วัดมหาสมณารามราชวรวิหาร

Rating: 3.7/5 (6 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08:00 – 17:00

 

วัดมหาสมณารามราชวรวิหาร (วัดเขาวัง) เพชรบุรี ถ้าคุณอยากเที่ยวเพชรบุรีในเมืองแบบได้ทั้งความสงบของวัดสายปฏิบัติ ได้ทั้งบรรยากาศเชิงเขาวังที่เป็นแลนด์มาร์กของจังหวัด และได้ทั้งงานศิลป์ระดับ “ต้องยืนดูให้ช้า” วัดมหาสมณารามราชวรวิหารคือจุดหมายที่ควรปักหมุดไว้ก่อนใคร เพราะวัดนี้ไม่ได้มีเสน่ห์แค่ทำเลที่อยู่ข้างทางขึ้นพระนครคีรี (เขาวัง) แต่ยังโดดเด่นด้วยจิตรกรรมฝาผนังในอุโบสถซึ่งเล่าเรื่องชีวิตและประเพณีไทยตั้งแต่เกิดจนถึงวาระสุดท้ายอย่างละเอียด เป็นภาพที่ไม่ได้ทำหน้าที่แค่ตกแต่งผนัง แต่เหมือน “สารานุกรมภาพ” ของวิถีไทยที่ทำให้คนรุ่นหลังมองเห็นความคิด ความเชื่อ และความงามของสังคมในอดีตได้แบบจับต้องได้ และยิ่งเมื่อรู้ว่างานเขียนภาพนี้เกี่ยวโยงกับชื่อของขรัวอินโข่งร่วมกับช่างเขียนชาวเพชรบุรีหลายท่าน คุณจะเข้าใจทันทีว่านี่คือวัดที่ควรเผื่อเวลาให้มากกว่าการแวะไหว้พระสั้น ๆ เพราะการมาเยือนคือการได้อ่านเมืองเพชรบุรีผ่านศิลปะจริงในสถานที่จริง

 

วัดมหาสมณารามตั้งอยู่เลขที่ 91 ถนนคีรีรัฐยา ตำบลคลองกระแชง อำเภอเมืองเพชรบุรี จังหวัดเพชรบุรี และสังกัดคณะสงฆ์ธรรมยุต ซึ่งเพียงแค่นี้ก็ทำให้ภาพของวัดชัดขึ้นในเชิงตัวตน เพราะวัดสายธรรมยุตจำนวนมากมักมีบรรยากาศที่เรียบ สงบ และจัดระเบียบพื้นที่ค่อนข้างเป็นระบบ เมื่อรวมเข้ากับทำเลเชิงเขาวัง วัดจึงมีเสน่ห์แบบ “สงบแต่ไม่ไกลผู้คน” กล่าวคือคุณสามารถมาไหว้พระ เดินชมงานศิลป์ และกลับไปต่อทริปในย่านเมืองเก่าได้ทันทีโดยไม่ต้องขับรถออกนอกเส้นทางหลัก ยิ่งสำหรับคนที่อยากเที่ยวแบบวันเดียวให้คุ้ม วัดนี้ทำหน้าที่เหมือนจุดเชื่อมต่อระหว่างโซนเขาวังกับโซนเมืองเก่าได้อย่างพอดี ทำให้เส้นทางทั้งวันไหลลื่นและไม่เหนื่อยจากการเดินทาง

 

ในแง่ประวัติ วัดมหาสมณารามตั้งขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2386 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาในเวลาต่อมา ซึ่งสะท้อนความเป็นวัดที่มีฐานะสำคัญในเมืองเพชรบุรี เพราะการได้รับวิสุงคามสีมาเกี่ยวข้องกับสถานะของอุโบสถและการประกอบสังฆกรรมอย่างเป็นทางการ การมองวัดในกรอบนี้ทำให้เราเข้าใจว่าวัดไม่ได้เกิดขึ้นแบบเล็ก ๆ ตามลำพัง แต่เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างศาสนาและการปกครองคณะสงฆ์ในยุคที่เมืองเพชรบุรีมีความสำคัญเชิงพื้นที่และเชิงการคมนาคม ทั้งทางบกและทางน้ำ วัดจึงเป็นทั้งศูนย์กลางศรัทธาและเป็นพื้นที่ที่เก็บชั้นข้อมูลทางประวัติศาสตร์ไว้จำนวนมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งผ่านงานจิตรกรรมในอุโบสถที่ทำหน้าที่เป็น “หน้าต่างของเวลา” ให้เราเห็นชีวิตคนไทยในอดีตแบบที่เอกสารตัวอักษรอาจเล่าได้ไม่ครบเท่าภาพ

