บ้านสันก้างปลา

Rating: 2.6/5 (9 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน (แนะนำติดต่อ/นัดหมายล่วงหน้า หากต้องการเข้าชมเชิงลึกหรือพูดคุยกับกลุ่มช่างทอ/ผู้นำชุมชน)

เวลาเปิดทำการ: แนะนำ 08.30–17.00 น. (ช่วงเช้าเดินชมสบาย แสงถ่ายรูปนุ่ม)

 

บ้านสันก้างปลา เป็นหมู่บ้านชาวไทเขินแห่งหนึ่งในอำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ ที่มีอายุชุมชนยาวนานราว 200 ปี และยังคงมีภาพของ “ชุมชนทุ่งนา” ที่ใช้ชีวิตตามจังหวะงานบ้าน งานไร่ และงานฝีมือแบบคนท้องถิ่นอยู่จริง จุดเด่นของบ้านสันก้างปลาไม่ใช่ความหวือหวาแบบสถานที่ท่องเที่ยวกระแสหลัก แต่เป็นความลึกของรากวัฒนธรรมไทเขินที่ยังพอให้เราเห็นได้ผ่านภาษา การแต่งกาย งานบุญ และโดยเฉพาะ “การทอผ้าพื้นเมือง” ที่กลายเป็นภูมิปัญญาประจำถิ่นและทำหน้าที่สร้างเศรษฐกิจให้ชุมชนอย่างต่อเนื่อง

 

ถ้ามองภาพรวมของกลุ่มชุมชนไทเขินในละแวกสันกำแพง จะพบว่ามีหลายหมู่บ้านที่เชื่อมโยงกันเป็นเครือญาติและเครือข่ายวัฒนธรรม เช่น บ้านทรายมูล บ้านหัวทุ่ง บ้านร้อง บ้านม่วงม้า และบ้านสันก้างปลาเองที่อยู่ในตำบลทรายมูล โดยบ้านสันก้างปลาตั้งอยู่หมู่ที่ 6 ในเขตเทศบาลตำบลสันกำแพง ด้านเหนือเป็นทุ่งนา ด้านใต้ติดบ้านหัวทุ่ง ด้านตะวันออกติดบ้านสันโค้ง และด้านตะวันตกติดบ้านทรายมูล ทำให้บรรยากาศของหมู่บ้านยังมีความเป็น “ชุมชนเกษตร” ที่มองออกไปแล้วเจอพื้นที่โล่งและแนวท้องนาเป็นฉากหลังของชีวิตประจำวัน

 

เสน่ห์ของการมาเยือนบ้านสันก้างปลา คือมันพาเราไปอยู่กับ “งานฝีมือที่เกิดจากวินัย” มากกว่าความฉาบฉวย งานทอผ้าพื้นเมืองไทเขินไม่ได้เด่นแค่ลวดลาย แต่เด่นที่ความละเอียด ความสม่ำเสมอ และความเข้าใจวัสดุของคนทอ ตั้งแต่การเลือกเส้นด้าย การจัดเส้นยืน การควบคุมความแน่นของผืนผ้า ไปจนถึงการเก็บริมผ้าให้เรียบสวย เวลาเลือกซื้อผ้าจากชุมชนแบบนี้ ถ้าเราลองจับผืนผ้าดี ๆ จะรู้สึกได้ทันทีว่างานที่ตั้งใจทำจริงจะมีน้ำหนักมือที่ “แน่นพอดี” ไม่หลวมจนย้วยและไม่แข็งจนกระด้าง

 

อีกมุมที่ทำให้บ้านสันก้างปลาน่าเที่ยว คือการที่ภูมิปัญญาทอผ้าถูกยกระดับเป็นชิ้นงานที่สร้างรายได้ให้คนในพื้นที่จนได้รับการคัดเลือกให้เป็นสินค้าหนึ่งตำบลหนึ่งผลิตภัณฑ์ (otop) ในหลายช่วงเวลา นี่ทำให้การอุดหนุนผ้าทอหรือผลิตภัณฑ์จากชุมชนไม่ได้เป็นแค่การซื้อของฝาก แต่เป็นการทำให้เงินหมุนกลับสู่คนทำโดยตรง และช่วยต่ออายุทักษะของคนรุ่นเก่าให้มีพื้นที่ส่งต่อไปถึงคนรุ่นใหม่ได้จริง

 

ถ้าคุณตั้งใจมาแบบ “เที่ยวให้ได้เรื่อง” แนะนำให้ใช้วิธีเดินชมช้า ๆ แล้วสังเกตสิ่งเล็ก ๆ เช่น ลายซ้ำที่ต่อเนื่องกันได้เนียนแค่ไหน แนวเส้นตั้งของผ้าตรงหรือเบี้ยว ความเรียบของผิวผ้า และความแน่นของตะเข็บริมผ้า ถ้ามีโอกาสได้คุยกับคนทอ ลองถามถึงที่มาลายหรือความหมายของลวดลาย เพราะหลายครั้งคำอธิบายจะพาเราเห็นความคิดของคนทำที่ผูกอยู่กับความเชื่อ ความทรงจำ และวิถีชีวิตของชุมชน ไม่ใช่แค่เรื่องความสวยงามอย่างเดียว

