มัสยิดนูรุ้ลการีม

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

มัสยิดนูรุ้ลการีม ตั้งอยู่ที่เลขที่ 3 หมู่ 1 ตำบลแหลมงอบ อำเภอแหลมงอบ จังหวัดตราด รหัสไปรษณีย์ 23120 เป็นศาสนสถานสำคัญของชุมชนมุสลิมบ้านยายม่อมและพื้นที่แหลมงอบที่มีความหมายมากกว่าสถานที่ประกอบศาสนกิจ เพราะมัสยิดแห่งนี้คือศูนย์กลางความศรัทธา การศึกษา การรวมกลุ่มของชุมชน และบทบาททางสังคมที่เกี่ยวข้องกับสิทธิทางวัฒนธรรม การอนุรักษ์ป่าชายเลน และการดูแลประมงชายฝั่งของชาวบ้านในพื้นที่ชายทะเลจังหวัดตราด

 

มัสยิดนูรุ้ลการีมมีประวัติการก่อตั้งยาวนานกว่า 60 ปี เริ่มต้นจากชุมชนมุสลิมขนาดเล็กในตำบลแหลมงอบ โดยเฉพาะบริเวณหมู่บ้านยายม่อม ซึ่งในช่วงแรกมีครอบครัวมุสลิมอยู่ไม่ถึง 10 หลังคาเรือน กลุ่มสัปบุรุษในพื้นที่แยกตัวมาจากมัสยิดอัลกุบรอ บ้านน้ำเชี่ยว และมัสยิดนูรุ้ลมุบีน บ้านแหลมทองหลาง เพื่อก่อตั้งพื้นที่ประกอบศาสนกิจที่ตอบสนองต่อชีวิตประจำวันของผู้คนในชุมชนแหลมงอบมากขึ้น การมีมัสยิดของตนเองช่วยให้ชาวมุสลิมในพื้นที่สามารถละหมาด เรียนศาสนา พบปะ และจัดกิจกรรมชุมชนได้สะดวกขึ้น โดยไม่ต้องเดินทางไกลไปยังชุมชนมุสลิมอื่น

 

ผู้บุกเบิกมัสยิดนูรุ้ลการีมคืออิหม่ามยูซุฟ มันจะหุนา ซึ่งเป็นอิหม่ามคนแรกของชุมชน ท่านมีบทบาทสำคัญในการวางรากฐานศาสนสถานและการรวมตัวของสัปบุรุษในช่วงที่ชุมชนยังเล็กมาก หลังจากสิ้นท่านอิหม่ามยูซุฟ มันจะหุนา ชุมชนได้แต่งตั้งอิหม่ามยูซูฟ สลาม เป็นอิหม่ามคนต่อมา ท่านเดิมเป็นคนจังหวัดสตูลและย้ายเข้ามาอาศัยอยู่ในตำบลแหลมงอบ อิหม่ามยูซูฟ สลามมีบทบาททั้งในฐานะครูและผู้นำศาสนา จึงทำให้มัสยิดแห่งนี้เป็นทั้งสถานที่ละหมาดและพื้นที่เรียนรู้สำหรับคนรุ่นใหม่ในชุมชน

 

มัสยิดนูรุ้ลการีมหลังเดิมไม่ได้ตั้งอยู่ในจุดปัจจุบัน แต่ตั้งอยู่อีกฝั่งคลอง เป็นมัสยิดขนาดเล็กสร้างด้วยไม้ อยู่ใกล้ทะเลมาก ห่างจากทะเลประมาณ 3 – 4 วา ลักษณะพื้นที่ดังกล่าวสะท้อนวิถีชีวิตมุสลิมชายฝั่งที่ผูกพันกับทะเล คลอง และประมงพื้นบ้านอย่างใกล้ชิด แต่ในทางปฏิบัติ การเดินทางไปมัสยิดค่อนข้างลำบากเพราะต้องข้ามคลอง อีกทั้งพื้นที่เดิมยังประสบปัญหาน้ำทะเลกัดเซาะตลิ่ง ทำให้โครงสร้างพื้นที่ไม่เอื้ออำนวยต่อการใช้งานในระยะยาว ชุมชนจึงเห็นความจำเป็นในการย้ายมาสร้างมัสยิดในพื้นที่ใหม่ที่ปลอดภัยและสะดวกต่อการเดินทางมากกว่า

