ถ้ำเขานางชี

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

ถ้ำเขานางชี จังหวัดพัทลุง เป็นแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติและโบราณสถานสำคัญในพื้นที่หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งข่า ตำบลพนมวังก์ อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง มีลักษณะเป็นถ้ำหินปูนในภูเขาที่มีบรรยากาศสงบ ร่มรื่น และเย็นสบาย ภายในถ้ำมีค้างคาวอาศัยอยู่เป็นจำนวนมาก อีกทั้งยังมีความโดดเด่นด้านประวัติศาสตร์ศิลปะจากภาพจิตรกรรมโบราณภายในถ้ำพระเขานางชี ซึ่งสะท้อนอิทธิพลศิลปะพม่าสมัยอังวะตอนปลายร่วมสมัยกับสมัยอยุธยาตอนกลาง ทำให้สถานที่แห่งนี้มีคุณค่าทั้งในฐานะแหล่งธรรมชาติ แหล่งเรียนรู้ถ้ำหินปูน แหล่งศิลปกรรม และพื้นที่ศรัทธาของชุมชนพนมวังก์

 

เขานางชีตั้งอยู่ในภูมิประเทศของตำบลพนมวังก์ ซึ่งเป็นพื้นที่ชนบทของอำเภอควนขนุนที่มีทั้งชุมชน วัด สวนยางพารา สวนผลไม้ พื้นที่เกษตร และภูเขาหินปูนขนาดย่อม ภาพรวมของสถานที่จึงต่างจากแหล่งท่องเที่ยวขนาดใหญ่ เพราะผู้มาเยือนจะได้สัมผัสความเงียบของพื้นที่ภูเขา บรรยากาศเย็นภายในถ้ำ และร่องรอยศิลปกรรมที่ซ่อนอยู่ในภูมิประเทศธรรมชาติ ถ้ำเขานางชีจึงเหมาะกับผู้ที่ต้องการเที่ยวแบบมีสาระ ชมธรรมชาติพร้อมเรียนรู้เรื่องราวทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของพัทลุง

 

ถ้ำเขานางชีในบริบทท้องถิ่นเป็นสถานที่ที่มีความสงบและร่มรื่น ข้างในถ้ำมีค้างคาวจำนวนมาก จึงควรเข้าชมด้วยความระมัดระวัง ใช้เสียงเบา และไม่ส่องไฟรบกวนสัตว์โดยไม่จำเป็น ถ้ำที่มีค้างคาวอาศัยอยู่ถือเป็นระบบนิเวศเฉพาะ ค้างคาวมีบทบาทในธรรมชาติ ทั้งด้านการควบคุมแมลงและการเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อาหารในพื้นที่ป่าเขา การเที่ยวถ้ำจึงควรเป็นการเข้าไปชมอย่างเคารพสภาพแวดล้อมเดิม ไม่ทำเสียงดัง ไม่ใช้แฟลชรุนแรง และไม่รบกวนบริเวณที่สัตว์พักอาศัย

 

ความสำคัญของเขานางชีโดดเด่นมากขึ้นเมื่อพิจารณาข้อมูลของกรมศิลปากร ซึ่งระบุว่าเขานางชีเป็นเขาหินปูนในหมวดหินชัยบุรี เกิดขึ้นในยุคไทรแอสซิก มีอายุราว 210 – 245 ล้านปี ตัวเขาวางตัวในแนวเหนือ–ใต้ มีความยาวประมาณ 980 เมตร กว้างประมาณ 470 เมตร และจุดสูงสุดสูง 136 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง ลักษณะทางธรณีวิทยานี้ทำให้เขานางชีไม่ใช่เพียงภูเขาที่มีถ้ำ แต่เป็นภูมิประเทศหินปูนที่มีอายุยาวนานและมีบทบาทต่อการเกิดโพรงถ้ำ คูหาถ้ำ ผนังหิน และพื้นที่ศิลปกรรมภายในถ้ำ

 

ถ้ำพระเขานางชีตั้งอยู่บริเวณพื้นที่ฝั่งตะวันตกค่อนไปทางใต้ของเขานางชี มีลักษณะเป็นถ้ำหินปูน ภายในถ้ำประกอบด้วยคูหาถ้ำ 2 คูหาที่มีทางเชื่อมต่อกัน คูหาแรกมีปากถ้ำอยู่ทางด้านทิศตะวันออกเฉียงใต้ ปากถ้ำกว้างประมาณ 6 เมตร สูงประมาณ 10 เมตร และมีความลึกถึงก้นถ้ำประมาณ 43 เมตร ส่วนคูหาที่สองมีปากถ้ำอยู่ทางด้านทิศตะวันตก ปากถ้ำกว้างประมาณ 3 เมตร สูงประมาณ 5 เมตร และมีความลึกถึงจุดเชื่อมต่อภายในถ้ำประมาณ 10 เมตร โครงสร้างลักษณะนี้ทำให้ถ้ำมีมิติของพื้นที่ที่น่าสนใจ ทั้งด้านภูมิประเทศและด้านการใช้พื้นที่ในอดีต

