผนังถ้ำซึ่งเป็นศิลปกรรมแบบทวารวดี ลักษณะเด่นของพระพุทธรูปองค์นี้คือพระพักตร์แบน พระขนงเป็นเส้นนูนโค้งต่อกันเป็นรูปปีกกา พระเนตรโปน พระนาสิกแบน พระโอษฐ์หนา และขมวดพระเกศาขนาดใหญ่ มีรัศมีด้านหลังเป็นรูปดอกบัวตูม ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของศิลปะทวารวดีที่พบในหลายพื้นที่ของประเทศไทย

 

พระพุทธรูปดังกล่าวอยู่ในอิริยาบถนั่งห้อยพระบาท ปางแสดงธรรมเทศนา ซึ่งเป็นรูปแบบที่มีความสำคัญในพุทธศิลป์ เนื่องจากสะท้อนถึงช่วงเวลาที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแก่สาวก รูปแบบนี้แตกต่างจากพระพุทธรูปปางสมาธิหรือปางมารวิชัยที่พบได้ทั่วไปในศิลปะไทย

 

หนึ่งในหลักฐานสำคัญที่พบในถ้ำฤาษีเขางูคือจารึกอักษรปัลลวะภาษาสันสกฤตที่ปรากฏอยู่บริเวณระหว่างพระบาทของพระพุทธรูป โดยจารึกดังกล่าวอ่านได้ว่า “ปุญกรรมชระศรีสมาธิคุปตะ” ซึ่งแปลความหมายได้ว่า “พระศรีสมาธิคุปตะเป็นผู้บริสุทธิ์ด้วยการทำบุญ” จารึกนี้สะท้อนถึงการทำบุญอุทิศและการสร้างศาสนสถานในสมัยโบราณ และยังเป็นหลักฐานสำคัญที่ช่วยยืนยันอายุของศิลปกรรมในพื้นที่นี้

 

นอกจากพระพุทธรูปสมัยทวารวดีแล้ว ภายในถ้ำฤาษีเขางูยังมีพระพุทธรูปหินทรายศิลปะสมัยอยุธยาประดิษฐานอยู่หลายองค์ ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าพื้นที่แห่งนี้ยังคงถูกใช้เป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์และสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนาอย่างต่อเนื่องในหลายยุคสมัย

 

บริเวณอุทยานหินเขางูยังมีโบราณสถานและถ้ำสำคัญอีกหลายแห่ง เช่น ถ้ำจีน–จาม ซึ่งเป็นถ้ำที่มีการค้นพบหลักฐานทางโบราณคดีสมัยทวารวดี ภายในถ้ำมีพระพุทธรูปปางลีลาประดิษฐานอยู่ และมีร่องรอยของการบูรณะปูนปั้นในสมัยต่อมา

 

อีกหนึ่งถ้ำที่สำคัญคือถ้ำฝาโถ ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากถ้ำฤาษีเขางูไปทางทิศตะวันตกประมาณ 250 เมตร ภายในถ้ำมีภาพสลักพระพุทธรูปไสยาสน์ขนาดใหญ่ เหนือขึ้นไปมีภาพเทพชุมนุมและภาพปูนปั้นรูปต้นไม้ ส่วนด้านทิศเหนือของถ้ำมีภาพสลักพระสาวกสององค์ ซึ่งเชื่อว่าเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ในพระพุทธประวัติตอนปรินิพพาน

 

ถ้ำฝาโถยังเป็นสถานที่จัดงานนมัสการเป็นประจำทุกปีในวันขึ้น 1 ค่ำ เดือน 11 ซึ่งเป็นประเพณีสำคัญของชุมชนในพื้นที่ โดยมีประชาชนและนักท่องเที่ยวจำนวนมากเดินทางมาร่วมทำบุญและสักการะสิ่งศักดิ์สิทธิ์ภายในถ้ำ

 

ปัจจุบันพื้นที่อุทยานหินเขางูได้รับการพัฒนาให้เป็นสวนสาธารณะสำหรับการพักผ่อนหย่อนใจของประชาชน มีเส้นทางเดินชมธรรมชาติ ทะเลสาบขนาดใหญ่ และจุดชมวิวภูเขาหินปูนที่สวยงาม ทำให้สถานที่แห่งนี้เป็นทั้งแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์และสถานที่พักผ่อนยอดนิยมของจังหวัดราชบุรี

 

การเดินทาง ไปยังถ้ำฤาษีเขางูสามารถเดินทางได้สะดวกจากตัวเมืองราชบุรี โดยใช้ทางหลวงหมายเลข 3087 เส้นทางราชบุรี – จอมบึง – สวนผึ้ง ระยะทางประมาณ 8 กิโลเมตร จากนั้นจะพบสี่แยกให้เลี้ยวขวาและขับต่อไปอีกประมาณ 1 กิโลเมตร จะพบอุทยานหินเขางูอยู่ทางด้านซ้ายมือ

 

อีกเส้นทางหนึ่งสามารถเดินทางผ่านทางหลวงหมายเลข 3089 จากแยกบางแพมุ่งหน้าไปทางอำเภอโพธาราม ผ่านบริเวณวัดหนองหอย ระยะทางประมาณ 34 กิโลเมตร จะพบอุทยานหินเขางูอยู่ทางด้านขวามือ

 

 

ตอบ: ตั้งอยู่ภายในอุทยานหินเขางู ตำบลเกาะพลับพลา อำเภอเมือง จังหวัดราชบุรี

 

ตอบ: อยู่ในสมัยทวารวดี ราวพุทธศตวรรษที่ 11–13

 

ตอบ: พระพุทธรูปจำหลักบนผนังถ้ำแบบศิลปะทวารวดีและจารึกอักษรปัลลวะ

 

ตอบ: มีภูเขาหินปูน ทะเลสาบ ถ้ำโบราณ และจุดชมวิวธรรมชาติ

 

ตอบ: ช่วงเช้าและเย็นเหมาะสำหรับการเดินเที่ยวและถ่ายภาพ