 

การเที่ยวชุมชนแบบนี้มี “มารยาทเล็ก ๆ” ที่ช่วยให้ประสบการณ์ดีขึ้น เช่น ขออนุญาตก่อนถ่ายภาพในพื้นที่ส่วนตัวหรือพื้นที่ทำงาน ไม่จับกี่ทอหรือชิ้นงานที่ยังทำค้างไว้โดยไม่ขออนุญาต และถ้าได้รับเวลาหรือความรู้จากคนในชุมชนจริง ๆ การอุดหนุนสินค้าสักชิ้นถือเป็นการขอบคุณที่แฟร์ที่สุด เพราะทำให้ความตั้งใจของคนทำถูกเห็นคุณค่าอย่างเป็นรูปธรรม

 

ถ้าต้องการ “จุดเรียนรู้” ที่ช่วยทำความเข้าใจไทเขินในภาพใหญ่ขึ้น ในพื้นที่ใกล้เคียงมีวัดสันก้างปลาและพิพิธภัณฑ์ไทเขินที่เป็นแหล่งข้อมูลให้คนสนใจเรื่องชาติพันธุ์และวัฒนธรรมท้องถิ่นได้ดี โดยเฉพาะคนที่อยากเห็นภาพรวมของการตั้งถิ่นฐาน เครื่องใช้ เครื่องแต่งกาย และร่องรอยวิถีชีวิตของไทเขินในเชียงใหม่ (แนะนำเผื่อเวลานัดหมาย หากต้องการเข้าชมเชิงลึก)

 

การเดินทาง บ้านสันก้างปลาอยู่ห่างจากตัวอำเภอสันกำแพงประมาณ 2 กิโลเมตร และเชื่อมต่อกับหมู่บ้านรอบ ๆ ได้ตลอดทั้งปี มีทางเข้าได้หลายทาง โดยสามารถอิงเส้นสันกำแพง–แม่ออน (ถนน 4035) เป็นแกน แล้วเชื่อมไปยังทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1006 ได้สะดวก ถ้าจัดทริปแบบวันเดียว แนะนำจับคู่เที่ยวกับโซนสันกำแพง–แม่ออน เช่น แหล่งหัตถกรรม/พิพิธภัณฑ์/น้ำพุร้อน แล้วกลับเข้าเมืองเชียงใหม่ช่วงเย็นได้สบาย

 

สรุปแล้ว บ้านสันก้างปลาเหมาะกับคนที่อยากเห็นเชียงใหม่ในมุม “ชุมชนวัฒนธรรม” ที่ไม่ต้องขึ้นดอย แต่ได้ความลึกของชาติพันธุ์ ได้เรียนรู้คุณค่าของงานทอผ้าแบบยืนระยะ และได้ใช้เวลาอยู่กับความเรียบง่ายของทุ่งนาและหมู่บ้านที่ยังเดินไปตามจังหวะเดิมของตัวเองอย่างน่ารัก

 

 

ตอบ: เด่นเรื่องความเป็นชุมชนไทเขินเก่าแก่ และภูมิปัญญาการทอผ้าพื้นเมืองที่ต่อยอดเป็นสินค้าชุมชนสร้างรายได้

 

ตอบ: ดูความสม่ำเสมอของลาย ความตรงของแนวเส้น การเก็บริมผ้า และลองสัมผัสความแน่นของผืนผ้าว่าแน่นพอดี ไม่หลวมย้วยหรือแข็งกระด้างเกินไป

 

ตอบ: แนะนำช่วงเช้า เพราะอากาศไม่ร้อน เดินชมสบาย และหากต้องการคุยรายละเอียดงานกับคนในชุมชน ช่วงเช้ามักสะดวกกว่า

 

ตอบ: แนะนำจับคู่กับบ่อสร้าง (งานร่ม) หรือ maiiam แล้วไปปิดท้ายที่น้ำพุร้อนสันกำแพงก่อนกลับเข้าเมือง

 

ตอบ: ขออนุญาตก่อนถ่ายรูปในพื้นที่ส่วนตัว/พื้นที่ทำงาน ไม่จับอุปกรณ์หรือชิ้นงานที่ยังทำค้าง และถ้าได้รับความรู้หรือเวลาจากชุมชนจริง ๆ การอุดหนุนสินค้าถือเป็นการสนับสนุนที่ตรงและแฟร์ที่สุด