อนุสาวรีย์ท้าวเทพกษัตรีย์ และท้าวศรีสุนทร

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: เปิดให้สักการะได้ตลอด 24 ชั่วโมง

 

อนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี และท้าวศรีสุนทร จังหวัดภูเก็ต เป็นอนุสาวรีย์คู่บ้านคู่เมืองที่ตั้งอยู่บริเวณวงเวียนสี่แยกท่าเรือ ตำบลศรีสุนทร อำเภอถลาง ห่างจากตัวเมืองภูเก็ตประมาณ 12 กิโลเมตร อนุสาวรีย์แห่งนี้สร้างขึ้นเพื่อเชิดชูเกียรติสองวีรสตรีผู้กล้าหาญแห่งเมืองถลาง คือท้าวเทพกระษัตรี หรือท่านผู้หญิงจัน และท้าวศรีสุนทร หรือคุณมุก ผู้เป็นสัญลักษณ์ของความเสียสละ ความกล้าหาญ ความสามัคคี และปัญญาในการปกป้องบ้านเมืองจากศึกพม่าเมื่อ พ.ศ. 2328

 

สำหรับคนภูเก็ต อนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี และท้าวศรีสุนทร ไม่ใช่เพียงจุดหมายทางประวัติศาสตร์หรือจุดถ่ายภาพระหว่างทางเข้าเมือง แต่เป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวภูเก็ตที่ย้ำให้เห็นว่าภูเก็ตมีรากทางวัฒนธรรม ประวัติศาสตร์ และความทรงจำร่วมที่ลึกกว่าภาพของทะเล หาดทราย และเมืองท่องเที่ยวสมัยใหม่ ผู้คนที่เดินทางผ่านสี่แยกท่าเรือมักมองเห็นรูปหล่อของสองวีรสตรีตั้งเด่นอยู่กลางวงเวียน ราวกับเป็นประตูทางประวัติศาสตร์ที่ต้อนรับผู้มาเยือนเข้าสู่เกาะภูเก็ต

 

อนุสาวรีย์นี้ชาวภูเก็ตร่วมกันสร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2509 เพื่อระลึกถึงวีรกรรมของท้าวเทพกระษัตรีและท้าวศรีสุนทร ต่อมาในวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2510 ได้อัญเชิญรูปหล่อขึ้นประดิษฐานบนแท่นฐาน ซึ่งตรงกับวันสำคัญที่กองทัพพม่าถอยทัพออกจากเมืองถลางเมื่อ พ.ศ. 2328 จากนั้นมีพิธีเปิดอนุสาวรีย์ในเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2510 การเลือกวันและสถานที่ของอนุสาวรีย์จึงมีความหมายเชิงประวัติศาสตร์อย่างชัดเจน เพราะเชื่อมโยงพื้นที่จริงของถลางเข้ากับวันแห่งชัยชนะและความทรงจำของชุมชน

 

รูปหล่อท้าวเทพกระษัตรีและท้าวศรีสุนทรเป็นประติมากรรมสำริดลอยตัว ตั้งอยู่บนแท่นสูงกลางวงเวียน รูปแบบประติมากรรมแสดงภาพวีรสตรีทั้งสองในเครื่องแต่งกายไทยโบราณ นุ่งโจงกระเบน สวมเสื้อแขนยาว มีผ้าแถบคาดแบบตะเบงมาน และถือดาบปลายมน สะท้อนทั้งความสง่างาม ความเด็ดเดี่ยว และบทบาทของสตรีในฐานะผู้นำยามบ้านเมืองเผชิญศึกสงคราม รูปหล่อหันหน้าไปทางทิศเหนือและกลายเป็นภาพจำสำคัญของภูเก็ตมาจนถึงปัจจุบัน

 

ประวัติของสองวีรสตรีเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ศึกถลางในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ หลังจากพม่าเคลื่อนทัพเข้ามาทางฝั่งทะเลอันดามันเพื่อโจมตีหัวเมืองชายฝั่ง เมืองถลางในเวลานั้นอยู่ในภาวะเปราะบาง เพราะเจ้าเมืองถึงแก่กรรมและบ้านเมืองยังต้องจัดการความมั่นคงภายในอย่างเร่งด่วน ท่านผู้หญิงจันและคุณมุกจึงรวบรวมกำลังชาวบ้าน จัดระบบป้องกันเมือง และใช้ทั้งความกล้าหาญกับสติปัญญาในการรับมือกองทัพข้าศึก

