ศาลากลางจังหวัดปทุมธานี (หลังเก่า)

Rating: 3.5/5 (8 votes)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 - 16.30 น.

 

ศาลากลางจังหวัดปทุมธานี (หลังเก่า) คืออาคารประวัติศาสตร์สำคัญของเมืองปทุมธานีที่สะท้อนพัฒนาการของระบบราชการหัวเมืองในสมัยใหม่ได้อย่างชัดเจน หากมีเวลาเที่ยวในเขตอำเภอเมืองปทุมธานีเพียงครึ่งวัน สถานที่แห่งนี้เป็นหนึ่งในจุดที่ควรแวะมากที่สุด เพราะไม่ได้มีความหมายเพียงในฐานะอาคารราชการเก่าเท่านั้น แต่ยังเป็นหลักฐานของภูมิทัศน์เมืองริมแม่น้ำเจ้าพระยาที่ยังคงหลงเหลือกลิ่นอายของปทุมธานีในอดีตเอาไว้ได้อย่างน่าชม

 

ศาลากลางจังหวัดปทุมธานี (หลังเก่า) ตั้งอยู่ทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยาในเขตตำบลบางปรอก อำเภอเมืองปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี รายล้อมด้วยกลุ่มอาคารราชการเก่าและชุมชนดั้งเดิมริมแม่น้ำ ทำให้บรรยากาศโดยรอบต่างจากภาพจำของปทุมธานีในมุมเมืองปริมณฑลสมัยใหม่อย่างชัดเจน ผู้ที่มาเยือนจะสัมผัสได้ว่าพื้นที่นี้ยังมีจังหวะชีวิตแบบเมืองเก่าที่เรียบง่าย มีแนวแม่น้ำ ลมริมน้ำ และมุมมองของสถาปัตยกรรมเก่าที่ชวนให้นึกถึงยุคที่ศูนย์กลางความเจริญของเมืองตั้งอยู่ริมน้ำเป็นหลัก

 

ความโดดเด่นที่สุดของอาคารอยู่ที่รูปลักษณ์ทางสถาปัตยกรรมซึ่งผสมผสานระหว่างรูปแบบอาคารราชการไทยสมัยต้นรัตนโกสินทร์ตอนปลายกับอิทธิพลศิลปะตะวันตก ตัวอาคารก่ออิฐถือปูน ยกพื้นล่างสูงราว 1 เมตร มีมุขกลางซ้อน 2 ชั้นและปีกยื่นออกสองด้าน ด้านหน้าอาคารประดับลายปูนปั้นแบบยุโรปอย่างประณีต พร้อมลูกกรงปูนปั้นและหน้าบันโค้งที่ช่วยให้อาคารดูสง่างามมากกว่าจะให้ความรู้สึกเป็นอาคารราชการแบบแข็งทื่อทั่วไป รายละเอียดอีกส่วนที่น่าสังเกตคือไม้ฉลุตามช่องลมและเหนือประตูหน้าต่าง ซึ่งช่วยเพิ่มมิติของงานช่างและทำให้อาคารมีบุคลิกเฉพาะตัว

 

แม้จะไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าก่อสร้างเมื่อปีใด แต่รูปแบบสถาปัตยกรรมของอาคารทำให้สันนิษฐานได้ว่าอยู่ในช่วงสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 และสร้างร่วมยุคกับกลุ่มอาคารราชการเก่าอื่น ๆ ในบริเวณเดียวกัน เช่น ศาลจังหวัดหลังเดิมและที่ว่าการอำเภอเมืองหลังเดิม นี่จึงทำให้ศาลากลางจังหวัดปทุมธานี (หลังเก่า) ไม่ใช่อาคารเดี่ยวที่โดดเด่นเพียงลำพัง แต่เป็นส่วนหนึ่งของ “กลุ่มอาคารประวัติศาสตร์” ที่บอกเล่าการวางผังเมืองและการบริหารราชการของปทุมธานีในอดีต

 

คุณค่าของอาคารไม่ได้อยู่แค่ความสวยงามทางสายตาเท่านั้น แต่ยังอยู่ที่สถานะของการเป็นโบราณสถานที่ได้รับการขึ้นทะเบียนโดยกรมศิลปากรด้วย การขึ้นทะเบียนนี้ช่วยยืนยันว่าอาคารมีความสำคัญทั้งในด้านประวัติศาสตร์ สถาปัตยกรรม และความทรงจำของท้องถิ่น กล่าวอีกแบบหนึ่งก็คือ ศาลากลางหลังเก่าแห่งนี้เป็นหนึ่งในหลักฐานทางกายภาพที่ทำให้คนรุ่นหลังยังมองเห็นรูปธรรมของ “เมืองปทุมธานีในยุคราชการริมน้ำ” ได้อย่างชัดเจน

