พระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศ

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.30 – 17.00 น.

 

พระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศ จังหวัดพัทลุง หรือที่ชาวพัทลุงนิยมเรียกว่า พระสี่มุมเมือง เป็นพระพุทธรูปสำคัญประจำภาคใต้และเป็นปูชนียวัตถุคู่บ้านคู่เมืองของจังหวัดพัทลุง ประดิษฐานอยู่ภายในศาลาจตุรมุข บริเวณด้านหน้าระหว่างศาลากลางจังหวัดพัทลุงกับศาลจังหวัดพัทลุง ในเขตตำบลคูหาสวรรค์ อำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง สถานที่แห่งนี้เป็นจุดสักการะสำคัญของชาวเมือง ผู้เดินทางผ่านตัวเมือง และนักท่องเที่ยวที่ต้องการไหว้พระเพื่อความเป็นสิริมงคลก่อนเริ่มเดินทางท่องเที่ยวในจังหวัดพัทลุง

 

องค์พระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศเป็นพระพุทธรูปหล่อสัมฤทธิ์ ปางสมาธิ ประดิษฐานอยู่ในศาลาจตุรมุขสีขาวที่ยกพื้นสูง มีหลังคาทรงไทยงดงาม ล้อมด้วยพื้นที่โล่งด้านหน้าศาลากลางจังหวัด บรรยากาศของสถานที่มีความเป็นทางการ สะอาด โปร่ง และสงบ เพราะตั้งอยู่ในเขตราชการใจกลางเมืองพัทลุง ผู้มาเยือนสามารถขึ้นไปกราบไหว้องค์พระ ถวายดอกไม้ ธูปเทียน หรือเครื่องสักการะตามศรัทธา พร้อมชมทัศนียภาพเมืองพัทลุงและภูเขาอกทะลุซึ่งเป็นสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัดได้จากบริเวณโดยรอบ

 

ความสำคัญของพระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศไม่ได้อยู่เฉพาะความงดงามขององค์พระและศาลาจตุรมุขเท่านั้น แต่ยังอยู่ที่สถานะขององค์พระในฐานะพระพุทธรูปประจำทิศใต้ของประเทศไทย พระพุทธรูปชุดนี้มีทั้งหมด 4 องค์ ประดิษฐานตามทิศสำคัญของประเทศ ได้แก่ ทิศเหนือที่จังหวัดลำปาง ทิศใต้ที่จังหวัดพัทลุง ทิศตะวันออกที่จังหวัดสระบุรี และทิศตะวันตกที่จังหวัดราชบุรี แนวคิดนี้เรียกว่า “จตุรพุทธปราการ” หมายถึงการตั้งพระพุทธรูปเป็นดั่งปราการทางศรัทธาทั้ง 4 ทิศ เพื่อคุ้มครองบ้านเมือง เสริมความร่มเย็น และเป็นศูนย์รวมจิตใจของประชาชน

 

ชื่อ “นิรโรคันตราย” สื่อความหมายถึงความปราศจากโรคภัยและภยันตราย ส่วนคำว่า “ชัยวัฒน์” มีนัยถึงชัยชนะ ความเจริญ และความมั่นคง คำว่า “จตุรทิศ” หมายถึง 4 ทิศ เมื่อรวมความหมายเข้าด้วยกัน พระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศจึงเป็นพระพุทธรูปที่ประชาชนกราบไหว้เพื่อขอพรให้ชีวิตปลอดภัย ปราศจากโรคภัย แคล้วคลาดจากอันตราย เดินทางราบรื่น มีชัยชนะต่ออุปสรรค และมีความร่มเย็นทั้งต่อตนเอง ครอบครัว และบ้านเมือง

 

พระพุทธรูปองค์นี้ได้รับพระราชทานมายังจังหวัดพัทลุงเมื่อวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2511 โดยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 โปรดเกล้าฯ พระราชทานให้จังหวัดพัทลุง ซึ่งเป็นเมืองสำคัญของภาคใต้ องค์พระจึงมีความหมายเชื่อมโยงระหว่างสถาบันพระมหากษัตริย์ พระพุทธศาสนา และประชาชนในจังหวัดพัทลุงอย่างลึกซึ้ง สถานที่ประดิษฐานอยู่ด้านหน้าศาลากลางจังหวัด ทำให้พระสี่มุมเมืองเป็นศูนย์รวมใจของเมืองในเชิงสัญลักษณ์อย่างชัดเจน