 

วีรกรรมที่ทำให้สองท่านได้รับการยกย่องคือการนำชาวเมืองถลางต่อสู้กับกองทัพพม่าอย่างเข้มแข็ง โดยใช้ยุทธวิธีสร้างขวัญกำลังใจและทำให้ข้าศึกประเมินกำลังฝ่ายเมืองถลางผิดพลาด เรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์กล่าวถึงการระดมผู้หญิงในเมืองให้แต่งกายคล้ายทหาร ถืออาวุธหรือสิ่งที่ดูคล้ายอาวุธ เพื่อให้กองทัพพม่าเห็นว่าฝ่ายเมืองถลางยังมีกำลังพลจำนวนมาก การตั้งรับอย่างมีแบบแผนและการใช้ปัญญาเช่นนี้ช่วยให้เมืองถลางสามารถยืนหยัดได้จนกองทัพพม่าต้องถอยทัพ

 

หลังสงคราม พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงพระราชทานบรรดาศักดิ์แก่ท่านผู้หญิงจันเป็นท้าวเทพกระษัตรี และแก่คุณมุกเป็นท้าวศรีสุนทร เพื่อยกย่องคุณงามความดี ความกล้าหาญ และความเสียสละในการรักษาเมืองถลางให้พ้นภัยศึก การได้รับบรรดาศักดิ์นี้ทำให้ชื่อของสองวีรสตรีถูกจดจำในฐานะบุคคลสำคัญของประวัติศาสตร์ไทยและเป็นสัญลักษณ์ของภูเก็ตอย่างแน่นแฟ้น

 

ชื่อท้าวเทพกระษัตรีมีความสำคัญในเชิงหลักฐานและการใช้ชื่อทางราชการ เดิมภูเก็ตเคยมีการใช้รูปชื่อที่แตกต่างกัน เช่น เทพกษัตรีย์หรือเทพสตรี ต่อมาจังหวัดภูเก็ตได้ขอหลักฐานจากกรมศิลปากรเกี่ยวกับการใช้ชื่อของท่านผู้หญิงจัน และมีการใช้ชื่อท้าวเทพกระษัตรีตามหลักฐานที่ได้รับการยอมรับในเวลานั้น ชื่อดังกล่าวจึงกลายเป็นชื่อที่ใช้กับอนุสาวรีย์ ถนน ตำบล และองค์ประกอบทางวัฒนธรรมของภูเก็ตมาจนถึงปัจจุบัน

 

บริเวณที่ตั้งของอนุสาวรีย์มีความสำคัญมาก เพราะอยู่ที่สี่แยกท่าเรือบนถนนเทพกระษัตรี ซึ่งเป็นเส้นทางหลักระหว่างสนามบินนานาชาติภูเก็ต อำเภอถลาง และตัวเมืองภูเก็ต ผู้ที่เดินทางจากสนามบินเข้าสู่เมืองภูเก็ตหรือเดินทางจากตัวเมืองไปยังพื้นที่ตอนเหนือของเกาะมักต้องผ่านบริเวณนี้ ทำให้อนุสาวรีย์เป็นแลนด์มาร์กที่มองเห็นง่ายและเป็นจุดอ้างอิงทางภูมิศาสตร์ของคนในพื้นที่

 

พื้นที่รอบอนุสาวรีย์เป็นวงเวียนขนาดใหญ่ มีพื้นที่สักการะและองค์ประกอบตกแต่งโดยรอบ ผู้มาเยือนนิยมแวะไหว้ ขอพร วางพวงมาลัย และถ่ายภาพเป็นที่ระลึก แต่เนื่องจากอนุสาวรีย์ตั้งอยู่กลางจุดตัดของถนนสายสำคัญ จึงควรใช้ความระมัดระวังในการจอดรถและการข้ามถนน หากต้องการลงไปสักการะใกล้ฐานอนุสาวรีย์ ควรเลือกช่วงที่การจราจรไม่หนาแน่น ใช้จุดข้ามที่ปลอดภัย และหลีกเลี่ยงการหยุดรถกีดขวางวงเวียน

