วัดแสนเกษม

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดแสนเกษม เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกาย ตั้งอยู่หมู่ 8 คลองสิบสามสายล่าง แขวงคลองสิบสอง เขตหนองจอก กรุงเทพมหานคร 10530 เป็นวัดเก่าแก่ของชุมชนคลองสิบสองที่มีประวัติการก่อสร้างตั้งแต่ช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 25 และมีบทบาทสำคัญในฐานะศูนย์กลางพระพุทธศาสนา การศึกษา วัฒนธรรมท้องถิ่น และความสัมพันธ์ของชุมชนชานเมืองฝั่งตะวันออกของกรุงเทพมหานคร วัดแห่งนี้เดิมเรียกว่า “วัดสิบสาม” ตามภูมิประเทศและคลองในพื้นที่ ก่อนพัฒนามาเป็นวัดแสนเกษมที่ผู้คนในหนองจอกยังใช้ประกอบศาสนกิจและงานบุญต่อเนื่องมาจนปัจจุบัน

 

วัดแสนเกษมมีความสำคัญต่อผู้ที่ต้องการรู้จักหนองจอกในมิติที่ลึกกว่าการเป็นพื้นที่ชานเมือง เพราะวัดตั้งอยู่ในเขตที่ยังมีร่องรอยของชุมชนคลอง พื้นที่เกษตรกรรมเดิม โรงเรียน บ้านเรือน วัด และเส้นทางชุมชนที่เชื่อมโยงกันด้วยคลองสิบสามสายล่าง พื้นที่นี้สะท้อนภาพของกรุงเทพมหานครอีกด้านหนึ่ง ซึ่งไม่ได้มีเพียงตึกสูง ถนนใหญ่ และแหล่งการค้า แต่ยังมีชุมชนเก่าที่ใช้วัดเป็นศูนย์รวมศรัทธาและเป็นพื้นที่เรียนรู้ของคนหลายรุ่น

 

ประวัติการสร้างวัดแสนเกษมเริ่มจากนายอำเภอแก้วและนางกล่ำ ผู้เป็นภรรยา ได้ถวายที่ดินจำนวน 13 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวาเพื่อสร้างวัด ชื่อเดิมของวัดจึงเรียกว่า “วัดสิบสาม” ซึ่งสัมพันธ์กับคลองสิบสามและพื้นที่ตั้งวัด ต่อมาวัดได้รับอนุญาตให้สร้างเมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2433 และมีการพัฒนาเสนาสนะต่าง ๆ ต่อเนื่องตามยุคสมัยของเจ้าอาวาสแต่ละรูป จนกลายเป็นวัดชุมชนที่มีพื้นที่ศาสนาและพื้นที่การศึกษาอยู่ร่วมกัน

 

ชื่อ “วัดแสนเกษม” ให้ความรู้สึกถึงความร่มเย็นและความเป็นสิริมงคล คำว่า “แสน” สื่อถึงความมากมายหรือความอุดมสมบูรณ์ ส่วนคำว่า “เกษม” หมายถึงความสุข ความปลอดโปร่ง และความสงบ เมื่อใช้เป็นชื่อวัด จึงให้ภาพของอารามที่เป็นที่พักใจของชุมชน ชื่อทางการนี้ช่วยยกระดับความหมายจากชื่อเรียกตามภูมิประเทศเดิมคือวัดสิบสาม มาสู่ชื่อที่มีความหมายทางจิตใจและความเป็นมงคลมากขึ้น

 

พื้นที่ตั้งวัดมีเนื้อที่ 20 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวา อยู่ในแขวงคลองสิบสอง เขตหนองจอก เป็นพื้นที่ที่ในอดีตมีลักษณะเป็นที่ราบลุ่มกลางทุ่งนา มีคลองสิบสามสายล่างอยู่ใกล้พื้นที่วัด และมีชุมชนตั้งบ้านเรือนกระจายตามแนวคลอง ลักษณะดังกล่าวทำให้วัดแสนเกษมมีความผูกพันกับวิถีเกษตรกรรมและวิถีคลองอย่างชัดเจน ชาวบ้านใช้วัดเป็นพื้นที่ทำบุญ ฟังธรรม ประกอบพิธีกรรม และพบปะกันในวาระสำคัญของชุมชน

