พระตำหนักดาราภิรมย์

Rating: 3.9/5 (7 votes)

วันเปิดทำการ: วันอังคาร–วันอาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ (ปิดวันจันทร์ และในวันที่พิพิธภัณฑ์ประกาศปิดเป็นกรณีพิเศษ)

เวลาเปิดทำการ: 09.00–17.00 น. (ควรตรวจสอบรอบเข้าชมและการจองล่วงหน้ากับพิพิธภัณฑ์ก่อนเดินทาง)

 

พระตำหนักดาราภิรมย์ เป็นพระราชวังสำคัญอีกแห่งหนึ่งของเชียงใหม่ที่บอกเล่าเรื่องราวการเปลี่ยนผ่านจากนครรัฐล้านนาสู่สยามสมัยใหม่อย่างละเมียดละไม ตั้งอยู่ภายในค่ายดารารัศมี อำเภอแม่ริม ไม่ไกลจากตัวเมืองเชียงใหม่มากนัก อาคารสีขาวทรงยุโรปท่ามกลางสวนสวยและต้นไม้ใหญ่ทำให้บรรยากาศของที่นี่ดูนุ่มนวล สงบ และงดงามอย่างเรียบง่าย ผู้ที่ก้าวผ่านประตูเข้าไปจึงไม่เพียงได้เยี่ยมชมพระตำหนักเก่า หากยังได้ซึมซับทั้งประวัติศาสตร์ ศิลปะ และเรื่องราวชีวิตของพระราชชายาเจ้าดารารัศมีไปพร้อมกัน

 

เดิมทีพระตำหนักแห่งนี้เป็นที่ประทับของพระราชชายาเจ้าดารารัศมี พระราชชายาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 พระองค์ทรงเป็นพระธิดาในพระเจ้าอินทวิชยานนท์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 7 และถือเป็นเจ้าหลวงเชียงใหม่พระองค์สุดท้ายที่ยังทรงมีอำนาจปกครองเมืองตามรูปแบบเดิม ก่อนที่เชียงใหม่จะถูกรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของรัฐชาติไทยอย่างสมบูรณ์ ฉะนั้น พระตำหนักดาราภิรมย์จึงมิได้เป็นเพียงที่ประทับของพระราชชายาเท่านั้น หากยังเป็นสัญลักษณ์ของสายใยระหว่างราชวงศ์จักรีกับราชวงศ์ล้านนา และการปรับตัวของนครเชียงใหม่ในยุคสมัยที่บ้านเมืองกำลังเปลี่ยนแปลงอย่างเข้มข้น

 

รูปแบบสถาปัตยกรรมของพระตำหนักดาราภิรมย์สะท้อนอิทธิพลตะวันตกอย่างชัดเจน ตัวอาคารก่ออิฐถือปูน 2 ชั้น ยกพื้นเล็กน้อย มีระเบียงและมุขยื่นออกมา หลังคาทรงปั้นหยาผสมผสานกับองค์ประกอบแบบโคโลเนียล ช่องหน้าต่างบานเกล็ดสูงโปร่งช่วยให้ลมธรรมชาติพัดผ่านได้สะดวก เมื่อมองรวมทั้งหลังจึงให้ความรู้สึกเบาสบาย ไม่อึดอัดอย่างอาคารปูนยุโรปขนาดใหญ่ในกรุงเทพฯ แต่กลับกลมกลืนไปกับอากาศเย็นของแม่ริมและภูมิทัศน์แบบล้านนาโดยรอบอย่างลงตัว

 

การออกแบบพระตำหนักและการวางผังพื้นที่โดยรอบสะท้อนรสนิยมของยุคสมัยที่ผสมผสานทั้งความเป็นไทยภาคกลาง ความเป็นล้านนา และความเป็นตะวันตกเข้าไว้ด้วยกัน ภายในตัวอาคารแบ่งเป็นห้องต่าง ๆ อย่างเป็นระเบียบ ไม่ว่าจะเป็นท้องพระโรงขนาดย่อม ห้องเสวย ห้องพักผ่อนพระอิริยาบถ ห้องบรรทม รวมไปถึงห้องเก็บของสำคัญและพื้นที่สำหรับข้าราชบริพาร การจัดวางเฟอร์นิเจอร์และของตกแต่งเน้นความเรียบง่าย สุภาพ และสะท้อนความเป็น “บ้าน" มากกว่าความโอ่อ่าของวังหลวง ทำให้ผู้มาเยือนสัมผัสได้ถึงบรรยากาศชีวิตจริงของพระราชชายาเจ้าดารารัศมีในบั้นปลายพระชนม์ชีพ