 

อนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี และท้าวศรีสุนทรเป็นสถานที่ที่เหมาะสำหรับการแวะสั้น ๆ แต่มีคุณค่าทางความหมายสูง ผู้มาเยือนสามารถใช้เวลา 15 – 30 นาทีเพื่อสักการะ ถ่ายภาพ และอ่านเรื่องราวโดยรอบ หากต้องการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ศึกถลางอย่างลึกซึ้ง ควรจัดเส้นทางร่วมกับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติถลาง อนุสรณ์สถานเมืองถลาง วัดม่วงโกมารภัจจ์ วัดพระนางสร้าง วัดพระทอง และบ้านพระยาวิชิตสงคราม เพราะสถานที่เหล่านี้ช่วยต่อภาพประวัติศาสตร์ถลางให้ครบถ้วนมากขึ้น

 

ความสำคัญของอนุสาวรีย์ยังสะท้อนผ่านงานสดุดีท้าวเทพกระษัตรี ท้าวศรีสุนทร ซึ่งจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในเดือนมีนาคม เพื่อรำลึกถึงวันถลางชนะศึกและวีรกรรมของบรรพชนเมืองถลาง ภายในงานมีกิจกรรมทางวัฒนธรรม พิธีวางพวงมาลา พิธีสดุดี การแสดงแสง สี เสียง ละครอิงประวัติศาสตร์ การแสดงพื้นบ้าน และตลาดวัฒนธรรม กิจกรรมเหล่านี้ทำให้ประวัติศาสตร์ไม่ได้หยุดอยู่บนฐานอนุสาวรีย์ แต่ถูกถ่ายทอดผ่านพิธีกรรม การแสดง และการมีส่วนร่วมของชุมชนรุ่นต่อรุ่น

 

พิธีวางพวงมาลาและสดุดีวีรกรรมที่บริเวณอนุสาวรีย์ในวันที่ 13 มีนาคมของทุกปีเป็นช่วงเวลาที่แสดงให้เห็นความผูกพันระหว่างชาวภูเก็ตกับสองวีรสตรีอย่างชัดเจน หน่วยงานราชการ องค์กรท้องถิ่น ภาคเอกชน เครือญาติย่ามุกย่าจัน และประชาชนจะเข้าร่วมพิธีเพื่อแสดงความเคารพต่อผู้ที่ปกป้องเมืองถลางไว้ในอดีต ส่วนกิจกรรมละครอิงประวัติศาสตร์มักจัดที่อนุสรณ์สถานเมืองถลางหรือทุ่งถลางชนะศึก เพื่อเล่าเรื่องศึกถลางในรูปแบบที่คนรุ่นใหม่เข้าถึงได้ง่ายขึ้น

 

สำหรับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม อนุสาวรีย์แห่งนี้เหมาะกับนักท่องเที่ยวที่ต้องการเข้าใจภูเก็ตในฐานะเมืองที่มีประวัติศาสตร์การต่อสู้ การตั้งถิ่นฐาน และการรักษาบ้านเมือง ไม่ใช่เพียงเมืองท่องเที่ยวริมทะเล การแวะสักการะอนุสาวรีย์ก่อนเดินทางต่อไปยังสถานที่อื่นในอำเภอถลางช่วยให้การเที่ยวภูเก็ตมีมิติทางประวัติศาสตร์เพิ่มขึ้น และช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจว่าภูเก็ตมีเรื่องราวของผู้คน ชุมชน และวีรกรรมท้องถิ่นที่ควรได้รับการจดจำ

 

หากมองในด้านสัญลักษณ์ อนุสาวรีย์นี้ยืนยันบทบาทของสตรีในประวัติศาสตร์ไทยอย่างโดดเด่น ท้าวเทพกระษัตรีและท้าวศรีสุนทรไม่ได้ถูกยกย่องเพียงเพราะเป็นผู้หญิงที่กล้าหาญ แต่เพราะสามารถทำหน้าที่นำชุมชน วางแผนป้องกันเมือง รวบรวมขวัญกำลังใจ และใช้ปัญญาในสถานการณ์วิกฤต เรื่องราวของสองท่านจึงเป็นแรงบันดาลใจด้านภาวะผู้นำ ความเสียสละ และความร่วมแรงร่วมใจของคนในชุมชน

