ตำหนักประถม-นนทบุรี

Rating: 3.6/5 (9 votes)

วันเปิดทำการ: เปิดให้เข้าชมเฉพาะช่วงเดือนธันวาคม-มกราคม และบางกรณีต้องติดต่อเข้าชมเป็นกลุ่มล่วงหน้า

เวลาเปิดทำการ: เสาร์-อาทิตย์ 14:00-18:00 น. ในช่วงเทศกาล

 

ตำหนักประถม-นนทบุรี เป็นบ้านประวัติศาสตร์ที่มีคุณค่าทั้งในเชิงสถาปัตยกรรม ราชสกุล และความทรงจำของกรุงเทพฯ ยุคเก่า เพราะตำหนักหลังนี้ไม่ได้ถือกำเนิดขึ้นในนนทบุรีตั้งแต่แรก หากแต่เคยเป็นส่วนหนึ่งของวังเพชรบูรณ์ ณ ย่านราชประสงค์ ก่อนจะถูกรื้อย้ายมาประกอบขึ้นใหม่อย่างประณีตบนที่ดินในซอยอัคนี งามวงศ์วาน 2 จนกลายเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ซ่อนตัวอยู่ท่ามกลางย่านเมืองสมัยใหม่อย่างน่าทึ่ง สำหรับผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรมไทยสมัยเปลี่ยนผ่าน ตำหนักแห่งนี้คือจุดหมายที่มีเสน่ห์อย่างยิ่ง เพราะทุกองค์ประกอบตั้งแต่โครงสร้างไม้สักทอง กระจกสีฟ้า หลังคากระเบื้องว่าว ไปจนถึงบรรยากาศภายใน ล้วนสะท้อนทั้งรสนิยมของเจ้านายในปลายสมัยรัชกาลที่ 5 และร่องรอยของยุคที่สังคมไทยกำลังรับอิทธิพลตะวันตกอย่างจริงจัง

 

ตำหนักประถมเป็นตำหนักหนึ่งในวังเพชรบูรณ์ของสมเด็จเจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก กรมขุนเพ็ชรบูรณ์อินทราชัย พระราชโอรสองค์ที่ 72 ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 และสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระพันปีหลวง พระองค์ทรงมีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ศิลปวัฒนธรรมไทย และยังเป็นพระองค์ผู้ก่อตั้งโรงเรียนเพาะช่างด้วย เมื่อนำเรื่องราวของผู้ครอบครองเดิมมาพิจารณาร่วมกับตัวอาคาร จะเห็นได้ว่าตำหนักแห่งนี้ไม่ได้มีความสำคัญเพียงในฐานะเรือนไม้เก่า แต่เป็นหลักฐานของชีวิต ความนิยมทางศิลปะ และรสนิยมทางสถาปัตยกรรมของราชสำนักไทยในช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อของประวัติศาสตร์สมัยใหม่

 

ตัวตำหนักสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2462 และถือเป็นตำหนักหลังแรกของวังเพชรบูรณ์ หลังจากสมเด็จเจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลกเสด็จกลับจากประเทศอังกฤษ พระองค์ทรงตั้งชื่อตำหนักตามเพลงไทยว่า “โหมโรงปฐมดุสิต” ซึ่งต่อมาคนทั่วไปเรียกกันสั้น ๆ ว่า “ตำหนักประถม” เดิมตำหนักตั้งอยู่บริเวณสี่แยกราชประสงค์ ซึ่งเป็นพื้นที่ของศูนย์การค้าเซ็นทรัลเวิลด์ในปัจจุบัน ภาพของตำหนักหลังงามที่เคยตั้งอยู่ในใจกลางพระนครเก่า จึงทำให้สถานที่แห่งนี้มีมิติทางประวัติศาสตร์เพิ่มขึ้นอย่างชัดเจน เพราะมันเป็นหนึ่งในเศษเสี้ยวของภูมิทัศน์กรุงเทพฯ ยุคก่อนการพัฒนาเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่

 

