ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอย

Rating: 4.2/5 (5 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00–17.00 น.

 

ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอย เป็นปลายทางพักผ่อนเชียงใหม่ที่ให้ความรู้สึก “เที่ยวสบาย แต่ได้สาระจริง” เพราะพื้นที่แห่งนี้ไม่ได้มีแค่วิวเขาและอากาศดี หากยังเป็นพื้นที่ทำงานของโครงการหลวงที่เชื่อมโยงกับพระราชดำริเรื่องการพัฒนาอาชีพบนพื้นที่สูง การดูแลต้นน้ำ และการสร้างทางเลือกที่ยั่งยืนให้ชุมชนท้องถิ่น ในมุมของนักท่องเที่ยว หนองหอยคือที่ที่คุณสามารถเดินดูแปลงเกษตรจริง ชิมผลผลิตจริง ซื้อของฝากจากชุมชนจริง แล้วค่อยไล่ระดับไปสู่จุดชมวิว น้ำตก และวัฒนธรรมชุมชนแบบไม่ต้อง “เร่งเที่ยว” ให้เหนื่อย

 

จุดตั้งต้นสำคัญของเรื่องเล่านี้ย้อนกลับไป พ.ศ. 2512 เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเสด็จเยี่ยมราษฎรหมู่บ้านหนองหอย และทรงมีพระราชดำริว่าควรส่งเสริมอาชีพด้านการเกษตรให้เหมาะกับพื้นที่สูง จากนั้นกรมป่าไม้ได้จัดส่งหน่วยงานร่วมกับหน่วยพัฒนาและสงเคราะห์ชาวเขา เพื่อเริ่มกระบวนการพัฒนาในพื้นที่ที่เป็นต้นน้ำและมีเงื่อนไขด้านภูมิประเทศค่อนข้างท้าทาย

 

ต่อมาใน พ.ศ. 2527 หม่อมเจ้าภีศเดช รัชนี ทรงเห็นว่าบ้านหนองหอยมีประชากรเพิ่มขึ้นและขยายชุมชนออกเป็น 2 หมู่บ้าน คือ หนองหอยเก่า และบ้านหนองหอยใหม่ ขณะเดียวกันยังมีการปลูกฝิ่นเป็นจำนวนมาก จึงได้จัดตั้งศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอยขึ้น เพื่อให้มีบทบาทในการแก้ปัญหา โดยเฉพาะการลดและทดแทนพืชเสพติดด้วยพืชเศรษฐกิจที่เหมาะสม พร้อมยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่ไปพร้อมกัน

 

ด้านภูมิศาสตร์ ศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอยตั้งอยู่บริเวณต้นน้ำแม่แรมและแม่สา มีพื้นที่ประมาณ 21.17 ตารางกิโลเมตร หรือราว 13,231 ไร่ อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 780–1,430 เมตร ครอบคลุมพื้นที่ 6 หมู่บ้าน 371 ครัวเรือน ประกอบด้วยกลุ่มชาติพันธุ์และผู้คนหลากหลายทั้งลีซอ ม้ง คนพื้นเมือง และจีนยูนนาน ความเชื่อก็หลากหลายตั้งแต่พุทธ ความเชื่อดั้งเดิมแบบผี และคริสต์ในบางกลุ่ม ซึ่งเป็นภาพสะท้อนของพื้นที่สูงภาคเหนือที่มีการตั้งถิ่นฐานต่อเนื่องมาตั้งแต่ก่อนสงครามโลกครั้งที่ 1

 

ถ้ามาเที่ยวในมุม “เกษตรและการเรียนรู้” ไฮไลต์ของหนองหอยคือการท่องเที่ยวเชิงเกษตรที่คุณเดินดูแปลงจริงได้แบบใกล้ชิด โดยเฉพาะแปลงสมุนไพรขนาดใหญ่ที่มีทั้งมิ้นต์ คาโมมายล์ โรสแมรี่ เลมอนไทม์ เลมอนบาล์ม หญ้าหวาน และสมุนไพรอื่น ๆ ตามฤดูกาล นอกจากนี้ยังมีโรงเรือนองุ่นไร้เมล็ด และแปลงสาธิตไม้ผล เช่น สตรอเบอรี่ ซึ่งทำให้เห็นภาพว่า “พืชเมืองหนาว” ถูกปรับให้เข้ากับพื้นที่และระบบจัดการของชุมชนอย่างไร