 

ในปี พ.ศ. 2512 ชุมชนได้ย้ายมาสร้างมัสยิดในที่ตั้งใหม่ในสมัยอิหม่ามสุรินทร์ ยิหวาซอล ซึ่งเป็นอิหม่ามคนที่ 3 ของมัสยิดนูรุ้ลการีม ช่วงแรกสร้างเป็นบะแลไม้ ใช้งานอยู่ประมาณ 6 ปี ก่อนจะพัฒนาเป็นอาคาร 2 ชั้น โดยชั้นล่างเป็นปูนและชั้นบนเป็นไม้ อาคารรูปแบบนี้สะท้อนการปรับตัวของชุมชนในช่วงที่ทรัพยากรยังมีจำกัด แต่ต้องการพื้นที่ศาสนาที่มั่นคงกว่าเดิม อย่างไรก็ตาม โครงสร้างไม้ประสบปัญหาปลวกกัดกินอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปี จนต้องรื้อและสร้างบะแลหลังใหม่ขึ้นมาทดแทนอีกครั้ง

 

การพัฒนาสู่มัสยิดหลังปัจจุบันเกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมเมื่อปี พ.ศ. 2544 หลังจากมีผู้บริจาคเงินสนับสนุนการก่อสร้างมัสยิดหลังใหม่ ผู้มีจิตศรัทธาที่มีส่วนร่วมสนับสนุนมีทั้งตระกูลที่มีชื่อเสียงในกรุงเทพฯ เช่น ตระกูลนานา บุญมาเลิศ แฉล่มวารี แดงบุหงา แมนนานา และผู้ศรัทธาอีกหลายท่าน จากนั้นชุมชนจึงระดมทุนและร่วมแรงร่วมใจกันอย่างต่อเนื่อง จนมัสยิดสร้างเสร็จสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2551 กลายเป็นอาคารมัสยิดที่ใช้ประกอบศาสนกิจและรองรับบทบาทชุมชนมาจนถึงปัจจุบัน

 

อิหม่ามคนปัจจุบันของมัสยิดนูรุ้ลการีมคืออิหม่ามอับดุลเลาะห์ หรือณรงค์ เจ๊ะเซ็น ซึ่งสืบต่อบทบาทผู้นำศาสนาและผู้นำชุมชนในพื้นที่บ้านยายม่อม ตำบลแหลมงอบ มัสยิดแห่งนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ละหมาดประจำวันและละหมาดวันศุกร์เท่านั้น แต่ยังเป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงครอบครัวมุสลิมหลายรุ่นเข้าด้วยกัน เป็นสถานที่สอนศาสนา ปลูกฝังระเบียบวินัยทางจิตใจ และเป็นศูนย์กลางในการผลักดันประเด็นที่เกี่ยวข้องกับชีวิตของชาวมุสลิมในพื้นที่ชายฝั่ง

 

บทบาทสำคัญด้านหนึ่งของมัสยิดนูรุ้ลการีมคือการรณรงค์ให้เด็กผู้หญิงมุสลิมในโรงเรียนสายสามัญสามารถคลุมหิญาบได้ ก่อนหน้านี้โรงเรียนหลายแห่งยังมีข้อจำกัดและความไม่เข้าใจเกี่ยวกับการแต่งกายตามหลักศาสนาอิสลาม ทำให้การคลุมหิญาบของนักเรียนหญิงเป็นประเด็นที่ต้องอาศัยการพูดคุย ผลักดัน และสร้างความเข้าใจอย่างต่อเนื่อง มัสยิดนูรุ้ลการีมและชุมชนบ้านยายม่อมจึงมีบทบาทเป็นแกนนำในการเรียกร้องสิทธิทางศาสนาและวัฒนธรรม จนเด็กผู้หญิงมุสลิมในโรงเรียนสายสามัญได้รับอนุญาตให้คลุมหิญาบได้ และแนวทางดังกล่าวยังส่งผลให้ชุมชนอื่น เช่น บ้านน้ำเชี่ยว เริ่มดำเนินรอยตาม

 

