วัดเมืองขอน

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดเมืองขอน ตั้งอยู่เลขที่ 3 หมู่ที่ 1 บ้านเมืองขอน ตำบลป่าไผ่ อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์มหานิกายที่มีประวัติยาวนานมากแห่งหนึ่งในพื้นที่อำเภอสันทราย วัดแห่งนี้ได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2046 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2462 มีความโดดเด่นทั้งด้านประวัติการตั้งถิ่นฐานของชุมชนผู้ย้ายถิ่นจากเชียงตุง ความเป็นวัดหลักของบ้านเมืองขอน และบทบาทด้านการศึกษา การพัฒนาวัด และกิจกรรมชุมชนในตำบลป่าไผ่ วัดเมืองขอนจึงไม่ใช่เพียงสถานที่ไหว้พระประจำหมู่บ้าน แต่เป็นหลักฐานทางวัฒนธรรมที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน การย้ายถิ่น ศรัทธา และวิถีล้านนาอย่างลึกซึ้ง

 

วัดเมืองขอนตั้งอยู่บนพื้นที่บ้านเมืองขอน หมู่ที่ 1 ตำบลป่าไผ่ อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ รหัสไปรษณีย์ 50210 พื้นที่ตำบลป่าไผ่อยู่ในแนวชุมชนด้านเหนือของอำเภอสันทราย เชื่อมต่อกับโซนแม่โจ้ ป่าเหมือด ป่าไผ่ เมืองขอน และพื้นที่ต่อเนื่องไปยังแม่แฝกได้สะดวก วัดจึงเหมาะกับการจัดเป็นเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมร่วมกับวัดป่าเหมือด วัดป่าแดด วัดแม่แก้ดน้อย วัดหนองเต่าคำ วัดหนองอุโบสถ และตลาดป่าเหมือด ซึ่งล้วนเป็นจุดที่ช่วยให้เห็นภาพชีวิตชุมชนในตำบลป่าไผ่ได้ชัดเจนขึ้น

 

ประวัติของวัดเมืองขอนมีความพิเศษจากการก่อตั้งโดยประชาชนที่อพยพมาจากเชียงตุง หรือเมืองเจียงตุ๋งในประเทศพม่า ชื่อวัดและชื่อบ้านเมืองขอนจึงไม่ได้เกิดจากภูมิประเทศอย่างเดียว แต่สัมพันธ์กับถิ่นฐานเดิมของกลุ่มผู้อพยพที่นำชื่อบ้านเมืองเดิมมาตั้งในพื้นที่ใหม่ การตั้งชื่อเช่นนี้สะท้อนความทรงจำของผู้คนที่เคลื่อนย้ายจากถิ่นเดิมเข้าสู่พื้นที่ล้านนา และสร้างชุมชนใหม่โดยยังรักษารากเหง้าเดิมไว้ผ่านชื่อบ้าน ชื่อวัด และวิถีศรัทธาทางพระพุทธศาสนา

 

เมื่อพิจารณาจากปีตั้งวัด พ.ศ. 2046 วัดเมืองขอนมีอายุทางประวัติศาสตร์ยาวนานมากกว่าวัดชุมชนทั่วไปหลายแห่งในพื้นที่สันทราย การตั้งวัดในยุคแรกย่อมสะท้อนว่าชุมชนบ้านเมืองขอนมีการรวมตัวของผู้คนจนเกิดความต้องการศาสนสถานประจำหมู่บ้าน วัดจึงทำหน้าที่เป็นหลักใจของชุมชนตั้งแต่ช่วงเริ่มต้น เป็นพื้นที่สำหรับไหว้พระ ฟังธรรม ทำบุญ และจัดกิจกรรมที่ช่วยให้ผู้คนที่ย้ายถิ่นเข้ามามีศูนย์กลางร่วมกัน

 

