วัดบวกครกหลวง

Rating: 4.6/5 (5 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00–17.00 น.

 

วัดบวกครกหลวง เป็นวัดขนาดเล็กแต่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์และศิลปวัฒนธรรมอย่างยิ่งแห่งหนึ่งของจังหวัดเชียงใหม่ ตั้งอยู่ในตำบลท่าศาลา อำเภอเมืองเชียงใหม่ ทางทิศตะวันออกของเวียงเชียงใหม่เดิม พื้นที่บริเวณนี้เป็นชุมชนเก่าแก่ที่ตั้งอยู่ระหว่างแอ่งที่ลุ่มของลำน้ำปิงและลำน้ำแม่คาว ลักษณะภูมิประเทศดังกล่าวมีบทบาทสำคัญต่อการตั้งถิ่นฐานของผู้คน และสะท้อนออกมาในชื่อชุมชนและชื่อวัดที่ใช้เรียกกันมาจนถึงปัจจุบัน

 

ตามตำนานและคำบอกเล่าของท้องถิ่น เดิมวัดแห่งนี้มีชื่อว่า “วัดม่วงคำ” แต่ต่อมาชาวบ้านนิยมเรียกชื่อวัดตามสภาพภูมิศาสตร์ของชุมชนว่า “วัดบวกครกหลวง” คำว่า “บวก” ในภาษาล้านนาหมายถึงแอ่งน้ำหรือพื้นที่ลุ่ม ส่วน “ครกหลวง” สันนิษฐานว่าเกี่ยวข้องกับแอ่งน้ำขนาดใหญ่ที่มีลักษณะคล้ายครกขนาดใหญ่ในพื้นที่ การเรียกชื่อวัดตามลักษณะภูมิประเทศเช่นนี้สะท้อนความสัมพันธ์อันแนบแน่นระหว่างชุมชนล้านนากับธรรมชาติรอบตัว

 

ประวัติการก่อสร้างวัดบวกครกหลวงไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัดว่าเริ่มสร้างขึ้นในสมัยใด อย่างไรก็ตาม จากรูปแบบทางสถาปัตยกรรมของวิหารและจิตรกรรมฝาผนัง สันนิษฐานว่าวิหารน่าจะสร้างขึ้นราวสมัยรัชกาลที่ 5 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ล้านนาอยู่ในระยะเปลี่ยนผ่านทางการเมืองและการปกครองจากรัฐเจ้าผู้ครองนครเข้าสู่ระบบการปกครองแบบสยาม ขณะเดียวกันก็ยังคงรักษาเอกลักษณ์ทางศิลปกรรมท้องถิ่นไว้ได้อย่างเด่นชัด

 

วัดบวกครกหลวงได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยเจ้าแก้วนวรัฐ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 9 ระหว่าง พ.ศ. 2454–2482 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่มีการฟื้นฟูวัดและโบราณสถานหลายแห่งในเชียงใหม่ การบูรณะดังกล่าวช่วยรักษาสภาพของวิหารและจิตรกรรมฝาผนังให้คงอยู่จนถึงปัจจุบัน ทำให้วัดบวกครกหลวงกลายเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านศิลปกรรมและประวัติศาสตร์สังคมที่สำคัญแห่งหนึ่งของเมืองเชียงใหม่

 

ความโดดเด่นทางสถาปัตยกรรมของวัดบวกครกหลวงอยู่ที่วิหารทรงล้านนา ซึ่งเป็นอาคารก่ออิฐถือปูน หลังคาเครื่องไม้ รูปแบบของวิหารมีความเรียบง่ายแต่มั่นคง สอดคล้องกับการใช้งานของวัดชุมชนในอดีต โครงสร้างวิหารเน้นพื้นที่ภายในสำหรับการประกอบศาสนกิจและการสั่งสอนธรรมะ ไม่เน้นความอลังการ แต่เน้นความสงบและความใกล้ชิดระหว่างพระสงฆ์กับชาวบ้าน

 

ภายในวิหาร สิ่งที่ถือเป็นหัวใจสำคัญของวัดบวกครกหลวงคือจิตรกรรมฝาผนัง ซึ่งเขียนเรื่องราวพุทธประวัติและชาดกในนิบาต หรือที่รู้จักกันว่า “ทศชาติชาดก” จิตรกรรมฝาผนังชุดนี้มีทั้งหมด 14 ห้อง เขียนบนผนังรอบวิหารระหว่างช่องเสา โดยจัดวางเรื่องราวอย่างเป็นระบบ ภาพแต่ละตอนถูกล้อมกรอบด้วยลวดลายสีหลัก ได้แก่ สีน้ำเงิน สีแดง และสีขาว ซึ่งช่วยเน้นขอบเขตของภาพและสร้างจังหวะในการเล่าเรื่อง