 

วัดแสนเกษมได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2455 ต่อมาเมื่อสิ่งก่อสร้างต่าง ๆ ชำรุดทรุดโทรม ทางวัดได้บูรณปฏิสังขรณ์และพัฒนาอย่างต่อเนื่อง จนได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งใหม่เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2518 เขตวิสุงคามสีมากว้าง 40 เมตร ยาว 80 เมตร และได้ประกอบพิธีผูกพัทธสีมาเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2520 เหตุการณ์เหล่านี้สะท้อนพัฒนาการของวัดจากศาสนสถานเก่าในชุมชนคลอง ไปสู่ศาสนสถานที่มีโครงสร้างการใช้งานมั่นคงและสมบูรณ์ขึ้น

 

อุโบสถของวัดแสนเกษมเป็นอาคารสำคัญของวัด มีขนาดกว้าง 8 เมตร ยาว 18 เมตร สร้างเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2520 หลังคาลด 3 ชั้น เป็นพื้นที่สำหรับประกอบสังฆกรรมและพิธีกรรมสำคัญทางพระพุทธศาสนา อุโบสถเป็นหัวใจของวัด เพราะเป็นพื้นที่ที่พระสงฆ์ใช้ปฏิบัติกิจตามพระวินัย และเป็นพื้นที่ที่พุทธศาสนิกชนเข้ามากราบไหว้พระพุทธรูป ทำบุญ และตั้งจิตอธิษฐานในโอกาสต่าง ๆ

 

ปูชนียวัตถุสำคัญของวัดคือพระพุทธรูปหลวงพ่อเชียงแสน ปางสมาธิ หน้าตักกว้าง 2 ฟุต 8 นิ้ว สร้างโดยฝีมือช่างเชียงแสนยุคต้น พระพุทธรูปองค์นี้เป็นจุดเด่นสำคัญทั้งด้านศรัทธาและพุทธศิลป์ เพราะศิลปะเชียงแสนเป็นรูปแบบศิลปะที่สะท้อนความสงบ ความหนักแน่น และความงามแบบล้านนาในยุคโบราณ ผู้มาเยือนวัดแสนเกษมจึงไม่เพียงได้ไหว้พระเพื่อความเป็นสิริมงคล แต่ยังได้สัมผัสคุณค่าทางศิลปกรรมที่มีรากทางประวัติศาสตร์ชัดเจน

 

พระพุทธรูปปางสมาธิภายในวัดสื่อถึงความสงบของจิตใจ การเจริญภาวนา และการตั้งมั่นในธรรม เหมาะกับบรรยากาศของวัดชุมชนที่เน้นความเรียบง่ายและความสงบ วัดแสนเกษมจึงไม่ใช่เพียงสถานที่สำหรับมาไหว้พระอย่างรวดเร็ว แต่เป็นสถานที่ที่ผู้มาเยือนสามารถใช้เวลาอยู่กับความสงบ สวดมนต์ พิจารณาธรรม และพักใจจากความเร่งรีบของชีวิตประจำวัน

 

นอกจากอุโบสถและพระพุทธรูปหลวงพ่อเชียงแสน ภายในวัดยังมีเสนาสนะสำคัญ ได้แก่ กุฏิสงฆ์จำนวน 10 หลัง ซึ่งมีทั้งอาคารไม้ อาคารตึก และอาคารครึ่งตึกครึ่งไม้ รวมถึงศาลาการเปรียญและหอสวดมนต์ อาคารเหล่านี้ทำให้วัดรองรับกิจวัตรของพระสงฆ์ งานทำบุญ งานฟังธรรม งานสวดมนต์ และกิจกรรมของชุมชนได้ครบถ้วน วัดจึงเป็นพื้นที่ใช้งานจริงของพระสงฆ์และญาติโยม ไม่ใช่เพียงสถานที่ที่มีประวัติอยู่ในเอกสารเท่านั้น

