วัดปรินายกวรวิหาร

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 05:00 – 20:00

 

วัดปรินายกวรวิหาร เป็นวัดในกรุงเทพฯ ที่หลายคนเดินผ่านย่านสะพานผ่านฟ้าลีลาศและถนนราชดำเนินนอกแล้วอาจยังไม่ทันได้ “หยุดดู” ทั้งที่วัดนี้มีเรื่องเล่าของเมืองซ่อนอยู่แน่นมาก โดยเฉพาะความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่วัดกับคลองบางลำภู และจุดเปลี่ยนสำคัญตอนรัชกาลที่ 5 ที่การตัดถนนราชดำเนินนอกกินพื้นที่วัดไปจนต้องสร้างพระอุโบสถใหม่ในตำแหน่งที่เห็นในปัจจุบัน ถ้าคุณชอบเที่ยวกรุงเทพแบบเดินเมืองเก่า แล้วอยากได้ทั้งบรรยากาศสงบแบบวัดชุมชนและประวัติศาสตร์เมืองแบบอ่านจากสถานที่จริง วัดปรินายกวรวิหารเป็นหมุดที่คุ้มเวลาและคุ้มระยะเดินมาก

 

ทำเลของวัดอยู่แถวบ้านพานถม ใกล้โซนผ่านฟ้าและแนวบางลำพู ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ “ประวัติศาสตร์เมือง” กับ “ชีวิตประจำวัน” ซ้อนทับกันอยู่เสมอ วัดนี้ตั้งติดชายคลองบางลำภูมาแต่เดิม ทำให้ที่ดินของวัดมีลักษณะเป็นแนวแคบยาวที่เรียกกันว่า “ที่ดินรูปชายธง” คือด้านหนึ่งเป็นแนวต้นธงติดคลอง ส่วนปลายธงทอดไปอีกด้านตามแนวที่ดินที่เคยกว้างขวางกว่าในปัจจุบัน ความเป็นชายธงนี้ทำให้เวลาเดินในวัด คุณจะสัมผัสได้ว่าพื้นที่ถูกจัดวางให้รองรับการใช้งานจริงของวัดเมืองหลวง มากกว่าจะเป็นวัดที่เน้นลานกว้างแบบวัดนอกเมือง และยิ่งพอรู้ว่าขอบเขตเดิมเคยกินพื้นที่ยาวตั้งแต่แถวถนนหลานหลวงตรงข้ามป้อมมหากาฬไปจนถึงแนวที่ตั้งวัดตอนนี้ ภาพในหัวจะยิ่งชัดว่า วัดปรินายกไม่ใช่แค่วัดหนึ่งวัด แต่เป็น “ชิ้นส่วนของผังเมืองเก่า” ที่เหลือร่องรอยให้เราอ่านอยู่

 

วัดปรินายกวรวิหารตั้งขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย (รัชกาลที่ 2) และในช่วงเริ่มต้น วัดมีชื่อเดิมว่า “วัดพรหมสุรินทร์” ซึ่งสอดคล้องกับชื่อของผู้สร้างวัด คือเจ้าพระยาบดินทร์เดชา (สิงห์ สิงหเสนี) เพราะในวัยหนุ่มช่วงต้นรัชกาลที่ 2 ท่านเคยมีบรรดาศักดิ์เป็น “พระพรหมสุรินทร์” อยู่ช่วงหนึ่ง ทำให้ชื่อวัดในระยะแรกผูกกับตัวบุคคลและบรรดาศักดิ์อย่างตรงไปตรงมาแบบที่พบได้ในวัดหลายแห่งของกรุงเทพยุคต้นรัตนโกสินทร์ เมื่อมองผ่านชื่อเดิม เราจะเห็นความตั้งใจของผู้สร้างที่อยากฝาก “งานบุญ” ไว้เป็นรากของตระกูล และฝาก “พื้นที่ศรัทธา” ไว้ในย่านที่กำลังเติบโตตามแนวคลองสำคัญของเมือง

 

ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 3 เจ้าพระยาบดินทร์เดชามีศรัทธาปฏิสังขรณ์วัดนี้เป็นระยะ ๆ และมีแนวคิดจะขยายวัดให้กว้างขวางขึ้น พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชศรัทธาและพระราชทานบรมราชานุเคราะห์หลายด้าน พร้อมทั้งพระราชทานนามวัดว่า “วัดปรินายก” ชื่อใหม่ทำให้วัดเป็นที่รู้จักในวงกว้างมากขึ้นและสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับราชสำนักในยุคที่กรุงเทพกำลังจัดระเบียบเมืองและสังคมอย่างจริงจัง อย่างไรก็ตามเมื่อเจ้าพระยาบดินทร์เดชาถึงแก่อสัญกรรมใน พ.ศ. 2392 วัดก็ขาดผู้อุปถัมภ์หลัก ทำให้ทรุดโทรมลงเป็นเวลาประมาณ 50 ปี ช่วงเวลานี้สำคัญเพราะทำให้เราเห็น “ชีวิตจริงของวัดเมืองหลวง” ที่ไม่ได้เติบโตแบบเส้นตรง แต่ขึ้นลงตามแรงศรัทธาและระบบอุปถัมภ์ของยุคสมัย

 

จุดเปลี่ยนใหญ่เกิดขึ้นใน พ.ศ. 2442 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) เมื่อมีการตัดถนนราชดำเนินนอกและกินพื้นที่ของวัดไป เดิมพระอุโบสถตั้งอยู่ใกล้คลองบางลำภู แต่เมื่อถนนสายใหม่ตัดผ่าน ทำให้พระอุโบสถเดิมกลายเป็นอาคารที่ชิดแนวถนน จึงไม่เป็นที่สมควรแก่การรักษาสังฆกรรม พระองค์จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระอุโบสถใหม่ในบริเวณที่ห่างจากถนนเข้ามา ซึ่งก็คือตำแหน่งของพระอุโบสถที่เห็นอยู่ในปัจจุบัน รายละเอียดนี้ทำให้การมาเที่ยววัดปรินายกมีมุมสนุกแบบ “เดินอ่านเมือง” เพราะเรากำลังเห็นผลของการวางผังเมืองในยุครัชกาลที่ 5 ผ่านการย้ายอาคารศักดิ์สิทธิ์ของวัดจริง ๆ ไม่ใช่แค่เล่าในหนังสือ

 

พระอุโบสถที่สร้างขึ้นใหม่มีขนาดเล็กกว่าเดิม และเมื่อย้ายพระอุโบสถให้มาตั้งอยู่ในที่ปัจจุบัน ได้โปรดเกล้าฯ ให้อัญเชิญ “พระสุรภีพุทธพิมพ์” ไปเป็นพระประธานในพระอุโบสถใหม่ พระสุรภีพุทธพิมพ์จึงกลายเป็นศูนย์รวมศรัทธาหลักของวัดปรินายกตั้งแต่นั้นมา หากคุณตั้งใจไปไหว้พระที่นี่ ลองใช้เวลาเงียบ ๆ สักพักหน้าพระประธาน จะรู้สึกได้ว่าวัดนี้ให้บรรยากาศสุขุมแบบวัดเมืองเก่าที่ไม่ได้เน้นความอลังการ แต่เน้นความเป็นระเบียบและความสงบ ซึ่งเข้ากับบริบทของราชดำเนินและย่านเมืองหลวงยุครัชกาลที่ 5 อย่างพอดี

 

นอกจากการอุปถัมภ์ในทางกายภาพ รัชกาลที่ 5 ยังให้อาราธนาเจ้าอาวาสที่มีความเข้มแข็งและเชี่ยวชาญงานปกครองมาจากวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฏ์ คือ “พระวิสุทธินายก” ให้มาเป็นเจ้าอาวาส และมีการพำนักในกุฏิแบบตึกหลังคาจีนที่โปรดเกล้าฯ ให้สร้างขึ้น การได้ผู้นำทางสงฆ์ที่มีระบบการปกครองชัดเจน ทำให้พระอารามกลับมาเป็นระเบียบเรียบร้อย งดงามขึ้น และมีสาธุชนเข้ามาสักการะเพิ่มขึ้น อีกทั้งวัดยังได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2443 ซึ่งเป็นหมุดหมายเชิงสถานะสำคัญของวัดในยุคนั้น สิ่งเหล่านี้ประกอบกันจนวัดปรินายกกลับมายืนในฐานะพระอารามหลวงที่มีชีวิตชีวาอีกครั้ง และตระกูลสิงหเสนีกับเครือญาติก็ยังอุปการะวัดในฐานะ “วัดต้นตระกูล” สืบต่อมาจนปัจจุบัน

 