 

ภายในถ้ำพระเขานางชีพบภาพจิตรกรรมบนผนังจำนวน 10 จุด เขียนด้วยสีแดงและสีเหลือง พร้อมตัดเส้นด้วยสีดำ คิดเป็นพื้นที่รวมประมาณ 24.065 ตารางเมตร ภาพเหล่านี้เล่าเรื่องราวเกี่ยวกับอดีตพุทธเจ้าและพระไสยาสน์ และแสดงอิทธิพลของศิลปะพม่าสมัยอังวะตอนปลายที่ร่วมสมัยกับอยุธยาตอนกลาง ลักษณะดังกล่าวทำให้ถ้ำเขานางชีเป็นแหล่งศิลปกรรมที่มีความสำคัญสูงของพัทลุง เพราะสะท้อนการรับและแลกเปลี่ยนอิทธิพลทางศิลปวัฒนธรรมในคาบสมุทรภาคใต้ผ่านพื้นที่ถ้ำและศาสนสถาน

 

นอกจากจิตรกรรมแล้ว ผนังถ้ำพระเขานางชียังพบจารึกอักษรไทย ภาษาไทย สมัยอยุธยา โดยมีข้อความสำคัญ เช่น คำว่า “โนกรรม” ซึ่งสันนิษฐานว่าย่อมาจากคำว่า “มโนกรรม” อันเกี่ยวข้องกับหลักธรรมในกุศลกรรมบถ และข้อความว่า “พระพุทธเจ้าห่อนรู้ผู้ชำนะมาร” ร่องรอยจารึกเหล่านี้ช่วยเพิ่มมิติทางประวัติศาสตร์ให้กับถ้ำ เพราะไม่ได้มีเพียงภาพเขียน แต่ยังมีข้อความบนผนังถ้ำที่สะท้อนความคิด ความเชื่อ และการใช้ภาษาในอดีต

 

เขานางชีได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนและกำหนดเขตที่ดินโบราณสถานโดยกรมศิลปากรในปี พ.ศ. 2564 มีพื้นที่โบราณสถาน 154 ไร่ 14.98 ตารางวา การขึ้นทะเบียนนี้ทำให้ถ้ำเขานางชีและพื้นที่เขานางชีมีสถานะเป็นโบราณสถานของชาติ นักท่องเที่ยวจึงควรให้ความสำคัญกับการอนุรักษ์อย่างจริงจัง ไม่แตะต้องภาพจิตรกรรม ไม่ขีดเขียนผนังถ้ำ ไม่ใช้แฟลชใกล้ภาพเขียน ไม่สัมผัสจารึก และไม่ทำกิจกรรมใด ๆ ที่อาจกระทบต่อสภาพแวดล้อมของโบราณสถาน

 

ตำนานท้องถิ่นของเขานางชียังช่วยให้พื้นที่แห่งนี้มีเสน่ห์ทางวัฒนธรรมมากขึ้น เรื่องเล่าเล่าถึงนางชีซึ่งเป็นคนธรรพ์ที่อาศัยอยู่ในถ้ำ ทำหน้าที่ดูแลมนุษย์และทอผ้ารอถวายพระศรีอาริย์ ในคืนวันขึ้นและแรม 15 ค่ำ ชาวบ้านเชื่อว่าเคยได้ยินเสียงคล้ายคนทอผ้าลอยมาจากถ้ำ ตำนานยังเล่าถึงเด็กเลี้ยงวัวที่ได้รับอาหารจากนางชี ก่อนที่นางชีจะปิดประตูถ้ำและไม่ออกมาอีกหลังเกิดเหตุไม่เหมาะสมกับถาดทองเหลือง เรื่องเล่านี้สะท้อนความผูกพันของชุมชนกับถ้ำ ภูเขา และความเชื่อพื้นถิ่นที่สืบต่อกันมา

 