 

ศาลาการเปรียญและหอสวดมนต์มีบทบาทต่อชีวิตวัดอย่างมาก เพราะเป็นพื้นที่ที่ใช้รองรับกิจกรรมรวมหมู่ เช่น การฟังพระธรรมเทศนา การทำบุญในวันพระ การสวดมนต์ การประชุมชุมชน และกิจกรรมทางศาสนาในเทศกาลสำคัญ พื้นที่เหล่านี้ทำให้วัดแสนเกษมเป็นสถานที่ที่คนในชุมชนสามารถเข้ามาใช้ร่วมกันได้ทั้งในวันธรรมดาและวันงานบุญใหญ่

 

วัดแสนเกษมมีบทบาทสำคัญด้านการศึกษาพระปริยัติธรรม โดยข้อมูลประวัติวัดระบุว่ามีการเปิดสอนพระปริยัติธรรมมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2500 การสอนพระปริยัติธรรมเป็นบทบาทดั้งเดิมของวัดไทยที่ช่วยให้พระภิกษุ สามเณร และผู้สนใจได้ศึกษาเนื้อหาทางพระพุทธศาสนาอย่างเป็นระบบ บทบาทนี้ทำให้วัดแสนเกษมเป็นมากกว่าสถานที่ประกอบพิธีกรรม เพราะเป็นพื้นที่ส่งต่อความรู้ทางธรรมให้กับชุมชนด้วย

 

บทบาทด้านการศึกษาของวัดไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะพระปริยัติธรรมเท่านั้น เพราะโรงเรียนวัดแสนเกษมตั้งอยู่ในพื้นที่ที่ดินกรรมสิทธิ์ของวัดและเปิดสอนระดับปฐมวัยถึงประถมศึกษา โรงเรียนแห่งนี้ทำให้แนวคิด “บ้าน วัด โรงเรียน” ปรากฏชัดในชีวิตประจำวันของชุมชนคลองสิบสอง วัดจึงทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางทั้งทางศาสนาและการศึกษา เด็ก เยาวชน ครู ผู้ปกครอง พระสงฆ์ และชาวบ้านต่างมีความเกี่ยวข้องกับพื้นที่วัดในหลายมิติ

 

ความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับโรงเรียนทำให้วัดแสนเกษมมีบทบาททางสังคมอย่างต่อเนื่อง เด็กในชุมชนเติบโตขึ้นโดยมีวัดเป็นส่วนหนึ่งของสภาพแวดล้อม ทั้งในแง่พื้นที่เรียนรู้ คุณธรรม กิจกรรมโรงเรียน งานประเพณี และการทำบุญตามวาระสำคัญ การมีโรงเรียนอยู่ในพื้นที่วัดยังช่วยรักษาความสัมพันธ์ระหว่างคนรุ่นใหม่กับวัดให้ไม่ขาดช่วง แม้รูปแบบชีวิตของชุมชนจะเปลี่ยนไปตามการขยายตัวของกรุงเทพมหานคร

 

รายนามเจ้าอาวาสของวัดแสนเกษมสะท้อนการสืบทอดการดูแลวัดมาหลายยุค ได้แก่ พระอาจารย์สี พระอาจารย์สุทธิ พระอาจารย์ปลอด พระอาจารย์อิ่ม พระอาจารย์สอน พระอาจารย์จูม พระสมุห์เกิด พระปลัดทอง พระอาจารย์ชงค์ ผาสุกธรรม พระอาจารย์ละออ เสือจุ้ย พระครูพิพัฒน์เขมกิจ พระครูเกษมกิจจานุกูล พระครูสังฆรักษ์ สมบูรณ์ ฉนฺทธมฺโม พระสมุห์อัมพร อคฺคธมฺโม และพระมหานัทวุธ ณฏฺฐิโก รายชื่อเหล่านี้ทำให้เห็นว่าวัดมีการบริหารดูแลต่อเนื่องจากรุ่นสู่รุ่น

