วัดพระบรมธาตุเจดีย์เขียนบางแก้ว

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 - 17.00 น.

 

วัดเขียนบางแก้ว หรือชื่อทางการในปัจจุบันคือ วัดพระบรมธาตุเจดีย์เขียนบางแก้ว เป็นวัดเก่าแก่สำคัญของจังหวัดพัทลุง ตั้งอยู่เลขที่ 42 บ้านบางแก้ว หมู่ที่ 4 ตำบลจองถนน อำเภอเขาชัยสน จังหวัดพัทลุง เป็นวัดพัฒนาตัวอย่าง พ.ศ. 2533 และเป็นปูชนียสถานสำคัญที่มีพระบรมธาตุเจดีย์บางแก้วเป็นศูนย์กลาง วัดแห่งนี้มีคุณค่าทั้งในด้านพระพุทธศาสนา ประวัติศาสตร์เมืองพัทลุง โบราณคดี ศิลปกรรม และความทรงจำของชุมชนลุ่มทะเลสาบสงขลา เพราะเป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงกับตำนานพระนางเลือดขาว พระยากุมาร เมืองโบราณบางแก้ว คณะป่าแก้วหัวเมืองพัทลุง และหลักฐานโบราณวัตถุจำนวนมากที่พบภายในวัด

 

วัดเขียนบางแก้วเป็นวัดที่ควรจัดอยู่ในกลุ่มวัดประวัติศาสตร์สำคัญที่สุดของพัทลุง เนื่องจากมีหลักฐานและเรื่องเล่าหลายชุดที่กล่าวถึงความเก่าแก่ของวัดย้อนไปถึงสมัยศรีวิชัยและอยุธยาตอนต้น แม้รายละเอียดทางตำนานและข้อมูลทางวิชาการจะมีหลายสำนวน แต่ทุกแหล่งยืนยันตรงกันว่าวัดแห่งนี้เป็นวัดโบราณที่มีบทบาทสูงในพื้นที่พัทลุงมาอย่างยาวนาน ผู้มาเยือนจึงไม่ได้มาชมเพียงวัดเก่า แต่กำลังเข้ามาในพื้นที่ที่เคยเป็นศูนย์กลางศาสนา การเมือง การค้า และชุมชนโบราณของลุ่มทะเลสาบสงขลา

 

ชื่อของวัดเขียนบางแก้วมีการเรียกขานหลายชื่อในแต่ละช่วงเวลา เช่น วัดพระธาตุบางแก้ว วัดตะเขียนบางแก้ว วัดบางแก้ว และวัดเขียนบางแก้ว ก่อนที่สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดพัทลุงจะระบุว่ามีการเปลี่ยนชื่อเป็นวัดพระบรมธาตุเจดีย์เขียนบางแก้วเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2561 อย่างไรก็ตาม ชื่อวัดเขียนบางแก้วยังคงเป็นชื่อที่คนทั่วไปคุ้นเคยและใช้เรียกกันแพร่หลาย เพราะเป็นชื่อที่ผูกกับประวัติศาสตร์ พงศาวดาร และแหล่งท่องเที่ยวของจังหวัดพัทลุงมาอย่างยาวนาน

 

จุดเด่นที่สุดของวัดคือ พระบรมธาตุเจดีย์บางแก้ว ซึ่งเป็นโบราณสถานสำคัญ มีอายุมากกว่า 1,000 ปี และได้รับการกล่าวถึงว่าเป็นปูชนียสถานเก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของจังหวัดพัทลุง พระบรมธาตุเจดีย์องค์นี้เป็นเจดีย์ก่ออิฐฐานแปดเหลี่ยม สูงถึงยอดประมาณ 22 เมตร มีรูปแบบได้รับอิทธิพลจากพระบรมธาตุเจดีย์นครศรีธรรมราช แต่มีขนาดย่อมกว่า ลักษณะขององค์เจดีย์ บันได ฐานทักษิณ ซุ้มพระพุทธรูป เศียรช้างปูนปั้น เจดีย์ทิศ และการประดับถ้วยชามสะท้อนร่องรอยศิลปกรรมหลายชั้นที่เกิดจากการสร้าง บูรณะ และใช้งานสืบต่อกันมายาวนาน

 