 

จุดเด่นอีกประการของอนุสาวรีย์คือการตั้งอยู่ในพื้นที่ที่เชื่อมต่อกับแหล่งประวัติศาสตร์หลายแห่งของถลาง ไม่ว่าจะเป็นพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติถลางซึ่งอยู่ไม่ไกลและจัดแสดงเรื่องราวก่อนประวัติศาสตร์ ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ศึกถลาง เหมืองแร่ดีบุก และวิถีชีวิตของกลุ่มชนในคาบสมุทรมลายู หรือบ้านพระยาวิชิตสงครามซึ่งเล่าเรื่องการปกครองและความเปลี่ยนแปลงของภูเก็ตยุคเหมืองแร่ การจัดเส้นทางเช่นนี้จะทำให้ผู้อ่านเข้าใจภูเก็ตทั้งมิติศึกถลาง เมืองถลางเดิม เหมืองแร่ ชุมชนจีน และเมืองภูเก็ตยุคใหม่ได้เชื่อมโยงกัน

 

ผู้ที่ต้องการถ่ายภาพควรเลือกช่วงเช้าหรือช่วงเย็น เพราะแสงไม่แรงเกินไปและสภาพอากาศเหมาะกับการยืนกลางแจ้งมากกว่า ช่วงกลางวันบริเวณวงเวียนค่อนข้างร้อนและรถสัญจรหนาแน่น ส่วนช่วงกลางคืนอนุสาวรีย์มีบรรยากาศแตกต่างจากช่วงกลางวัน แต่ควรคำนึงถึงความปลอดภัยในการจอดรถและการข้ามถนนเป็นหลัก การมาไหว้หรือถ่ายภาพไม่ควรใช้เวลานานเกินจำเป็นหากสภาพการจราจรไม่เอื้ออำนวย

 

การสักการะอนุสาวรีย์นิยมทำอย่างเรียบง่าย ผู้มาเยือนสามารถนำพวงมาลัย ดอกไม้ หรือธูปเทียนไปถวายตามความศรัทธา โดยควรรักษาความสงบและความเป็นระเบียบของพื้นที่ ไม่ทิ้งขยะ ไม่ปีนป่ายฐานอนุสาวรีย์ และไม่กระทำการที่อาจรบกวนผู้ใช้ถนนหรือผู้ที่มาสักการะคนอื่น อนุสาวรีย์แห่งนี้เป็นพื้นที่แห่งความเคารพและความทรงจำร่วม จึงควรใช้สถานที่ด้วยความสำรวม

 

การเดินทาง ไปยังอนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี และท้าวศรีสุนทรทำได้สะดวกมาก หากเริ่มจากตัวเมืองภูเก็ตให้ใช้ถนนเทพกระษัตรีหรือทางหลวงหมายเลข 402 มุ่งหน้าไปทางอำเภอถลาง ระยะทางประมาณ 12 กิโลเมตร อนุสาวรีย์ตั้งอยู่กลางวงเวียนสี่แยกท่าเรือ จากสนามบินนานาชาติภูเก็ตมายังอนุสาวรีย์ใช้เวลาประมาณ 20 – 30 นาทีตามสภาพจราจร และจากย่านเมืองเก่าภูเก็ตใช้เวลาประมาณ 20 – 30 นาทีเช่นกัน นักท่องเที่ยวสามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า แท็กซี่ รถรับจ้างท้องถิ่น หรือบริการเรียกรถผ่านแอป

 

หากวางแผนเที่ยวถลางในหนึ่งวัน สามารถเริ่มต้นที่อนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี และท้าวศรีสุนทร จากนั้นเดินทางต่อไปยังพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติถลางเพื่อเรียนรู้บริบททางประวัติศาสตร์ แล้วต่อไปบ้านพระยาวิชิตสงคราม ศาลเจ้าท่าเรือ วัดพระทอง วัดพระนางสร้าง หรืออนุสรณ์สถานเมืองถลาง การจัดเส้นทางนี้จะช่วยให้การเดินทางมีลำดับเรื่องราวชัดเจน เริ่มจากการสักการะสัญลักษณ์ของวีรกรรม ไปสู่การเรียนรู้หลักฐานและสถานที่จริงที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์ถลาง