 

เมื่อมองในมิติการท่องเที่ยว ศาลากลางจังหวัดปทุมธานี (หลังเก่า) เหมาะกับผู้ที่ชอบเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ ชอบถ่ายภาพสถาปัตยกรรม หรือชอบตามรอยเมืองเก่าที่ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวกระแสหลัก ตัวอาคารมีเสน่ห์มากเป็นพิเศษในช่วงเช้าและช่วงเย็น เพราะแสงธรรมชาติจะช่วยขับให้ลวดลายปูนปั้น ซุ้มหน้าบัน และโทนสีของอาคารดูเด่นขึ้น อีกทั้งบรรยากาศริมแม่น้ำเจ้าพระยาก็ช่วยเติมความละมุนให้ภาพรวมของสถานที่ เหมาะกับทั้งการเดินชม ถ่ายภาพ และแวะทำความเข้าใจประวัติของจังหวัดผ่านอาคารเพียงหลังเดียว

 

อีกจุดที่ทำให้สถานที่แห่งนี้น่าสนใจคือทำเลที่เชื่อมโยงกับเรื่องราวของชุมชนมอญในปทุมธานีและโครงสร้างเมืองเก่าริมน้ำ ผู้ที่วางแผนมาเที่ยวสามารถจัดเส้นทางให้เชื่อมกับศาลหลักเมืองปทุมธานี วัดหงษ์ปทุมาวาส วัดบางหลวง หรือตลาดริมน้ำวัดศาลเจ้าได้ในวันเดียวกัน ทำให้การมาเยือนศาลากลางหลังเก่าไม่ใช่การแวะถ่ายภาพเพียงจุดเดียวแล้วจบ แต่สามารถต่อยอดเป็นทริปเรียนรู้ประวัติศาสตร์เมือง วัดเก่า ชุมชนริมน้ำ และอาหารท้องถิ่นได้อย่างลงตัว

 

ในเชิงการใช้งานปัจจุบัน อาคารหลังเก่ายังมีบทบาทอยู่ในพื้นที่ราชการของจังหวัด และเป็นที่ตั้งของสำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดปทุมธานี จึงสะท้อนแนวทางการใช้ประโยชน์อาคารประวัติศาสตร์ร่วมกับงานราชการในปัจจุบันได้อย่างน่าสนใจ นั่นหมายความว่าสถานที่แห่งนี้ไม่ใช่เพียง “อดีตที่ถูกเก็บไว้” แต่ยังเป็น “มรดกที่ยังมีชีวิต” และยังเชื่อมโยงอยู่กับการบริหารงาน การประชาสัมพันธ์การท่องเที่ยว และอัตลักษณ์ของจังหวัดปทุมธานีในปัจจุบันด้วย

 

สำหรับผู้ที่สนใจรายละเอียดทางศิลปกรรม ควรสังเกตองค์ประกอบสำคัญของอาคารทีละส่วน เริ่มจากมุขกลางที่ซ้อนกัน 2 ชั้นซึ่งสร้างจังหวะให้ด้านหน้าอาคารดูสง่า จากนั้นจึงมองไปที่ปีกอาคารสองข้าง ลูกกรงปูนปั้น หน้าบันโค้ง และลวดลายประดับแบบยุโรปที่เป็นลักษณะเด่นของงานสถาปัตยกรรมในยุคเปลี่ยนผ่านสู่ความทันสมัยของสยาม รายละเอียดเหล่านี้ช่วยให้อาคารราชการหลังหนึ่งกลายเป็นสิ่งปลูกสร้างที่มีมิติทางศิลปะมากกว่าหน้าที่ใช้งานตามปกติ

 

ในมุมของนักอ่านประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ศาลากลางจังหวัดปทุมธานี (หลังเก่า) ยังทำหน้าที่เป็นจุดตั้งต้นที่ดีในการทำความเข้าใจว่าเหตุใดเมืองปทุมธานีจึงมีลักษณะเฉพาะที่แตกต่างจากหลายจังหวัดรอบกรุงเทพฯ เมืองนี้เติบโตเคียงคู่สายน้ำ มีชุมชนมอญที่มีบทบาทสำคัญ และมีศาสนสถานเก่าแก่จำนวนมาก การมีอาคารราชการที่ยังคงรูปแบบเก่าอยู่ในตำแหน่งเดิมจึงช่วยรักษาโครงเรื่องของเมืองไว้ได้เป็นอย่างดี ทำให้ผู้มาเยือนไม่ได้เห็นเพียงอาคารสวย แต่เห็นความต่อเนื่องของเมืองทั้งเมืองผ่านตำแหน่งที่ตั้งและบริบทแวดล้อมของอาคารด้วย