พระบรมธาตุเจดีย์บางแก้วไม่ได้มีคุณค่าเฉพาะในฐานะงานสถาปัตยกรรม แต่ยังเป็นศูนย์รวมศรัทธาของชุมชน ผู้คนเชื่อว่าเจดีย์องค์นี้บรรจุพระบรมสารีริกธาตุที่อัญเชิญมาจากลังกา ตามตำนานกล่าวว่าเจ้าพระยากุมารกับนางเลือดขาวเป็นผู้เกี่ยวข้องกับการอัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุมาบรรจุไว้ในพระมหาธาตุเจดีย์ ทำให้พระธาตุบางแก้วมีสถานะเป็นปูชนียสถานคู่บ้านคู่เมืองของพัทลุง และเป็นจุดสักการะสำคัญสำหรับผู้ที่เดินทางมาทำบุญหรือศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น

 

ตำนานพระนางเลือดขาวเป็นแกนเรื่องสำคัญที่ทำให้วัดเขียนบางแก้วมีมิติวัฒนธรรมลึกซึ้งยิ่งขึ้น ตามตำนานท้องถิ่นกล่าวว่านางเลือดขาวและพระยากุมารมีบทบาทในการสร้างวัดและอัญเชิญพระบรมสารีริกธาตุจากลังกามาบรรจุไว้ในพระบรมธาตุเจดีย์ เรื่องเล่านี้สะท้อนความเชื่อของชุมชนภาคใต้เกี่ยวกับการสร้างเมือง การสร้างวัด การเดินทางข้ามพื้นที่ และการรับพระพุทธศาสนาจากโลกภายนอกเข้าสู่ลุ่มทะเลสาบสงขลา วัดเขียนบางแก้วจึงเป็นพื้นที่ที่ตำนานกับหลักฐานทางโบราณคดีมาบรรจบกันอย่างน่าสนใจ

 

พื้นที่บริเวณวัดเขียนบางแก้วสันนิษฐานว่าอาจเคยเป็นที่ตั้งของเมืองพัทลุงหรือชุมชนโบราณสำคัญมาก่อน เนื่องจากพบซากปรักหักพังของศิลาแลง พระพุทธรูป โบราณวัตถุ ศิวลึงค์ ฐานโยนี เครื่องถ้วยจีน เครื่องถ้วยเขมร เครื่องถ้วยสังคโลก และหลักฐานหลายประเภทที่ชี้ถึงการติดต่อกับอารยธรรมภายนอก หลักฐานเหล่านี้ช่วยให้วัดไม่ได้เป็นเพียงแหล่งศรัทธา แต่เป็นฐานข้อมูลสำคัญสำหรับการทำความเข้าใจพัฒนาการของเมืองพัทลุงในยุคต้นประวัติศาสตร์และสมัยอยุธยา

 

ความสำคัญด้านโบราณคดีของวัดเขียนบางแก้วอยู่ที่การพบหลักฐานหนาแน่นในพื้นที่เดียว ทั้งหลักฐานพุทธศาสนา พราหมณ์ และเครื่องใช้จากการติดต่อค้าขาย โบราณวัตถุอย่างศิวลึงค์และฐานโยนีสะท้อนอิทธิพลของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ส่วนพระพุทธรูปและพระบรมธาตุเจดีย์สะท้อนบทบาทของพระพุทธศาสนา ขณะที่เครื่องถ้วยจีนและเครื่องถ้วยจากภูมิภาคต่าง ๆ แสดงว่าพื้นที่นี้มีความสัมพันธ์กับเครือข่ายการค้ารอบทะเลสาบสงขลาและคาบสมุทรภาคใต้มาตั้งแต่สมัยโบราณ

 

ภายในวัดมีพิพิธภัณฑ์ของชาติหรือพิพิธภัณฑ์วัดเขียนบางแก้ว ซึ่งรวบรวมและจัดแสดงโบราณวัตถุที่พบในบริเวณวัดและพื้นที่ใกล้เคียง เช่น พระพุทธรูป เครื่องใช้ ถ้วยชามจีน สังคโลก ศิวลึงค์ ฐานโยนี และเครื่องมือเครื่องใช้พื้นเมือง ผู้สนใจเข้าชมพิพิธภัณฑ์ต้องติดต่อขอกุญแจจากเจ้าอาวาสหรือผู้ดูแลวัดก่อน จึงควรวางแผนการเข้าชมล่วงหน้า โดยเฉพาะผู้ที่ตั้งใจมาศึกษาโบราณวัตถุ ไม่ใช่เพียงแวะไหว้พระและชมองค์พระธาตุภายนอก

 