 

อีกส่วนที่ทำให้หนองหอยแตกต่างคือพื้นที่สาธิตและงานวิจัย โดยมีแปลงผักเมืองหนาวและแปลงไฮโดรโพนิกส์ซึ่งเป็นเทคโนโลยีปลูกพืชโดยไม่ใช้ดิน เช่น โอ๊คลีฟแดงและผักตระกูลสลัด รวมถึงแปลงผักอินทรีย์ และภาพสวย ๆ ที่หลายคนจำได้คือแปลงผักขั้นบันไดของชุมชนม้งที่ปลูกผักหลากชนิดตามที่โครงการส่งเสริม เช่น ผักกาดขาวปลี แครอท และปวยเล้ง ซึ่งนอกจากจะสวย ยังบอกเล่าเรื่องทักษะการเกษตรบนพื้นที่ลาดชันได้ชัดมาก

 

ถ้าอยาก “พักสายตา” จากแปลงเกษตรแล้วไปทางธรรมชาติ รอบศูนย์และพื้นที่ใกล้เคียงมีจุดชมวิวและน้ำตกหลายจุดที่คนเดินทางสายแม่ริม–สะเมิงนิยมแวะ เช่น จุดชมวิวดอยม่อนล่องที่ขึ้นชื่อว่าเป็นหนึ่งในจุดสูงของอำเภอแม่ริม (ราว 1,400 เมตรจากระดับน้ำทะเล) เหมาะกับการชมพระอาทิตย์ตกและทะเลหมอกในฤดูหนาว อีกทั้งยังมีจุดชมวิวม่อนดอย น้ำตกตาดหมอก น้ำตกวังฮาง และพื้นที่ยอดนิยมอย่างดอยม่อนแจ่มซึ่งมีทั้งจุดชมวิวและลานกางเต็นท์ที่กำลังได้รับความนิยมมาก

 

หนองหอยยังมีมุม “วัฒนธรรมชุมชน” ที่น่าชม โดยเฉพาะกิจกรรมการละเล่นพื้นบ้านของชาวม้ง เช่น ตีกลอง ขลุ่ย เป่าแคน และการละเล่นดั้งเดิมบางอย่าง รวมถึงงานหัตถกรรมที่มองเห็นฝีมือจริงของชุมชน เช่น การปักผ้าของหญิงม้ง และวิถีการทำอาหาร/เครื่องดื่มพื้นบ้านบางชนิดในหมู่บ้าน ซึ่งถ้าได้จังหวะที่ชุมชนมีกิจกรรม คุณจะรู้สึกว่าการมาเที่ยวครั้งนี้ไม่ใช่แค่ “มาเห็น” แต่เป็น “มาเข้าใจ” มากขึ้น

 

ช่วงเวลาที่หลายคนตั้งใจมาที่สุดคือฤดูหนาว โดยเฉพาะ “ประเพณีปีใหม่ม้ง” ที่มักจัดในช่วงเดือนธันวาคม–มกราคม ชาวบ้านจะแต่งกายด้วยชุดประจำเผ่าที่สวยงาม มีการละเล่น การแข่งขัน และกิจกรรมบันเทิงของชุมชน เช่น การเล่นดนตรีพื้นบ้าน การแสดง และกิจกรรมยอดนิยมอย่างโยนลูกช่วง รวมถึงการแสดงชุดต่าง ๆ ที่ทำให้บรรยากาศทั้งพื้นที่มีชีวิตชีวาเป็นพิเศษ (แนะนำให้เช็กกำหนดการของปีนั้น ๆ ก่อนเดินทาง เพราะวันจัดงานอาจต่างกันในแต่ละชุมชน)

 

ของฝากของที่ระลึกของหนองหอยมักเด่นที่ “ของกินจากการเกษตรจริง” และ “งานมือจากชุมชนจริง” เช่น ผักและผลไม้ตามฤดูกาล ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากสมุนไพร รวมถึงของแปรรูปที่คนชอบซื้อกลับอย่างไวน์แครอทและไวน์บีทรูท ขณะเดียวกันก็มีงานหัตถกรรมของชาวเขา เช่น ผ้าปักของชาวม้ง พวงกุญแจแคน และตะกร้าใส่ผักทำจากไม้ไผ่แบบท้องถิ่น ซึ่งเป็นของที่มีทั้งความน่ารักและความหมายเชิงวัฒนธรรม