 

การเดินทาง หากเดินทางจากกรุงเทพฯ ด้วยรถยนต์ส่วนตัว สามารถใช้เส้นทางเข้าสู่อำเภอเมืองปทุมธานีแล้วมุ่งหน้าไปยังถนนเทศปทุมในเขตตำบลบางปรอกได้ไม่ยาก พื้นที่ศาลากลางหลังเก่าอยู่ไม่ไกลจากย่านชุมชนเมืองเก่าและแม่น้ำเจ้าพระยา จึงเหมาะกับการวางแผนเที่ยวแบบขับรถมาเองแล้วแวะหลายจุดต่อเนื่องกันในเขตเมืองปทุม ส่วนผู้ใช้ขนส่งสาธารณะสามารถเดินทางเข้าตัวเมืองปทุมธานีก่อน แล้วต่อรถท้องถิ่นหรือรถรับจ้างเข้าสู่พื้นที่อาคารหลังเก่า เพราะจุดนี้อยู่ในเขตเมืองและเข้าถึงได้สะดวกกว่าสถานที่ท่องเที่ยวชานเมืองของจังหวัด

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการแวะชมมากที่สุดคือช่วงเช้าถึงสาย หรือช่วงเย็นก่อนพระอาทิตย์ตก เพราะอากาศไม่ร้อนเกินไปและเหมาะกับการเดินชมบรรยากาศโดยรอบ หากตั้งใจมาถ่ายภาพสถาปัตยกรรม ควรเผื่อเวลาเดินสำรวจมุมด้านหน้าอาคาร มุขกลาง และบริเวณที่มองเห็นองค์ประกอบของอาคารตัดกับท้องฟ้า ส่วนผู้ที่ต้องการจัดทริปให้คุ้มค่า สามารถรวมเส้นทางกับวัดเก่า ตลาดริมน้ำ และคาเฟ่ริมน้ำใกล้เคียงได้อย่างสบายในวันเดียว

 

ศาลากลางจังหวัดปทุมธานี (หลังเก่า) จึงเป็นมากกว่าสถานที่ถ่ายรูปหรือจุดเช็กอิน แต่เป็นหลักฐานที่เชื่อมโยงเรื่องของสถาปัตยกรรม การปกครอง ชุมชนริมน้ำ และอัตลักษณ์ของจังหวัดเข้าด้วยกันอย่างกลมกลืน สำหรับคนที่กำลังมองหาสถานที่เที่ยวปทุมธานีแบบมีเนื้อหา มีเรื่องเล่า และมีภาพจำแตกต่างจากแหล่งท่องเที่ยวสมัยใหม่ สถานที่แห่งนี้ถือว่าเป็นหนึ่งในจุดหมายที่ควรเก็บไว้ในลิสต์อย่างยิ่ง

 

 

ตอบ: รูปแบบสถาปัตยกรรมทำให้สันนิษฐานว่าอาคารสร้างในสมัยรัชกาลที่ 6 และอยู่ในกลุ่มอาคารราชการเก่าของเมืองปทุมธานี

 

ตอบ: จุดเด่นอยู่ที่สถาปัตยกรรมก่ออิฐถือปูนแบบราชการเก่าที่ได้รับอิทธิพลยุโรป มีลายปูนปั้น หน้าบันโค้ง มุขกลางซ้อน 2 ชั้น และไม้ฉลุลายที่ยังมองเห็นได้ชัด

 

ตอบ: พื้นที่อาคารหลังเก่ายังใช้งานอยู่ในบริเวณราชการของจังหวัด และเป็นที่ตั้งของสำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬาจังหวัดปทุมธานี

 

ตอบ: เป็นโบราณสถานที่ได้รับการขึ้นทะเบียนโดยกรมศิลปากร จึงมีคุณค่าในด้านประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรมอย่างชัดเจน

 

ตอบ: สามารถต่อเส้นทางไปศาลหลักเมืองปทุมธานี วัดหงษ์ปทุมาวาส วัดบางหลวง ตลาดริมน้ำวัดศาลเจ้า และวัดเจดีย์หอยได้ภายในวันเดียว

 

ตอบ: รถยนต์ส่วนตัวสะดวกที่สุด เพราะสามารถวางแผนเที่ยวต่อหลายจุดในเขตเมืองปทุมธานีได้ง่าย ส่วนผู้ใช้ขนส่งสาธารณะควรเข้าตัวเมืองปทุมธานีก่อนแล้วต่อรถท้องถิ่นหรือรถรับจ้าง