การมีพิพิธภัณฑ์ภายในวัดทำให้วัดเขียนบางแก้วแตกต่างจากวัดท่องเที่ยวทั่วไป เพราะผู้มาเยือนสามารถเรียนรู้ประวัติศาสตร์จากสถานที่จริงและวัตถุจริงที่เชื่อมโยงกับพื้นที่โดยตรง โบราณวัตถุในพิพิธภัณฑ์ไม่ใช่สิ่งของที่แยกขาดจากวัด แต่เป็นหลักฐานที่ช่วยอธิบายว่าทำไมบริเวณนี้จึงมีความสำคัญต่อเมืองพัทลุงในอดีต การชมพิพิธภัณฑ์จึงเป็นกิจกรรมที่ควรทำควบคู่กับการสักการะพระบรมธาตุเจดีย์

 

พื้นที่รอบพระบรมธาตุเจดีย์มีวิหารคตหรือระเบียงคตล้อมรอบ 3 ด้าน ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นปางมารวิชัยจำนวน 34 องค์ พระพุทธรูปเหล่านี้มีรูปลักษณ์แตกต่างกัน บางองค์มีใบหน้าอ่อนโยน บางองค์มีลักษณะเข้มขรึม แต่หันหน้าเข้าสู่องค์พระธาตุทั้งหมด องค์ประกอบนี้ช่วยสร้างบรรยากาศศักดิ์สิทธิ์รอบพระธาตุ และทำให้พื้นที่สักการะมีความสมบูรณ์ทั้งในเชิงศิลปกรรมและพิธีกรรม

 

นอกจากพระบรมธาตุเจดีย์แล้ว วัดยังมีพระอุโบสถตั้งอยู่ด้านหน้าพระมหาธาตุเจดีย์ ขนานกับคลองบางแก้ว เป็นอาคารก่ออิฐถือปูน หลังคาเครื่องไม้มุงกระเบื้อง ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นปางมารวิชัย 5 องค์ และด้านหลังมีห้องสำหรับพระพุทธรูปปูนปั้นไสยาสน์ อาคารศาสนสถานเหล่านี้ทำให้วัดเขียนบางแก้วเป็นพื้นที่ที่มีองค์ประกอบทางศาสนาครบถ้วน ทั้งพระธาตุ อุโบสถ วิหารคต พระพุทธรูป และพื้นที่ประกอบพิธีกรรมของชุมชน

 

ภายในพื้นที่วัดยังมีหอพระธรรมศาลา ฐานหอระฆัง ศาลาการเปรียญ และร่องรอยโบราณสถานหลายจุด เช่น โคกแขกชีหรือโบสถ์พราหมณ์ ซากวิหารถือน้ำพิพัฒน์สัตยา และโคกพระตุลา จุดเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าวัดเขียนบางแก้วเคยเป็นพื้นที่ศาสนาและพิธีกรรมขนาดใหญ่ มีบทบาทมากกว่าการเป็นวัดประจำหมู่บ้านทั่วไป เพราะมีทั้งพุทธศาสนา พิธีกรรมรัฐ และร่องรอยศาสนาพราหมณ์อยู่ในบริเวณเดียวกัน

 

บ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ใกล้พระบรมธาตุเจดีย์เป็นอีกจุดหนึ่งที่ควรกล่าวถึง เพราะเป็นบ่อน้ำคู่พระบรมธาตุและมีความเชื่อว่าเคยเกี่ยวข้องกับพิธีดื่มน้ำพิพัฒน์สัตยาในอดีต ใกล้บ่อน้ำยังมีร่องรอยวิหารถือน้ำพิพัฒน์สัตยา ซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับระบบพิธีกรรมทางการเมืองและการปกครองในอดีต วัดเขียนบางแก้วจึงไม่ได้เป็นเพียงวัดศาสนา แต่เป็นพื้นที่ที่เคยเกี่ยวข้องกับอำนาจรัฐและพิธีสำคัญของบ้านเมือง

 

บทบาทของวัดเขียนบางแก้วในสมัยอยุธยามีความสำคัญมาก โดยมีหลักฐานกล่าวถึงการที่วัดเคยเป็นศูนย์กลางของคณะป่าแก้วหัวเมืองพัทลุง และมีวัดจำนวนมากในเมืองพัทลุง เมืองนครศรีธรรมราช เมืองสงขลา และเมืองตรังขึ้นกับวัดแห่งนี้ในเครือข่ายคณะสงฆ์ วัดเขียนบางแก้วจึงเคยมีสถานะเป็นศูนย์กลางทางศาสนาระดับภูมิภาค ไม่ใช่เฉพาะศูนย์กลางของชุมชนบ้านบางแก้วเท่านั้น

 