ต่อมาเมื่อวังเพชรบูรณ์สิ้นสภาพเดิม พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าสุทธิสิริโสภา พระธิดาในสมเด็จเจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก ได้ขอพระราชทานรื้อถอนตำหนักบางส่วนเพื่อนำมาชะลอและประกอบขึ้นใหม่ที่ซอยอัคนี บนเนื้อที่ประมาณ 2 ไร่ แถวงามวงศ์วาน การย้ายตำหนักครั้งนี้แล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2527 และเป็นงานที่ต้องใช้ความละเอียดอย่างมาก เพราะไม้ทุกแผ่นต้องใส่หมายเลขกำกับก่อนรื้อ เพื่อให้สามารถนำมาประกอบคืนได้อย่างถูกต้องตามตำแหน่งเดิม รายละเอียดนี้ทำให้ตำหนักประถม-นนทบุรีมีความพิเศษเหนืออาคารอนุรักษ์ทั่วไป เพราะไม่ใช่การสร้างเลียนแบบใหม่ แต่เป็นการชะลออาคารจริงขึ้นใหม่ด้วยวัสดุเดิมแทบทั้งหมด

 

จุดเด่นทางสถาปัตยกรรมของตำหนักประถมอยู่ที่ความผสมผสานระหว่างความเป็นไทยกับอิทธิพลตะวันตกยุคแรก ตัวอาคารเป็นไม้สักทองทาสีเทาอ่อน ยกใต้ถุนสูงตามแบบบ้านไทย แต่ในขณะเดียวกันก็มีการวางผังห้องแบบบ้านพักอาศัยตะวันตก มีหลังคาทรงชัน เพดานสูง ช่องเปิดมาก และใช้บานเกล็ดหรือบานกระทุ้งเพื่อช่วยระบายอากาศ ทำให้เห็นชัดว่าเรือนไทยในราชสำนักช่วงเวลานั้นเริ่มปรับตัวเข้ากับแนวคิดเรื่องความสบายสมัยใหม่ แต่ยังรักษารูปลักษณ์แบบไทยไว้ได้อย่างสง่างาม

 

ภายในตำหนักมีพื้นที่ใช้สอยหลักอยู่บนชั้น 2 ประกอบด้วยห้องนอน ห้องรับแขก และห้องน้ำ ส่วนชั้น 3 เป็นห้องใต้หลังคาที่ใช้เก็บของ ระหว่างตำหนักใหญ่กับเรือนน้ำหลังเล็กมีซุ้มแปดเหลี่ยมคั่นกลาง และมีสระบัวขนาดใหญ่อยู่ด้านหน้า องค์ประกอบเหล่านี้ช่วยให้ตัวตำหนักไม่ได้เป็นเพียงอาคารเดี่ยว แต่เป็นภูมิทัศน์ของการอยู่อาศัยที่ออกแบบอย่างมีรสนิยม ทั้งยังสะท้อนวิธีคิดเรื่องการใช้พื้นที่ของเจ้านายไทยในยุคที่กำลังเปิดรับรูปแบบการอยู่อาศัยแบบตะวันตกมากขึ้น

 

ถัดจากตำหนักเดิมยังมี “ตำหนักใหม่” ใต้ถุนสูงที่สร้างขึ้นภายหลัง แม้ไม่ได้ถอดแบบจากของเดิมครบทุกส่วน แต่ก็ได้รับการออกแบบให้กลมกลืนกับตำหนักประถมอย่างน่าชื่นชม จุดเด่นของอาคารหลังนี้คือห้องโถงปิดลายทอง ซึ่งช่วยเสริมมิติของงานช่างและความงามแบบไทยให้ชัดเจนขึ้นอีกระดับ สำหรับผู้ที่สนใจการอนุรักษ์สถาปัตยกรรม ตำหนักใหม่จึงมีความน่าสนใจในฐานะพื้นที่ต่อเติมที่พยายามรักษาบรรยากาศและระดับคุณค่าของสถานที่เดิมไว้ให้มากที่สุด

 