 

เมื่อคุณก้าวเข้าสู่เขตวัด สิ่งแรกที่ควรทำคือค่อย ๆ มองภาพรวมของพื้นที่และความสัมพันธ์กับเขาวัง เพราะอาณาเขตวัดด้านหนึ่งจดทางขึ้นพระนครคีรี อีกด้านหนึ่งจดพื้นที่เขาวัง และด้านหน้าเชื่อมถนนคีรีรัฐยา ทำให้วัดมีบทบาทเหมือน “ประตูเชิงวัฒนธรรม” ของย่านนี้ กล่าวคือผู้คนจำนวนมากอาจตั้งใจมาขึ้นเขาวัง แต่เมื่อเห็นวัดอยู่ใกล้ ๆ ก็สามารถแวะไหว้พระและชมศิลป์ได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนแผนมากนัก ตรงนี้เป็นจุดที่ทำให้วัดมหาสมณารามมีความเหมาะกับการเที่ยวเชิงวัฒนธรรมสำหรับคนเวลาน้อย แต่ในขณะเดียวกันก็มีความลึกพอสำหรับคนที่อยากใช้เวลาอ่านรายละเอียด เพราะมีทั้งอุโบสถ วิหาร และองค์ประกอบสำคัญที่ผูกเรื่องเล่าไว้กับประวัติศาสตร์เมืองและประวัติศาสตร์ศิลปะอย่างชัดเจน

 

อุโบสถของวัดมหาสมณารามเป็นหนึ่งในอาคารที่ควรเงยหน้าดูและเดินวนให้ครบ เพราะเป็นจุดที่เก็บ “หัวใจของวัด” ไว้ทั้งในเชิงศาสนาและเชิงศิลปกรรม ตัวอุโบสถมีการระบุขนาดไว้ค่อนข้างชัด และอยู่ในช่วงเวลาการสร้างราว พ.ศ. 2386–2402 ซึ่งเป็นช่วงที่สยามมีการเปลี่ยนผ่านหลายด้าน ทั้งความสัมพันธ์กับโลกภายนอก การจัดระเบียบสังคม และการพัฒนาความคิดเรื่องการอนุรักษ์ศิลปะในวัด เมื่อคุณเดินเข้าไปด้านใน สิ่งที่สัมผัสได้ทันทีคือบรรยากาศของพื้นที่ที่ตั้งใจให้สำรวม เพราะอุโบสถไม่ใช่พื้นที่เดินผ่าน แต่เป็นพื้นที่ประกอบพิธีกรรม การพูดคุยด้วยเสียงเบา การแต่งกายสุภาพ และการเคารพสถานที่จึงเป็นสิ่งที่ช่วยรักษาบรรยากาศของวัดให้อยู่ได้ทั้งสำหรับผู้มาทำบุญและผู้มาศึกษาศิลปะ

 