 

ปัจจุบันพระตำหนักดาราภิรมย์ได้รับการปรับให้เป็นพิพิธภัณฑ์ ภายใต้การดูแลของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ภายในมีการจัดแสดงสิ่งของเครื่องใช้ส่วนพระองค์และข้าวของที่เกี่ยวเนื่องกับพระราชชายาเจ้าดารารัศมีอย่างหลากหลาย ทั้งเครื่องแต่งกายแบบล้านนา เครื่องประดับ เครื่องเรือน จานชาม เครื่องเสวย ตลอดจนเครื่องดนตรี และเอกสารภาพถ่ายโบราณ การจัดแสดงพยายามคงบรรยากาศของห้องต่าง ๆ ให้ใกล้เคียงกับอดีตมากที่สุด ผู้เข้าเยี่ยมชมจึงเหมือนได้เดินเข้าสู่บ้านที่ยังมีลมหายใจ มากกว่าจะเป็นเพียงห้องแสดงวัตถุโบราณทั่วไป

 

หนึ่งในจุดที่หลายคนประทับใจคือห้องพักผ่อนพระอิริยาบถและห้องบรรทม ซึ่งจัดวางเตียง เครื่องนอน และของใช้ส่วนพระองค์อย่างเรียบง่าย แสดงให้เห็นรสนิยมที่ไม่ฟุ้งเฟ้อ แม้จะเป็นเจ้านายชั้นสูงในราชสำนักสยาม ทั้งยังมีป้ายคำบรรยายที่เล่าเรื่องราวชีวิตของพระราชชายาฯ ตั้งแต่ครั้งยังทรงประทับที่เชียงใหม่ เสด็จเข้าสู่พระบรมมหาราชวังในกรุงเทพฯ จนถึงการเสด็จนิวัติกลับมาประทับ ณ ดาราภิรมย์ในบั้นปลาย เพื่อทรงอุปถัมภ์ศิลปวัฒนธรรมล้านนาและกิจการเพื่อชุมชนอย่างต่อเนื่อง

 

เมื่อก้าวออกจากตัวอาคารพิพิธภัณฑ์ นักท่องเที่ยวจะได้พบสวนสวยที่โอบล้อมพระตำหนักเอาไว้ มีทั้งสนามหญ้าแผ่กว้าง แปลงดอกไม้สีสันละมุน ศาลาริมบ่อ และทางเดินที่ทอดยาวใต้เงาไม้ใหญ่ สวนโดยรอบได้รับการดูแลให้เป็นทั้งพื้นที่พักผ่อนและส่วนหนึ่งของการเรียนรู้เรื่องราวของพระราชชายาฯ เพราะที่นี่เป็นสถานที่ที่พระองค์ทรงใช้เวลาผ่อนคลาย รับรองแขกบ้านแขกเมือง และประกอบกิจกรรมต่าง ๆ ที่เกี่ยวเนื่องกับชุมชนล้านนาในสมัยนั้น

 

พระราชชายาเจ้าดารารัศมีถือเป็นบุคคลสำคัญอย่างยิ่งในประวัติศาสตร์ล้านนา พระองค์ทรงมีบทบาททั้งในฐานะตัวแทนของเชียงใหม่ในราชสำนักสยาม และในฐานะผู้สืบสานศิลปวัฒนธรรมพื้นเมือง เมื่อเสด็จนิวัติกลับมายังภาคเหนือ พระองค์ทรงอุปถัมภ์งานหัตถศิลป์ การฟ้อนรำ การแต่งกายแบบล้านนา การทอผ้า และกิจกรรมอีกมากมายที่ช่วยให้วัฒนธรรมล้านนายังคงความเข้มแข็งและได้รับการยอมรับในระดับชาติ พระตำหนักดาราภิรมย์จึงไม่ใช่แค่บ้านพัก แต่คือศูนย์กลางงานวัฒนธรรมในยุคนั้นด้วย

