วัดฉิมพลีวุฒาราม

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 - 17.00 น.

 

วัดฉิมพลีวุฒาราม ตั้งอยู่หมู่ 3 บ้านแปลง 4 ตำบลมืดกา อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ รหัสไปรษณีย์ 50260 เป็นวัดราษฎร์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย ได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2333 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2545 วัดแห่งนี้เป็นหนึ่งในวัดเก่าแก่ของอำเภอดอยเต่าที่มีประวัติสัมพันธ์โดยตรงกับบ้านงิ้วเฒ่าเดิม ริมฝั่งแม่น้ำปิง การอพยพหลังน้ำเขื่อนภูมิพล และการตั้งถิ่นฐานใหม่ในพื้นที่บ้านแปลง 4 วัดฉิมพลีวุฒารามจึงไม่ใช่เพียงวัดประจำหมู่บ้าน แต่เป็นศูนย์รวมความทรงจำของชุมชนมืดกา เป็นพื้นที่สืบต่อศรัทธาจากวัดเดิมที่เคยตั้งอยู่ริมแม่น้ำปิง และเป็นศาสนสถานที่ยังมีบทบาทต่อชีวิตชุมชนในปัจจุบัน

 

ความสำคัญของวัดฉิมพลีวุฒารามเริ่มจากอายุของวัดที่ยาวนานตั้งแต่ พ.ศ. 2333 ทำให้วัดอยู่ในกลุ่มวัดเก่าแก่ของดอยเต่าและเชียงใหม่ตอนใต้ วัดเดิมมีชื่อว่า “วัดศรีดอนคำ บ้านงิ้วเฒ่า” และเกี่ยวข้องกับชื่อเรียกเดิมของชุมชนคือบ้านงิ้วเฒ่า พื้นที่เดิมตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำปิงด้านทิศตะวันออก ในอดีตเป็นบริเวณที่อุดมสมบูรณ์ มีชุมชนตั้งถิ่นฐาน มีการทำนา ทำไร่ ทำสวน และมีวิถีชีวิตผูกพันกับสายน้ำ วัดจึงทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางทางศาสนาและศูนย์กลางทางสังคมของชาวบ้านงิ้วเฒ่ามาตั้งแต่ช่วงเริ่มก่อตั้งชุมชน

 

ชื่อ “ฉิมพลีวุฒาราม” มีรากจากเรื่องเล่าของบ้านงิ้วเฒ่า เดิมบริเวณที่ตั้งหมู่บ้านมีต้นงิ้วดอกแดงหรืองิ้วหลวงขนาดใหญ่ รวมทั้งต้นงิ้วเล็กอยู่บริเวณด้านล่างของวัด ผู้คนจึงเรียกหมู่บ้านนี้ว่าบ้านงิ้วเฒ่า ต่อมาในสมัยพระธรรมรังษี หรือพ่อหนานธรรม พิงค์เจริญ เป็นเจ้าอาวาส ได้เปลี่ยนชื่อวัดให้เป็นภาษาบาลี โดยคำว่า งิ้ว สัมพันธ์กับคำว่า ฉิมพลี คำว่า เฒ่า สัมพันธ์กับคำว่า วุฒา และเติมคำว่า อาราม จึงกลายเป็นชื่อวัดฉิมพลีวุฒาราม ชื่อนี้จึงไม่ใช่เพียงชื่อทางการของวัด แต่เป็นชื่อที่เก็บรากความทรงจำของหมู่บ้านงิ้วเฒ่าไว้ในภาษาแห่งศาสนา

 

ประวัติวัดฉิมพลีวุฒารามมีความลึกเพราะผูกกับบ้านงิ้วเฒ่าเดิมซึ่งเป็นชุมชนริมแม่น้ำปิง ก่อนน้ำเขื่อนภูมิพลจะเอ่อท่วมพื้นที่ใน พ.ศ. 2507 ชาวบ้านงิ้วเฒ่ามีถิ่นฐาน มีวัด มีโรงเรียน และมีวิถีชีวิตที่มั่นคงอยู่ริมฝั่งน้ำ บ้านงิ้วเฒ่าในช่วงก่อนน้ำท่วมมีครัวเรือนจำนวนมาก เป็นชุมชนที่มีทั้งการทำมาหากิน การศึกษา วัฒนธรรม ประเพณี และศาสนสถานเป็นแกนกลาง วัดฉิมพลีวุฒารามเดิมจึงเป็นทั้งสถานที่ทำบุญของชาวบ้านและเป็นสัญลักษณ์ของตัวตนชุมชนงิ้วเฒ่า

 