ความล้ำค่าที่ทำให้ผู้คนจำนวนมากยกให้วัดมหาสมณารามเป็นหนึ่งใน “วัดดูจิตรกรรมฝาผนัง” ที่ไม่ควรพลาดของเพชรบุรี คือภาพจิตรกรรมในอุโบสถที่ให้ความรู้เรื่องชีวิตและประเพณีของไทยตั้งแต่เกิดจนกระทั่งตาย หากจะอธิบายให้เห็นภาพแบบคนไม่ใช่นักวิชาการ จิตรกรรมชุดนี้เหมือนการเล่าเรื่องชีวิตคนหนึ่งคนตั้งแต่เริ่มลืมตา ผ่านช่วงวัยและพิธีกรรมสำคัญ จนไปถึงวาระสุดท้าย แต่เล่าด้วยภาพที่เต็มไปด้วยรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ทำให้เรามองเห็นได้ถึงการแต่งกาย เครื่องใช้ในชีวิตประจำวัน ลำดับพิธี การรวมตัวของชุมชน และวิธีคิดของผู้คนในยุคนั้น คุณอาจเห็นภาพประเพณีการเกิด เห็นภาพโกนจุก เห็นภาพบวชเรียน เห็นภาพการสมรสครองเรือน และเมื่อยืนดูนานพอ คุณจะเริ่มรู้สึกว่าภาพไม่ได้เล่าแค่พิธี แต่เล่า “ความเป็นสังคม” ผ่านการจัดองค์ประกอบผู้คน ความสัมพันธ์ และบรรยากาศในฉากต่าง ๆ อย่างแนบเนียน

 

สิ่งที่ทำให้การดูภาพฝาผนังสนุกขึ้นคือการตั้งคำถามกับตัวเองระหว่างดู เช่น คนในภาพแต่งตัวแบบไหน เขาจับกลุ่มคุยกันอย่างไร มีสิ่งของอะไรอยู่ในฉากบ้าง และทำไมผู้เขียนถึงเลือกวางตัวละครหรือวางอาคารในตำแหน่งนั้น เพราะคำตอบที่ได้จะพาคุณเห็นรายละเอียดที่หลายคนเดินผ่านโดยไม่รู้ตัว เช่น รูปแบบการนั่ง การจัดโต๊ะ การวางภาชนะ หรือแม้แต่ท่าทางของตัวละครที่ช่วยสะท้อนอารมณ์ของฉากนั้น ๆ และเมื่อคุณดูต่อเนื่อง คุณจะเห็นว่าภาพเหล่านี้ไม่ใช่แค่ความงาม แต่เป็น “หลักฐาน” ที่ช่วยให้คนรุ่นหลังมองเห็นร่องรอยวัฒนธรรมไทยในแบบที่มีชีวิตจริงมากกว่าการอ่านคำบรรยายเพียงอย่างเดียว

 

นอกจากภาพวิถีชีวิตและพิธีกรรมแล้ว จิตรกรรมในอุโบสถยังมีชุดภาพที่สื่อถึงความศรัทธาและโลกทัศน์ของผู้คน เช่น ภาพจารึกแสวงบุญที่พระพุทธบาท ภาพเจดีย์สำคัญ และภาพพระโกษาจารย์แปลคัมภีร์ในประเทศลังกา ซึ่งสะท้อนว่าความศรัทธาในยุคนั้นไม่ได้จำกัดอยู่ในพื้นที่เมืองเพชรบุรีเท่านั้น แต่เชื่อมโยงไปยัง “เครือข่ายศาสนา” ที่กว้างกว่า ทั้งการเดินทางแสวงบุญและความสัมพันธ์ทางคัมภีร์กับต่างแดน ภาพเหล่านี้ทำให้เราเห็นว่าศาสนาในสังคมไทยไม่ใช่เรื่องนามธรรมล้วน ๆ แต่เป็นเรื่องที่ผู้คน “เดินทาง” “เรียนรู้” และ “บันทึก” ไว้ผ่านศิลปะอย่างจริงจัง

 