ที่ดินตั้งวัดมีเนื้อที่ 3 ไร่ 2 งาน 44 ตารางวา และมีที่ธรณีสงฆ์จำนวน 6 แปลง รวมเนื้อที่ประมาณ 16 ไร่ 3 งาน 80 ตารางวา ข้อมูลนี้สะท้อนว่าวัดเมืองขอนไม่ได้มีบทบาทเฉพาะในพื้นที่อาคารวัดเท่านั้น แต่ยังมีศาสนสมบัติที่สัมพันธ์กับการดูแลและดำรงอยู่ของวัดในระยะยาว ที่ธรณีสงฆ์เป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างการค้ำจุนพระพุทธศาสนาในระดับชุมชน เพราะช่วยให้วัดมีฐานทรัพยากรสำหรับดูแลศาสนกิจ เสนาสนะ และกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาต่อเนื่อง

 

การได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2462 เป็นหมุดหมายสำคัญของวัดเมืองขอน เพราะวิสุงคามสีมาเป็นเขตที่กำหนดไว้สำหรับประกอบสังฆกรรมตามพระธรรมวินัย เมื่อวัดได้รับวิสุงคามสีมาแล้ว อุโบสถและพื้นที่สังฆกรรมจึงมีความสมบูรณ์ในเชิงพระวินัย ทำให้วัดสามารถรองรับพิธีกรรมสำคัญของคณะสงฆ์ได้อย่างเป็นทางการ และยืนยันสถานะของวัดในฐานะศาสนสถานที่มั่นคงในระบบคณะสงฆ์

 

วัดเมืองขอนได้รับการยกย่องเป็นวัดอุทยานการศึกษาเมื่อ พ.ศ. 2536 และได้รับการยกย่องเป็นวัดพัฒนาตัวอย่างในปีเดียวกัน สถานะเหล่านี้ช่วยชี้ให้เห็นว่าวัดไม่ได้ดำรงบทบาทเฉพาะการประกอบพิธีกรรม แต่ยังมีบทบาทเชิงพัฒนาและการเรียนรู้ของชุมชน วัดที่ได้รับการยกย่องในลักษณะนี้มักมีการจัดพื้นที่และกิจกรรมที่เอื้อต่อการเรียนรู้ การดูแลวัด และการใช้วัดเป็นฐานคุณธรรมของท้องถิ่น วัดเมืองขอนจึงเป็นวัดที่มีมิติด้านการพัฒนาชัดเจนกว่าวัดชุมชนทั่วไป

 

บทบาทด้านการศึกษาของวัดเมืองขอนปรากฏชัดจากประวัติโรงเรียนบ้านเมืองขอน ซึ่งเริ่มจัดตั้งเมื่อวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2477 โดยมีพระอธิการคำอ้าย หน่อเมือง เจ้าอาวาสวัดเมืองขอนในสมัยนั้น ร่วมกับพระปินตา หน่อคำ วิริยา กำนัน และราษฎรในพื้นที่ ขอจัดตั้งโรงเรียนประชาบาลขึ้นเพื่อให้กุลบุตรกุลธิดาในท้องถิ่นได้ศึกษาเล่าเรียน โดยในระยะแรกใช้อาคารศาลาบาตรของวัดเมืองขอนเป็นสถานที่เรียน ข้อมูลนี้ทำให้เห็นบทบาทของวัดในฐานะพื้นที่การศึกษาและพื้นที่พัฒนาคนของชุมชนอย่างเป็นรูปธรรม

 

การใช้ศาลาบาตรของวัดเป็นสถานที่ศึกษาเล่าเรียนสะท้อนบทบาทดั้งเดิมของวัดไทยและวัดล้านนาอย่างชัดเจน ก่อนที่โรงเรียนของรัฐจะมีอาคารเรียนเป็นระบบ วัดจำนวนมากทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางความรู้ของหมู่บ้าน เด็กและเยาวชนได้เริ่มต้นการศึกษาในพื้นที่วัด พระสงฆ์ ผู้นำชุมชน และชาวบ้านร่วมกันสนับสนุนการเรียนรู้ วัดเมืองขอนจึงมีคุณค่าทางประวัติศาสตร์การศึกษา ไม่ใช่เพียงประวัติทางศาสนาเท่านั้น

 