 

ประวัติการจัดสร้างพระพุทธนิรโรคันตรายมีรากเชื่อมโยงกับพระราชดำริในสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อทรงครองสิริราชสมบัติครบ 15 ปี และทรงบำเพ็ญพระราชกุศลถวายพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย มีการโปรดเกล้าฯ ให้หล่อพระพุทธรูปสัมฤทธิ์กะไหล่ทองปางสมาธิจำนวน 16 องค์ พระราชทานนามว่า “พระพุทธนิรโรคันตราย” ต่อมาแนวคิดพระพุทธรูปที่คุ้มครองบ้านเมืองใน 4 ทิศได้สืบต่อมาในรูปของพระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศ ซึ่งจังหวัดพัทลุงได้รับพระราชทานเป็นองค์ประจำทิศใต้

 

ตำแหน่งที่ประดิษฐานของพระสี่มุมเมืองพัทลุงมีความหมายมาก เพราะอยู่ระหว่างศาลากลางจังหวัดกับศาลจังหวัดพัทลุง พื้นที่นี้เป็นศูนย์กลางราชการของจังหวัดและเป็นจุดที่ประชาชนเดินทางผ่านอยู่เสมอ การประดิษฐานพระพุทธรูปไว้ ณ จุดนี้ทำให้องค์พระมีสถานะเป็นทั้งปูชนียวัตถุคู่เมือง สัญลักษณ์ทางจิตใจ และหลักชัยทางศรัทธาของผู้คนในเมืองพัทลุง ผู้ที่มาทำธุระราชการ นักเรียน นักศึกษา ข้าราชการ นักท่องเที่ยว และประชาชนทั่วไปสามารถแวะกราบไหว้ได้ง่าย

 

ศาลาจตุรมุขที่ประดิษฐานองค์พระเป็นอาคารทรงไทยที่มีมุขยื่นออกทั้ง 4 ด้าน สอดคล้องกับแนวคิดจตุรทิศและจตุรพุทธปราการ รูปทรงอาคารเปิดให้มองเห็นองค์พระจากหลายทิศทาง ช่วยให้ผู้เดินผ่านถนนด้านหน้าและพื้นที่ศาลากลางจังหวัดเห็นองค์พระได้ชัดเจน สีขาวของศาลาให้ความรู้สึกสงบ สะอาด และสง่างาม ส่วนหลังคาและองค์ประกอบประดับแบบไทยช่วยเสริมความเป็นศาสนสถานที่มีความสำคัญระดับจังหวัด

 

ผู้ที่เดินทางมากราบไหว้พระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศนิยมตั้งจิตอธิษฐานเรื่องสุขภาพ ความปลอดภัย การเดินทาง การเริ่มต้นสิ่งใหม่ ความราบรื่นในหน้าที่การงาน และความเป็นสิริมงคลของครอบครัว เพราะนามขององค์พระสื่อถึงการปราศจากโรคภัยและอันตรายโดยตรง สถานที่แห่งนี้จึงเหมาะสำหรับการแวะสักการะทั้งก่อนเริ่มทริปในพัทลุง ก่อนเดินทางไกล หรือระหว่างมาทำธุระในตัวเมือง

 

บรรยากาศของพระสี่มุมเมืองพัทลุงต่างจากวัดหรือศาสนสถานที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ธรรมชาติ เพราะที่นี่อยู่กลางเมืองและอยู่ในพื้นที่ราชการ ความสงบของสถานที่จึงเป็นความสงบแบบเรียบง่าย เป็นระเบียบ และเข้าถึงง่าย ผู้มาเยือนสามารถใช้เวลาสั้น ๆ เพื่อกราบไหว้หรือใช้เวลานานขึ้นเพื่อพิจารณาความหมายขององค์พระและความสัมพันธ์ระหว่างพระพุทธศาสนากับบ้านเมืองได้ตามความเหมาะสม

