พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ (พะธำมะรง)

วันเปิดทำการ: วันอังคาร – วันอาทิตย์

เวลาเปิดทำการ: 08.30 – 16.00 น. / หยุดวันจันทร์และวันหยุดนักขัตฤกษ์

 

พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ (พะธำมะรง) จังหวัดสงขลา เป็นพิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ขนาดกะทัดรัดที่มีความหมายลึกต่อเมืองสงขลาและประวัติศาสตร์การเมืองไทย ตั้งอยู่เลขที่ 1 ถนนจะนะ ตำบลบ่อยาง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา ใกล้กับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา และย่านเมืองเก่าสงขลา สถานที่แห่งนี้เป็นพื้นที่บ้านพักเดิมของรองอำมาตย์โท ขุนวินิจทัณฑกรรม หรือ บึ้ง ติณสูลานนท์ บิดาของพลเอก เปรม ติณสูลานนท์ อดีตนายกรัฐมนตรีและรัฐบุรุษของไทย ตัวพิพิธภัณฑ์จัดสร้างเป็นเรือนไทยเพื่อจำลองบรรยากาศบ้านเกิดและชีวิตครอบครัวของพลเอก เปรม โดยใช้ความทรงจำ คำบอกเล่า และข้อมูลเกี่ยวกับบ้านเดิมเป็นแกนสำคัญในการถ่ายทอดเรื่องราว

 

คำว่า “พะธำมะรง” เป็นคำสำคัญที่ทำให้พิพิธภัณฑ์แห่งนี้มีความหมายเฉพาะตัว เพราะไม่ใช่เพียงชื่ออาคารหรือชื่อสถานที่เท่านั้น แต่เป็นชื่อตำแหน่งเก่าของข้าราชการกรมราชทัณฑ์ที่มีมาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ใช้ควบคู่กับตำแหน่งพัสดี และปรากฏหลักฐานในกฎหมายตราสามดวงกับอัยการลักษณะต่าง ๆ ตำแหน่งนี้ใช้ต่อเนื่องมาจนถึงการประกาศใช้พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2479 จึงถูกยกเลิกไป การนำคำว่า พะธำมะรง มาเป็นชื่อพิพิธภัณฑ์จึงเป็นการระลึกถึงตำแหน่งหน้าที่ของขุนวินิจทัณฑกรรม ผู้เป็นบิดาของพลเอก เปรม และเป็นการเก็บรักษาคำเก่าทางประวัติศาสตร์ราชการไทยไว้ในความทรงจำของสาธารณะ

 

ความสำคัญของพิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ไม่ได้อยู่ที่ความใหญ่โตของอาคาร แต่อยู่ที่ความสามารถในการเล่าเรื่องชีวิต ครอบครัว และรากฐานของบุคคลสำคัญผ่านพื้นที่บ้าน บ้านในที่นี้ไม่ได้เป็นเพียงฉากหลังของชีวประวัติ แต่เป็นพื้นที่ที่ช่วยให้ผู้ชมมองเห็นความเรียบง่ายของครอบครัวติณสูลานนท์ เห็นบรรยากาศของเรือนพักข้าราชการในเมืองสงขลา และเข้าใจว่าบุคคลสำคัญระดับประเทศก็เติบโตจากพื้นที่ท้องถิ่น จากครอบครัว จากระเบียบวินัย และจากสภาพแวดล้อมทางสังคมเช่นเดียวกับคนทั่วไป

 

พลเอก เปรม ติณสูลานนท์ เป็นชาวจังหวัดสงขลาโดยกำเนิด และเป็นบุคคลที่มีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์ร่วมสมัยของไทย ทั้งในฐานะนายทหาร นายกรัฐมนตรี รัฐบุรุษ และบุคคลสาธารณะที่ได้รับการกล่าวถึงอย่างกว้างขวาง พิพิธภัณฑ์แห่งนี้จึงทำหน้าที่เป็นพื้นที่เชื่อมโยงระหว่างประวัติศาสตร์ระดับชาติและประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ผู้ชมที่เดินเข้ามาในเรือนไม้ยกพื้นหลังนี้จะไม่ได้พบเพียงภาพถ่ายหรือข้าวของเครื่องใช้ แต่จะได้เห็นภาพของเมืองสงขลาในฐานะแผ่นดินต้นกำเนิดของบุคคลผู้มีบทบาทสูงในสังคมไทย

 