 

เจ้าอาวาสปัจจุบันคือพระมหานัทวุธ ณฏฺฐิโก หรือหลวงพ่อเณร ซึ่งได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดแสนเกษมในปี พ.ศ. 2568 ข้อมูลการแต่งตั้งระบุบทบาทของวัดแสนเกษมในฐานะวัดที่ตั้งอยู่ท่ามกลางชุมชนและโรงเรียน โดยเน้นความสำคัญของการพัฒนาวัดควบคู่กับการสร้างศรัทธาของอุบาสกและอุบาสิกา แนวคิดนี้สอดคล้องกับบทบาทดั้งเดิมของวัดที่เป็นที่พึ่งของประชาชนและชุมชน

 

พระครูพิพัฒน์เขมกิจ หรือหลวงพ่อพัฒน์ เขมโก เป็นอดีตเจ้าอาวาสที่มีบทบาทสำคัญต่อวัดแสนเกษมและชุมชนคลองสิบสอง ท่านเป็นพระนักปฏิบัติที่ส่งเสริมการศึกษาของพระภิกษุสามเณรในวัด สนับสนุนการศึกษาแก่บุตรหลานชาวคลองสิบสาม และมีส่วนสร้างศาสนสมบัติภายในวัดไว้จำนวนมาก เรื่องราวของหลวงพ่อพัฒน์ทำให้วัดแสนเกษมมีมิติด้านศรัทธาบุคคลและประวัติการพัฒนาวัดที่โดดเด่น

 

สถานะปัจจุบันของวัดแสนเกษมยังยืนยันได้จากกิจกรรมของสำนักงานเขตหนองจอกในปี พ.ศ. 2569 ซึ่งระบุวัดแสนเกษมเป็นหนึ่งในวัดที่ร่วมกิจกรรมสืบสานประเพณีไทย หล่อเทียน และขบวนแห่ถวายเทียนพรรษาของเขตหนองจอก ข้อมูลนี้สะท้อนว่าวัดยังมีการใช้งานจริงและยังอยู่ในเครือข่ายศาสนสถานสำคัญที่หน่วยงานท้องถิ่นใช้ประสานงานด้านประเพณี วัฒนธรรม และกิจกรรมชุมชน

 

นอกจากกิจกรรมเข้าพรรษา วัดแสนเกษมยังเกี่ยวข้องกับกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาตามรอบปี เช่น วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา วันเข้าพรรษา วันออกพรรษา งานทอดกฐิน งานทอดผ้าป่า การทำบุญวันพระ การฟังธรรม และงานบำเพ็ญกุศลของครอบครัวในชุมชนคลองสิบสอง กิจกรรมเหล่านี้ทำให้วัดยังคงเป็นพื้นที่ที่ผู้คนกลับมาใช้ร่วมกันในวาระสำคัญของชีวิต

 

ข้อมูลกฐินปี พ.ศ. 2567 ระบุว่าวัดแสนเกษมมีพระจำพรรษา 6 รูปและมีการจัดพิธีทอดกฐินในวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ. 2567 งานกฐินเป็นประเพณีหลังออกพรรษาที่แสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างพระสงฆ์และพุทธศาสนิกชน การมีข้อมูลกิจกรรมกฐินช่วยยืนยันความเป็นวัดที่ยังมีพระสงฆ์จำพรรษาและยังดำเนินกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาอย่างต่อเนื่อง

 