อีกชั้นที่ทำให้ภาพเหล่านี้มีน้ำหนักมากคือเรื่องของช่างเขียน เพราะมีการกล่าวถึงว่าเป็นผลงานที่เกี่ยวข้องกับขรัวอินโข่งร่วมกับช่างเขียนชาวเพชรบุรีอีกหลายท่าน ซึ่งเป็นชื่อที่คนสนใจศิลปะไทยมักคุ้นอยู่แล้ว เมื่อคุณรู้ข้อมูลนี้ คุณจะเข้าใจว่าความวิจิตรและความปราณีตของภาพไม่ได้เกิดจาก “ความสวย” อย่างเดียว แต่เกิดจากฝีมือช่างและประสบการณ์ในการเล่าเรื่องด้วยภาพ สีฝุ่นที่ใช้ให้ความรู้สึกนุ่ม แต่เมื่อจัดสีดี ๆ จะเห็นความสดและความแวววาวของลวดลาย โดยเฉพาะบนเสาหรือในส่วนที่ต้องการดึงสายตา และเมื่อมองภาพเต็มผนังทั้ง 4 ด้านที่ถูกแบ่งเป็นส่วนบนและส่วนล่าง คุณจะเห็นการวางระบบการเล่าเรื่องที่ทำให้ภาพจำนวนมากอยู่ร่วมกันได้โดยไม่สับสน เหมือนอ่านหนังสือภาพที่มีการจัดหน้าอย่างตั้งใจ

 

เมื่อกราบพระและชมจิตรกรรมแล้ว อีกจุดที่ควรให้เวลาอย่างน้อยพอสมควรคือวิหารของวัด ซึ่งมีการระบุลักษณะว่าเป็นอาคารทรงไทยจตุรมุขและภายในเป็นที่ประดิษฐานพระพุทธรูปนามว่า “หลวงพ่อเขาวัง” การมีพระพุทธรูปที่ถูกเรียกขานด้วยชื่อที่ผูกกับเขาวังทำให้เราเห็นความสัมพันธ์ของวัดกับภูมิทัศน์โดยรอบอย่างชัดเจน กล่าวคือวัดไม่ได้อยู่ “ข้าง” เขาวังแบบบังเอิญ แต่ผูกตัวตนเข้ากับพื้นที่นี้จนเกิดคำเรียกที่ชุมชนใช้ร่วมกัน และสำหรับผู้มาเยือน ชื่อ “หลวงพ่อเขาวัง” ก็ทำหน้าที่เป็นคำชวนให้เราเชื่อมภาพของการไหว้พระในวัดกับการเดินทางขึ้นพระนครคีรีในทริปเดียวกันอย่างเป็นธรรมชาติ

 

ภายในวัดยังมีปูชนียวัตถุที่ถูกกล่าวถึง เช่น พระพุทธบาทจำลอง และมีการระบุเรื่อง “เตียงบรรทมของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว” ซึ่งถูกอธิบายว่าเกี่ยวข้องกับการประทับในช่วงทรงบรรพชาสามเณร รายละเอียดลักษณะนี้ทำให้วัดมีมิติของประวัติศาสตร์ราชสำนักเข้ามาเกี่ยวข้อง แต่สำหรับการเล่าเรื่องในแบบท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม สิ่งสำคัญคือการวางน้ำหนักให้พอดี กล่าวคือมองสิ่งเหล่านี้เป็น “ร่องรอยความทรงจำ” ของพื้นที่ มากกว่าการเล่าแบบตำนานที่เกินข้อมูล และใช้เป็นเหตุผลที่ทำให้ผู้มาเยือนอยากเดินดูสิ่งต่าง ๆ ในวัดอย่างสำรวมและละเอียดขึ้น เพราะทุกชิ้นส่วนในวัดมีความหมายในระดับชุมชนและระดับประวัติศาสตร์

 

ในอุโบสถยังมีการกล่าวถึงพระประธานปางมารวิชัย และพระสาวก 2 รูป คือพระโมคคัลลานะและพระสารีบุตร ซึ่งช่วยเสริมภาพความเป็นวัดสายศาสนพิธีที่ครบองค์ประกอบ การมององค์พระเหล่านี้ควบคู่กับภาพฝาผนังทำให้เกิดประสบการณ์ที่แตกต่างจากวัดที่มีแค่องค์พระเป็นหลัก เพราะที่นี่ “คำสอน” ปรากฏทั้งในรูปของพระพุทธรูปที่เป็นศูนย์รวมศรัทธา และปรากฏในรูปของภาพที่เล่าโลกของมนุษย์และประเพณีที่โอบล้อมศาสนาอยู่ในชีวิตประจำวัน

 

บรรยากาศการมาเยือนวัดมหาสมณารามโดยรวมจะให้ความรู้สึกสงบแบบวัดเชิงเขา และจะยิ่งสงบขึ้นหากคุณมาในช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายแก่ ๆ เพราะคนมักทยอยไปเขาวังหรือไปย่านของกินมากกว่าอยู่ในวัดนาน ๆ ช่วงเวลาที่คนไม่แน่นทำให้คุณมีโอกาสยืนดูภาพฝาผนังแบบไม่ต้องรีบ ซึ่งเป็นสิ่งที่ควรทำอย่างยิ่ง เพราะจิตรกรรมประเภทนี้ยิ่งดูนานยิ่งเห็นรายละเอียด และความสนุกคือการเห็นสิ่งเล็ก ๆ ที่ซ่อนอยู่ เช่น ท่าทางของตัวละครในฉาก การจัดเครื่องแต่งกายที่ต่างกันระหว่างคนแต่ละกลุ่ม หรือแม้แต่การวางฉากสถาปัตยกรรมที่ช่วยบอกชนชั้นและบริบทของเหตุการณ์

 

ถ้าคุณเป็นสายถ่ายภาพ ควรจำไว้ว่าในอุโบสถและพื้นที่ศาสนสถาน การถ่ายภาพควรทำด้วยความสำรวมและเคารพผู้ที่มากราบไหว้ ข้อสำคัญคือหลีกเลี่ยงการใช้แฟลชโดยไม่จำเป็น เพราะแสงแฟลชอาจรบกวนผู้คนและไม่เป็นมิตรกับการอนุรักษ์งานศิลป์ รวมถึงควรหลีกเลี่ยงท่าทางที่ไม่เหมาะสม เช่น ยืนพิงผนังหรือไปชิดภาพมากเกินไป หากอยากได้ภาพที่สวย ให้ใช้วิธีถอยระยะและเก็บองค์ประกอบโดยรวม เช่น เสาในอุโบสถที่เขียนลายสีสด ความสัมพันธ์ของช่องแสงกับบรรยากาศภายใน หรือมุมที่เห็นความสงบของพื้นที่ร่วมกับรายละเอียดสถาปัตยกรรม

 

การเดินทาง วัดมหาสมณารามราชวรวิหารอยู่เลขที่ 91 ถนนคีรีรัฐยา ตำบลคลองกระแชง อำเภอเมืองเพชรบุรี หากขับรถจากกรุงเทพฯ โดยมากใช้ถนนเพชรเกษม (ทางหลวงหมายเลข 4) เข้าสู่ตัวเมืองเพชรบุรี แล้วมุ่งหน้าไปโซนพระนครคีรี (เขาวัง) จากนั้นใช้ถนนคีรีรัฐยาไปยังวัดได้โดยตรงเพราะวัดอยู่ใกล้ทางขึ้นเขาวังมาก หากเดินทางด้วยรถไฟ สามารถลงสถานีรถไฟเพชรบุรีแล้วต่อรถรับจ้างหรือรถในเมืองมายังโซนเขาวังและถนนคีรีรัฐยาได้สะดวก และถ้าคุณตั้งใจจัดทริปวันเดียวแบบคุ้มเวลา สามารถเริ่มจากวัดมหาสมณารามเพื่อไหว้พระและดูจิตรกรรม จากนั้นขึ้นพระนครคีรีเพื่อชมเมืองจากมุมสูง แล้วค่อยไปต่อวัดมหาธาตุวรวิหารหรือย่านเมืองเก่าเพื่อปิดท้ายด้วยของกินเพชรบุรีได้แบบไหลลื่นโดยไม่ต้องขับรถข้ามอำเภอ

 

เพื่อให้การเที่ยววัดนี้คุ้มที่สุด แนะนำให้วางจังหวะการเดินชมแบบไม่เร่งรีบ เริ่มจากกราบพระประธานในอุโบสถเพื่อความเป็นสิริมงคล จากนั้นค่อย ๆ เดินดูจิตรกรรมทีละด้านโดยตั้งใจมองทั้งภาพรวมและรายละเอียด แล้วจึงไปวิหารเพื่อสักการะหลวงพ่อเขาวังและชมบรรยากาศเชิงเขา ถ้าคุณมีเวลาเพิ่ม ลองเดินรอบวัดเพื่อสัมผัสความสัมพันธ์ของวัดกับเขาวังและถนนคีรีรัฐยา เพราะการยืนในจุดที่เห็นทั้งวัดและทางขึ้นพระนครคีรีพร้อมกันจะทำให้คุณเข้าใจทันทีว่าทำไมวัดนี้ถึงเป็น “สถานที่ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม” ที่เหมาะกับคนมาเพชรบุรีครั้งแรกและเหมาะกับคนที่กลับมาอีกครั้งเพื่อดูศิลป์ให้ลึกกว่าเดิม

 

สุดท้าย หากคุณมองวัดมหาสมณารามในฐานะบทเรียนของเมืองเพชรบุรี คุณจะเห็นว่าเมืองนี้ไม่ได้มีแค่ทะเลหรือคาเฟ่ แต่มีความหนาแน่นของมรดกทางศิลปะอยู่ในย่านใจกลางเมืองอย่างน่าประทับใจ จิตรกรรมฝาผนังที่เล่าเรื่องชีวิตคนไทยทำให้วัดนี้เป็นเหมือนห้องเรียนที่ไม่ต้องมีโต๊ะ เพราะผู้เรียนคือคนที่ยืนดูภาพอย่างตั้งใจ และสิ่งที่ได้กลับไปคือความเข้าใจวัฒนธรรมที่ลึกขึ้นกว่าการอ่านผ่านหน้าจอ เมื่อเดินออกจากวัด คุณจะไม่ได้แค่ได้รูปสวย แต่ได้วิธีมอง “ความเป็นไทย” ผ่านภาพ ฝีมือช่าง และจังหวะชีวิตที่ถูกบันทึกไว้บนผนังอุโบสถอย่างวิจิตรและทรงคุณค่า

 

 

ตอบ: วัดตั้งอยู่เลขที่ 91 ถนนคีรีรัฐยา ตำบลคลองกระแชง อำเภอเมืองเพชรบุรี อยู่ใกล้ทางขึ้นพระนครคีรี (เขาวัง) ทำให้เดินทางสะดวกในตัวเมือง

 

ตอบ: จุดเด่นคือจิตรกรรมฝาผนังในอุโบสถที่เล่าเรื่องชีวิตและประเพณีไทยตั้งแต่เกิดจนตายอย่างละเอียด รวมถึงภาพเกี่ยวกับการแสวงบุญและประวัติศาสตร์ศาสนาที่มีคุณค่าทางศิลปะสูง

 

ตอบ: แนะนำอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมง หากตั้งใจยืนชมภาพฝาผนังแบบอ่านรายละเอียดและเดินดูวิหารร่วมด้วย ควรเผื่อเวลา 2–3 ชั่วโมงเพื่อชมแบบไม่เร่งรีบ

 

ตอบ: โดยมารยาทควรถ่ายอย่างสำรวม ใช้เสียงเบา และหลีกเลี่ยงการใช้แฟลชเพื่อไม่รบกวนผู้มาทำบุญและเพื่อความเหมาะสมกับการอนุรักษ์งานศิลป์ รวมถึงไม่เข้าใกล้ผนังหรือภาพมากเกินไป

 

ตอบ: สามารถต่อทริปไปพระนครคีรี (เขาวัง) วัดพระพุทธไสยาสน์ (วัดพระนอน) วัดมหาธาตุวรวิหาร วัดใหญ่สุวรรณาราม หรือถ้ำเขาหลวงได้ เพราะอยู่ในโซนเดียวกันและจัดเป็นทริปวันเดียวได้สะดวก

 

ตอบ: หากต้องการสอบถามข้อมูลทั่วไป สามารถติดต่อหมายเลข 0-3242-5325 ตามข้อมูลที่มีการเผยแพร่สำหรับการติดต่อสถานที่