ลักษณะทางสถาปัตยกรรมของพิพิธภัณฑ์เป็นเรือนไทยยกพื้นชั้นเดียว หลังคาทรงปั้นหยา 2 หลังคู่ มีชานเปิดโล่งเชื่อมถึงกัน รูปแบบเช่นนี้ให้บรรยากาศของเรือนไม้ภาคใต้และเรือนพักอาศัยในอดีตอย่างชัดเจน การยกพื้นช่วยให้พื้นที่ใต้ถุนโปร่งและรับลม ส่วนหลังคาทรงปั้นหยาช่วยระบายน้ำฝนและเหมาะกับภูมิอากาศภาคใต้ซึ่งมีฝนตกชุก ชานโล่งระหว่างเรือนทำหน้าที่เป็นพื้นที่เชื่อมกิจกรรมในครอบครัว เป็นที่พักผ่อน รับแขก พูดคุย และเคลื่อนไหวระหว่างห้องต่าง ๆ อย่างเป็นธรรมชาติ

 

ความงามของเรือนไทยในพิพิธภัณฑ์พธำมรงค์อยู่ที่ความเรียบง่ายและความพอดี ตัวเรือนไม่ได้ตกแต่งด้วยรายละเอียดหรูหราแบบวังหรือคฤหาสน์ แต่เน้นสัดส่วนของบ้านไม้ที่อบอุ่น เปิดรับลม และสัมพันธ์กับการอยู่อาศัยจริง บันไดไม้ ชานบ้าน หน้าต่างไม้ ผนังไม้ หลังคากระเบื้อง และพื้นที่ภายในที่จัดจำลองชีวิตครอบครัว ทำให้ผู้ชมรู้สึกเหมือนได้เดินเข้าสู่บ้านเก่าในความทรงจำ ไม่ใช่พิพิธภัณฑ์ที่ห่างเหินจากชีวิตผู้คน

 

การจัดแสดงภายในพิพิธภัณฑ์เน้นข้าวของเครื่องใช้ของครอบครัวติณสูลานนท์ในอดีต ประวัติสกุลวงศ์ และเรื่องราวเกี่ยวกับพลเอก เปรม ติณสูลานนท์ พื้นที่จัดแสดงช่วยให้เห็นทั้งชีวิตส่วนตัวและบริบทครอบครัวของบุคคลสำคัญ ข้าวของเครื่องใช้ในบ้าน ภาพถ่าย เอกสาร และการจำลองห้องต่าง ๆ ทำให้ประวัติศาสตร์ไม่ได้ปรากฏในรูปตัวหนังสืออย่างเดียว แต่มีรูปธรรมที่จับต้องได้ด้วยสายตา ผู้ชมจึงสามารถเชื่อมโยงเรื่องราวของคน ครอบครัว บ้าน และเมืองได้ง่ายขึ้น

 

พื้นที่ภายในเรือนมักได้รับความสนใจจากผู้เข้าชม เพราะมีการจำลองบรรยากาศของบ้านเดิมให้เห็นหลายส่วน เช่น ห้องนอน ห้องครัว พื้นที่นั่งเล่น และพื้นที่ที่สื่อถึงสถานที่เกิดของพลเอก เปรม รายละเอียดเหล่านี้ช่วยให้ผู้ชมมองเห็นชีวิตในบ้านสมัยก่อนผ่านพื้นที่ขนาดเล็กแต่มีความหมาย การจัดวางไม่เน้นความอลังการ แต่เน้นความใกล้ชิด ทำให้เด็ก เยาวชน นักเรียน และผู้สนใจประวัติศาสตร์สามารถเข้าใจเรื่องราวได้โดยไม่รู้สึกว่าประวัติศาสตร์เป็นเรื่องไกลตัว

 

พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ยังมีบทบาทในการอธิบายประวัติของตระกูลติณสูลานนท์ นามสกุลนี้ได้รับพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 14 มิถุนายน พ.ศ. 2462 ตามความหมายที่อธิบายไว้ในข้อมูลท้องถิ่น คำว่า “ติณ” แปลว่า หญ้า “สูลา” แปลว่า คม หรือยอด และ “นนท์” แปลว่า ความพอใจ เมื่อรวมเป็นคำว่า ติณสูลานนท์ จึงมีความหมายว่า ความยินดีในหญ้าที่มีคม ความหมายนี้ทำให้ชื่อสกุลไม่ได้เป็นเพียงเครื่องระบุตัวตน แต่เป็นสัญลักษณ์ของวงศ์ตระกูล ความดีงาม และการรักษาเกียรติของบรรพบุรุษ