วัดแสนเกษมเหมาะสำหรับผู้ที่สนใจวัดเก่าในเขตหนองจอก วัดมหานิกาย วัดชุมชนริมคลอง วัดที่มีบทบาทด้านการศึกษา และวัดที่มีปูชนียวัตถุสำคัญอย่างพระพุทธรูปหลวงพ่อเชียงแสน จุดเด่นของวัดไม่ได้อยู่ที่ความเป็นแหล่งท่องเที่ยวขนาดใหญ่ แต่เกิดจากความครบถ้วนของเรื่องราว ทั้งประวัติการถวายที่ดิน ชื่อเดิมวัดสิบสาม พื้นที่วัดที่สัมพันธ์กับคลองสิบสามสายล่าง เสนาสนะสำคัญ และบทบาทของโรงเรียนวัดแสนเกษมในพื้นที่วัด

 

บรรยากาศของวัดแสนเกษมมีลักษณะเป็นวัดชุมชนชานเมือง ผู้มาเยือนจะได้สัมผัสความสงบของคลองสิบสองและความเรียบง่ายของย่านหนองจอกซึ่งยังคงมีพื้นที่ชุมชนดั้งเดิมอยู่มาก วัดไม่ได้ถูกออกแบบเพื่อรองรับนักท่องเที่ยวจำนวนมากแบบวัดกลางเมือง แต่เหมาะกับการเดินทางมาไหว้พระ ทำบุญ สงบใจ และเรียนรู้เรื่องราวของวัดเก่าที่เติบโตมาพร้อมชุมชนคลอง

 

สำหรับผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ท้องถิ่น วัดแสนเกษมช่วยอธิบายภาพของหนองจอกได้ชัดเจนขึ้น หนองจอกเป็นเขตที่มีความหลากหลายทางศาสนาและวัฒนธรรม มีทั้งวัด มัสยิด โรงเรียน ตลาด ชุมชนเกษตร และพื้นที่ชานเมืองที่ค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงตามเวลา วัดแสนเกษมเป็นหนึ่งในหลักฐานของชุมชนพุทธในพื้นที่นี้ และยังเป็นตัวอย่างของวัดที่รักษาบทบาททางศาสนา การศึกษา และสังคมไว้พร้อมกัน

 

การเดินทาง ไปวัดแสนเกษมสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัว แท็กซี่ หรือรถรับจ้างในพื้นที่ โดยใช้เส้นทางถนนประชาสำราญ ถนนเชื่อมสัมพันธ์ ถนนคู้คลองสิบ ถนนคลองสิบสาม หรือถนนสายท้องถิ่นในแขวงคลองสิบสองตามจุดเริ่มต้นของผู้เดินทาง หากใช้ระบบนำทางควรระบุชื่อ “วัดแสนเกษม คลองสิบสอง หนองจอก” หรือใช้พิกัด 13.904096, 100.890016 เพื่อป้องกันการสับสนกับสถานที่ชื่อใกล้เคียง

 

ผู้ที่เดินทางด้วยรถโดยสารสามารถตรวจเส้นทางที่ผ่านพื้นที่คลองสิบสองและคลองสิบสาม แล้วต่อรถรับจ้างในพื้นที่มายังวัด จุดอ้างอิงใกล้เคียงคือโรงเรียนวัดแสนเกษม ถนนเลียบคลองสิบสาม และซอยแสนเกษม การเดินทางช่วงกลางวันเหมาะที่สุด เพราะพื้นที่หนองจอกมีถนนชุมชนและเส้นทางเลียบคลองหลายช่วง หากเดินทางในวันพระ งานกฐิน หรือช่วงกิจกรรมเข้าพรรษา ควรเผื่อเวลาเรื่องการจราจรและที่จอดรถ

 

ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ รักษาความสงบ และเคารพพื้นที่ประกอบศาสนกิจ โดยเฉพาะบริเวณอุโบสถ ศาลาการเปรียญ หอสวดมนต์ และกุฏิสงฆ์ หากต้องการถ่ายภาพควรเลือกมุมที่ไม่รบกวนพระสงฆ์ นักเรียน ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่กำลังทำบุญ วัดแสนเกษมเป็นวัดที่มีโรงเรียนและชุมชนอยู่ใกล้ชิด จึงควรให้ความสำคัญกับมารยาทในศาสนสถานและพื้นที่สาธารณะของชุมชน