การเที่ยวถ้ำเขานางชีจึงควรทำความเข้าใจว่าสถานที่แห่งนี้มีหลายมิติพร้อมกัน ได้แก่ มิติธรรมชาติของถ้ำหินปูน มิติระบบนิเวศของค้างคาว มิติศิลปกรรมจากภาพจิตรกรรมและจารึก มิติประวัติศาสตร์จากการขึ้นทะเบียนโบราณสถาน และมิติความเชื่อจากตำนานท้องถิ่น หากมองครบทุกด้าน นักท่องเที่ยวจะเข้าใจว่าถ้ำเขานางชีไม่ใช่เพียงถ้ำที่มีความเย็นสบาย แต่เป็นพื้นที่สำคัญที่รวบรวมธรรมชาติ ศิลปะ ศาสนา และความทรงจำของชุมชนไว้ในภูเขาลูกเดียวกัน

 

เมื่อเข้าชมพื้นที่ถ้ำ ควรแต่งกายสุภาพและเตรียมตัวให้เหมาะสมกับการเดินในพื้นที่ธรรมชาติ รองเท้าที่ใช้ควรเป็นรองเท้าพื้นยางหรือรองเท้าที่เกาะพื้นได้ดี เพราะพื้นถ้ำบางช่วงอาจชื้น ลื่น หรือมีหินไม่เรียบ ควรพกไฟฉายหรือเตรียมโทรศัพท์ที่มีแบตเตอรี่เพียงพอ แต่ควรใช้ไฟอย่างพอดี ไม่ส่องเข้าหาฝูงค้างคาวโดยตรง ไม่ส่องจ่อภาพจิตรกรรม และไม่เข้าไปในจุดที่ไม่มีทางเดินชัดเจน

 

ผู้ที่เดินทางมากับเด็กควรดูแลอย่างใกล้ชิด ไม่ให้เด็กวิ่งในถ้ำ ปีนหิน หรือสัมผัสผนังถ้ำ ส่วนผู้สูงอายุหรือผู้ที่เดินไม่สะดวกควรเลือกชมเฉพาะพื้นที่ที่เข้าถึงง่ายและมีแสงเพียงพอ หากพบว่าพื้นลื่น มืด หรือทางเดินไม่ชัดเจน ควรหยุดและย้อนกลับ ไม่ควรฝืนเข้าไปในจุดที่เสี่ยง เพราะถ้ำธรรมชาติมีสภาพพื้นที่ต่างจากสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไปและอาจเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล

 

กิจกรรมที่เหมาะกับถ้ำเขานางชี ได้แก่ เดินชมพื้นที่ถ้ำอย่างระมัดระวัง ชมบรรยากาศร่มรื่นของเขานางชี ศึกษาภาพจิตรกรรมและจารึกจากระยะที่เหมาะสม เรียนรู้ตำนานท้องถิ่น สังเกตระบบนิเวศค้างคาวโดยไม่รบกวน ถ่ายภาพบรรยากาศโดยไม่ใช้แฟลชใกล้ภาพเขียน และจัดเส้นทางเที่ยวร่วมกับสถานที่ใกล้เคียงในอำเภอควนขนุน เช่น วัดเขาอ้อ หลาดใต้โหนด ตลาดควนขนุน วัดเขียนบางแก้ว ทะเลน้อย และภูเขาอกทะลุ

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการเที่ยวถ้ำเขานางชีคือช่วงกลางวัน โดยเฉพาะช่วงเช้าถึงบ่าย เพราะมีแสงภายนอกเพียงพอสำหรับการเดินทางและสังเกตพื้นที่ปากถ้ำ ไม่ควรเข้าไปในถ้ำช่วงเย็นมากหรือหลังฝนตกหนัก เนื่องจากพื้นหินอาจลื่น ความชื้นสูง และการมองเห็นลดลง หากมีป้ายห้ามเข้า ประตูปิด หรือพื้นที่บางส่วนอยู่ระหว่างการดูแล ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของผู้ดูแลพื้นที่และหลีกเลี่ยงการฝืนเข้าไปในจุดที่ปิด

 

การเดินทาง ไปถ้ำเขานางชีสามารถเดินทางด้วยรถยนต์เข้าสู่ตำบลพนมวังก์ อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง โดยตั้งจุดหมายไปยังหมู่ที่ 4 บ้านทุ่งข่า ตำบลพนมวังก์ หากใช้ระบบนำทางควรค้นหาด้วยชื่อ “เขานางชี พนมวังก์ ควนขนุน พัทลุง” หรือ “ถ้ำเขานางชี พัทลุง” และใช้องค์การบริหารส่วนตำบลพนมวังก์เป็นจุดอ้างอิงสำรองก่อนสอบถามเส้นทางย่อยจากคนในพื้นที่ รถยนต์สามารถเข้าถึงพื้นที่ได้สะดวกตามข้อมูลการเดินทางที่ระบุไว้