พระครูสถาพรพิพัฒน์ ฐิตธมฺโม เป็นเจ้าอาวาสวัดเมืองขอนในข้อมูลร่วมสมัย และดำรงตำแหน่งรองเจ้าคณะอำเภอสันทรายด้วย บทบาทของเจ้าอาวาสในวัดชุมชนมีความสำคัญมาก เพราะต้องดูแลทั้งพระสงฆ์ เสนาสนะ กิจกรรมบุญ การบริหารงานวัด การประสานงานกับคณะศรัทธา และความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับชาวบ้าน การที่เจ้าอาวาสวัดเมืองขอนมีบทบาทในระดับอำเภอยิ่งสะท้อนสถานะของวัดในเครือข่ายพระพุทธศาสนาของอำเภอสันทราย

 

ข้อมูลกิจกรรมกฐินร่วมสมัยระบุว่าวัดเมืองขอนมีพระจำพรรษา 5 รูป และยังปรากฏในข้อมูลกฐินปี 2568 แสดงให้เห็นว่าวัดยังมีชีวิตทางศาสนาอย่างต่อเนื่อง งานกฐินไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมประจำปี แต่เป็นกลไกที่ทำให้ชุมชนกลับมารวมตัวกันหลังออกพรรษา ผู้ศรัทธาร่วมถวายผ้ากฐินและปัจจัยเพื่อบำรุงพระสงฆ์และศาสนสถาน ทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างวัดกับชุมชนยังคงดำรงอยู่ในรูปแบบที่เป็นปัจจุบัน

 

แม้รายละเอียดเฉพาะของพระประธานหรือปูชนียวัตถุรายองค์ของวัดเมืองขอนจะมีข้อมูลเผยแพร่ไม่มาก แต่ในฐานะวัดราษฎร์เก่าแก่และวัดที่ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมา วัดย่อมมีพื้นที่ประกอบศาสนกิจสำคัญ เช่น อุโบสถ พื้นที่ไหว้พระ ลานวัด และพื้นที่รองรับกิจกรรมบุญของชุมชน ผู้มาเยือนควรมองวัดเมืองขอนผ่านภาพรวมของวัดเก่า วัดพัฒนา วัดอุทยานการศึกษา และวัดที่เป็นศูนย์รวมของบ้านเมืองขอน มากกว่ามองเฉพาะจุดถ่ายภาพหรือสิ่งปลูกสร้างใดสิ่งปลูกสร้างหนึ่ง

 

จุดเด่นของวัดเมืองขอนอยู่ที่ประวัติการย้ายถิ่นจากเชียงตุง การตั้งชื่อวัดตามถิ่นฐานเดิมของผู้อพยพ การเป็นวัดเก่าแก่ที่ได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดตั้งแต่ พ.ศ. 2046 การได้รับวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2462 การมีที่ธรณีสงฆ์หลายแปลง การได้รับยกย่องเป็นวัดอุทยานการศึกษาและวัดพัฒนาตัวอย่าง และบทบาทด้านการศึกษาของชุมชนผ่านโรงเรียนบ้านเมืองขอน ทั้งหมดนี้ทำให้วัดเมืองขอนมีมิติครบทั้งประวัติศาสตร์ ศรัทธา การศึกษา และการพัฒนาชุมชน

 

ชื่อ “เมืองขอน” มีน้ำหนักทางวัฒนธรรมสูง เพราะเป็นชื่อที่ผู้ย้ายถิ่นนำมาจากความทรงจำและถิ่นฐานเดิม เมื่อชื่อจากพื้นที่เดิมถูกนำมาตั้งในพื้นที่ใหม่ ชื่อดังกล่าวจึงกลายเป็นสะพานเชื่อมอดีตกับปัจจุบัน วัดเมืองขอนทำหน้าที่เก็บความทรงจำนั้นไว้ผ่านศาสนสถาน การทำบุญ ประเพณี และชีวิตของชุมชน ชื่อวัดจึงไม่ใช่เพียงป้ายบอกสถานที่ แต่เป็นหลักฐานของประวัติการเคลื่อนย้ายและการตั้งหลักใหม่ของผู้คน