 

ในฝั่ง “กิน–พัก” พื้นที่รอบหนองหอยและเส้นขึ้นม่อนแจ่มมีตัวเลือกหลากหลาย ตั้งแต่ที่พักแบบเต็นท์พร้อมสิ่งอำนวยความสะดวก ไปจนถึงร้านอาหารและคาเฟ่ที่มองวิวเขาได้สวย จุดที่ควรจำคือช่วงไฮซีซัน (โดยเฉพาะปลายปี) ที่พักและร้านดังมักเต็มเร็ว ควรจองล่วงหน้าและเผื่อเวลาเดินทาง เพราะเส้นทางขึ้นเขามีโค้งและความชันในบางช่วง

 

การเดินทาง จากตัวเมืองเชียงใหม่ประมาณ 39 กิโลเมตร ใช้ทางหลวงหมายเลข 107 (เชียงใหม่–ฝาง) ผ่านที่ว่าการอำเภอแม่ริม ถึงหลักกิโลเมตรที่ 17 เลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวง 1096 (แม่ริม–สะเมิง) ไปประมาณกิโลเมตรที่ 15 แถวบ้านโป่งแยง แล้วสังเกตป้ายศูนย์พัฒนาโครงการหลวงหนองหอย จากนั้นเลี้ยวขวาตามถนนหลักขึ้นเขาอีกประมาณ 6 กิโลเมตรจนถึงที่ทำการศูนย์ เส้นทางเป็นถนนลาดยางตลอด รถยนต์ทั่วไปสามารถเดินทางได้ และมีรถประจำทางผ่านบริเวณทางแยกก่อนขึ้นศูนย์ (สายสะเมิงเหนือ–เชียงใหม่)

 

ถ้าคุณกำลังหา “ที่พักผ่อนเชียงใหม่” ที่ได้ทั้งอากาศดี วิวภูเขา และเรื่องเล่าที่มีคุณค่า หนองหอยเป็นตัวเลือกที่บาลานซ์มาก เพราะเป็นพื้นที่ที่ความสวยงามของธรรมชาติเดินคู่กับงานพัฒนาอย่างเป็นระบบ และทุกอย่างยังเชื่อมกลับไปที่คำสำคัญคำเดียวคือ “ความยั่งยืน” ทั้งของต้นน้ำ ป่า คน และอาชีพ

 

 

ตอบ: ช่วงปลายฝน–ฤดูหนาวจะเที่ยวสบาย อากาศดี เหมาะกับการเดินชมแปลงเกษตรและขึ้นจุดชมวิว โดยเฉพาะช่วงธันวาคม–มกราคมที่บรรยากาศคึกคักและมีโอกาสเจอกิจกรรมชุมชนมากขึ้น

 

ตอบ: เดินชมแปลงสมุนไพรและแปลงผักสาธิต ดูไฮโดรโพนิกส์และผักอินทรีย์ แวะซื้อผลผลิต/ของฝากจากศูนย์ แล้วต่อไปจุดชมวิวหรือคาเฟ่/ที่พักใกล้เคียงตามเส้นโป่งแยง–ม่อนแจ่ม

 

ตอบ: โดยมากอยู่ช่วงเดือนธันวาคม–มกราคมของทุกปี มีกิจกรรมแต่งกายชุดประจำเผ่า การละเล่นและการแสดงพื้นบ้าน แนะนำเช็กวันจัดงานของปีนั้น ๆ จากชุมชนหรือเพจพื้นที่ก่อนเดินทาง

 

ตอบ: ช่วงขึ้นเขามีโค้งและความชันบางช่วง แต่เป็นถนนลาดยางตลอด รถยนต์ทั่วไปไปได้ ควรเผื่อเวลา ขับด้วยความเร็วเหมาะสม และระวังเป็นพิเศษในหน้าฝนหรือช่วงเช้ามืดที่อาจมีหมอก

 

ตอบ: โซนโป่งแยง–ม่อนแจ่มจะสะดวกสุด เพราะอยู่ใกล้ทั้งศูนย์ จุดชมวิว คาเฟ่ และร้านอาหาร โดยเฉพาะช่วงไฮซีซันควรจองที่พักล่วงหน้า