วัดแม่แก้ดน้อย

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดแม่แก้ดน้อย หรือที่ชาวบ้านรู้จักในชื่อวัดป่าตึง วัดหนองแห้ง และนามเดิมวัดศรีดอนชัยป่าตึงงาม ตั้งอยู่เลขที่ 287 ถนนสันทราย–พร้าว บ้านแม่แก้ดน้อย ตำบลป่าไผ่ อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์มหานิกายที่มีประวัติยาวนานตั้งแต่ พ.ศ. 2227 วัดแห่งนี้เป็นหนึ่งในวัดชุมชนเก่าแก่ของตำบลป่าไผ่ที่มีมิติครบทั้งประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ศาสนสถาน วิถีชุมชน การศึกษา และการเรียนรู้เชิงพุทธศาสนา จุดเด่นของวัดไม่ได้อยู่เพียงความเก่าแก่ของการตั้งวัดเท่านั้น แต่ยังอยู่ที่ภูมิทัศน์ของวัดที่ผูกกับป่าไม้ดั้งเดิม ไม้เหียง ไม้ตึง ต้นไม้อายุมากกว่า 100 ปี โรงเรียนวัดแม่แก้ดน้อย ศูนย์พระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ และอุทยานเรียนรู้เรื่องเมืองนรกสวรรค์ที่ทำให้วัดมีบทบาทเป็นทั้งสถานที่ไหว้พระ แหล่งเรียนรู้ และพื้นที่ปลงสังเวชในชีวิตของชาวบ้าน

 

วัดแม่แก้ดน้อยมีชื่อทางประวัติศาสตร์ว่า วัดศรีดอนชัยป่าตึงงาม ชื่อนี้บอกเล่าภูมิทัศน์เดิมของพื้นที่ได้อย่างชัดเจน เพราะบริเวณรอบวัดเคยมีไม้เหียง ไม้ตึง และไม้พื้นถิ่นขึ้นอยู่เป็นจำนวนมาก เมื่อชุมชนเริ่มตั้งถิ่นฐานและใช้พื้นที่วัดเป็นศูนย์กลางของศรัทธา ชื่อวัดจึงเปลี่ยนไปตามบริบทของชุมชน จากวัดศรีดอนชัยป่าตึงงามเป็นวัดป่าตึง ต่อมาเรียกว่าวัดหนองแห้ง ก่อนเปลี่ยนมาเป็นวัดแม่แก้ดน้อยเพื่อให้สัมพันธ์กับชื่อบ้านแม่แก้ดน้อยและเรื่องราวของพระสงฆ์ที่มาจำพรรษาจากวัดแม่แก้ดหลวง

 

ประวัติการสร้างวัดแม่แก้ดน้อยเริ่มขึ้นเมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2227 ตรงกับวันเสาร์ เดือน 5 เหนือ ขึ้น 12 ค่ำ จุลศักราช 1088 ปีเต่าเส็ดหรือปีจอ โดยพระครูบานันทเสนเป็นผู้สร้าง วัดมีความสัมพันธ์กับวัดแม่แก้ดหลวงในตำบลหนองจ๊อม อำเภอสันทราย เพราะมีพระสงฆ์ย้ายมาจำพรรษาจากวัดแม่แก้ดหลวง ชื่อนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงชื่อภูมิศาสตร์ แต่เป็นชื่อที่สะท้อนเครือข่ายพระสงฆ์และชุมชนในพื้นที่สันทราย ซึ่งเชื่อมโยงกันผ่านการตั้งวัด การจำพรรษา และการดูแลศรัทธาของชาวบ้าน

 

วัดแม่แก้ดน้อยได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2461 เขตวิสุงคามสีมากว้าง 1 เส้น ยาว 2 เส้น 16 วา และได้ผูกพัทธสีมาเมื่อวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2463 การได้รับวิสุงคามสีมาทำให้วัดมีเขตประกอบสังฆกรรมตามพระธรรมวินัยอย่างสมบูรณ์ อุโบสถจึงมีสถานะสำคัญมากในเชิงพระวินัยและเป็นศูนย์กลางของพิธีกรรมสงฆ์ วัดที่มีวิสุงคามสีมาและผูกพัทธสีมาแล้วถือว่ามีความมั่นคงในฐานะศาสนสถานของชุมชนและระบบคณะสงฆ์