 

ในมุมมองเชิงสถาปัตยกรรม พระตำหนักดาราภิรมย์สะท้อนให้เห็นกระบวนการ “ประยุกต์” ที่ชาญฉลาดระหว่างเรือนไทยภาคกลางกับบ้านตะวันตก ตัวอาคารมีเส้นสายที่เรียบง่าย ปราศจากลวดลายประดับหนาแน่น แต่ใช้สัดส่วนที่ลงตัว ช่องเปิดขนาดใหญ่ และระเบียงกว้างรับลมเย็นจากแม่ริม ทำให้ภายในอาคารโปร่งสบาย เหมาะกับสภาพภูมิอากาศของเชียงใหม่มาก ภายนอกอาคารเมื่อมองจากมุมไกล จะเห็นพระตำหนักยืนโดดเด่นท่ามกลางต้นไม้ใหญ่ ราวกับบ้านพักตากอากาศของเจ้านาย ซึ่งต่างจากภาพวังแบบเข้มขรึมในกรุงเทพฯ อย่างสิ้นเชิง

 

สำหรับผู้ที่สนใจเรื่องการจัดการพิพิธภัณฑ์ การเยี่ยมชมพระตำหนักดาราภิรมย์ยังเปิดโอกาสให้เรียนรู้วิธีการปรับบ้านเก่าของเจ้านายให้กลายเป็นพิพิธภัณฑ์ที่ยังรักษาบรรยากาศเดิมเอาไว้ โดยเน้นการจัดแสดงเชิงชีวประวัติ (biographical museum) ที่ใช้ชีวิตและเรื่องราวของบุคคลสำคัญเป็นศูนย์กลาง การเล่าเรื่องจึงไม่ใช่เพียงลำดับเหตุการณ์ทางการเมือง แต่รวมไปถึงรสนิยม ความสนใจส่วนตัว บทบาทต่อชุมชน และเครือข่ายทางสังคมของพระราชชายาฯ ที่กระจายตัวอยู่ในทุกมุมของพระตำหนัก

 

ด้านหนึ่งของพื้นที่พิพิธภัณฑ์ยังมีอาคารจัดนิทรรศการหมุนเวียนและกิจกรรมวัฒนธรรมล้านนา เช่น การสอนดนตรีพื้นเมือง การตัดตุง การทำโคม และกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์ที่เปิดโอกาสให้ทั้งนักเรียน นักศึกษา และชุมชนโดยรอบได้เข้ามามีส่วนร่วม เป้าหมายคือการสืบสานพระเกียรติคุณของพระราชชายาเจ้าดารารัศมีควบคู่กับการส่งต่อภูมิปัญญาล้านนาไปสู่คนรุ่นใหม่ ทำให้พระตำหนักแห่งนี้ยังคงมีชีวิตอยู่ในฐานะพื้นที่เรียนรู้มากกว่าจะเป็นเพียงสถานที่ถ่ายรูปสวย ๆ

 

บรรยากาศรอบค่ายดารารัศมีและอำเภอแม่ริมเองก็ช่วยเติมเต็มประสบการณ์การท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ที่พระตำหนักดาราภิรมย์ได้เป็นอย่างดี เนื่องจากพื้นที่นี้รายล้อมด้วยวัดสำคัญ แหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติ และสวนเกษตรเชิงท่องเที่ยว นักท่องเที่ยวจึงสามารถจัดโปรแกรมเที่ยวแบบครึ่งวันหรือหนึ่งวันได้อย่างลงตัว เช่น ชมพระตำหนักและวัดป่าดาราภิรมย์ในช่วงเช้า แวะรับประทานอาหารพื้นเมืองในตัวอำเภอแม่ริม จากนั้นเดินทางต่อไปยังสวนดอกไม้หรือแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติในละแวกใกล้เคียง ก่อนกลับเข้าสู่ตัวเมืองเชียงใหม่ในช่วงเย็น

 

