ศูนย์พัฒนาโครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริบ้านดงเย็น

Rating: 3.1/5 (13 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 06.00–18.00 น.

 

ศูนย์พัฒนาโครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริบ้านดงเย็น เป็นหมุดหมายที่เหมาะกับคนที่อยากเที่ยวเชียงใหม่แบบได้ทั้งบรรยากาศชนบทและสาระจาก “ของจริง” เพราะพื้นที่นี้ทำหน้าที่เป็นศูนย์สาธิตด้านอาชีพและการเกษตรที่จับต้องได้ในระดับชุมชน ภาพที่คุณจะเจอจึงไม่ใช่แค่สถานที่ถ่ายรูป แต่เป็นพื้นที่ทำงานจริงที่ค่อย ๆ อธิบายให้เห็นว่าแนวคิดการพัฒนาตามพระราชดำริสามารถแปลเป็นระบบการทำมาหากินได้อย่างไรในบริบทพื้นที่จริงของอำเภอจอมทอง

 

โครงการตั้งอยู่ในเขตบ้านดงเย็น หมู่ที่ 15 ตำบลบ้านแปะ อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ โดยสภาพพื้นที่รอบโครงการส่วนใหญ่เป็นป่าเต็งรัง และมีป่าเบญจพรรณอยู่บ้างเล็กน้อยในบริเวณหุบห้วยและสองข้างลำห้วย ลักษณะป่าแบบนี้ทำให้เราเห็นภาพชัดว่า “พื้นที่ป่ากับพื้นที่ทำกิน” ต้องอยู่ร่วมกันอย่างมีขอบเขตและมีวินัย เพราะเมื่อชุมชนพึ่งพาพื้นที่ป่ามากเกินไป ต้นน้ำและทรัพยากรจะเสื่อมโทรมเร็ว แต่ถ้าชุมชนมีระบบอาชีพที่มั่นคงขึ้น ความกดดันต่อป่าก็จะลดลงตามไปด้วย

 

ในมิติของชุมชน หมู่บ้านที่ตั้งอยู่ในพื้นที่โครงการฯ ส่วนใหญ่จะอยู่บนพื้นที่ราบ เป็นทั้งที่อยู่อาศัยและพื้นที่ทำกิน (ทำการเกษตร) ได้แก่ บ้านดงเย็น บ้านท่ากอม่วง บ้านสบแจ่มฝั่งซ้าย และบ้านบวกห้า ขณะที่หมู่บ้านที่อยู่ใกล้ชิดติดพื้นที่ป่าไม้มีจำนวน 1 หมู่บ้าน คือบ้านห้วยสะแพด ซึ่งมีพื้นที่ทำกินตั้งแต่พื้นที่ราบต่อเนื่องไปจนถึงแนวพื้นที่ใกล้เขตป่า ภาพรวมแบบนี้ทำให้เห็นความแตกต่างของเงื่อนไขการทำกินของแต่ละครัวเรือน และเป็นเหตุผลว่าทำไมการสาธิตอาชีพต้องมีหลายทางเลือก ไม่ใช่สูตรเดียวใช้ได้ทุกบ้าน

 

ลักษณะพื้นที่ทำกินของราษฎรส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ราบ และมีพื้นที่เนินเขาบ้างเล็กน้อย เป็นพื้นที่ที่ชุมชนเข้าครอบครองทำกินมานานแล้ว และทางราชการได้ดำเนินการสำรวจจัดแปลงที่ดินทำกินให้ บริบทนี้สำคัญมาก เพราะการทำเกษตรให้ยั่งยืนไม่ได้อยู่ที่ “ปลูกอะไร” อย่างเดียว แต่อยู่ที่การจัดการพื้นที่ การใช้น้ำ การดูแลดิน และการเลือกกิจกรรมที่สอดคล้องกับข้อจำกัดของภูมิประเทศ เมื่อโครงการวางตัวเป็นศูนย์สาธิต จึงเหมือนสร้าง “ห้องเรียนกลางชุมชน” ให้คนเห็นด้วยตา ไม่ใช่แค่ฟังจากกระดาษ

 

แกนกิจกรรมของศูนย์พัฒนาโครงการฟาร์มตัวอย่างฯ จะเน้นการทำอาชีพแบบผสมผสาน เพื่อช่วยกระจายความเสี่ยงและเพิ่มความมั่นคงอาหารของครัวเรือน กิจกรรมหลักที่พบได้ ได้แก่ เลี้ยงสัตว์ ประมง เพาะเห็ด และปลูกผักปลอดสารพิษ ซึ่งเป็นชุดกิจกรรมที่ต่อยอดได้ทั้งในระดับทำกินเองและระดับสร้างรายได้เสริม จุดสำคัญคือการสาธิตลักษณะนี้มักทำให้คนเข้าใจง่ายว่า ถ้าจะเริ่มต้นต้องเริ่มจากอะไร ควรดูแลยังไง และอะไรคือรายละเอียดเล็ก ๆ ที่ทำให้ทำได้จริงในชีวิตประจำวัน

 