วิหารหลวงของวัดเดิมเป็นองค์ประกอบสำคัญในความทรงจำของชาวบ้าน ประวัติท้องถิ่นเล่าว่าวิหารหลวงของวัดงิ้วเฒ่าหรือวัดฉิมพลีวุฒารามเดิมสร้างเมื่อ พ.ศ. 2344 และมีความงดงามมาก เมื่อถึงช่วงน้ำเขื่อนภูมิพลเอ่อท่วมพื้นที่ เจ้าคณะสงฆ์อำเภอฮอดได้รื้อถอนวัดเดิมและนำเสาวิหารเก่าไปใช้สร้างวิหารที่วัดเมืองมางในตัวเมืองเชียงใหม่ เรื่องนี้ทำให้วัดฉิมพลีวุฒารามมีความสัมพันธ์กับทั้งดอยเต่าและเมืองเชียงใหม่ในเชิงมรดกทางศาสนา เพราะเสาวิหารเก่าของวัดเดิมยังเป็นตัวแทนของความทรงจำดอยเต่าที่เคลื่อนย้ายออกจากพื้นที่น้ำท่วมไปสู่เมืองเชียงใหม่

 

พ.ศ. 2507 เป็นปีสำคัญของวัดและชุมชนบ้านงิ้วเฒ่า เพราะน้ำเหนือเขื่อนภูมิพลเอ่อขึ้นมาท่วมพื้นที่บ้านและวัดเดิม ชาวบ้านต้องอพยพออกจากถิ่นฐานริมแม่น้ำปิงไปยังพื้นที่จัดสรรที่ทางราชการจัดให้ กระบวนการอพยพไม่ได้หมายถึงการย้ายบ้านเท่านั้น แต่เป็นการย้ายชีวิต ความทรงจำ ศรัทธา พระพุทธรูปเก่า วัตถุศักดิ์สิทธิ์ และความสัมพันธ์ของชุมชนไปยังพื้นที่ใหม่ บ้านงิ้วเฒ่าจับสลากได้บ้านแปลง 4 ซึ่งเป็นพื้นที่ตั้งชุมชนและวัดฉิมพลีวุฒารามในปัจจุบัน

 

พื้นที่ตั้งวัดปัจจุบันอยู่ที่บ้านจัดสรรแปลง 4 หมู่ 3 ตำบลมืดกา อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ มีที่ดินตั้งวัด 12 ไร่ 1 งาน 50 ตารางวา อาณาเขตทิศเหนือประมาณ 90 วา จดหมู่บ้านชาวเขา ทิศใต้ประมาณ 90 วา จดถนนสายดอยเต่า – แม่ตืน ทิศตะวันออกประมาณ 55 วา จดที่นาของเอกชน และทิศตะวันตกประมาณ 55 วา จดหมู่บ้านแปลง 4 รายละเอียดอาณาเขตนี้สะท้อนว่าวัดตั้งอยู่ในพื้นที่ชุมชนจริง เชื่อมทั้งถนนหลัก ชุมชนแปลง 4 พื้นที่เกษตร และชุมชนใกล้เคียง

 

วัดฉิมพลีวุฒารามในปัจจุบันมีอาคารเสนาสนะสำคัญ ได้แก่ ศาลาการเปรียญคอนกรีตเสริมเหล็กทรงไทย และกุฏิสงฆ์แบบตึก 2 ชั้น ศาลาการเปรียญของวัดมีความโดดเด่นจากจิตรกรรมฝาผนังภายใน ซึ่งเล่าเรื่องพระเวสสันดรชาดก พุทธประวัติ นางปฏาจาราออกบวช และเรื่องพระพุทธบิดาแรกนาขวัญ จิตรกรรมเหล่านี้ทำให้ศาลาการเปรียญเป็นมากกว่าอาคารประกอบพิธีกรรม เพราะเป็นพื้นที่เรียนรู้พุทธธรรมผ่านภาพเล่าเรื่อง ช่วยให้ชาวบ้าน เยาวชน และผู้มาเยือนเข้าถึงหลักธรรมและเรื่องราวในพระพุทธศาสนาได้ง่ายขึ้น

 

ปูชนียวัตถุสำคัญของวัดฉิมพลีวุฒารามประกอบด้วยพระประธานในศาลาการเปรียญ พระพุทธรูปประทับยืน พระพุทธรูปไม้ศิลปเชียงแสน พระพุทธรูปหินอ่อน และพระพุทธรูปทอง ปูชนียวัตถุเหล่านี้มีความหมายต่อวัดในหลายระดับ พระประธานเป็นศูนย์รวมศรัทธาภายในศาลาการเปรียญ พระพุทธรูปประทับยืนและพระพุทธรูปทองเป็นจุดสักการะสำคัญ ส่วนพระพุทธรูปไม้ศิลปเชียงแสนช่วยเพิ่มมิติทางศิลปะและประวัติศาสตร์ให้แก่วัด เพราะศิลปเชียงแสนเป็นหนึ่งในสายพุทธศิลป์สำคัญของภาคเหนือ