นอกจากบทบาทด้านศาสนาและการศึกษา มัสยิดนูรุ้ลการีมยังเกี่ยวข้องกับการอนุรักษ์ป่าชายเลนในพื้นที่บ้านยายม่อม ชาวบ้านและมัสยิดร่วมกันปลูกป่าชายเลนทดแทนพื้นที่ที่ถูกทำลาย พร้อมรณรงค์ให้ผู้มาเยือนตระหนักถึงคุณค่าของระบบนิเวศชายฝั่ง ป่าชายเลนเป็นทรัพยากรสำคัญของแหลมงอบ เพราะช่วยป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง เป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำ และเป็นฐานชีวิตของชุมชนประมงพื้นบ้าน การที่มัสยิดมีบทบาทร่วมกับชุมชนในการอนุรักษ์พื้นที่นี้แสดงให้เห็นว่าศาสนสถานสามารถเป็นศูนย์กลางของการดูแลสิ่งแวดล้อมได้อย่างเป็นรูปธรรม

 

ในอดีตมีหลายองค์กรเข้ามาจัดกิจกรรมปลูกป่าชายเลนในหมู่บ้านยายม่อม รวมถึงองค์กรภาคประชาสังคมที่ทำงานด้านสิ่งแวดล้อม กิจกรรมลักษณะนี้ทำให้พื้นที่รอบมัสยิดและหมู่บ้านไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ศาสนา แต่กลายเป็นพื้นที่เรียนรู้เรื่องชุมชนชายฝั่ง ระบบนิเวศ และการจัดการทรัพยากรร่วมกันของคนในท้องถิ่น นักท่องเที่ยวที่เดินทางมายังมัสยิดนูรุ้ลการีมจึงสามารถเชื่อมโยงการเยี่ยมชมศาสนสถานกับการเรียนรู้เรื่องป่าชายเลนและวิถีประมงชายฝั่งได้อย่างกลมกลืน

 

อีกประเด็นที่ทำให้มัสยิดนูรุ้ลการีมมีความสำคัญต่อชุมชนคือการอนุรักษ์ประมงชายฝั่ง ชาวบ้านในพื้นที่มีภูมิปัญญาและแนวปฏิบัติร่วมกันในการปกป้องพื้นที่ทำกินของประมงพื้นบ้าน โดยไม่อนุญาตให้เรือประมงขนาดใหญ่เข้ามาทำประมงในพื้นที่ใกล้ชายฝั่ง หากมีเรือใหญ่เข้ามาในเขตที่กระทบต่อวิถีประมงท้องถิ่น มัสยิดและชาวบ้านจะร่วมกันดำเนินเรื่องต่อหน่วยงานรัฐและกระทรวงที่เกี่ยวข้อง บทบาทนี้สะท้อนความเข้มแข็งของชุมชนมุสลิมชายฝั่งที่ไม่ได้มองศาสนาแยกจากชีวิตประจำวัน แต่ใช้หลักความรับผิดชอบต่อส่วนรวมมาดูแลฐานทรัพยากรของชุมชน

 

พื้นที่แหลมงอบเป็นหนึ่งในอำเภอสำคัญของจังหวัดตราด เพราะเป็นจุดเชื่อมต่อสู่ทะเล เกาะช้าง และชุมชนชายฝั่งหลายแห่ง บริเวณใกล้มัสยิดนูรุ้ลการีมมีทั้งจุดชมวิวแหลมงอบ ประภาคารแหลมงอบ อนุสรณ์สถานยุทธนาวีที่เกาะช้าง หาดทรายดำ ชุมชนบ้านน้ำเชี่ยว และท่าเรือที่เชื่อมต่อการเดินทางไปเกาะต่าง ๆ นักท่องเที่ยวที่สนใจประวัติศาสตร์ ศาสนา และวิถีชุมชนสามารถจัดเส้นทางเที่ยวมัสยิดนูรุ้ลการีมร่วมกับแหล่งท่องเที่ยวเหล่านี้ได้อย่างสะดวก โดยเฉพาะผู้ที่ต้องการเห็นอีกมิติหนึ่งของตราดนอกเหนือจากทะเลและเกาะ

 