 

บทบาทของวัดต่อชุมชนบ้านเมืองขอนมีหลายระดับ ระดับแรกคือการเป็นศูนย์รวมจิตใจ ชาวบ้านเข้าวัดเพื่อไหว้พระ ทำบุญ ฟังธรรม และปฏิบัติกิจกรรมทางพระพุทธศาสนา ระดับที่สองคือการเป็นพื้นที่สังคม รองรับงานบวช งานศพ งานกฐิน งานผ้าป่า งานประจำปี และกิจกรรมหมู่บ้าน ระดับที่สามคือการเป็นพื้นที่ความทรงจำของชุมชน เพราะวัดช่วยเล่าเรื่องรากเหง้าเชียงตุง การตั้งบ้านเมืองขอน และการเติบโตของตำบลป่าไผ่ในอำเภอสันทราย

 

วัดเมืองขอนเหมาะกับผู้ที่สนใจวัดล้านนาในระดับชุมชน วัดเก่าแก่ในอำเภอสันทราย ประวัติการอพยพของผู้คนจากเชียงตุง และวัดที่มีบทบาทด้านการศึกษา ผู้มาเยือนไม่ควรมองวัดแห่งนี้เป็นเพียงจุดแวะสั้น ๆ แต่ควรใช้เวลาอ่านประวัติพื้นที่ ทำความเข้าใจชื่อวัด เดินชมบรรยากาศโดยรอบ และเชื่อมโยงวัดกับบ้านเมืองขอน โรงเรียนบ้านเมืองขอน และเครือข่ายวัดในตำบลป่าไผ่

 

ประเพณีและงานบุญของวัดเมืองขอนสัมพันธ์กับปฏิทินพระพุทธศาสนาและวิถีล้านนา เช่น วันพระ วันมาฆบูชา วันวิสาขบูชา วันอาสาฬหบูชา เข้าพรรษา ออกพรรษา งานกฐิน ผ้าป่า และงานทำบุญของชุมชน งานเหล่านี้ทำให้ชาวบ้านกลับมาพบกันที่วัด ร่วมถวายภัตตาหาร ฟังธรรม บำรุงเสนาสนะ และสืบทอดความสัมพันธ์ระหว่างบ้านกับวัดอย่างต่อเนื่อง

 

งานกฐินมีความสำคัญมากสำหรับวัดราษฎร์ เพราะเป็นช่วงเวลาที่ชุมชนได้ร่วมกันถวายผ้ากฐินและปัจจัยเพื่อสนับสนุนพระสงฆ์กับการดูแลวัด งานกฐินของวัดเมืองขอนไม่ได้มีความหมายเฉพาะพิธีกรรม แต่ยังสะท้อนความผูกพันของคนในพื้นที่กับวัด ผู้ที่ย้ายออกไปทำงานต่างพื้นที่ยังมีโอกาสกลับมาร่วมบุญ ส่วนคนในชุมชนก็ได้ร่วมแรงร่วมใจกันรักษาวัดที่เป็นหลักของบ้านเมืองขอน

 

วัดเมืองขอนยังเหมาะกับการจัดเป็นเส้นทางเชื่อมโยงกับวัดและชุมชนใกล้เคียงในตำบลป่าไผ่ ผู้มาเยือนสามารถเริ่มจากวัดเมืองขอนเพื่อเรียนรู้เรื่องผู้อพยพจากเชียงตุงและบทบาทด้านการศึกษา จากนั้นต่อไปยังวัดป่าเหมือดซึ่งมีประวัติจากป่าไม้เหมือด วัดป่าแดดซึ่งเป็นวัดเก่าในตำบลป่าไผ่ วัดแม่แก้ดน้อย วัดหนองเต่าคำ วัดหนองอุโบสถ และตลาดป่าเหมือดซึ่งสะท้อนชีวิตชุมชนปัจจุบันของพื้นที่

 