สภาพป่าเต็งรังและป่าเบญจพรรณที่โอบล้อมพื้นที่ยังช่วยขับบรรยากาศการมาเยือนให้ “เป็นธรรมชาติ” มากขึ้น โดยเฉพาะถ้าคุณมาแบบตั้งใจเรียนรู้ คุณจะได้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างการทำกินของชุมชนกับเส้นขอบป่า เห็นความหมายของคำว่า “ทำกินอย่างพอเหมาะ” ที่ไม่ผลักภาระไปให้พื้นที่ต้นน้ำและป่าไม้ในระยะยาว และนี่เองที่ทำให้การมาเที่ยวที่นี่มีคุณค่าแบบเงียบ ๆ คือได้เห็นแนวคิดการพัฒนาที่วางบนความจริงของพื้นที่ ไม่ใช่ความสวยงามแบบจัดฉาก

 

ถ้าจะให้การเที่ยว “ลงตัว” แนะนำให้มองที่นี่เป็นพื้นที่ทำงานจริงของชุมชน เดินดูอย่างเคารพพื้นที่ ถ่ายรูปได้แต่ไม่รบกวนฐานสาธิตหรือสัตว์เลี้ยง สังเกตป้ายข้อมูล/พื้นที่ที่อนุญาต และถ้ามีเจ้าหน้าที่หรือคนทำงานอยู่ใกล้ ๆ การถามแบบสุภาพมักได้คำตอบที่ทำให้เราเข้าใจภาพรวมมากขึ้นกว่าการเดินผ่านเฉย ๆ เพราะสิ่งที่น่าสนใจของฟาร์มตัวอย่างฯ ไม่ได้อยู่ที่จุดเดียว แต่อยู่ที่ “ระบบรวม” ของกิจกรรมที่พยายามทำให้ชุมชนอยู่ได้ด้วยตัวเอง

 

การเดินทาง จากอำเภอเมืองเชียงใหม่ ใช้ถนนสายเชียงใหม่–ฮอด มุ่งหน้าอำเภอจอมทอง จนถึง กม.ที่ 86 (บริเวณบ้านท่าข้าม) จากนั้นเลี้ยวซ้ายผ่านบ้านท่ากอม่วง บ้านสบแจ่มฝั่งซ้าย และบ้านบวกห้า ไปตามเส้นทางไปบ้านห้วยสะแพด ก่อนถึงบ้านห้วยสะแพดให้เลี้ยวขวาเข้าโครงการฯ ระยะทางโดยประมาณจากจังหวัดเชียงใหม่ราว 98 กิโลเมตร จากอำเภอจอมทองราว 38 กิโลเมตร และจากทางแยกถนนเชียงใหม่–ฮอด กม.ที่ 86 ราว 12 กิโลเมตร (ข้อมูลระยะทางเป็นค่าประมาณตามเส้นทางที่ระบุ) เส้นทางช่วงท้ายเป็นถนนท้องถิ่น ควรเผื่อเวลาและขับด้วยความระมัดระวัง โดยเฉพาะช่วงฤดูฝนที่ถนนอาจลื่นและสภาพการคมนาคมอาจลำบาก

 

ถ้าคุณกำลังวางทริปแบบ “เที่ยวภาคเหนือในมุมพระราชดำริ” การแวะฟาร์มตัวอย่างฯ บ้านดงเย็นสามารถเป็นจุดพักใจที่ดี เพราะบรรยากาศไม่เร่ง ไม่วุ่น และทำให้เราได้มองเห็น “งานพัฒนา” ในรูปแบบที่เรียบง่ายแต่จริงจัง จากนั้นค่อยเชื่อมไปเที่ยวจอมทองหรือขยับไปเส้นอินทนนท์ก็จัดได้ตามเวลาและสภาพอากาศของวันนั้น

 

 

ตอบ: เหมาะกับคนที่อยากเที่ยวแบบเรียนรู้ สนใจงานพัฒนาอาชีพชุมชน เกษตรผสมผสาน และอยากเห็นพื้นที่สาธิตจากของจริงมากกว่าสถานที่ท่องเที่ยวแนวถ่ายรูป

 

ตอบ: แกนหลักคือฐานสาธิตกิจกรรมอาชีพ เช่น เลี้ยงสัตว์ ประมง เพาะเห็ด และปลูกผักปลอดสารพิษ รวมถึงบรรยากาศชุมชนที่อยู่ร่วมกับพื้นที่ป่าเต็งรังและป่าเบญจพรรณ

 

ตอบ: แต่งกายสุภาพ เตรียมน้ำดื่มและรองเท้าที่เดินได้ดี และควรตรวจสอบเงื่อนไขการต้อนรับผู้เยี่ยมชมล่วงหน้าเพราะเป็นพื้นที่ทำงานจริง

 

ตอบ: ช่วงท้ายเป็นถนนท้องถิ่น อาจมีโค้งและลื่นในฤดูฝน ควรเผื่อเวลา ตรวจสภาพรถ และขับด้วยความระมัดระวัง

 

ตอบ: แนะนำแวะฟาร์มตัวอย่างฯ ช่วงเช้าหรือสายเพื่อเดินดูฐานสาธิต จากนั้นเข้าไปกินข้าว/คาเฟ่ในตัวจอมทอง แล้วต่อวัดพระธาตุศรีจอมทองวรวิหาร หรือเชื่อมเส้นอินทนนท์ตามเวลาและสภาพอากาศ

 

ตอบ: เที่ยวได้ทั้งปี แต่ช่วงปลายฝน–ต้นหนาวมักเดินสบายและถนนปลอดภัยกว่า ขณะที่หน้าฝนธรรมชาติจะเขียวมากแต่ควรระวังถนนลื่นและเผื่อเวลาเดินทาง