 

เมื่อพิจารณาในเชิงประวัติศาสตร์เมืองสงขลา พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์เป็นจุดที่ช่วยเชื่อมเมืองเก่าสงขลากับประวัติศาสตร์บุคคลสำคัญได้อย่างเป็นรูปธรรม ถนนจะนะและพื้นที่ใกล้พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ สงขลา เป็นย่านที่มีชั้นประวัติศาสตร์หนาแน่น ทั้งอาคารเก่า บ้านเรือนจีนผสมยุโรป ศาลเจ้า วัด พิพิธภัณฑ์ ถนนสายเก่า และแหล่งอาหารพื้นเมือง การมีพิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ตั้งอยู่ในบริเวณนี้ทำให้เส้นทางเมืองเก่าสงขลาไม่ได้มีเพียงเรื่องสถาปัตยกรรมและการค้า แต่มีมิติของบ้านเกิด บุคคลสำคัญ และครอบครัวข้าราชการในอดีตเพิ่มเข้ามา

 

ในเชิงการเรียนรู้ พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เหมาะอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่ต้องการเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างบ้านกับชีวิตคน บ้านเป็นพื้นที่แรกที่หล่อหลอมบุคลิก ความมีวินัย ทัศนคติ และความรับผิดชอบของมนุษย์ พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์จึงช่วยให้ผู้ชมเห็นว่าเรื่องราวของพลเอก เปรม ไม่ได้เริ่มต้นที่ตำแหน่งราชการหรือบทบาททางการเมือง แต่เริ่มจากครอบครัว บ้านเกิด และเมืองสงขลา ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของชีวิต

 

ผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ราชทัณฑ์ไทยจะได้รับประโยชน์จากพิพิธภัณฑ์แห่งนี้เช่นกัน เพราะชื่อพะธำมะรงสะท้อนระบบตำแหน่งราชการเก่าที่ค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงตามการปฏิรูปรัฐสมัยใหม่ ตำแหน่งพะธำมะรงเคยมีบทบาทในระบบเรือนจำและการควบคุมผู้ต้องขังในอดีต ก่อนจะถูกยกเลิกเมื่อมีพระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2479 การกล่าวถึงตำแหน่งนี้ในพิพิธภัณฑ์ช่วยให้ผู้ชมเห็นพัฒนาการของระบบราชการไทยผ่านชีวิตของขุนวินิจทัณฑกรรมและครอบครัวติณสูลานนท์

 

พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ยังเป็นตัวอย่างของพิพิธภัณฑ์บ้านบุคคลสำคัญที่มีขนาดเล็กแต่ทรงพลัง พิพิธภัณฑ์ประเภทนี้ต่างจากพิพิธภัณฑ์ใหญ่ที่จัดแสดงวัตถุจำนวนมาก เพราะเน้นการเล่าเรื่องผ่านพื้นที่ชีวิตจริงหรือพื้นที่จำลองใกล้เคียงของบุคคล ผู้ชมจึงได้สัมผัสบรรยากาศส่วนตัวมากขึ้น เห็นรายละเอียดชีวิตประจำวันมากขึ้น และเข้าใจความเป็นมนุษย์ของบุคคลในประวัติศาสตร์มากขึ้น

 

สิ่งที่ควรชมอย่างละเอียดเมื่อมาเยือนคือโครงสร้างเรือนไทยยกพื้น รูปแบบหลังคาปั้นหยาคู่ ชานเปิดโล่งที่เชื่อมเรือน 2 หลัง ข้าวของเครื่องใช้ภายในบ้าน ภาพถ่ายของครอบครัวติณสูลานนท์ ประวัติสกุลวงศ์ และพื้นที่จำลองที่เกี่ยวข้องกับการเกิดและวัยเยาว์ของพลเอก เปรม หากชมอย่างช้า ๆ ผู้มาเยือนจะเห็นว่าพื้นที่เล็ก ๆ แห่งนี้สามารถเล่าเรื่องได้หลายชั้น ทั้งเรื่องครอบครัว เรื่องเมือง เรื่องราชการเก่า และเรื่องความทรงจำร่วมของคนสงขลา

 