 

พระสี่มุมเมืองยังมีบทบาทในงานประจำปีของจังหวัดพัทลุง โดยจังหวัดจัดงานสมโภชพระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศร่วมกับงานกาชาดประจำปีและงานของดีเมืองลุงเป็นประจำ งานดังกล่าวเป็นกิจกรรมใหญ่ที่รวมพิธีทางพระพุทธศาสนา การบวงสรวง การทำบุญตักบาตร การแสดงศิลปวัฒนธรรม การออกร้านกาชาด และกิจกรรมของหน่วยงานราชการในจังหวัด ทำให้พื้นที่หน้าศาลากลางจังหวัดกลายเป็นศูนย์รวมของศรัทธา วัฒนธรรม และเศรษฐกิจชุมชนในช่วงงานประจำปี

 

ในงานสมโภชพระสี่มุมเมือง ประชาชนจะได้เห็นความผูกพันของชาวพัทลุงที่มีต่อองค์พระอย่างชัดเจน กิจกรรมต่าง ๆ เช่น พิธีทำบุญ พิธีบวงสรวง การรำถวาย การกวนข้าวยาคูหรือข้าวมธุปายาส และการร่วมกิจกรรมกาชาดสะท้อนว่าพระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศไม่ได้เป็นเพียงจุดสักการะถาวร แต่เป็นแกนกลางของประเพณีร่วมสมัยที่คนในจังหวัดยังร่วมกันสืบทอด

 

เมื่อพิจารณาในมิติการท่องเที่ยว พระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศเหมาะอย่างยิ่งสำหรับการเริ่มต้นเส้นทางเที่ยวเมืองพัทลุง เพราะตั้งอยู่ใจกลางเมือง ใกล้ที่ว่าการจังหวัด ศาลจังหวัด วัดคูหาสวรรค์ ภูเขาอกทะลุ สถานีรถไฟพัทลุง ตลาดเมือง และแหล่งอาหารท้องถิ่นจำนวนมาก นักท่องเที่ยวสามารถแวะกราบพระในช่วงเช้า แล้วต่อไปยังวัดคูหาสวรรค์และภูเขาอกทะลุได้ในเวลาไม่นาน

 

วัดคูหาสวรรค์พระอารามหลวงเป็นสถานที่ใกล้เคียงที่ควรจัดร่วมกับพระสี่มุมเมือง เพราะอยู่ห่างจากศาลากลางจังหวัดประมาณ 800 เมตร และเป็นวัดสำคัญคู่เมืองพัทลุงเช่นกัน ภายในวัดมีถ้ำคูหาสวรรค์ พระพุทธรูปโบราณ จารึกพระปรมาภิไธย และประวัติที่เชื่อมโยงกับเมืองพัทลุงมายาวนาน การเที่ยวพระสี่มุมเมืองควบคู่กับวัดคูหาสวรรค์จึงช่วยให้เข้าใจแกนศรัทธาของเมืองพัทลุงได้ลึกขึ้น

 

ภูเขาอกทะลุเป็นอีกจุดหมายที่อยู่ไม่ไกลจากศาลาจตุรมุข เป็นภูเขาหินปูนที่มีโพรงขนาดใหญ่ทะลุบริเวณยอดเขา และเป็นสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัดพัทลุงที่ปรากฏในตราประจำจังหวัดและคำขวัญของเมือง นักท่องเที่ยวที่มีเวลาสามารถต่อเส้นทางไปชมภูเขาอกทะลุหรือขึ้นไปชมวิวเมืองได้ โดยควรเลือกช่วงเช้าหรือเย็นเพื่อลดความร้อนและควรเตรียมรองเท้าที่เหมาะกับการเดินขึ้นบันได

 

