ป่าต้นน้ำห้วยต้นยาง

Rating: 3.8/5 (5 votes)

วันเปิดทำการ: โดยทั่วไปทุกวัน (แนะนำเที่ยวช่วงกลางวัน และหลีกเลี่ยงวันฝนหนัก)

เวลาเปิดทำการ: แนะนำ 06:00 – 18:00 น.

 

ป่าต้นน้ำห้วยต้นยาง (บ้านทุ่งยาว หมู่ 8 ตำบลป่าป้อง อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่) เป็นพิกัดธรรมชาติที่เสน่ห์ไม่ได้อยู่แค่ความเขียวหรือความเงียบ แต่อยู่ที่ “หน้าที่” ของป่าที่ทำงานเป็นต้นน้ำให้ชุมชนจริง ๆ ภาพรวมของพื้นที่เป็นป่าที่มีภูเขาล้อมรอบ และมีขนาดราว 2,000 ไร่ตามข้อมูลชุมชน ทำให้บรรยากาศโดยรวมให้ความรู้สึกเป็นป่าที่มีมิติ ทั้งเรื่องระบบนิเวศ ความชุ่มชื้น และเส้นทางเรียนรู้ที่ค่อย ๆ เปิดรายละเอียดให้คนเดินเที่ยวได้เห็นด้วยตัวเอง

 

ถ้ามองแบบคนเที่ยว ป่าต้นน้ำที่ดีคือป่าที่พาเราเข้าไป “เดินช้าลง” เพราะความงามของมันมักซ่อนอยู่ในเรื่องเล็ก ๆ เช่น กลิ่นดินชื้นหลังร่มไม้ เสียงน้ำในลำห้วยที่ไม่ได้ไหลแรงแต่ไหลสม่ำเสมอ หรือร่องรอยของการดูแลพื้นที่ที่ไม่ทำให้ป่ากลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวจัดฉาก และที่นี่เองที่ชุมชนบ้านทุ่งยาวพยายามพัฒนาให้เป็นแหล่งเรียนรู้ระบบนิเวศป่าไม้ควบคู่กับการอนุรักษ์ โดยใช้ความรู้และภูมิปัญญาท้องถิ่นเป็นแกนหลัก

 

หนึ่งในไฮไลต์เชิงความรู้ของพื้นที่คือการเรียนรู้เรื่อง “ฝายชะลอน้ำ (ฝายแม้ว)” ซึ่งเป็นวิธีจัดการน้ำในป่าแบบชุมชนที่ช่วยชะลอความเร็วของน้ำ ลดการกัดเซาะหน้าดิน เพิ่มความชุ่มชื้น และทำให้น้ำค่อย ๆ ซึมลงดินได้ดีขึ้น พูดให้เห็นภาพง่าย ๆ คือฝายไม่ได้มีไว้ทำให้น้ำเยอะขึ้นในคืนเดียว แต่มันช่วยให้ป่ากักเก็บความชื้นได้นานขึ้น และทำให้ระบบน้ำของพื้นที่มีความมั่นคงขึ้นในระยะยาว ยิ่งถ้าได้ฟังจากคนในชุมชนที่ลงมือทำจริง จะยิ่งเข้าใจว่าการอนุรักษ์ไม่ใช่คำสวย ๆ แต่มันคือการลงแรงซ้ำ ๆ เพื่อให้ป่ายังทำงานได้ต่อไป

 

อีกมิติที่ทำให้ป่าต้นน้ำห้วยต้นยางมีเรื่องเล่ามากกว่า “ป่าเดินเล่น” คือการมีร่องรอยโบราณสถาน 2 แห่งที่ผู้เฒ่าผู้แก่เรียกว่า “สันวัดห่าง” ซึ่งปัจจุบันยังมีอิฐขนาดประมาณ 8 x 2 นิ้ว และร่องรอยฐานที่ดูคล้ายฐานพระอุโบสถหลงเหลืออยู่ในบางจุด แม้ประวัติจะยังไม่ชัดเจน แต่ร่องรอยเหล่านี้ทำให้เราเห็นภาพว่า พื้นที่ป่าหลายแห่งไม่ได้เป็นแค่ธรรมชาติอย่างเดียว หากยังเป็นพื้นที่ความทรงจำของชุมชนด้วย ดังนั้นการเที่ยวจึงควรอยู่บนหลักเคารพพื้นที่ ไม่รื้อ ไม่ขุด ไม่หยิบชิ้นส่วนใดกลับบ้าน และไม่ทำให้ร่องรอยที่เหลืออยู่เสียหาย