หนึ่งในของสำคัญที่สุดที่ตำหนักประถมเก็บรักษาไว้คือฮาร์ฟหรือพิณฝรั่งชิ้นประวัติศาสตร์ที่สมเด็จเจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลกทรงนำกลับมาจากอังกฤษ เครื่องดนตรีชิ้นนี้มีอายุกว่าร้อยปี และทำให้ตำหนักแห่งนี้มีคุณค่าเกินกว่าความเป็นบ้านเก่า เพราะมันเชื่อมโยงไปถึงพระราชประวัติด้านดนตรีของพระองค์โดยตรง สมเด็จเจ้าฟ้าจุฑาธุชฯ ทรงได้รับการยกย่องว่าเป็นเจ้านายไทยพระองค์แรก ๆ ที่ทรงสนพระทัยดนตรีฮาร์ฟอย่างจริงจัง ดังนั้นฮาร์ฟที่ตั้งอยู่ในตำหนักจึงไม่ได้เป็นเพียงของตั้งโชว์ แต่เป็นวัตถุที่พาให้เรื่องเล่าทางศิลปะกลับมามีชีวิตอีกครั้ง

 

สิ่งที่ทำให้ตำหนักประถม-นนทบุรีต่างจากสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไปคือมันไม่ได้เปิดให้เข้าชมตลอดทั้งปี การเข้าชมสำหรับคนทั่วไปมักเกิดขึ้นในช่วงเทศกาล “ชิมน้ำชาชมตำหนัก” ซึ่งจัดในช่วงปลายปีถึงต้นปี โดยทั่วไปอยู่ในช่วงเดือนธันวาคมถึงมกราคม และมักเปิดเฉพาะบางวันในช่วงเวลา 14:00-18:00 น. ภายในงานจะมีกิจกรรมที่สอดคล้องกับบรรยากาศของตำหนักอย่างมาก เช่น การแสดงดนตรีฮาร์ฟ หุ่นกระบอก และการนำชมตัวตำหนัก การที่สถานที่เปิดเพียงบางช่วงกลับยิ่งเพิ่มเสน่ห์ให้การมาเยือน เพราะผู้ชมรู้สึกว่าได้เข้าร่วมช่วงเวลาพิเศษของบ้านประวัติศาสตร์หลังนี้จริง ๆ ไม่ใช่เพียงการเดินชมอาคารเก่าแบบผ่าน ๆ

 

บรรยากาศของเทศกาลชิมน้ำชาชมตำหนักยังทำให้ตำหนักประถมกลายเป็นพื้นที่ที่ประวัติศาสตร์ ศิลปะ และชีวิตร่วมสมัยมาบรรจบกันอย่างนุ่มนวล ผู้มาเยือนไม่ได้เพียงมองเห็นไม้สักเก่า กระจกสี และเครื่องเรือนดั้งเดิม แต่ยังได้สัมผัสบรรยากาศของการใช้บ้านหลังนี้เป็นเวทีเล็ก ๆ สำหรับกิจกรรมทางวัฒนธรรม เสียงฮาร์ฟและกิจกรรมการแสดงช่วยให้เรื่องราวของเจ้าของเดิมและของสะสมภายในตำหนักไม่หยุดนิ่งอยู่ในตู้จัดแสดง แต่กลับมีชีวิตขึ้นผ่านประสบการณ์ตรงของผู้ชม

 

สำหรับนักท่องเที่ยวที่ชอบค้นหาสถานที่ลับในเขตเมือง ตำหนักประถม-นนทบุรีมีความน่าสนใจมาก เพราะซ่อนตัวอยู่ในย่านงามวงศ์วานซึ่งคนส่วนใหญ่มักนึกถึงห้าง ร้านอาหาร หรืออาคารสำนักงานมากกว่าบ้านประวัติศาสตร์ระดับนี้ การได้พบตำหนักไม้สักเก่าที่มีที่มาจากวังเพชรบูรณ์กลางย่านเมืองสมัยใหม่ จึงให้ความรู้สึกคล้ายค้นพบอีกชั้นหนึ่งของประวัติศาสตร์เมืองนนทบุรีและกรุงเทพฯ ไปพร้อมกัน

 

ถ้ามองในเชิงการวางแผนเที่ยว ตำหนักประถมเหมาะอย่างยิ่งสำหรับคนที่ชอบทริปสั้น ๆ แบบกึ่งวัฒนธรรมกึ่งพักผ่อน สามารถจัดร่วมกับการแวะวัดบัวขวัญ พระอารามหลวง เดอะมอลล์ไลฟ์สโตร์ งามวงศ์วาน หรือร้านอาหารในย่านเดียวกันได้ไม่ยาก จึงเหมาะกับทั้งผู้สนใจประวัติศาสตร์จริงจัง คนที่ชอบถ่ายภาพอาคารเก่า และผู้ที่ต้องการวันหยุดแบบเรียบแต่มีสาระ