 

ในรายละเอียดของเนื้อหา จิตรกรรมฝาผนังทางทิศเหนือของวิหารเขียนเรื่องมโหสถชาดก ส่วนทางทิศใต้เป็นเรื่องทศชาติชาดก หรือพระเจ้าสิบชาติ อย่างไรก็ตาม ลักษณะเฉพาะของจิตรกรรมฝาผนังล้านนาคือมักไม่เขียนครบทั้งสิบชาติ แต่จะเลือกเฉพาะเรื่องที่ได้รับความนิยมและสอดคล้องกับความเชื่อของชุมชน ซึ่งวัดบวกครกหลวงเลือกเขียนทั้งหมด 6 เรื่อง ได้แก่ เตมียชาดก, วิธูรบัณฑิตชาดก, สุวรรณสามชาดก, เนมิราชชาดก, มโหสถชาดก และเวสสันดรชาดก

 

จิตรกรรมฝาผนังเหล่านี้เป็นฝีมือของช่างชาวไทใหญ่ ซึ่งสะท้อนให้เห็นได้จากลักษณะเส้น สี และองค์ประกอบภาพที่ละเอียดประณีต มีเอกลักษณ์เฉพาะ ภาพไม่ได้เป็นเพียงสื่อทางศาสนา แต่ยังบอกเล่าวิถีชีวิต การแต่งกาย สภาพสังคม และประเพณีของชาวไทใหญ่และชุมชนล้านนาในช่วงเวลานั้น ทำให้จิตรกรรมฝาผนังวัดบวกครกหลวงมีคุณค่าในฐานะหลักฐานทางประวัติศาสตร์สังคมควบคู่กับคุณค่าทางศิลปกรรม

 

การเดินทาง: การเดินทางมายังวัดบวกครกหลวงสามารถเริ่มจากตัวเมืองเชียงใหม่ ใช้ถนนสายท่าศาลาหรือถนนเชียงใหม่–ลำพูน มุ่งหน้าเข้าสู่ตำบลท่าศาลา จากนั้นสังเกตป้ายชุมชนบวกครกหลวง วัดตั้งอยู่ภายในชุมชน เดินทางสะดวกด้วยรถยนต์ รถจักรยานยนต์ และรถรับจ้าง ด้วยทำเลที่อยู่นอกเส้นทางท่องเที่ยวหลัก วัดจึงยังคงบรรยากาศสงบ เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการศึกษาศิลปกรรมและประวัติศาสตร์ชุมชนอย่างละเอียด

 

แม้ว่าวัดบวกครกหลวงจะไม่ใช่วัดขนาดใหญ่หรือเป็นจุดท่องเที่ยวชื่อดังของเชียงใหม่ แต่คุณค่าของวัดกลับอยู่ที่ความสมบูรณ์ของจิตรกรรมฝาผนัง วิหารทรงล้านนา และเรื่องราวของชุมชนลุ่มน้ำที่สะท้อนผ่านพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์แห่งนี้ การมาเยือนวัดบวกครกหลวงจึงเป็นเสมือนการเปิดอีกหน้าหนึ่งของประวัติศาสตร์เชียงใหม่ ที่เล่าผ่านฝีมือช่างไทใหญ่ ความศรัทธาของชาวบ้าน และความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับธรรมชาติรอบตัว

 

 

ตอบ: จุดเด่นคือจิตรกรรมฝาผนังพุทธประวัติและทศชาติชาดกฝีมือช่างไทใหญ่ ซึ่งยังคงสมบูรณ์และสะท้อนวิถีชีวิตของชุมชนในอดีต

 

ตอบ: ไม่ปรากฏหลักฐานแน่ชัด สันนิษฐานว่าวิหารสร้างราวสมัยรัชกาลที่ 5 และได้รับการบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยเจ้าแก้วนวรัฐ

 

ตอบ: เหมาะกับผู้ที่สนใจจิตรกรรมฝาผนังล้านนา งานช่างไทใหญ่ และต้องการเที่ยวเชียงใหม่ในมุมชุมชนดั้งเดิม

 

ตอบ: ประมาณ 1–2 ชั่วโมง เพียงพอสำหรับการชมวิหารและศึกษารายละเอียดของจิตรกรรมฝาผนัง