พิพิธภัณฑ์นี้ยังเหมาะสำหรับการเรียนรู้นอกห้องเรียนของนักเรียนและเยาวชน เพราะสามารถเชื่อมกับหลายรายวิชาได้พร้อมกัน ด้านประวัติศาสตร์สามารถเรียนรู้เรื่องบุคคลสำคัญและเมืองสงขลา ด้านภาษาไทยสามารถเรียนรู้คำเก่าอย่างพะธำมะรงและความหมายของนามสกุล ด้านสังคมศึกษาสามารถเรียนรู้เรื่องระบบราชการและความรับผิดชอบต่อส่วนรวม ด้านศิลปะและสถาปัตยกรรมสามารถเรียนรู้ลักษณะเรือนไทยยกพื้นและการจัดพื้นที่อยู่อาศัย การเรียนรู้ผ่านสถานที่จริงทำให้เนื้อหาเหล่านี้ชัดเจนกว่าการอ่านจากหนังสือเพียงอย่างเดียว

 

สำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการเที่ยวเมืองสงขลาให้เข้าใจมากขึ้น พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ควรจัดอยู่ในเส้นทางเดียวกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา กำแพงเมืองเก่า ศาลเจ้าพ่อหลักเมือง ถนนนางงาม ถนนนครใน ถนนนครนอก โรงสีแดง หับ โห้ หิ้น เขาตังกวน และแหลมสมิหลา เพราะสถานที่เหล่านี้อยู่ในบริบทเมืองเก่าเดียวกัน การเริ่มต้นจากพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ สงขลา แล้วเดินหรือขับรถมาที่พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ จะช่วยให้เข้าใจทั้งประวัติศาสตร์เมืองและประวัติศาสตร์บุคคลสำคัญในพื้นที่เดียวกัน

 

ในมุมของการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ช่วยเติมเต็มประสบการณ์ของเมืองสงขลาได้ดี เพราะสงขลาไม่ได้มีเสน่ห์เพียงทะเล หาดสมิหลา เมืองเก่า หรืออาหารพื้นเมืองเท่านั้น แต่ยังมีเรื่องราวของคนสำคัญที่เติบโตจากเมืองนี้ การเข้าไปชมบ้านจำลองของครอบครัวติณสูลานนท์ทำให้ผู้เดินทางเห็นความเชื่อมโยงระหว่างเมืองกับบุคคล ระหว่างบ้านกับชีวิต และระหว่างท้องถิ่นกับประวัติศาสตร์ชาติ

 

บรรยากาศของพิพิธภัณฑ์เหมาะกับการใช้เวลาแบบสงบ ไม่เร่งรีบ ผู้เข้าชมสามารถเดินดูเรือนไม้ อ่านข้อมูล สังเกตของใช้ ถ่ายภาพอาคารภายนอก และเชื่อมโยงเรื่องราวกับพื้นที่รอบข้างได้ในเวลาประมาณ 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมง หากต้องการเดินต่อไปยังพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา ถนนคนเดินสงขลาแต่แรก หรือย่านเมืองเก่า ควรเผื่อเวลาอย่างน้อยครึ่งวัน เพื่อให้การเที่ยวไม่เร่งจนเกินไป

 

การเดินทาง ไปพิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ทำได้สะดวกมากจากย่านเมืองเก่าสงขลา เพราะพิพิธภัณฑ์ตั้งอยู่บนถนนจะนะในเขตตำบลบ่อยาง ใกล้พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา หากพักหรือเที่ยวอยู่บริเวณถนนนครใน ถนนนครนอก ถนนนางงาม หรือบริเวณศาลเจ้าพ่อหลักเมือง สามารถเดินทางต่อมายังพิพิธภัณฑ์ได้ในระยะสั้น ผู้ที่ใช้รถยนต์ส่วนตัวหรือรถจักรยานยนต์สามารถใช้ถนนในเขตเมืองเก่าเชื่อมมายังถนนจะนะได้ ส่วนผู้ที่มาจากอำเภอหาดใหญ่ให้ใช้ถนนกาญจนวนิชเข้าสู่อำเภอเมืองสงขลา แล้วมุ่งหน้าเข้าสู่เขตเมืองเก่าและถนนจะนะ

 