 

พื้นที่วัดและที่ธรณีสงฆ์มีขนาดกว้างขวาง โดยมีเขตพุทธาวาสและสังฆาวาส รวมถึงที่ธรณีสงฆ์หลายแปลง พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบ มีต้นไม้นานาชนิดและต้นไม้เก่าอายุมากกว่า 100 ปีอยู่ภายในบริเวณวัด ชาวบ้านอาศัยอยู่รายรอบที่ดินวัดและที่ธรณีสงฆ์ ทำให้วัดตั้งอยู่ท่ามกลางหมู่บ้านอย่างแท้จริง ลักษณะเช่นนี้ทำให้วัดแม่แก้ดน้อยเป็นวัดที่ผูกกับชีวิตประจำวันของคนในพื้นที่ ไม่ใช่วัดที่แยกตัวออกจากชุมชน

 

อุโบสถของวัดแม่แก้ดน้อยมีขนาดกว้าง 5.5 เมตร ยาว 10 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2463 เดิมเป็นโครงสร้างก่ออิฐใช้ไม้ ก่อนมีการบูรณะขึ้นใหม่เป็นอาคารก่ออิฐถือปูนเสริมเหล็ก อุโบสถเป็นพื้นที่สำคัญสำหรับสังฆกรรมและเป็นเครื่องหมายของความสมบูรณ์ทางศาสนกิจของวัด ส่วนวิหารหลวงเป็นอาคารสถาปัตยกรรมล้านนา กว้าง 8 เมตร ยาว 24 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2480 และต่อมามีการบูรณะปฏิสังขรณ์ขึ้นใหม่ วิหารหลวงเป็นพื้นที่หลักสำหรับการกราบพระ ฟังธรรม และประกอบศาสนกิจร่วมกันของชาวบ้าน

 

เสนาสนะอื่น ๆ ภายในวัดสะท้อนบทบาทของวัดในฐานะศูนย์กลางชุมชนอย่างชัดเจน ศาลาอเนกประสงค์กว้าง 8 เมตร ยาว 20 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2526 ใช้รองรับกิจกรรมของวัดและชาวบ้าน ศาลาโรงครัวสร้างด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก กว้าง 4 เมตร ยาว 24 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2528 เป็นพื้นที่สำคัญสำหรับงานบุญที่ต้องอาศัยการร่วมแรงทำอาหาร ถวายภัตตาหาร และดูแลผู้มาร่วมงาน ส่วนศาลาบำเพ็ญกุศลกว้าง 5 เมตร ยาว 20 เมตร ทำหน้าที่รองรับงานบุญและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับครอบครัวและชุมชน

 

ปูชนียวัตถุสำคัญภายในวัดประกอบด้วยพระประธานในอุโบสถซึ่งเป็นพระพุทธรูปเนื้อโลหะ พระประธานในวิหาร พระพุทธรูปในวิหารจำนวน 3 องค์ พระพุทธรูปประจำศาลาการเปรียญ 3 องค์ และพระพุทธรูปประจำกุฏิสงฆ์ 3 องค์ พระพุทธรูปเหล่านี้เป็นพระพุทธรูปโบราณที่ทำให้วัดมีมิติของการสืบทอดศรัทธายาวนาน นอกจากนี้ยังมีเจดีย์ 1 องค์ สร้างเมื่อวันที่ 16 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2474 เป็นจุดสักการะที่ช่วยเติมความสมบูรณ์ให้พื้นที่พุทธาวาสของวัด

 

จุดเด่นที่ทำให้วัดแม่แก้ดน้อยแตกต่างจากวัดชุมชนทั่วไปคืออุทยานการศึกษาเฉลิมพระเกียรติ 82 พรรษา และอุทยานเรียนรู้ฟื้นฟูระบบนิเวศ เมืองนรก สวรรค์ ซึ่งเป็นแหล่งเรียนรู้ทางพุทธศาสนาและศีลธรรมภายในวัด พื้นที่นี้มีการแบ่งโซนการเรียนรู้อย่างชัดเจน โดยมีส่วนดินแดนสวรรค์ที่มีพระเจ้าทันใจและการแสดงพุทธประวัติตั้งแต่ประสูติ ตรัสรู้ แสดงธรรมแก่ปัญจวัคคีย์ ไปจนถึงปรินิพพาน อีกโซนหนึ่งเป็นพื้นที่จำลองเมืองนรกที่ใช้สื่อสารข้อคิดเรื่องผลของกรรม ความดี ความชั่ว และการดำเนินชีวิตอย่างมีสติ

 

อุทยานเมืองนรกสวรรค์ของวัดแม่แก้ดน้อยเป็นพื้นที่ที่เหมาะกับการเรียนรู้มากกว่าการเที่ยวชมเพื่อความแปลกตาเพียงอย่างเดียว เพราะเนื้อหาหลักของพื้นที่นี้คือการใช้ภาพจำลองและสื่อความหมายช่วยให้ผู้ชมเข้าใจแนวคิดเรื่องกรรม ผลของการกระทำ ความประมาท และการเตือนใจให้ดำเนินชีวิตอย่างสุจริต สำหรับชาวบ้านและเยาวชน พื้นที่ลักษณะนี้ทำหน้าที่เป็นบทเรียนทางศีลธรรมที่เข้าใจง่าย ส่วนสำหรับนักท่องเที่ยว เป็นจุดที่ทำให้เห็นบทบาทของวัดไทยในการสื่อสารธรรมะผ่านรูปธรรมที่จับต้องได้

 

วัดแม่แก้ดน้อยมีบทบาทด้านการศึกษาเด่นชัด ภายในวัดมีศูนย์การศึกษาโรงเรียนพระปริยัติธรรม แผนกธรรม ศูนย์การศึกษาพระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ โรงเรียนประถมศึกษาและมัธยมศึกษา รวมถึงพื้นที่เรียนรู้ทางพุทธศาสนาและระบบนิเวศ โรงเรียนวัดแม่แก้ดน้อยก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2481 และในระยะแรกอาศัยศาลาบาตรของวัดเป็นสถานที่ศึกษาเล่าเรียน บทบาทนี้สะท้อนรูปแบบดั้งเดิมของวัดไทยที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ของหมู่บ้านก่อนที่ระบบโรงเรียนสมัยใหม่จะมีอาคารเรียนเป็นของตนเองอย่างเต็มรูปแบบ

 

ความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับโรงเรียนทำให้วัดแม่แก้ดน้อยเป็นมากกว่าศาสนสถาน ชาวบ้านใช้วัดเป็นพื้นที่เรียนรู้ พื้นที่ปลูกฝังศีลธรรม และพื้นที่สร้างความสัมพันธ์ระหว่างพระสงฆ์ ครู นักเรียน ผู้ปกครอง และชุมชน เด็กและเยาวชนในพื้นที่จึงเติบโตมากับวัด ทั้งผ่านการเรียน การทำกิจกรรม การเข้าร่วมวันสำคัญทางศาสนา และการทำบุญร่วมกับครอบครัว

 

พระครูวิศาลจริยคุณเป็นเจ้าอาวาสวัดศรีดอนชัยป่าตึงงาม หรือวัดแม่แก้ดน้อย และมีบทบาทสำคัญในคณะสงฆ์ตำบลป่าไผ่ บทบาทของเจ้าอาวาสในวัดชุมชนไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะการดูแลพระภิกษุและเสนาสนะ แต่ยังรวมถึงการพัฒนาวัด การประสานงานกับชุมชน การดูแลศูนย์การเรียนรู้ การรักษาความสงบเรียบร้อยของศาสนสถาน และการทำให้วัดยังคงมีชีวิตในฐานะพื้นที่ศรัทธาและพื้นที่สาธารณะของหมู่บ้าน

 

วัดแม่แก้ดน้อยมีความสัมพันธ์กับชุมชนอย่างแน่นแฟ้น วัดเป็นสถานที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของคนในพื้นที่ มีสิ่งปลูกสร้างที่ชาวบ้านร่วมใจกับวัดสร้างขึ้นเพื่อเป็นศูนย์รวมใจของหมู่บ้าน มีกิจกรรมทางศาสนา กิจกรรมวันสำคัญของชาติ กิจกรรมทำบุญประเพณี และกิจกรรมส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตของชาวบ้าน พื้นที่ภายในวัดยังได้รับการออกแบบและปรับปรุงภูมิทัศน์เพื่อรองรับการเรียนรู้และการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ทำให้วัดเป็นพื้นที่ที่เชื่อมศาสนา ชุมชน สิ่งแวดล้อม และการศึกษาเข้าด้วยกัน

 

ประเพณีที่มีเอกลักษณ์ของวัดคือกิจกรรมวันปล่อยผี ประเพณีสิบสองเป็ง ซึ่งวัดเคยร่วมกับหน่วยงานด้านการท่องเที่ยวและท้องถิ่นจัดกิจกรรมเพื่อฟื้นฟูและอนุรักษ์ศิลปะล้านนา ประเพณีนี้สัมพันธ์กับความเชื่อเรื่องการอุทิศส่วนกุศลแก่ญาติพี่น้องและดวงวิญญาณ เป็นประเพณีที่ชาวล้านนาปฏิบัติสืบมา และเมื่อจัดในพื้นที่วัดแม่แก้ดน้อยที่มีอุทยานเรียนรู้เมืองนรกสวรรค์อยู่แล้ว จึงทำให้ประเพณีนี้มีความหมายทั้งในเชิงศาสนา การเรียนรู้ และการสืบทอดวัฒนธรรมท้องถิ่น

 

งานบุญประจำวัดยังสัมพันธ์กับปฏิทินพระพุทธศาสนา เช่น วันพระ วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา เข้าพรรษา ออกพรรษา งานกฐิน ผ้าป่า และกิจกรรมทำบุญของชุมชน งานเหล่านี้ทำให้ชาวบ้านกลับมารวมตัวกันที่วัด ร่วมถวายภัตตาหาร ฟังธรรม บำรุงเสนาสนะ และรักษาความสัมพันธ์ระหว่างบ้านกับวัดอย่างต่อเนื่อง วัดแม่แก้ดน้อยจึงเป็นพื้นที่ที่รองรับทั้งศรัทธาประจำวันและงานบุญประจำปี

 

สำหรับผู้มาเยือน จุดที่ควรชมและควรไหว้ภายในวัด ได้แก่ อุโบสถ วิหารหลวง เจดีย์ พระประธานในอุโบสถ พระประธานในวิหาร พระพุทธรูปโบราณ ศาลาอเนกประสงค์ ศาลาโรงครัว ศาลาบำเพ็ญกุศล และอุทยานเรียนรู้เมืองนรกสวรรค์ การเดินชมควรเริ่มจากการไหว้พระในพื้นที่ศาสนกิจหลัก แล้วจึงใช้เวลาเรียนรู้บริเวณอุทยานอย่างสงบ เพราะพื้นที่นี้มีเป้าหมายเพื่อเตือนใจและให้ความรู้ทางศีลธรรม

 

การเดินทาง ไปวัดแม่แก้ดน้อย จากตัวเมืองเชียงใหม่ให้เดินทางไปอำเภอสันทราย ผ่านพื้นที่แม่โจ้ แล้วเข้าสู่ถนนสันทราย–พร้าวในตำบลป่าไผ่ มุ่งหน้าไปบ้านแม่แก้ดน้อย วัดตั้งอยู่ในเขตชุมชนและเดินทางสะดวกด้วยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถจักรยานยนต์ สามารถจัดเส้นทางร่วมกับวัดเมืองขอน วัดป่าเหมือด วัดป่าแดด วัดแม่แก้ดหลวง ตลาดป่าเหมือด และแหล่งท่องเที่ยวชุมชนในตำบลป่าไผ่ได้ในวันเดียว