 

การเดินทาง ตำหนักประถม-นนทบุรีตั้งอยู่เลขที่ 45/5 ซอยอัคนี หรือซอยงามวงศ์วาน 2 ตำบลตลาดขวัญ อำเภอเมืองนนทบุรี การเดินทางด้วยรถส่วนตัวค่อนข้างสะดวก เพราะอยู่ไม่ไกลจากถนนงามวงศ์วานและแยกแคราย หากใช้รถไฟฟ้า สามารถเลือกลงสถานีในย่านกระทรวงสาธารณสุขหรือศูนย์ราชการนนทบุรี แล้วต่อรถเข้าซอยงามวงศ์วาน 2 ได้อีกระยะหนึ่ง ส่วนผู้ที่ตั้งใจไปชมในช่วงเทศกาลควรตรวจสอบวันเปิดจริงล่วงหน้าและเผื่อเวลาเรื่องที่จอดรถหรือการเข้าซอย เพราะพื้นที่เป็นย่านพักอาศัย ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่

 

สำหรับคนที่ยังไม่เคยรู้จักตำหนักประถม-นนทบุรีมาก่อน สถานที่แห่งนี้อาจดูเงียบและไม่หวือหวา แต่เมื่อได้รู้ประวัติ จะพบว่านี่คือหนึ่งในบ้านประวัติศาสตร์ที่ทรงคุณค่ามากของภาคกลาง ทั้งในฐานะชิ้นส่วนของวังเพชรบูรณ์ มรดกของสมเด็จเจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก และพื้นที่ที่ยังรักษาความงามของเรือนไทยผสมตะวันตกไว้ได้อย่างโดดเด่น หากมีโอกาสไปในช่วงเทศกาลเปิดบ้าน ตำหนักประถม-นนทบุรีคือสถานที่ที่ให้ประสบการณ์ต่างจากการเที่ยวเมืองนนท์แบบเดิมอย่างชัดเจน และเป็นหนึ่งในจุดหมายที่ควรค่ากับการจดไว้ในลิสต์ของคนรักสถานที่ประวัติศาสตร์อย่างแท้จริง

 

 

ตอบ: ไม่เปิดให้เข้าชมทั่วไปตลอดปี โดยปกติจะเปิดเฉพาะบางช่วงในเดือนธันวาคม-มกราคม และบางกรณีต้องติดต่อเข้าชมเป็นกลุ่มล่วงหน้า

 

ตอบ: จากข้อมูลการเข้าชมที่เผยแพร่ไว้ ไม่เก็บค่าเข้าชมในช่วงเปิดให้เข้าชมทั่วไป

 

ตอบ: จุดเด่นคือการเป็นตำหนักไม้สักทองจากวังเพชรบูรณ์ที่รื้อย้ายมาประกอบใหม่ด้วยไม้เดิมแทบทั้งหมด และยังเก็บรักษาฮาร์ฟประวัติศาสตร์ของสมเด็จเจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลกไว้ด้วย

 

ตอบ: หากต้องการเข้าชมภายในตำหนัก ควรติดตามช่วงเทศกาลปลายปีถึงต้นปีซึ่งเป็นช่วงที่มีกิจกรรมชิมน้ำชาชมตำหนักและการแสดงดนตรีประกอบบรรยากาศ

 

ตอบ: เหมาะกับผู้ที่สนใจสถาปัตยกรรมเก่า ประวัติศาสตร์ราชสกุล ดนตรีฮาร์ฟ บ้านประวัติศาสตร์ และคนที่ต้องการเที่ยวสถานที่วัฒนธรรมแบบเงียบสงบในย่านเมืองนนทบุรี

 

ตอบ: ค่อนข้างสะดวก เพราะอยู่ในซอยงามวงศ์วาน 2 ใกล้แยกแคราย เดินทางได้ทั้งรถส่วนตัวและการต่อรถจากรถไฟฟ้าในย่านใกล้เคียง