ถ้าคุณอยากเที่ยวให้ได้อรรถรส วัดปรินายกเหมาะกับการเดินชมแบบค่อยเป็นค่อยไป เพราะรายละเอียดของวัดไม่ได้ตะโกนใส่สายตา แต่มาในรูปของ “ชั้นเวลา” ที่ซ้อนกันอยู่ในพื้นที่เดียว ตั้งแต่ร่องรอยของวัดยุครัชกาลที่ 2 ความเฟื่องฟูและการได้รับนามใหม่ในรัชกาลที่ 3 ไปจนถึงการปรับตัวครั้งใหญ่ในรัชกาลที่ 5 จากการตัดถนนราชดำเนินนอก ลองเดินโดยตั้งใจสังเกตแนวพื้นที่ว่าอะไรอยู่ “ชิดถนน” อะไรอยู่ “ร่นเข้ามา” และลองจินตนาการว่าหากถนนยังไม่ตัดผ่าน วัดจะมีหน้าตาและสัดส่วนต่างจากวันนี้แค่ไหน ความสนุกของวัดนี้จึงเป็นความสนุกแบบเมืองเก่า คือยิ่งรู้เรื่อง ยิ่งเห็นภาพ และยิ่งเดินช้า ยิ่งได้รายละเอียดกลับไปมากขึ้น

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการมาเดินชมคือช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายแก่ ๆ เพราะแดดไม่แข็งเกิน และบรรยากาศย่านนี้จะดูละมุนขึ้นอย่างเห็นได้ชัด การแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา และสังเกตป้ายแนะนำในพื้นที่ จะช่วยให้การมาเยือนราบรื่น โดยเฉพาะบริเวณพระอุโบสถที่ผู้คนอาจเข้ามากราบไหว้และทำบุญอยู่ตลอดวัน หากคุณมาในวันที่อยากเที่ยวต่อ แนะนำให้เผื่อเวลาไว้สำหรับเดินเชื่อมไปยังจุดสำคัญรอบ ๆ ผ่านฟ้า ป้อมมหากาฬ และแนวราชดำเนิน เพราะทั้งหมดนี้อยู่ในระยะที่เดินถึงกันได้จริงและทำเป็นลูปได้สบายใน 1 วัน

 

การเดินทาง วัดปรินายกวรวิหารอยู่ใกล้สะพานผ่านฟ้าลีลาศและแนวถนนราชดำเนินนอก สามารถเดินเชื่อมจากโซนผ่านฟ้า–ป้อมมหากาฬได้สะดวก ถ้ามาด้วยรถเมล์ ผู้เดินทางมักอ้างอิงสาย 56, 35, 159 ที่ผ่านแนวราชดำเนิน–ผ่านฟ้า ส่วนการใช้รถไฟฟ้าใต้ดินสามารถลง MRT สถานีสามยอด แล้ววางแผนเดินต่อเข้าย่านเมืองเก่าตามแนวถนนหลัก (ควรเผื่อเวลาเดินและอากาศ) หากขับรถมาเอง แนะนำเผื่อเวลาหาที่จอดในย่านเมืองเก่า และใช้การเดินเป็นหลักจะคล่องตัวที่สุด

 

 

ตอบ: อยู่เลขที่ 1 ถนนปรินายก แขวงบ้านพานถม เขตพระนคร ใกล้สะพานผ่านฟ้าลีลาศและแนวถนนราชดำเนินนอก เดินเชื่อมโซนเมืองเก่าได้สะดวก

 

ตอบ: จุดเด่นคือเรื่องเล่าการตัดถนนราชดำเนินนอกในสมัยรัชกาลที่ 5 ที่กินพื้นที่วัดจนต้องสร้างพระอุโบสถใหม่ในตำแหน่งปัจจุบัน ทำให้เห็นมิติผังเมืองที่เปลี่ยนผังวัดจริง ๆ

 

ตอบ: พระประธานในพระอุโบสถใหม่คือ “พระสุรภีพุทธพิมพ์” ซึ่งอัญเชิญมาเป็นพระประธานเมื่อมีการย้ายและสร้างพระอุโบสถใหม่

 

ตอบ: เพราะชื่อเดิมสัมพันธ์กับผู้สร้างวัดคือเจ้าพระยาบดินทร์เดชา (สิงห์ สิงหเสนี) ซึ่งในช่วงหนึ่งของชีวิตรับราชการเคยมีบรรดาศักดิ์เป็น “พระพรหมสุรินทร์”

 

ตอบ: ผู้เดินทางมักอ้างอิงรถเมล์สาย 56, 35, 159 ที่ผ่านย่านราชดำเนิน–ผ่านฟ้า แล้วเดินเชื่อมเข้าวัดตามแนวถนนหลักได้

 

ตอบ: แนะนำป้อมมหากาฬ สะพานผ่านฟ้า วัดราชนัดดา–โลหะปราสาท วัดสระเกศ (ภูเขาทอง) และเสาชิงช้า ซึ่งอยู่ในโซนเดินเที่ยวต่อเนื่องได้ในวันเดียว