บรรยากาศของมัสยิดนูรุ้ลการีมมีความสงบ เรียบง่าย และเชื่อมโยงกับชุมชนจริง นักท่องเที่ยวที่มาเยือนควรเข้าใจว่าที่นี่เป็นศาสนสถานที่ยังมีการใช้งานอยู่ในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่สถานที่ท่องเที่ยวเชิงอาคารอย่างเดียว การแต่งกายสุภาพจึงเป็นสิ่งจำเป็น ผู้ชายควรหลีกเลี่ยงเสื้อแขนกุดและกางเกงสั้นมาก ผู้หญิงควรแต่งกายมิดชิด และควรหลีกเลี่ยงการเข้าไปในพื้นที่ละหมาดโดยไม่ได้รับอนุญาต หากต้องการถ่ายภาพควรสอบถามก่อน โดยเฉพาะเมื่อมีผู้กำลังประกอบศาสนกิจหรือมีเด็กและครอบครัวอยู่ในพื้นที่

 

มัสยิดนูรุ้ลการีมเหมาะสำหรับผู้ที่สนใจบทความหรือเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของจังหวัดตราด เพราะเป็นตัวอย่างของศาสนสถานที่เล่าเรื่องชุมชนได้หลายชั้น ตั้งแต่การอพยพของชาวมุสลิมจากหลายจังหวัด เช่น ฉะเชิงเทรา อยุธยา กรุงเทพฯ สตูล และพื้นที่อื่น ๆ เข้ามาตั้งถิ่นฐานในแหลมงอบ ไปจนถึงการก่อสร้างมัสยิดหลายยุค การย้ายที่ตั้งจากฝั่งคลองเดิม และการพัฒนาสู่มัสยิดปัจจุบันที่สร้างเสร็จในปี พ.ศ. 2551

 

การเดินทาง ไปมัสยิดนูรุ้ลการีมสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัว จากตัวเมืองตราดให้มุ่งหน้าไปทางอำเภอแหลมงอบ ใช้เส้นทางที่เชื่อมต่อไปยังจุดชมวิวแหลมงอบและท่าเรือในพื้นที่ เมื่อเข้าสู่ตำบลแหลมงอบให้มุ่งหน้าไปยังหมู่ 1 บ้านยายม่อม มัสยิดตั้งอยู่เลขที่ 3 หมู่ 1 ตำบลแหลมงอบ ระยะทางจากตัวเมืองตราดประมาณ 15 – 18 กม. ขึ้นอยู่กับเส้นทางที่ใช้ หากเดินทางต่อไปเกาะช้างหรือเกาะหมาก สามารถแวะชมมัสยิดและพื้นที่ชุมชนก่อนหรือหลังเดินทางไปท่าเรือได้

 

สำหรับผู้เดินทางด้วยรถโดยสาร สามารถขึ้นรถตู้หรือรถโดยสารมายังตัวเมืองตราดก่อน จากนั้นต่อรถสองแถว รถรับจ้าง หรือเหมารถในท้องถิ่นมายังอำเภอแหลมงอบ การเดินทางลักษณะนี้เหมาะกับนักท่องเที่ยวที่ต้องการใช้เวลาครึ่งวันในแหลมงอบ โดยสามารถรวมเส้นทางมัสยิดนูรุ้ลการีม จุดชมวิวแหลมงอบ หาดทรายดำ และชุมชนบ้านน้ำเชี่ยวเข้าด้วยกัน หากมาเป็นคณะศึกษาดูงาน ควรประสานชุมชนหรือผู้นำท้องถิ่นล่วงหน้า เพื่อให้การเข้าชมศาสนสถานและพื้นที่อนุรักษ์เป็นไปอย่างเหมาะสม

 

จุดเด่นของการมาเยือนมัสยิดนูรุ้ลการีมไม่ได้อยู่ที่ความใหญ่โตของอาคาร แต่อยู่ที่เรื่องราวของผู้คนที่ช่วยกันรักษาศาสนา ชุมชน และทรัพยากรชายฝั่งไว้พร้อมกัน ตั้งแต่อิหม่ามยูซุฟ มันจะหุนา ผู้บุกเบิกมัสยิด อิหม่ามยูซูฟ สลาม ผู้เป็นทั้งครูและผู้นำศาสนา อิหม่ามสุรินทร์ ยิหวาซอล ผู้มีบทบาทในช่วงย้ายที่ตั้งและพัฒนาอาคาร ไปจนถึงอิหม่ามอับดุลเลาะห์ เจ๊ะเซ็น ผู้นำปัจจุบันที่สืบต่อบทบาททางศาสนาและชุมชน เรื่องราวต่อเนื่องเหล่านี้ทำให้มัสยิดนูรุ้ลการีมเป็นหนึ่งในหมุดหมายสำคัญของแหลมงอบสำหรับผู้ที่ต้องการเข้าใจตราดในมิติที่ลึกขึ้น