 

เมื่อมองวัดฉิมพลีวุฒารามผ่านปูชนียวัตถุและจิตรกรรมภายในศาลาการเปรียญ จะเห็นว่าวัดมีคุณค่าทั้งด้านศรัทธา ศิลปะ และการเรียนรู้ พระพุทธรูปเก่าที่ชุมชนเก็บรักษาไว้หลังการอพยพจากพื้นที่เดิมเป็นเครื่องเตือนใจว่าศรัทธาของชาวบ้านไม่ได้จมหายไปกับน้ำเขื่อน แต่ถูกส่งต่อมายังวัดปัจจุบัน ขณะที่จิตรกรรมฝาผนังช่วยให้วัดเป็นพื้นที่สื่อสารเรื่องธรรมะ ประวัติพระพุทธเจ้า และคติทางพุทธศาสนาแก่คนรุ่นใหม่

 

อีกบทบาทสำคัญของวัดฉิมพลีวุฒารามคือการเป็นที่ตั้งของโรงเรียนวัดฉิมพลีวิทยา ซึ่งเป็นโรงเรียนพระปริยัติธรรมในพื้นที่ตำบลมืดกา อำเภอดอยเต่า การมีโรงเรียนพระปริยัติธรรมในวัดช่วยเสริมบทบาทของวัดจากศูนย์กลางพิธีกรรมไปสู่พื้นที่การศึกษา วัดจึงเกี่ยวข้องกับการเรียนรู้พระธรรม การศึกษาของสามเณร และการพัฒนาศาสนทายาทในชุมชน บทบาทนี้ทำให้วัดฉิมพลีวุฒารามมีความสำคัญกว่าวัดชุมชนทั่วไป เพราะเป็นทั้งวัดและพื้นที่การศึกษาทางพระพุทธศาสนา

 

สถานะของวัดฉิมพลีวุฒารามในฐานะสนามสอบธรรมสนามหลวงและสถานศึกษาทางพระปริยัติธรรมในพื้นที่ ยิ่งสะท้อนบทบาทด้านการศึกษาและพระพุทธศาสนาอย่างต่อเนื่อง วัดจึงไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่ไหว้พระของชาวบ้านแปลง 4 เท่านั้น แต่ยังเป็นพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับการเรียน การสอบ การฝึกวินัย และการสืบต่อองค์ความรู้ทางศาสนาในระดับอำเภอดอยเต่า

 

ตำบลมืดกาเป็นพื้นที่หนึ่งของอำเภอดอยเต่าที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงของลุ่มแม่น้ำปิงหลังการสร้างเขื่อนภูมิพล ในบริบทอำเภอดอยเต่า ตำบลมืดกามี 5 หมู่บ้าน มีพื้นที่ประมาณ 276 ตารางกิโลเมตร และอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอดอยเต่าประมาณ 3 กิโลเมตร บ้านแปลง 4 ซึ่งเป็นที่ตั้งวัดฉิมพลีวุฒารามเป็นหนึ่งในชุมชนที่เกี่ยวข้องกับการอพยพและการจัดสรรพื้นที่ใหม่หลังน้ำท่วม ชุมชนจึงมีความทรงจำร่วมทั้งเรื่องบ้านเดิม วัดเดิม โรงเรียนเดิม และการเริ่มต้นใหม่ในพื้นที่ปัจจุบัน

 

บริบทของบ้านแปลง 4 ทำให้วัดฉิมพลีวุฒารามเป็นเหมือนสะพานเชื่อมระหว่างอดีตกับปัจจุบัน ด้านหนึ่งวัดเก็บรากชื่อบ้านงิ้วเฒ่า ศรัทธาของวัดศรีดอนคำ และพระพุทธรูปเก่าจากชุมชนเดิม อีกด้านหนึ่งวัดอยู่ในพื้นที่จัดสรรใหม่ที่กลายเป็นศูนย์กลางของชาวบ้านแปลง 4 ในปัจจุบัน ผู้มาเยือนจึงสามารถมองวัดแห่งนี้เป็นหลักฐานมีชีวิตของการปรับตัวของชุมชนดอยเต่าหลังน้ำท่วมจากเขื่อนภูมิพล

 