การเดินทาง จากตัวเมืองเชียงใหม่สามารถใช้เส้นทางถนนโชตนา หรือทางหลวงหมายเลข 107 (เชียงใหม่–แม่ริม) มุ่งหน้าไปอำเภอแม่ริม ระยะทางประมาณ 16 กิโลเมตร ใช้เวลาขับรถราว 30 นาที เมื่อผ่านที่ว่าการอำเภอแม่ริมให้สังเกตทางแยกซ้ายเข้าสู่ค่ายดารารัศมี จากปากทางเข้าเพียงไม่ไกลจะพบพื้นที่พิพิธภัณฑ์พระตำหนักดาราภิรมย์ ตั้งอยู่ภายในค่ายเดียวกัน สามารถนำรถยนต์ส่วนตัวเข้าไปจอดในพื้นที่ที่จัดไว้ให้ หากเดินทางด้วยรถสองแถวสายเชียงใหม่–แม่ริม ให้ลงบริเวณหน้าอำเภอแม่ริมและต่อรถสองแถว/มอเตอร์ไซค์รับจ้างเข้าค่ายดารารัศมีอีกช่วงสั้น ๆ แนะนำให้เดินทางในเวลากลางวัน แต่งกายสุภาพ และเผื่อเวลาในการชมอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมงเพื่อจะได้ซึมซับบรรยากาศได้อย่างเต็มที่

 

 

ตอบ: โดยปกติพิพิธภัณฑ์พระตำหนักดาราภิรมย์เปิดให้เข้าชมวันอังคาร–วันอาทิตย์ และวันหยุดนักขัตฤกษ์ ช่วงเวลาประมาณ 09.00–17.00 น. ปิดทำการวันจันทร์ อย่างไรก็ตาม รอบเข้าชมและเงื่อนไขอาจมีการเปลี่ยนแปลง จึงควรติดต่อสอบถามข้อมูลล่าสุดกับพิพิธภัณฑ์ก่อนเดินทางทุกครั้ง

 

ตอบ: ภายในจัดแสดงสิ่งของเครื่องใช้ส่วนพระองค์ของพระราชชายาเจ้าดารารัศมี เช่น ชุดแต่งกายล้านนา เครื่องประดับ เครื่องเสวย เฟอร์นิเจอร์ ภาพถ่ายโบราณ ตลอดจนเอกสารและเรื่องเล่าที่เกี่ยวข้องกับชีวิตและพระกรณียกิจของพระองค์ รวมถึงนิทรรศการเกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรมล้านนาและกิจกรรมวัฒนธรรมที่หมุนเวียนจัดขึ้นเป็นระยะ

 

ตอบ: โดยทั่วไปมักเปิดให้ถ่ายภาพได้เฉพาะพื้นที่ภายนอกอาคารและสวนรอบพระตำหนัก ส่วนภายในห้องจัดแสดงหลักหลายแห่งจะจำกัดหรือห้ามการถ่ายภาพเพื่อการอนุรักษ์วัตถุและบรรยากาศเดิมของพระตำหนัก แนะนำให้ปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่และป้ายประกาศในวันที่ไปเยี่ยมชมอย่างเคร่งครัด

 

ตอบ: หากต้องการเดินชมภายในพระตำหนัก อ่านป้ายคำบรรยาย และเดินเล่นในสวนโดยรอบอย่างไม่เร่งรีบ ควรเผื่อเวลาอย่างน้อยประมาณ 1–2 ชั่วโมง แต่ถ้าวางแผนร่วมกิจกรรมวัฒนธรรม หรือนิทรรศการพิเศษในอาคารใกล้เคียง อาจเพิ่มเวลาเป็นครึ่งวันเพื่อจะได้ชมได้อย่างเต็มอิ่ม

 

ตอบ: สามารถเดินทางได้ โดยนั่งรถสองแถวสายเชียงใหม่–แม่ริมจากในเมือง มาลงบริเวณที่ว่าการอำเภอแม่ริม จากนั้นต่อรถสองแถวสีเหลืองท้องถิ่นหรือมอเตอร์ไซค์รับจ้างเข้าค่ายดารารัศมีอีกช่วงสั้น ๆ หรืออาจเลือกใช้บริการแท็กซี่/รถเช่าพร้อมคนขับจากตัวเมืองเชียงใหม่ ซึ่งสะดวกสำหรับผู้ที่เดินทางเป็นครอบครัวหรือกลุ่มเพื่อน