 

หากจัดโปรแกรมเที่ยว มัสยิดนูรุ้ลการีมสามารถเริ่มต้นเป็นจุดเรียนรู้ช่วงเช้า จากนั้นเดินทางต่อไปยังหาดทรายดำเพื่อชมระบบนิเวศชายฝั่ง แวะจุดชมวิวแหลมงอบและประภาคารในช่วงเย็น หรือเชื่อมต่อไปยังชุมชนบ้านน้ำเชี่ยวเพื่อเรียนรู้พหุวัฒนธรรมของจังหวัดตราด เส้นทางนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเที่ยวแบบไม่เร่งรีบ ได้ทั้งประวัติศาสตร์ ศาสนา ธรรมชาติ อาหารท้องถิ่น และบรรยากาศริมทะเลของอำเภอแหลมงอบในวันเดียว

 

ในฐานะศาสนสถานของชุมชนมุสลิมบ้านยายม่อม มัสยิดนูรุ้ลการีมคือหลักฐานของการยืนหยัดของชุมชนเล็ก ๆ ที่ค่อย ๆ เติบโตจากครอบครัวไม่กี่หลังคาเรือน สู่ชุมชนที่มีมัสยิดมั่นคง มีผู้นำศาสนาหลายรุ่น มีบทบาทด้านการศึกษา สิทธิการแต่งกายของนักเรียนหญิงมุสลิม การอนุรักษ์ป่าชายเลน และการปกป้องประมงพื้นบ้าน ผู้ที่เดินทางมาเยือนจึงไม่ได้เพียงเห็นมัสยิดแห่งหนึ่งในแหลมงอบ แต่จะได้เห็นภาพของศาสนาในฐานะพลังของชุมชนที่ช่วยรักษาตัวตนและสิ่งแวดล้อมชายฝั่งของจังหวัดตราดไว้อย่างมีคุณค่า

 

 

ตอบ: มัสยิดนูรุ้ลการีมตั้งอยู่เลขที่ 3 หมู่ 1 ตำบลแหลมงอบ อำเภอแหลมงอบ จังหวัดตราด 23120

 

ตอบ: มัสยิดแห่งนี้ก่อตั้งมากว่า 60 ปี โดยอิหม่ามยูซุฟ มันจะหุนา เป็นผู้บุกเบิกและเป็นอิหม่ามคนแรก ต่อมามีการย้ายที่ตั้งในปี พ.ศ. 2512 และสร้างมัสยิดหลังปัจจุบันเสร็จในปี พ.ศ. 2551

 

ตอบ: อิหม่ามปัจจุบันคืออิหม่ามอับดุลเลาะห์ หรือณรงค์ เจ๊ะเซ็น

 

ตอบ: มัสยิดมีบทบาทเป็นศูนย์กลางศาสนา การศึกษา การผลักดันสิทธิการคลุมหิญาบของนักเรียนหญิงมุสลิม การอนุรักษ์ป่าชายเลน และการดูแลประมงชายฝั่งของชุมชนบ้านยายม่อม

 

ตอบ: สามารถเยี่ยมชมได้โดยควรแต่งกายสุภาพ เคารพสถานที่ และหลีกเลี่ยงการรบกวนช่วงเวลาประกอบศาสนกิจ

 

ตอบ: จากตัวเมืองตราดให้มุ่งหน้าไปอำเภอแหลมงอบ เข้าสู่หมู่ 1 บ้านยายม่อม ตำบลแหลมงอบ ระยะทางประมาณ 15 – 18 กม. เหมาะกับการเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถรับจ้างท้องถิ่น

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับจุดชมวิวแหลมงอบ ประภาคารแหลมงอบ อนุสรณ์สถานยุทธนาวีที่เกาะช้าง หาดทรายดำ และชุมชนบ้านน้ำเชี่ยวได้

 

ตอบ: เหมาะกับผู้สนใจศาสนสถานอิสลาม ประวัติศาสตร์ชุมชนชายฝั่ง วัฒนธรรมมุสลิม การอนุรักษ์ป่าชายเลน และเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในอำเภอแหลมงอบ