วัดท่าครั่ง

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 - 17.00 น.

 

วัดท่าครั่ง ตั้งอยู่บ้านโปงทุ่ง หมู่ 5 ตำบลโปงทุ่ง อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ รหัสไปรษณีย์ 50260 เป็นวัดราษฎร์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย มีที่ดินตั้งวัดเนื้อที่ 6 ไร่ 1 งาน 50 ตารางวา ตามเอกสารสิทธิ์ น.ส.3 ได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2450 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2533 วัดแห่งนี้เป็นศูนย์รวมศรัทธาของชุมชนบ้านโปงทุ่ง และเป็นวัดที่มีประวัติสำคัญเกี่ยวข้องกับบ้านท่าครั่งเดิมริมแม่น้ำปิง การซื้อขายครั่งในอดีต การเปลี่ยนทิศทางของสายน้ำ การอพยพหลังน้ำท่วมจากเขื่อนภูมิพล และการตั้งวัดใหม่ในพื้นที่บ้านโปงทุ่ง

 

ชื่อ “ท่าครั่ง” สะท้อนรากของชุมชนเดิมที่เคยสัมพันธ์กับแม่น้ำปิงและการค้าขายครั่งในอดีต บ้านท่าครั่งเดิมตั้งอยู่ในพื้นที่ตำบลท่าเดื่อเดิม อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ ก่อนเกิดการเปลี่ยนแปลงของภูมิประเทศจากน้ำเหนือเขื่อนภูมิพล พื้นที่เดิมเป็นชุมชนริมแม่น้ำปิง มีท่าเรือ มีการคมนาคมทางน้ำ และมีการซื้อขายครั่งของพ่อค้าเพื่อส่งต่อไปยังพื้นที่อื่น ครั่งจึงไม่ได้เป็นเพียงสินค้า แต่เป็นส่วนหนึ่งของชื่อบ้าน ชื่อวัด และความทรงจำทางเศรษฐกิจของคนในลุ่มน้ำปิงดอยเต่า

 

ในประวัติชุมชนดอยเต่า บ้านท่าครั่งเดิมเป็นชุมชนที่มีประชากรจำนวนมากพอสมควร ผู้คนประกอบอาชีพเลี้ยงครั่ง ทำนา ปลูกยาสูบ ปลูกผักกาด ปลูกหอม ปลูกกระเทียม และเลี้ยงควายไว้ใช้งาน นอกจากนี้ยังมีอุตสาหกรรมในครัวเรือนที่สำคัญคือการทอผ้า โดยเฉพาะผ้าซิ่นตีนจกซึ่งเป็นภูมิปัญญาของชาวบ้านก่อนน้ำท่วม พื้นที่วัดจึงสัมพันธ์กับวิถีชีวิตชุมชนที่มีทั้งเกษตรกรรม การค้า การเดินทางทางน้ำ และงานหัตถกรรมพื้นบ้านล้านนา

 

รากเดิมของวัดท่าครั่งสัมพันธ์กับวัดบ้านอีก้อม ซึ่งเป็นชื่อวัดเดิมของชุมชนท่าครั่ง ในช่วงน้ำหลาก สายน้ำปิงเปลี่ยนทิศทางและกัดเซาะพื้นที่กลางวัดจนวัดเดิมได้รับความเสียหาย ชาวบ้านจึงย้ายวัดขึ้นไปตั้งในพื้นที่ใหม่ริมฝั่งแม่น้ำปิงด้านทิศตะวันออก ต่อมาใช้ชื่อวัดท่าครั่ง โดยมีครูบาปัญญาเป็นผู้นำในการสร้างวัดในระยะนั้น เรื่องราวนี้ทำให้เห็นว่าวัดท่าครั่งมีประวัติการปรับตัวต่อสายน้ำมาตั้งแต่ก่อนการสร้างเขื่อนภูมิพล และเป็นวัดที่ชุมชนช่วยกันรักษาศรัทธาไว้แม้พื้นที่เดิมจะถูกน้ำกัดเซาะ

 

เมื่อถึง พ.ศ. 2507 น้ำเหนือเขื่อนภูมิพลเอ่อท่วมพื้นที่ริมแม่น้ำปิงเดิม วัดและชุมชนจำนวนมากในอำเภอดอยเต่าต้องเผชิญการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ ชาวบ้านท่าครั่งจึงอพยพออกจากถิ่นฐานเดิมไปยังพื้นที่จัดสรรของนิคมสร้างตนเองเขื่อนภูมิพล จังหวัดเชียงใหม่ การอพยพครั้งนั้นไม่ได้เป็นเพียงการย้ายบ้าน แต่เป็นการย้ายวิถีชีวิต ความทรงจำ วัตถุศรัทธา และความสัมพันธ์ของชุมชนจากพื้นที่ริมแม่น้ำปิงเดิมมายังพื้นที่ใหม่

 

สิ่งสำคัญที่ชาวบ้านให้ความสำคัญระหว่างการย้ายถิ่นคือการนำพระพุทธรูปและวัตถุโบราณจากวัดเดิมมาเก็บรักษาไว้ ประวัติชุมชนเล่าว่าศรัทธาชาวบ้านได้นำพระพุทธรูปและวัตถุโบราณจากวัดบ้านชั่ง วัดท่าครั่ง และวัดหนองบัวคำมารวมไว้ในที่เดียวกัน ก่อนที่ชุมชนวัดท่าครั่งจะตกลงสร้างวัดขึ้นใหม่ที่บ้านโปงทุ่ง หมู่ 5 ตำบลโปงทุ่ง ใน พ.ศ. 2513 การย้ายวัตถุศรัทธามายังวัดใหม่ทำให้วัดท่าครั่งปัจจุบันมีความหมายเป็นทั้งศาสนสถานและที่เก็บรักษาความทรงจำของวัดเดิมริมแม่น้ำปิง

 

พื้นที่ตั้งวัดท่าครั่งปัจจุบันมีเนื้อที่ 6 ไร่ 1 งาน 50 ตารางวา อาณาเขตด้านเหนือประมาณ 71 วา จดทางสาธารณประโยชน์ ด้านใต้ประมาณ 72 วา จดทางสาธารณประโยชน์ ด้านตะวันออกประมาณ 22 วา จดที่ดินของเอกชน และด้านตะวันตกประมาณ 53 วา จดที่ดินของเอกชน รายละเอียดอาณาเขตเหล่านี้ช่วยให้เห็นว่าวัดตั้งอยู่ในชุมชนบ้านโปงทุ่งอย่างชัดเจน มีพื้นที่รองรับศาสนกิจของชาวบ้าน และเป็นศูนย์กลางที่อยู่ใกล้กับเส้นทางสาธารณะของหมู่บ้าน

 

อาคารเสนาสนะของวัดท่าครั่งประกอบด้วยศาลาการเปรียญทรงไทย โรงครัว หอฉัน และกุฏิสงฆ์ 6 หลัง ศาลาการเปรียญทรงไทยเป็นอาคารสำคัญของวัด เพราะภายในมีจิตรกรรมฝาผนังเรื่องเวสสันดรชาดกและพุทธประวัติ จิตรกรรมเหล่านี้ทำให้ศาลาการเปรียญไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ประชุมหรือฟังธรรม แต่ยังเป็นพื้นที่เรียนรู้ธรรมะผ่านภาพเล่าเรื่อง ผู้มาเยือนสามารถสัมผัสทั้งศิลปะพื้นถิ่น แนวคิดทางพระพุทธศาสนา และเรื่องราวที่ชาวพุทธคุ้นเคยในประเพณีการเทศน์มหาชาติและการเรียนรู้พุทธประวัติ

 

ปูชนียวัตถุสำคัญของวัดท่าครั่งมีหลายองค์ ได้แก่ พระพุทธรูปทอง พระพุทธรูปปูน พระแก้วสำนักพุทธศรีประทีป พระแก้วสำนักเทวประทีป พระแก้วสำนักเนรมิตประทีปแบบทรงเครื่อง พระพุทธชินราช และพระพุทธรูปปูนหินอ่อน ความหลากหลายของพระพุทธรูปและพระแก้วภายในวัดสะท้อนศรัทธาที่ชาวบ้านสืบต่อมาจากอดีต ผู้มาเยือนควรให้ความสำคัญกับการสักการะปูชนียวัตถุเหล่านี้ เพราะเป็นส่วนหนึ่งของตัวตนทางศาสนาของวัดท่าครั่งและชุมชนบ้านโปงทุ่ง

 

พระพุทธรูปทองและพระพุทธรูปปูนเป็นปูชนียวัตถุที่ช่วยสะท้อนความต่อเนื่องของศรัทธาจากวัดเดิมสู่วัดปัจจุบัน ส่วนพระพุทธชินราชและพระแก้วในสำนักต่าง ๆ เป็นจุดสักการะที่เพิ่มความหมายด้านพุทธศิลป์และความศรัทธาให้แก่พื้นที่วัด เมื่อผสานกับจิตรกรรมฝาผนังในศาลาการเปรียญ วัดท่าครั่งจึงมีองค์ประกอบที่น่าสนใจทั้งในด้านประวัติศาสตร์ชุมชน ศิลปะภายในวัด และปูชนียวัตถุที่ชาวบ้านเคารพนับถือ

 

พระครูสุจิตธรรมสาร หรือครูบาสุใจ เขมจาโร เป็นบุคคลสำคัญของวัดท่าครั่งและอำเภอดอยเต่า ท่านเป็นอดีตเจ้าอาวาสวัดท่าครั่งและอดีตเจ้าคณะอำเภอดอยเต่า ซึ่งได้รับความเคารพศรัทธาจากชาวบ้านและคณะศิษยานุศิษย์อย่างกว้างขวาง ชาวบ้านเรียกท่านด้วยความคุ้นเคยว่า “หลวงพ่ออารมณ์ดี” เพราะบุคลิกเมตตา ใบหน้ายิ้มแย้ม และความใกล้ชิดกับชุมชน ชื่อของท่านจึงเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำร่วมของวัดท่าครั่งในยุคปัจจุบัน

 

หลังการมรณภาพของพระครูสุจิตธรรมสารใน พ.ศ. 2564 วัดท่าครั่งยังคงเป็นพื้นที่ที่ศิษยานุศิษย์และศรัทธาชาวบ้านรำลึกถึงคุณูปการของท่าน พิธีบำเพ็ญกุศลและกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับท่านสะท้อนความผูกพันระหว่างวัด พระสงฆ์ และชุมชนอย่างชัดเจน วัดท่าครั่งจึงมีความหมายทั้งในฐานะวัดชุมชนของบ้านโปงทุ่ง และในฐานะสถานที่ที่เกี่ยวข้องกับพระเถระผู้มีบทบาทต่อคณะสงฆ์อำเภอดอยเต่า

 

ตำบลโปงทุ่งเป็นตำบลขนาดใหญ่ของอำเภอดอยเต่า อยู่ห่างจากจังหวัดเชียงใหม่ไปทางทิศใต้ประมาณ 153 กิโลเมตร มีพื้นที่ประมาณ 236 ตารางกิโลเมตร หรือประมาณ 131,326 ไร่ ประกอบด้วย 11 หมู่บ้าน ได้แก่ บ้านเกาะหลวง บ้านสันบ่อเย็น บ้านหนองเหม็น บ้านโปง บ้านโปงทุ่ง บ้านงิ้วสูง บ้านกองวะ บ้านแม่บวนเหนือ บ้านแม่ตูบ บ้านแม่บวนใต้ และบ้านโปงโค้ง วัดท่าครั่งตั้งอยู่ในหมู่ 5 บ้านโปงทุ่ง จึงเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างชุมชนตำบลโปงทุ่งที่มีทั้งหมู่บ้านเกษตรกรรม หมู่บ้านภูเขา และเส้นทางเชื่อมโยงระหว่างดอยเต่ากับพื้นที่ใกล้เคียง

 

บ้านโปงทุ่งมีความหมายในฐานะพื้นที่ตั้งหลักใหม่ของศรัทธาวัดท่าครั่งหลังการอพยพจากชุมชนริมแม่น้ำปิงเดิม วัดช่วยให้ชาวบ้านที่ย้ายถิ่นมีศูนย์กลางร่วมกันอีกครั้ง มีพื้นที่ทำบุญ มีสถานที่เก็บรักษาพระพุทธรูปและวัตถุโบราณ และมีพื้นที่ประกอบศาสนกิจในรอบปี บทบาทของวัดจึงไม่ใช่เพียงการเป็นสถานที่ไหว้พระ แต่เป็นเครื่องยึดโยงความทรงจำของชุมชนท่าครั่งเดิมเข้ากับบ้านโปงทุ่งในปัจจุบัน

 

ประเพณีและงานบุญของวัดท่าครั่งสัมพันธ์กับวิถีวัดราษฎร์ภาคเหนือ เช่น วันพระ วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา เข้าพรรษา ออกพรรษา กฐิน ผ้าป่า การทำบุญอุทิศส่วนกุศล และงานบุญของชุมชน กิจกรรมเหล่านี้ทำให้วัดเป็นพื้นที่รวมตัวของพระสงฆ์ ชาวบ้าน ผู้สูงอายุ ครอบครัว และเยาวชน การทำบุญในวัดจึงเป็นทั้งการสืบต่อพระพุทธศาสนาและการรักษาความสัมพันธ์ของชุมชนบ้านโปงทุ่งให้แน่นแฟ้น

 

จุดเด่นของวัดท่าครั่งคือการมีเรื่องราวครบทั้งประวัติชุมชนริมแม่น้ำปิง การค้าครั่ง วัดเดิมที่ได้รับผลจากสายน้ำ การอพยพหลังเขื่อนภูมิพล การสร้างวัดใหม่ที่บ้านโปงทุ่ง ศาลาการเปรียญทรงไทยที่มีจิตรกรรมฝาผนัง และปูชนียวัตถุหลายองค์ ผู้มาเยือนจึงไม่ได้สัมผัสเพียงวัดบ้านที่สงบ แต่ยังได้เห็นวัดที่เป็นเหมือนประวัติศาสตร์ชุมชนฉบับมีชีวิตของดอยเต่า

 

วัดท่าครั่งเหมาะกับผู้ที่สนใจวัดชุมชน ประวัติศาสตร์ดอยเต่า ศิลปะจิตรกรรมในศาลาการเปรียญ และเรื่องราวการย้ายถิ่นของชุมชนหลังเขื่อนภูมิพล การเดินชมวัดควรเริ่มจากการไหว้พระและสักการะปูชนียวัตถุ จากนั้นจึงชมศาลาการเปรียญทรงไทยและจิตรกรรมฝาผนังเรื่องเวสสันดรชาดกและพุทธประวัติ แล้วเชื่อมโยงเรื่องราวของวัดกับบ้านท่าครั่งเดิมและบ้านโปงทุ่งในปัจจุบัน

 

การเดินทาง ไปวัดท่าครั่งสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างในพื้นที่ จากตัวเมืองเชียงใหม่เดินทางลงใต้ตามทางหลวงหมายเลข 108 ผ่านอำเภอหางดง สันป่าตอง จอมทอง และอำเภอฮอด จากนั้นเข้าสู่เส้นทางเชื่อมอำเภอดอยเต่าและตำบลโปงทุ่ง มุ่งหน้าไปบ้านโปงทุ่ง หมู่ 5 เมื่อเข้าสู่พื้นที่ตำบลโปงทุ่งให้ใช้ชื่อวัดท่าครั่ง บ้านโปงทุ่ง และอำเภอดอยเต่าร่วมกันในการนำทางเพื่อให้เดินทางได้แม่นยำขึ้น

 

เส้นทางเที่ยวที่เหมาะคือเริ่มจากวัดท่าครั่งเพื่อไหว้พระ ชมจิตรกรรม และเรียนรู้ประวัติชุมชน จากนั้นต่อไปยังวัดบ้านโปง วัดพระพุทธบาทตะเมาะ วัดแม่ตูบ หรือหมู่บ้านต่าง ๆ ในตำบลโปงทุ่ง หากต้องการเชื่อมเส้นทางท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติและศรัทธา สามารถเดินทางต่อไปยังทะเลสาบดอยเต่า วัดพระบรมธาตุดอยเกิ้ง หรือร้านอาหารและที่พักบริเวณตำบลท่าเดื่อได้ เส้นทางนี้เหมาะกับผู้ที่ต้องการเห็นดอยเต่าในมุมที่เชื่อมวัด ชุมชน ประวัติศาสตร์ และภูมิทัศน์เข้าด้วยกัน

 

การมาเยือนวัดท่าครั่งควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงอย่างสำรวม และให้ความเคารพต่อพื้นที่ของพระสงฆ์และชาวบ้าน หากมีงานบุญหรือพิธีกรรม ควรเว้นพื้นที่ให้ผู้มาทำบุญประกอบศาสนกิจเป็นหลัก การถ่ายภาพจิตรกรรมฝาผนังและปูชนียวัตถุควรทำอย่างเหมาะสม ไม่ใช้แฟลชรบกวนพื้นที่ศาสนา และไม่รบกวนพระสงฆ์หรือชาวบ้านที่กำลังประกอบกิจกรรมในวัด

 

โดยสรุป วัดท่าครั่งเป็นวัดราษฎร์มหานิกายของบ้านโปงทุ่ง ตำบลโปงทุ่ง อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ ที่มีคุณค่าครบทั้งด้านศาสนา ประวัติศาสตร์ชุมชน และศิลปวัฒนธรรม วัดได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2450 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2533 มีรากจากวัดเดิมริมแม่น้ำปิง มีประวัติอพยพหลังน้ำเขื่อนภูมิพล และมีศาลาการเปรียญทรงไทยพร้อมจิตรกรรมฝาผนังและปูชนียวัตถุสำคัญหลายองค์ วัดแห่งนี้จึงเหมาะอย่างยิ่งสำหรับการจัดไว้ในเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของอำเภอดอยเต่า

 

 

ตอบ: วัดท่าครั่งตั้งอยู่บ้านโปงทุ่ง หมู่ 5 ตำบลโปงทุ่ง อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ 50260

 

ตอบ: วัดท่าครั่งได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2450 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ พ.ศ. 2533

 

ตอบ: วัดท่าครั่งมีรากจากชุมชนบ้านท่าครั่งเดิมริมแม่น้ำปิง ซึ่งเคยมีท่าเรือและการซื้อขายครั่ง ก่อนชุมชนจะย้ายมาตั้งวัดใหม่ที่บ้านโปงทุ่งหลังน้ำเขื่อนภูมิพลเอ่อท่วมพื้นที่เดิม

 

ตอบ: สิ่งปลูกสร้างสำคัญประกอบด้วยศาลาการเปรียญทรงไทย โรงครัว หอฉัน และกุฏิสงฆ์ 6 หลัง โดยศาลาการเปรียญมีจิตรกรรมฝาผนังเรื่องเวสสันดรชาดกและพุทธประวัติ

 

ตอบ: ปูชนียวัตถุสำคัญ ได้แก่ พระพุทธรูปทอง พระพุทธรูปปูน พระแก้วสำนักพุทธศรีประทีป พระแก้วสำนักเทวประทีป พระแก้วสำนักเนรมิตประทีปแบบทรงเครื่อง พระพุทธชินราช และพระพุทธรูปปูนหินอ่อน

 

ตอบ: พระครูสุจิตธรรมสาร หรือครูบาสุใจ เขมจาโร เป็นอดีตเจ้าอาวาสวัดท่าครั่งและอดีตเจ้าคณะอำเภอดอยเต่า ซึ่งได้รับความเคารพศรัทธาจากชาวบ้านและคณะศิษยานุศิษย์

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดบ้านโปง วัดพระพุทธบาทตะเมาะ วัดแม่ตูบ ทะเลสาบดอยเต่า และวัดพระบรมธาตุดอยเกิ้งได้