ประเพณีและงานบุญของชุมชนบ้านงิ้วเฒ่าและวัดฉิมพลีวุฒารามมีความสัมพันธ์กับวิถีล้านนา เช่น การทำบุญตานก๋วยสลาก การขนทรายเข้าวัดในช่วงปีใหม่เมือง การทำบุญตักบาตร ฟังเทศน์ สรงน้ำพระธาตุและพระพุทธรูป การดำหัวพระสงฆ์ คนเฒ่าคนแก่ พ่อแม่ และครูบาอาจารย์ รวมถึงประเพณีเข้าพรรษา ออกพรรษา ยี่เป็ง ฟังเทศน์มหาชาติ และสี่เป็ง งานบุญเหล่านี้สะท้อนความเป็นวัดชุมชนล้านนาที่ใช้ประเพณีเป็นเครื่องผูกคนในหมู่บ้านไว้ด้วยกัน

 

บทบาทของวัดฉิมพลีวุฒารามต่อชุมชนจึงมีหลายชั้น ชั้นแรกคือบทบาททางศาสนาในฐานะพื้นที่ไหว้พระ ทำบุญ ฟังธรรม และประกอบพิธีกรรมในรอบปี ชั้นที่สองคือบทบาททางความทรงจำในฐานะตัวแทนของบ้านงิ้วเฒ่าเดิมที่เคยอยู่ริมแม่น้ำปิง ชั้นที่สามคือบทบาททางการศึกษาในฐานะที่ตั้งโรงเรียนวัดฉิมพลีวิทยาและพื้นที่เรียนรู้พระปริยัติธรรม และชั้นที่สี่คือบทบาททางวัฒนธรรมในฐานะสถานที่ที่เก็บทั้งจิตรกรรม พุทธประวัติ ชาดก และประเพณีล้านนาไว้ในพื้นที่เดียวกัน

 

จุดที่ควรชมและควรสักการะเมื่อมาวัดฉิมพลีวุฒาราม ได้แก่ พระประธานในศาลาการเปรียญ พระพุทธรูปไม้ศิลปเชียงแสน พระพุทธรูปทอง พระพุทธรูปหินอ่อน พระพุทธรูปประทับยืน และจิตรกรรมฝาผนังภายในศาลาการเปรียญ เรื่องเวสสันดรชาดก พุทธประวัติ นางปฏาจาราออกบวช และพระพุทธบิดาแรกนาขวัญ ผู้มาเยือนควรใช้เวลาเดินชมอย่างสงบ เพราะวัดแห่งนี้มีรายละเอียดเชิงประวัติศาสตร์และศิลปกรรมที่ควรมองอย่างใส่ใจ ไม่ใช่เพียงแวะไหว้พระแล้วผ่านไป

 

วัดฉิมพลีวุฒารามเหมาะกับผู้ที่สนใจวัดเก่าแก่ ประวัติศาสตร์ดอยเต่า เรื่องราวชุมชนที่อพยพหลังเขื่อนภูมิพล ศิลปกรรมฝาผนัง และวัดที่มีบทบาทด้านการศึกษาพระปริยัติธรรม หากจัดเส้นทางเที่ยว สามารถเริ่มจากวัดฉิมพลีวุฒารามที่บ้านแปลง 4 แล้วเชื่อมไปยังวัดประถมการาม วัดปัจฉิมการาม วัดดอยเต่าคำ วัดพระบรมธาตุดอยเกิ้ง และทะเลสาบดอยเต่า เพื่อเห็นภาพรวมของตำบลมืดกา ท่าเดื่อ และดอยเต่าในมิติศาสนา ประวัติชุมชน และภูมิทัศน์ริมอ่างเก็บน้ำ

 

การเดินทาง ไปวัดฉิมพลีวุฒารามสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างในพื้นที่ จากตัวเมืองเชียงใหม่เดินทางลงใต้ตามทางหลวงหมายเลข 108 ผ่านอำเภอหางดง สันป่าตอง จอมทอง และอำเภอฮอด จากนั้นใช้ทางหลวงหมายเลข 1103 สายฮอด – ดอยเต่า – แม่ตืน เข้าสู่อำเภอดอยเต่า มุ่งหน้าไปตำบลมืดกา บ้านแปลง 4 หมู่ 3 การใช้ชื่อวัดฉิมพลีวุฒาราม บ้านแปลง 4 ตำบลมืดกา และอำเภอดอยเต่าร่วมกันในการนำทางจะช่วยให้เดินทางได้แม่นยำขึ้น

 