การเดินทาง ไปวัดเมืองขอน จากตัวเมืองเชียงใหม่ให้เดินทางไปอำเภอสันทราย ผ่านพื้นที่แม่โจ้เข้าสู่ตำบลป่าไผ่ แล้วเดินทางต่อไปยังบ้านเมืองขอน หมู่ที่ 1 วัดตั้งอยู่ในเขตชุมชน เดินทางสะดวกด้วยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถจักรยานยนต์ และสามารถจัดเป็นทริปครึ่งวันร่วมกับตลาดป่าเหมือด วัดป่าเหมือด วัดป่าแดด และวัดอื่น ๆ ในตำบลป่าไผ่ได้

 

ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา ไม่รบกวนพื้นที่สงฆ์ ไม่เข้าเขตกุฏิสงฆ์หรือพื้นที่ส่วนบุคคลของวัดโดยไม่ได้รับอนุญาต และถ่ายภาพด้วยความเคารพ วัดเมืองขอนเป็นวัดที่ชุมชนใช้งานจริงและมีพระจำพรรษา จึงควรให้ความสำคัญกับมารยาทวัดไทย ความสงบของพื้นที่ และความหมายทางศรัทธาของชาวบ้านมากกว่าการเที่ยวเพื่อถ่ายภาพเพียงอย่างเดียว

 

โดยสรุป วัดเมืองขอนเป็นวัดราษฎร์เก่าแก่ของบ้านเมืองขอน ตำบลป่าไผ่ อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ มีประวัติการตั้งวัดตั้งแต่ พ.ศ. 2046 โดยชุมชนผู้อพยพจากเชียงตุง ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2462 มีที่ดินตั้งวัด 3 ไร่ 2 งาน 44 ตารางวา และมีที่ธรณีสงฆ์ 6 แปลง รวมประมาณ 16 ไร่ 3 งาน 80 ตารางวา วัดยังได้รับยกย่องเป็นวัดอุทยานการศึกษาและวัดพัฒนาตัวอย่างเมื่อ พ.ศ. 2536 และมีบทบาทสำคัญต่อการศึกษาท้องถิ่นผ่านประวัติการใช้ศาลาบาตรเป็นสถานที่เรียนของโรงเรียนบ้านเมืองขอน วัดแห่งนี้จึงเหมาะกับผู้ที่ต้องการเที่ยวเชียงใหม่ในมุมลึก สงบ และเข้าใจรากของชุมชนล้านนาในอำเภอสันทรายอย่างแท้จริง

 

 

ตอบ: วัดเมืองขอนตั้งอยู่เลขที่ 3 หมู่ที่ 1 บ้านเมืองขอน ตำบลป่าไผ่ อำเภอสันทราย จังหวัดเชียงใหม่ 50210

 

ตอบ: วัดเมืองขอนเปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: วัดเมืองขอนได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2046 โดยชุมชนผู้อพยพจากเชียงตุงหรือเมืองเจียงตุ๋ง ประเทศพม่า

 

ตอบ: ชื่อเมืองขอนนำมาจากถิ่นฐานเดิมของผู้ที่อพยพจากเชียงตุง แล้วนำมาใช้เรียกบ้านและวัดในพื้นที่ตำบลป่าไผ่มาจนถึงปัจจุบัน

 

ตอบ: วัดเมืองขอนได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม พ.ศ. 2462

 

ตอบ: จุดเด่นคือประวัติผู้อพยพจากเชียงตุง การเป็นวัดเก่าแก่ตั้งแต่ พ.ศ. 2046 การได้รับยกย่องเป็นวัดอุทยานการศึกษาและวัดพัฒนาตัวอย่าง รวมถึงบทบาทด้านการศึกษาของชุมชนบ้านเมืองขอน

 

ตอบ: เจ้าอาวาสวัดเมืองขอนคือพระครูสถาพรพิพัฒน์ ฐิตธมฺโม

 

ตอบ: สามารถจัดเส้นทางร่วมกับตลาดป่าเหมือด วัดป่าเหมือด วัดป่าแดด วัดแม่แก้ดน้อย วัดหนองเต่าคำ และวัดหนองอุโบสถได้