 

อนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี และท้าวศรีสุนทรจึงเป็นสถานที่ที่ควรอยู่ในแผนเที่ยวภูเก็ตของผู้ที่ต้องการรู้จักเกาะแห่งนี้อย่างครบมิติ เพราะเป็นทั้งสัญลักษณ์จังหวัด จุดสักการะ แลนด์มาร์กทางคมนาคม และบทเรียนประวัติศาสตร์กลางแจ้งในเวลาเดียวกัน แม้พื้นที่จะไม่ได้กว้างขวางเหมือนพิพิธภัณฑ์หรืออุทยานประวัติศาสตร์ แต่ความหมายของอนุสาวรีย์มีน้ำหนักสูงมาก เพราะบอกเล่าเรื่องราวของความกล้าหาญ ความสามัคคี และจิตใจของชาวเมืองถลางที่ส่งต่อมาสู่ภูเก็ตในปัจจุบัน

 

โดยสรุป อนุสาวรีย์ท้าวเทพกระษัตรี และท้าวศรีสุนทรคือหมุดหมายสำคัญที่ทำให้การเดินทางในภูเก็ตมีความลึกและมีบริบททางประวัติศาสตร์มากขึ้น ผู้มาเยือนจะได้เห็นรูปธรรมของการเคารพบรรพชน ได้เข้าใจบทบาทของสองวีรสตรีในศึกถลาง ได้เรียนรู้ว่าชุมชนท้องถิ่นมีพลังในการปกป้องบ้านเมือง และได้เชื่อมโยงเรื่องราวของถลางในอดีตกับภูเก็ตเมืองท่องเที่ยวในปัจจุบันอย่างชัดเจน

 

 

ตอบ: อนุสาวรีย์ตั้งอยู่ที่วงเวียนสี่แยกท่าเรือ ตำบลศรีสุนทร อำเภอถลาง จังหวัดภูเก็ต บนถนนเทพกระษัตรี ห่างจากตัวเมืองภูเก็ตประมาณ 12 กิโลเมตร

 

ตอบ: ท้าวเทพกระษัตรีคือท่านผู้หญิงจัน และท้าวศรีสุนทรคือคุณมุก สองวีรสตรีเมืองถลางที่นำชาวเมืองป้องกันการรุกรานของกองทัพพม่าในศึกถลางเมื่อ พ.ศ. 2328

 

ตอบ: อนุสาวรีย์เป็นพื้นที่สาธารณะที่เปิดให้สักการะได้ทุกวันตลอด 24 ชั่วโมง แต่ช่วงเช้าและช่วงเย็นเหมาะกับการแวะชมมากที่สุด เพราะอากาศไม่ร้อนจัดและการถ่ายภาพทำได้สวยกว่า

 

ตอบ: ไม่มีค่าเข้าชม ผู้มาเยือนสามารถแวะสักการะ ถ่ายภาพ และชมอนุสาวรีย์ได้โดยไม่เสียค่าเข้า

 

ตอบ: ชาวภูเก็ตร่วมกันสร้างอนุสาวรีย์ขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2509 และอัญเชิญรูปหล่อขึ้นประดิษฐานบนแท่นฐานเมื่อวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ. 2510 ก่อนมีพิธีเปิดในเดือนพฤษภาคมปีเดียวกัน

 

ตอบ: งานสดุดีจัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในเดือนมีนาคม โดยมีพิธีวางพวงมาลาและสดุดีวีรกรรมในวันที่ 13 มีนาคม รวมถึงกิจกรรมวัฒนธรรมและการแสดงละครอิงประวัติศาสตร์ในพื้นที่ถลาง

 

ตอบ: ควรเที่ยวคู่กับพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติถลาง บ้านพระยาวิชิตสงคราม ศาลเจ้าท่าเรือ วัดพระทอง วัดพระนางสร้าง และอนุสรณ์สถานเมืองถลาง เพื่อเข้าใจประวัติศาสตร์ถลางได้ครบขึ้น

 

ตอบ: ควรระวังการจราจรรอบวงเวียน ใช้จุดข้ามถนนอย่างปลอดภัย ไม่จอดรถกีดขวางทาง และรักษาความสงบเรียบร้อยของพื้นที่สักการะ