 

วัดแม่แก้ดน้อยเหมาะกับผู้ที่สนใจวัดเก่า วัดชุมชนล้านนา ศูนย์เรียนรู้พระพุทธศาสนา ประวัติการตั้งถิ่นฐานของบ้านแม่แก้ดน้อย และพื้นที่สอนศีลธรรมผ่านอุทยานเมืองนรกสวรรค์ ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา ไม่รบกวนพื้นที่สงฆ์ ไม่เข้าเขตกุฏิสงฆ์หรือพื้นที่ส่วนบุคคลโดยไม่ได้รับอนุญาต และถ่ายภาพด้วยความเคารพ โดยเฉพาะบริเวณอุโบสถ วิหาร พระประธาน เจดีย์ และพื้นที่เรียนรู้เชิงศาสนา

 

โดยสรุป วัดแม่แก้ดน้อยเป็นวัดราษฎร์เก่าแก่ของตำบลป่าไผ่ที่มีคุณค่าหลายชั้น ทั้งการสร้างวัดเมื่อ พ.ศ. 2227 การได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2461 การผูกพัทธสีมาเมื่อ พ.ศ. 2463 ชื่อเดิมวัดศรีดอนชัยป่าตึงงาม ชื่อเรียกวัดป่าตึงและวัดหนองแห้ง วิหารหลวงล้านนา อุโบสถ เจดีย์ พระพุทธรูปโบราณ ศูนย์พระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ โรงเรียนวัดแม่แก้ดน้อย และอุทยานเรียนรู้เมืองนรกสวรรค์ วัดแห่งนี้จึงเป็นจุดหมายสำคัญสำหรับผู้ที่ต้องการเข้าใจวัดล้านนาในมิติที่ลึกกว่าการไหว้พระทั่วไป เพราะเป็นทั้งวัด ศูนย์การเรียนรู้ พื้นที่ศีลธรรม และความทรงจำของชุมชนแม่แก้ดน้อยอย่างแท้จริง

 

 

ตอบ: วัดแม่แก้ดน้อยตั้งอยู่เลขที่ 287 ถนนสันทราย–พร้าว บ้านแม่แก้ดน้อย ตำบลป่าไผ่ อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ 50210

 

ตอบ: วัดแม่แก้ดน้อยเปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: วัดแม่แก้ดน้อยสร้างเมื่อวันที่ 15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2227 โดยพระครูบานันทเสน และมีนามเดิมว่าวัดศรีดอนชัยป่าตึงงาม

 

ตอบ: มีชื่อเรียกอื่นว่า วัดป่าตึง และวัดหนองแห้ง ส่วนนามเดิมคือวัดศรีดอนชัยป่าตึงงาม

 

ตอบ: วัดแม่แก้ดน้อยได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 12 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2461 และผูกพัทธสีมาเมื่อวันที่ 20 มกราคม พ.ศ. 2463

 

ตอบ: จุดเด่นคือวิหารหลวงล้านนา อุโบสถ เจดีย์ พระพุทธรูปโบราณ ศูนย์พระพุทธศาสนาวันอาทิตย์ และอุทยานเรียนรู้เมืองนรกสวรรค์ที่ใช้สอนศีลธรรมและข้อคิดทางพุทธศาสนา

 

ตอบ: เจ้าอาวาสวัดแม่แก้ดน้อยคือพระครูวิศาลจริยคุณ

 

ตอบ: สามารถจัดเส้นทางร่วมกับวัดแม่แก้ดหลวง วัดเมืองขอน วัดป่าเหมือด ตลาดป่าเหมือด วัดป่าแดด และวัดหนองเต่าคำได้