 

เมื่อเข้าสู่พื้นที่ชุมชนบ้านทุ่งข่า ควรขับรถด้วยความระมัดระวัง ไม่จอดกีดขวางทางสัญจร บ้านเรือน สวน หรือพื้นที่เกษตรของชาวบ้าน และควรใช้เสียงอย่างเหมาะสม เพราะถ้ำเขานางชีเป็นทั้งแหล่งธรรมชาติและโบราณสถานที่อยู่ในพื้นที่ชุมชน การท่องเที่ยวด้วยมารยาทที่ดีจะช่วยให้คนในพื้นที่ยังคงดูแลและเปิดพื้นที่ให้ผู้มาเยือนได้อย่างยั่งยืน

 

สำหรับการจัดทริป ถ้ำเขานางชีเหมาะกับการเที่ยวร่วมกับแหล่งประวัติศาสตร์และชุมชนในอำเภอควนขนุน วัดเขาอ้อเป็นจุดสำคัญที่มีชื่อเสียงด้านประวัติศาสตร์ ความเชื่อ และภูมิปัญญาโบราณของภาคใต้ ส่วนหลาดใต้โหนดเหมาะกับผู้ที่ต้องการสัมผัสอาหารพื้นบ้าน สินค้าชุมชน และบรรยากาศตลาดสีเขียว หากมีเวลาเพิ่มสามารถต่อไปยังตลาดควนขนุน วัดเขียนบางแก้ว ทะเลน้อย หรือภูเขาอกทะลุ เพื่อให้ทริปมีทั้งถ้ำ โบราณสถาน วัฒนธรรม ชุมชน และธรรมชาติครบในเส้นทางเดียว

 

โดยสรุป ถ้ำเขานางชีเป็นสถานที่ที่มีคุณค่ามากกว่าถ้ำท่องเที่ยวทั่วไป เพราะมีทั้งความสงบ ร่มรื่น อากาศเย็น ค้างคาวจำนวนมาก ภูเขาหินปูนอายุยาวนาน ภาพจิตรกรรมศิลปะพม่าสมัยอังวะ จารึกภาษาไทยสมัยอยุธยา ตำนานท้องถิ่น และสถานะโบราณสถานของชาติ เหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่ต้องการเที่ยวพัทลุงอย่างลึกซึ้งและเคารพพื้นที่ หากเตรียมตัวให้พร้อม เที่ยวในช่วงกลางวัน เดินอย่างระมัดระวัง และช่วยกันรักษาความสะอาด ถ้ำเขานางชีจะเป็นหนึ่งในแหล่งเรียนรู้ธรรมชาติและศิลปวัฒนธรรมที่สำคัญของอำเภอควนขนุนได้อย่างน่าจดจำ

 

 

ตอบ: ถ้ำเขานางชีอยู่ที่หมู่ที่ 4 บ้านทุ่งข่า ตำบลพนมวังก์ อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง

 

ตอบ: เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: จุดเด่นคือเป็นถ้ำหินปูนที่สงบ ร่มรื่น เย็นสบาย มีค้างคาวจำนวนมาก และมีภาพจิตรกรรมโบราณกับจารึกสมัยอยุธยาภายในถ้ำพระเขานางชี

 

ตอบ: เขานางชีเป็นโบราณสถานที่กรมศิลปากรขึ้นทะเบียนและกำหนดเขตที่ดินโบราณสถาน พื้นที่ 154 ไร่ 14.98 ตารางวา

 

ตอบ: ภายในถ้ำพระเขานางชีมีคูหาถ้ำ 2 คูหา ภาพจิตรกรรมบนผนัง 10 จุด จารึกอักษรไทยสมัยอยุธยา และระบบนิเวศถ้ำที่มีค้างคาวอาศัยอยู่

 

ตอบ: ควรเตรียมรองเท้ากันลื่น ไฟฉาย โทรศัพท์ที่มีแบตเตอรี่เพียงพอ น้ำดื่ม และแต่งกายสุภาพเหมาะกับพื้นที่ถ้ำและโบราณสถาน

 

ตอบ: ไม่ควรรบกวนค้างคาว ไม่แตะภาพจิตรกรรม ไม่ใช้แฟลชใกล้ภาพเขียน ไม่ขีดเขียนผนังถ้ำ ไม่ทิ้งขยะ และควรเดินเฉพาะพื้นที่ที่เปิดให้เข้าชมอย่างปลอดภัย

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดเขาอ้อ หลาดใต้โหนด ตลาดควนขนุน วัดเขียนบางแก้ว ทะเลน้อย และภูเขาอกทะลุได้