 

นอกจากร่องรอยโบราณสถาน พื้นที่ยังมีจุดภูมิประเทศอย่างหน้าผาและถ้ำที่มีเรื่องเล่าหรือประวัติที่ยังไม่แน่ชัด หากตั้งใจจะเข้าใกล้จุดลักษณะนี้ ควรยึดหลักความปลอดภัยเป็นอันดับแรก คือไม่เข้าไปในพื้นที่เสี่ยงโดยไม่มีคนชำนาญ และหลีกเลี่ยงช่วงฝนหนักเพราะพื้นหินและดินอาจลื่นกว่าปกติมาก ป่าต้นน้ำเป็นพื้นที่ที่สวยเพราะมันยังเป็นธรรมชาติ และธรรมชาติก็มีเงื่อนไขของมันเองเสมอ

 

การเที่ยวที่นี่ให้สนุกแบบไม่ทำร้ายป่า แนะนำให้เตรียมรองเท้าที่เกาะพื้นดี น้ำดื่ม ยากันยุง เสื้อแขนยาวหรือเสื้อกันฝนแบบพกพา และถุงเก็บขยะส่วนตัว เพราะพื้นที่ลักษณะนี้ความสะอาดคือสิ่งที่นักท่องเที่ยวควรรับผิดชอบเองทั้งหมด และหากมากับเด็กหรือผู้สูงอายุ ควรเดินแบบไม่เร่ง เลือกช่วงเช้าถึงบ่ายเพื่อให้มีแสงสว่างพอ และกลับก่อนเย็นเพื่อไม่ต้องขับรถในเส้นทางชุมชนตอนมืด

 

การเดินทาง จากตำบลเชิงดอย ให้ใช้เส้นทางสายคลองชลประทาน ผ่านบ้านกิ่วแล และบ้านทุ่งยาว รวมระยะทางอ้างอิงประมาณ 6 กิโลเมตร จากนั้นเชื่อมต่อเข้าพื้นที่ป่าต้นน้ำห้วยต้นยางตามเส้นทางในชุมชน แนะนำขับรถด้วยความระมัดระวัง โดยเฉพาะช่วงหน้าฝน และควรเดินทางช่วงเช้าหรือบ่ายต้น ๆ เพื่อเผื่อเวลาเดินเรียนรู้และกลับก่อนมืด

 

 

ตอบ: อยู่บ้านทุ่งยาว หมู่ 8 ตำบลป่าป้อง อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ เป็นพื้นที่ป่าต้นน้ำและแหล่งเรียนรู้ธรรมชาติของชุมชน

 

ตอบ: เป็นป่าต้นน้ำที่ชุมชนดูแล มีการเรียนรู้เรื่องระบบนิเวศป่าไม้และการทำฝายชะลอน้ำ (ฝายแม้ว) และยังมีร่องรอยโบราณสถานที่ชุมชนเรียกว่า “สันวัดห่าง”

 

ตอบ: แนะนำช่วงเช้าถึงบ่าย เพราะแสงดี เดินง่าย และปลอดภัยกว่า ควรหลีกเลี่ยงวันฝนหนักเพราะพื้นทางอาจลื่นและสภาพทางอาจเปลี่ยนได้

 

ตอบ: แนะนำรองเท้ากันลื่น น้ำดื่ม ยากันยุง เสื้อกันฝนแบบพกพา และถุงขยะส่วนตัว รวมถึงเดินแบบไม่เร่งเพื่อสังเกตธรรมชาติได้เต็มที่

 

ตอบ: ไม่ทิ้งขยะ ไม่ส่งเสียงดัง ไม่เก็บพืชหรือสิ่งใดกลับบ้าน และเคารพกติกาชุมชน โดยเฉพาะบริเวณที่เป็นร่องรอยโบราณสถานและจุดเสี่ยงอย่างหน้าผาหรือถ้ำ