ประวัติของวัดผ่านทั้งความรุ่งเรืองและความเสียหายในหลายยุคสมัย ในสมัยอยุธยาตอนกลาง พื้นที่เมืองพัทลุงเคยได้รับผลกระทบจากการปล้นสะดมและเผาทำลายของโจรสลัดมลายู ทำให้บ้านเมืองและวัดวาอารามเสียหาย วัดเขียนบางแก้วเคยชำรุดทรุดโทรมและกลายเป็นวัดร้างบางช่วง ต่อมาได้รับการบูรณะขึ้นใหม่หลายครั้ง ทั้งในสมัยอยุธยาและรัตนโกสินทร์ จนกลับมาเป็นวัดสำคัญที่มีพระสงฆ์จำพรรษาและเป็นศูนย์กลางชุมชนในปัจจุบัน

 

กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนวัดเขียนบางแก้วเป็นโบราณสถานในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 3 มกราคม พ.ศ. 2480 และประกาศเขตโบราณสถานเมื่อวันที่ 22 เมษายน พ.ศ. 2529 พื้นที่โบราณสถานมีเนื้อที่ประมาณ 22 ไร่ 2 งาน 97 ตารางวา การขึ้นทะเบียนนี้ยืนยันคุณค่าของวัดในฐานะแหล่งศิลปกรรมและโบราณสถานที่ควรอนุรักษ์ ผู้มาเยือนจึงควรรักษาความสะอาด ไม่แตะต้องโบราณวัตถุ ไม่ปีนป่ายโบราณสถาน และเคารพกฎของพื้นที่อย่างเคร่งครัด

 

ในด้านภูมิประเทศ วัดเขียนบางแก้วตั้งอยู่บนแนวสันทราย ห่างจากชายฝั่งทะเลสาบสงขลาประมาณ 1 กิโลเมตร บริเวณโดยรอบเป็นพื้นที่ทำนาและมีร่องรอยคูคลองเก่าหลายสาย เช่น คลองบางแก้วและคลองปากเพนียด ลักษณะพื้นที่เช่นนี้ทำให้วัดสัมพันธ์กับระบบน้ำของลุ่มทะเลสาบสงขลาอย่างใกล้ชิด ทั้งในด้านการตั้งถิ่นฐาน การคมนาคม การเกษตร และการค้าของชุมชนโบราณ

 

การเดินชมวัดเขียนบางแก้วควรเริ่มจากการสักการะพระบรมธาตุเจดีย์บางแก้ว ซึ่งเป็นแกนกลางของวัด จากนั้นเดินชมวิหารคต พระอุโบสถ หอพระธรรมศาลา ร่องรอยโบราณสถาน และพิพิธภัณฑ์ หากต้องการเข้าชมภายในพิพิธภัณฑ์ควรสอบถามผู้ดูแลวัดก่อน การจัดลำดับเช่นนี้จะช่วยให้เข้าใจวัดอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่ศูนย์กลางศรัทธา ไปจนถึงหลักฐานทางโบราณคดีที่เล่าเรื่องเมืองพัทลุงในอดีต

 

วัดเขียนบางแก้วเหมาะสำหรับผู้ที่สนใจวัดเก่า โบราณสถาน พิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น ตำนานนางเลือดขาว ประวัติเมืองพัทลุง และเส้นทางวัฒนธรรมลุ่มทะเลสาบสงขลา ผู้ที่เดินทางมาไหว้พระอย่างเดียวอาจใช้เวลาประมาณ 45 นาทีถึง 1 ชั่วโมง แต่หากต้องการศึกษาพิพิธภัณฑ์ โบราณวัตถุ วิหารคต และบริบทเมืองโบราณ ควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 1.5-2 ชั่วโมง เพื่อให้การชมไม่เร่งรีบและเข้าใจคุณค่าของวัดครบถ้วน

 

วัดตั้งอยู่ในอำเภอเขาชัยสน ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติและวัฒนธรรมหลายแห่ง สามารถจัดเส้นทางร่วมกับบ่อน้ำร้อนเขาชัยสน ถ้ำธารน้ำเย็น หาดพัทธทอง ตลาดน้ำบ้านปากพล และแหล่งท่องเที่ยวริมทะเลสาบสงขลาได้ในวันเดียวกัน เส้นทางนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเที่ยวพัทลุงในมุมที่ผสมผสานโบราณสถาน วัดเก่า น้ำพุร้อน ถ้ำ และวิถีชุมชนริมน้ำ

 

ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา ไม่รบกวนพระสงฆ์หรือผู้มาทำบุญ ไม่จับต้องโบราณวัตถุ และไม่ขีดเขียนหรือวางสิ่งของบนโบราณสถาน พื้นที่วัดมีทั้งส่วนศาสนสถานที่ยังใช้งานและส่วนโบราณสถานที่ต้องอนุรักษ์ จึงควรเดินชมด้วยความระมัดระวัง หากเดินทางมากับเด็ก ควรดูแลอย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะบริเวณพระธาตุ วิหารคต และพื้นที่จัดแสดงโบราณวัตถุ

 

การเดินทาง ไปวัดเขียนบางแก้วสามารถเดินทางจากตัวเมืองพัทลุงหรืออำเภอเขาชัยสนเข้าสู่ตำบลจองถนนและบ้านบางแก้วได้สะดวก วัดตั้งอยู่บนเส้นทางทางหลวงสาย 4081 ห่างจากอำเภอเขาชัยสนประมาณ 7 กิโลเมตร อยู่บริเวณบ้านบางแก้ว พิกัดโดยประมาณ 7.499536, 100.191932 ผู้ที่ใช้แผนที่ออนไลน์ควรค้นหาทั้งชื่อ “วัดเขียนบางแก้ว” และ “วัดพระบรมธาตุเจดีย์เขียนบางแก้ว” เพราะชื่อทางการและชื่อที่คนทั่วไปใช้เรียกอาจปรากฏต่างกันในแต่ละระบบแผนที่

 

โดยสรุป วัดเขียนบางแก้วเป็นหนึ่งในวัดประวัติศาสตร์ที่สำคัญที่สุดของจังหวัดพัทลุง มีคุณค่าหลายชั้นในพื้นที่เดียว ทั้งการเป็นวัดพัฒนาตัวอย่าง พ.ศ. 2533 การเป็นโบราณสถานขึ้นทะเบียนของกรมศิลปากร พระบรมธาตุเจดีย์บางแก้วที่มีรูปแบบคล้ายพระบรมธาตุเจดีย์นครศรีธรรมราชแต่มีขนาดเล็กกว่า ตำนานพระนางเลือดขาว การเป็นพื้นที่ที่สันนิษฐานว่าเกี่ยวข้องกับเมืองพัทลุงโบราณ โบราณวัตถุจำนวนมาก พิพิธภัณฑ์ภายในวัด วิหารคต พระอุโบสถ และบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ วัดแห่งนี้จึงเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเข้าใจพัทลุงผ่านศาสนา ประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม โบราณคดี และภูมิทัศน์ลุ่มทะเลสาบสงขลาอย่างครบถ้วน

 

 

ตอบ: วัดเขียนบางแก้วตั้งอยู่เลขที่ 42 บ้านบางแก้ว หมู่ที่ 4 ตำบลจองถนน อำเภอเขาชัยสน จังหวัดพัทลุง 93130

 

ตอบ: วัดเขียนบางแก้วเปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.00 - 17.00 น.

 

ตอบ: ชื่อทางการปัจจุบันคือวัดพระบรมธาตุเจดีย์เขียนบางแก้ว โดยมีการเปลี่ยนชื่อเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2561

 

ตอบ: พระบรมธาตุเจดีย์บางแก้วเป็นปูชนียสถานเก่าแก่ของพัทลุง มีลักษณะเจดีย์ก่ออิฐฐานแปดเหลี่ยม สูงประมาณ 22 เมตร ได้รับอิทธิพลจากพระบรมธาตุเจดีย์นครศรีธรรมราช และเชื่อว่าบรรจุพระบรมสารีริกธาตุที่อัญเชิญมาจากลังกา

 

ตอบ: ผู้สนใจเข้าชมพิพิธภัณฑ์ต้องติดต่อขอกุญแจจากเจ้าอาวาสหรือผู้ดูแลวัดก่อน เพราะพิพิธภัณฑ์ไม่ได้เปิดแบบอิสระตลอดเวลา

 

ตอบ: ไม่เก็บค่าบริการเข้าชม แต่ควรแต่งกายสุภาพและปฏิบัติตามระเบียบของวัดและพื้นที่โบราณสถาน

 

ตอบ: พื้นที่บริเวณวัดสันนิษฐานว่าเคยเป็นที่ตั้งของเมืองหรือชุมชนโบราณสำคัญของพัทลุง เพราะพบซากศิลาแลง พระพุทธรูป โบราณวัตถุ เครื่องถ้วย และหลักฐานทางโบราณคดีจำนวนมาก

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับหาดพัทธทอง ตลาดน้ำบ้านปากพล บ่อน้ำร้อนเขาชัยสน ถ้ำธารน้ำเย็นเขาชัยสน แก่งน้ำหูแร่ และทะเลน้อยได้ในเส้นทางท่องเที่ยวอำเภอเขาชัยสนและพื้นที่ใกล้เคียง