เส้นทางเที่ยวที่เหมาะคือเริ่มจากวัดฉิมพลีวุฒารามเพื่อไหว้พระ ชมจิตรกรรมฝาผนัง และเรียนรู้ประวัติบ้านงิ้วเฒ่า จากนั้นเดินทางต่อไปยังวัดประถมการามและวัดปัจฉิมการามในพื้นที่ใกล้เคียง เพื่อเห็นกลุ่มวัดเก่าของตำบลมืดกาและท่าเดื่อ หากต้องการขยายเส้นทาง สามารถต่อไปยังวัดพระบรมธาตุดอยเกิ้ง ทะเลสาบดอยเต่า และร้านอาหารบริเวณเรือนแพริมทะเลสาบ เส้นทางนี้เหมาะกับการเที่ยวแบบครึ่งวันถึงหนึ่งวันเต็มสำหรับผู้ที่สนใจประวัติชุมชน วัดเก่า และภูมิทัศน์ดอยเต่า

 

การมาเยือนวัดฉิมพลีวุฒารามควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงอย่างสำรวม และให้ความเคารพต่อพื้นที่ของพระสงฆ์ สามเณร นักเรียนพระปริยัติธรรม และชาวบ้าน หากมีการเรียน การสอบธรรมสนามหลวง งานบุญ หรือพิธีกรรม ควรเว้นพื้นที่ให้กิจกรรมของวัดดำเนินไปอย่างเหมาะสม การถ่ายภาพจิตรกรรมฝาผนังและปูชนียวัตถุควรทำด้วยความระมัดระวัง ไม่ใช้แฟลชในพื้นที่ที่อาจกระทบงานศิลป์ และไม่รบกวนผู้ที่กำลังประกอบศาสนกิจ

 

โดยสรุป วัดฉิมพลีวุฒารามเป็นวัดราษฎร์มหานิกายเก่าแก่ของตำบลมืดกา อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ ได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2333 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2545 มีรากจากวัดศรีดอนคำ บ้านงิ้วเฒ่าเดิมริมแม่น้ำปิง ก่อนย้ายมาตั้งอยู่ที่บ้านแปลง 4 หลังน้ำเขื่อนภูมิพล วัดแห่งนี้มีศาลาการเปรียญทรงไทยพร้อมจิตรกรรมฝาผนัง พระประธาน พระพุทธรูปไม้ศิลปเชียงแสน พระพุทธรูปทอง และบทบาทด้านการศึกษาพระปริยัติธรรม จึงเป็นวัดที่ควรอยู่ในเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของดอยเต่าสำหรับผู้ต้องการเข้าใจทั้งศรัทธา ศิลปะ ประวัติศาสตร์ชุมชน และความทรงจำของลุ่มแม่น้ำปิง

 

 

ตอบ: วัดฉิมพลีวุฒารามตั้งอยู่หมู่ 3 บ้านแปลง 4 ตำบลมืดกา อำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่ 50260

 

ตอบ: วัดฉิมพลีวุฒารามได้รับอนุญาตตั้งเป็นวัดเมื่อ พ.ศ. 2333 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาใน พ.ศ. 2545

 

ตอบ: วัดฉิมพลีวุฒารามเดิมชื่อวัดศรีดอนคำ บ้านงิ้วเฒ่า หรือวัดงิ้วเฒ่าดอนคำ ก่อนเปลี่ยนชื่อเป็นวัดฉิมพลีวุฒาราม

 

ตอบ: ชื่อวัดมาจากชื่อบ้านงิ้วเฒ่า โดยคำว่า งิ้ว สัมพันธ์กับคำว่า ฉิมพลี และคำว่า เฒ่า สัมพันธ์กับคำว่า วุฒา เมื่อนำมารวมกับคำว่า อาราม จึงเป็นชื่อวัดฉิมพลีวุฒาราม

 

ตอบ: สิ่งปลูกสร้างสำคัญคือศาลาการเปรียญคอนกรีตเสริมเหล็กทรงไทย และกุฏิสงฆ์แบบตึก 2 ชั้น โดยศาลาการเปรียญมีจิตรกรรมฝาผนังเรื่องพระเวสสันดรชาดก พุทธประวัติ นางปฏาจาราออกบวช และพระพุทธบิดาแรกนาขวัญ

 

ตอบ: ปูชนียวัตถุสำคัญ ได้แก่ พระประธานในศาลาการเปรียญ พระพุทธรูปประทับยืน พระพุทธรูปไม้ศิลปเชียงแสน พระพุทธรูปหินอ่อน และพระพุทธรูปทอง

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดประถมการาม วัดปัจฉิมการาม วัดดอยเต่าคำ วัดพระบรมธาตุดอยเกิ้ง และทะเลสาบดอยเต่าได้