 

การจัดเส้นทางท่องเที่ยวสามารถนำวัดแสนเกษมไปรวมกับสถานที่ใกล้เคียงในหนองจอกและคลองสิบสอง เช่น ตลาดคลอง 12 ลำไทร วัดนารีราษฎร์ประดิษฐ์ วัดประยงค์กิตติวนาราม วัดสีชมพู วัดหนองจอก และพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่นกรุงเทพมหานคร เขตหนองจอก เส้นทางนี้เหมาะกับการเที่ยวแบบครึ่งวันถึงหนึ่งวัน โดยเน้นไหว้พระ ชมวัดชุมชน กินอาหารท้องถิ่น และเรียนรู้ภาพชีวิตชานเมืองฝั่งตะวันออกของกรุงเทพมหานคร

 

ในภาพรวม วัดแสนเกษมเป็นวัดเก่าของหนองจอกที่มีคุณค่าครบหลายด้าน ทั้งประวัติการสร้างวัดจากการถวายที่ดิน ชื่อเดิมวัดสิบสาม การได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาหลายช่วงเวลา อุโบสถหลังคาลด 3 ชั้น พระพุทธรูปหลวงพ่อเชียงแสน เสนาสนะที่รองรับกิจกรรมทางศาสนา บทบาทด้านพระปริยัติธรรม โรงเรียนในพื้นที่วัด และการเป็นวัดที่ยังมีบทบาทในกิจกรรมของสำนักงานเขตหนองจอก วัดแห่งนี้จึงเป็นศาสนสถานที่ยังมีชีวิตและควรถูกนำเสนอในฐานะแหล่งเรียนรู้ทางศาสนา วัฒนธรรม และประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของคลองสิบสอง

 

 

ตอบ: วัดแสนเกษมตั้งอยู่หมู่ 8 คลองสิบสามสายล่าง แขวงคลองสิบสอง เขตหนองจอก กรุงเทพมหานคร 10530

 

ตอบ: วัดแสนเกษมเปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: วัดแสนเกษมเดิมเรียกว่าวัดสิบสาม นายอำเภอแก้วและนางกล่ำถวายที่ดิน 13 ไร่ 3 งาน 60 ตารางวาเพื่อสร้างวัด และได้รับอนุญาตสร้างวัดเมื่อวันที่ 9 พฤษภาคม พ.ศ. 2433

 

ตอบ: วัดได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ. 2455 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาครั้งใหม่เมื่อวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2518 และผูกพัทธสีมาเมื่อวันที่ 28 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2520

 

ตอบ: สิ่งสักการะสำคัญคือพระพุทธรูปหลวงพ่อเชียงแสน ปางสมาธิ หน้าตักกว้าง 2 ฟุต 8 นิ้ว สร้างโดยฝีมือช่างเชียงแสนยุคต้น

 

ตอบ: เจ้าอาวาสปัจจุบันคือพระมหานัทวุธ ณฏฺฐิโก

 

ตอบ: วัดเปิดสอนพระปริยัติธรรมมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2500 และมีโรงเรียนวัดแสนเกษมตั้งอยู่บนที่ดินกรรมสิทธิ์ของวัด ทำให้วัดมีบทบาททั้งด้านศาสนาและการศึกษาของชุมชน

 

ตอบ: เดินทางได้ด้วยรถยนต์ส่วนตัว แท็กซี่ รถรับจ้างในพื้นที่ หรือรถโดยสารที่ผ่านพื้นที่คลองสิบสองและคลองสิบสาม โดยใช้ชื่อปลายทาง “วัดแสนเกษม คลองสิบสอง หนองจอก” หรือพิกัด 13.904096, 100.890016