วังเจ้าเมืองพัทลุงในตำบลลำปำเป็นอีกสถานที่ที่เหมาะกับผู้สนใจประวัติศาสตร์เมืองพัทลุง อยู่ห่างจากตัวเมืองประมาณ 6 กม. ภายในเป็นกลุ่มเรือนไทยที่เกี่ยวข้องกับอดีตเจ้าเมืองพัทลุง และเป็นแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์การปกครองท้องถิ่น เมื่อจัดร่วมกับพระสี่มุมเมือง วัดคูหาสวรรค์ และภูเขาอกทะลุ จะได้เส้นทางเที่ยวที่ครอบคลุมทั้งพระพุทธศาสนา ประวัติศาสตร์เมือง และสัญลักษณ์ทางธรรมชาติของจังหวัด

 

การเดินทาง ไปพระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศทำได้สะดวกมาก เพราะตั้งอยู่กลางเมืองพัทลุง บริเวณด้านหน้าศาลากลางจังหวัดและศาลจังหวัด หากเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวสามารถปักหมุดมายังศาลากลางจังหวัดพัทลุงหรือพระสี่มุมเมืองพัทลุงได้โดยตรง หากเดินทางด้วยรถไฟ สามารถลงที่สถานีรถไฟพัทลุงแล้วต่อรถรับจ้างในตัวเมืองไปยังศาลากลางจังหวัดได้ ระยะทางไม่ไกลและใช้เวลาเดินทางไม่นาน

 

ผู้ที่เดินทางจากจังหวัดใกล้เคียง เช่น สงขลา ตรัง หรือนครศรีธรรมราช สามารถเข้าสู่ตัวเมืองพัทลุงผ่านทางหลวงสายหลัก แล้วมุ่งหน้าเข้าสู่ย่านศูนย์ราชการจังหวัด ตำบลคูหาสวรรค์ พื้นที่ตั้งของศาลาจตุรมุขอยู่ใกล้ถนนในเมืองและสถานที่ราชการสำคัญ จึงเหมาะกับการแวะสักการะระหว่างเดินทาง ต่อจากนั้นสามารถเดินทางต่อไปยังอำเภอควนขนุน ทะเลน้อย ลำปำ หรือเส้นทางพัทลุง-ตรังได้สะดวก

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการมากราบไหว้คือช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายก่อนเย็น เพราะอากาศไม่ร้อนจัดและสามารถถ่ายภาพศาลาจตุรมุขได้สวย หากเดินทางในช่วงงานสมโภชประจำปีและงานกาชาดจังหวัด ควรเผื่อเวลาเดินทางและที่จอดรถมากกว่าปกติ เพราะพื้นที่โดยรอบศาลากลางจังหวัดจะมีประชาชนมาร่วมงานจำนวนมาก

 

มารยาทในการเข้าชมพระสี่มุมเมืองควรยึดหลักความสุภาพและความสำรวม แม้สถานที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ราชการและเป็นจุดสักการะที่เข้าถึงง่าย แต่ยังเป็นศาสนสถานสำคัญของจังหวัด ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ ไม่ส่งเสียงดัง ไม่ปีนหรือยืนในจุดที่ไม่เหมาะสม ไม่วางสิ่งของกีดขวางทางขึ้นลง และควรระมัดระวังการใช้ธูปเทียนหรือเครื่องสักการะให้เป็นระเบียบ

 

ผู้ที่ต้องการถ่ายภาพควรเลือกมุมที่ไม่รบกวนผู้กำลังกราบไหว้ ศาลาจตุรมุขมีมุมถ่ายภาพสวยจากด้านหน้าบันได ด้านข้างรั้ว และพื้นที่ลานด้านหน้า โดยมีเขาอกทะลุและอาคารราชการเป็นฉากหลังในบางมุม ภาพขององค์พระภายในศาลาและความสงบของพื้นที่ช่วยสะท้อนตัวตนของพัทลุงในฐานะเมืองที่มีทั้งศรัทธา ประวัติศาสตร์ และภูมิทัศน์เมืองที่มีภูเขาเป็นสัญลักษณ์

 

พระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศจึงเหมาะกับนักท่องเที่ยวหลายกลุ่ม ผู้ที่มาทำบุญจะได้สักการะพระพุทธรูปคู่เมือง ผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์จะได้เรียนรู้แนวคิดจตุรพุทธปราการและพระราชทานพระพุทธรูปประจำทิศใต้ ผู้ที่เที่ยวเมืองพัทลุงครั้งแรกจะได้เริ่มต้นจากจุดศูนย์กลางของเมือง และผู้ที่ชอบถ่ายภาพสถาปัตยกรรมจะได้ชมศาลาจตุรมุขที่ตั้งโดดเด่นในพื้นที่ราชการ

 

หากมีเวลาเพียงครึ่งวันในตัวเมืองพัทลุง สามารถจัดเส้นทางเริ่มจากพระสี่มุมเมือง ต่อไปวัดคูหาสวรรค์ ชมภูเขาอกทะลุ แวะตลาดหรือร้านอาหารในตัวเมือง แล้วเดินทางต่อไปยังลำปำหรือวังเจ้าเมืองพัทลุง หากมีเวลาเต็มวันสามารถต่อเส้นทางไปทะเลน้อย ปากประ หรืออำเภอควนขนุนได้ ทำให้พระสี่มุมเมืองเป็นจุดเริ่มต้นที่เหมาะมากสำหรับการวางแผนเที่ยวพัทลุงทั้งแบบสั้นและแบบเต็มวัน

 

คุณค่าของพระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศอยู่ที่การเป็นหลักชัยทางจิตใจของเมืองพัทลุง องค์พระเชื่อมโยงพระพุทธศาสนา สถาบันพระมหากษัตริย์ ประวัติศาสตร์บ้านเมือง และศรัทธาของประชาชนไว้ในสถานที่เดียวกัน ผู้มาเยือนจึงไม่ควรมองที่นี่เป็นเพียงจุดแวะถ่ายภาพหน้าศาลากลาง แต่ควรมองเป็นปูชนียสถานสำคัญที่บอกเล่าอัตลักษณ์ของพัทลุงได้อย่างชัดเจน

 

การได้มายืนหน้าศาลาจตุรมุขและกราบพระสี่มุมเมืองทำให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสความสงบในใจกลางเมือง เห็นความต่อเนื่องของศรัทธาที่อยู่คู่จังหวัดมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2511 และเข้าใจว่าทำไมองค์พระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศจึงได้รับการยกย่องเป็นพระพุทธรูปประจำภาคใต้และปูชนียวัตถุคู่เมืองพัทลุงมาจนถึงปัจจุบัน

 

 

ตอบ: ประดิษฐานอยู่ภายในศาลาจตุรมุข บริเวณด้านหน้าระหว่างศาลากลางจังหวัดพัทลุงกับศาลจังหวัดพัทลุง ตำบลคูหาสวรรค์ อำเภอเมืองพัทลุง จังหวัดพัทลุง

 

ตอบ: เพราะพระพุทธนิรโรคันตรายชัยวัฒน์จตุรทิศเป็นพระพุทธรูปชุดที่ประดิษฐานตามทิศสำคัญของประเทศไทย 4 ทิศ โดยองค์ที่จังหวัดพัทลุงเป็นองค์ประจำทิศใต้

 

ตอบ: เป็นพระพุทธรูปประจำภาคใต้และปูชนียวัตถุคู่เมืองพัทลุง เป็นศูนย์รวมจิตใจของประชาชน และเป็นสัญลักษณ์แห่งการคุ้มครองบ้านเมืองตามแนวคิดจตุรพุทธปราการ

 

ตอบ: พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 โปรดเกล้าฯ พระราชทานไว้ที่จังหวัดพัทลุง เมื่อวันที่ 24 ธันวาคม พ.ศ. 2511

 

ตอบ: เปิดทุกวัน เวลา 08.30 – 17.00 น.

 

ตอบ: ไม่มีค่าเข้าชม ผู้มาเยือนสามารถกราบไหว้และทำบุญตามศรัทธาได้

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อที่วัดคูหาสวรรค์พระอารามหลวง ภูเขาอกทะลุ สถานีรถไฟพัทลุงและย่านตลาดเมือง วังเจ้าเมืองพัทลุง และหาดแสนสุขลำปำได้