การเดินทางแบบเดินเท้าในย่านเมืองเก่าก็เป็นทางเลือกที่ดี เพราะพิพิธภัณฑ์อยู่ใกล้สถานที่สำคัญหลายแห่ง ระหว่างทางสามารถชมอาคารเก่า ร้านอาหารท้องถิ่น ศาลเจ้า บ้านเรือนเก่า และบรรยากาศถนนสายประวัติศาสตร์ได้อย่างต่อเนื่อง หากวางแผนเส้นทางให้ดี สามารถเริ่มจากพิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ ต่อด้วยพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา เดินไปถนนนางงามและถนนนครใน แล้วปิดท้ายที่โรงสีแดง หับ โห้ หิ้น หรือชมวิวบริเวณทะเลสาบสงขลาในช่วงเย็น

 

มารยาทในการเข้าชมควรรักษาความสงบ ไม่สัมผัสของจัดแสดงโดยไม่ได้รับอนุญาต ไม่ปีนหรือนั่งบนส่วนประกอบของอาคาร ไม่ส่งเสียงดัง และควรเดินชมด้วยความระมัดระวังเพราะอาคารเป็นเรือนไม้ยกพื้น ผู้ปกครองที่พาเด็กไปควรดูแลใกล้ชิด เพื่อให้เด็กได้เรียนรู้จากสถานที่จริงโดยไม่รบกวนผู้เข้าชมคนอื่นหรือทำให้สิ่งจัดแสดงเสียหาย การถ่ายภาพควรทำด้วยความสุภาพและหลีกเลี่ยงจุดที่มีข้อห้าม

 

พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์จึงเป็นจุดหมายที่เหมาะกับผู้สนใจประวัติศาสตร์เมืองสงขลา ประวัติบุคคลสำคัญ เรือนไทย และย่านเมืองเก่า แม้ใช้เวลาเข้าชมไม่นาน แต่ให้สาระครบทั้งเรื่องบ้านเกิดพลเอก เปรม ติณสูลานนท์ ตำแหน่งพะธำมะรงในระบบราชทัณฑ์เก่า ประวัติตระกูลติณสูลานนท์ เรือนไทยยกพื้น และความผูกพันระหว่างครอบครัวกับเมืองสงขลา ผู้ที่ต้องการเข้าใจสงขลาให้ลึกกว่าภาพชายทะเลและถนนเมืองเก่า ควรแวะชมพิพิธภัณฑ์แห่งนี้อย่างน้อยหนึ่งครั้ง

 

 

ตอบ: พิพิธภัณฑ์พธำมรงค์ตั้งอยู่เลขที่ 1 ถนนจะนะ ตำบลบ่อยาง อำเภอเมืองสงขลา จังหวัดสงขลา ใกล้กับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา และย่านเมืองเก่าสงขลา

 

ตอบ: พิพิธภัณฑ์ตั้งอยู่ในพื้นที่บ้านพักเดิมของรองอำมาตย์โท ขุนวินิจทัณฑกรรม หรือ บึ้ง ติณสูลานนท์ บิดาของพลเอก เปรม และจัดสร้างเป็นเรือนไทยเพื่อจำลองบ้านเกิดกับบรรยากาศครอบครัวของพลเอก เปรม

 

ตอบ: พะธำมะรงเป็นตำแหน่งเก่าของข้าราชการกรมราชทัณฑ์ที่ใช้มาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ใช้ควบคู่กับตำแหน่งพัสดี และถูกยกเลิกหลังประกาศใช้พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2479

 

ตอบ: เปิดวันอังคารถึงวันอาทิตย์ เวลา 08.30 – 16.00 น. และหยุดวันจันทร์กับวันหยุดนักขัตฤกษ์

 

ตอบ: ไม่เก็บค่าเข้าชม สามารถเดินเข้าชมได้ตามวันและเวลาทำการ

 

ตอบ: ภายในจัดแสดงข้าวของเครื่องใช้ของครอบครัวติณสูลานนท์ ภาพถ่าย ประวัติตระกูล พื้นที่จำลองบ้านเดิม และเรื่องราวเกี่ยวกับพลเอก เปรม ติณสูลานนท์

 

ตอบ: โดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 30 นาทีถึง 1 ชั่วโมง หากต้องการเดินเชื่อมกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา และย่านเมืองเก่าควรเผื่อเวลาอย่างน้อยครึ่งวัน

 

ตอบ: ควรเที่ยวร่วมกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา ถนนคนเดินสงขลาแต่แรก ย่านเมืองเก่าสงขลา ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองสงขลา เขาตังกวน โรงสีแดง หับ โห้ หิ้น แหลมสนอ่อน และแหลมสมิหลา