บ้านปะเสยะวอ

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 06.00 – 18.00 น.

 

บ้านปะเสยะวอ จังหวัดปัตตานี เป็นหมู่บ้านชายฝั่งในตำบลปะเสยะวอ อำเภอสายบุรี ที่มีชื่อเสียงด้านการต่อเรือกอและ เรือประมงพื้นบ้านหัวแหลมท้ายแหลมซึ่งตกแต่งด้วยสีสันและลวดลายงดงาม บ้านปะเสยะวอยังเป็นแหล่งทำเรือกอและจำลอง งานช่างไม้พื้นบ้าน งานวาดลายเรือ และแหล่งผลิตน้ำบูดูรสเลื่องชื่อของสายบุรี เหมาะสำหรับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ชุมชน และภูมิปัญญาท้องถิ่นของชายแดนใต้

 

บ้านปะเสยะวอ ตั้งอยู่ในตำบลปะเสยะวอ อำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี เป็นหมู่บ้านชายฝั่งที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวสูงมาก เพราะเป็นหนึ่งในแหล่งสำคัญของงานต่อเรือกอและ ซึ่งเป็นเรือประมงพื้นบ้านของชาวปัตตานีและนราธิวาส เรือชนิดนี้มีรูปทรงโดดเด่น หัวเรือและท้ายเรือเรียวยาว สีสันสดใส และประดับด้วยลวดลายที่แสดงความประณีตของช่างพื้นบ้าน ความสำคัญของบ้านปะเสยะวอจึงไม่ได้อยู่เพียงการเป็นจุดแวะชมเรือสวยงาม แต่เป็นพื้นที่ที่ยังสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างทะเล วิถีประมง ศิลปะไทย ศิลปะมลายูมุสลิม และภูมิปัญญาของชุมชนชายฝั่งภาคใต้

 

บ้านปะเสยะวอเป็นหมู่บ้านที่คนจำนวนมากรู้จักในฐานะหมู่บ้านทำเรือกอและ หากต้องการเห็นความงามของเรือกอและในบริบทของชุมชนจริง ที่นี่เป็นหนึ่งในจุดที่ควรเดินทางมาเยือน เพราะเรือกอและของชาวบ้านปะเสยะวอมีทั้งเรือขนาดใหญ่ที่ใช้เป็นเรือประมงจริง และเรือขนาดเล็กที่ทำขึ้นเป็นเรือจำลองหรือของที่ระลึก งานเรือทั้งสองแบบมีความสำคัญต่างกัน เรือประมงลำใหญ่คือเครื่องมือทำมาหากินของคนชายทะเล ส่วนเรือจำลองคือการถ่ายทอดภูมิปัญญาช่างเรือให้เข้ากับเศรษฐกิจชุมชนและการท่องเที่ยวร่วมสมัย

 

เสน่ห์สำคัญของบ้านปะเสยะวออยู่ที่การผสมผสานศิลปะบนลำเรือ เรือกอและไม่ได้เป็นเพียงพาหนะออกทะเล แต่เป็นงานศิลป์ลอยน้ำที่ใช้ทักษะทั้งด้านโครงสร้างเรือ งานช่างไม้ งานแกะสลัก การคำนวณสัดส่วน และการวาดลวดลาย ลายบนเรือมักผสมผสานกลิ่นอายศิลปะไทยกับศิลปะมลายูมุสลิมอย่างกลมกลืน ทำให้เรือกอและของปะเสยะวอมีทั้งความแข็งแรงในเชิงประโยชน์ใช้สอยและความงามในเชิงวัฒนธรรม

 

ลักษณะของเรือกอและที่ผู้มาเยือนควรสังเกตคือรูปทรงหัวแหลมท้ายแหลม โครงเรือเรียวแต่มั่นคง สีสันสดใส และลวดลายละเอียดตามส่วนต่าง ๆ ของเรือ ภาพของเรือกอและที่จอดอยู่ริมชายฝั่งหรือริมแม่น้ำสายบุรีจึงเป็นภาพที่บอกเล่าความเป็นปัตตานีได้ชัดเจน โดยเฉพาะในพื้นที่ชายฝั่งที่ชาวบ้านยังมีวิถีชีวิตผูกกับทะเล การประมง การแปรรูปอาหารทะเล และความเชื่อที่เกี่ยวข้องกับการออกเรือ

 

ช่างเรือของบ้านปะเสยะวอมีบทบาทสำคัญในการรักษาภูมิปัญญานี้ไว้ นายอับดุลเลาะห์ บูละ เป็นหนึ่งในบุคคลที่ถูกกล่าวถึงในฐานะประธานกลุ่มแหล่งเรียนรู้เรือกอและ และเป็นผู้สืบทอดงานต่อเรือจากบรรพบุรุษ เรื่องเล่าจากช่างพื้นบ้านสะท้อนว่างานต่อเรือไม่ได้เรียนรู้ได้ในเวลาอันสั้น แต่ต้องอาศัยประสบการณ์ การสังเกต การลงมือทำ และความเข้าใจวัสดุอย่างลึกซึ้ง ตั้งแต่การเลือกไม้ การวางโครงสร้าง การคุมรูปทรงเรือ ไปจนถึงการตกแต่งลวดลายให้สมบูรณ์

 

วัสดุที่ใช้ในการทำเรือมีความสำคัญมาก เรือใช้งานจริงต้องการไม้ที่แข็งแรง ทนทาน และเหมาะกับการใช้งานในทะเล ช่างเรือในพื้นที่กล่าวถึงไม้ตะเคียนว่าเป็นไม้ที่ใช้ทำเรือเพราะมีความแข็งแรงและทนทาน ส่วนเรือกอและจำลองใช้วัสดุที่เหมาะกับงานขนาดเล็กและงานตกแต่ง การทำเรือจำลองจึงไม่ใช่การย่อส่วนอย่างหยาบ ๆ แต่เป็นงานช่างที่ต้องรักษาสัดส่วน ลวดลาย และจิตวิญญาณของเรือกอและจริงเอาไว้ในขนาดที่เล็กลง

 

กระบวนการทำเรือกอและและเรือหางตัดมีรายละเอียดต่างกัน เรือกอและแบบดั้งเดิมมีหัวเรือและท้ายเรือเรียวยาว ส่วนเรือหางตัดเกิดจากการปรับรูปแบบให้ใช้ประโยชน์ได้เหมาะสมขึ้น โดยท้ายเรือเป็นแบบตัดเพื่อให้บรรทุกของได้มากกว่า ช่างพื้นบ้านในปะเสยะวอเล่าว่าเรือหางตัดมีจุดเริ่มต้นจากพื้นที่ตำบลปะเสยะวอ และการทำเรือหางตัดหนึ่งลำใช้เวลานานหลายเดือน เพราะต้องมีทั้งงานโครงสร้าง งานไม้ และงานวาดลวดลายประกอบกัน

 

การทำเรือไม่ได้เป็นเพียงงานช่าง แต่ยังสัมพันธ์กับความเชื่อและพิธีกรรมในชุมชนมุสลิมท้องถิ่น หลังจากทำเรือเสร็จมีการละหมาดเพื่อความเป็นสิริมงคล และมีการร่วมแรงของคนในหมู่บ้านในการลากเรือลงน้ำ ภาพเช่นนี้แสดงให้เห็นว่าเรือหนึ่งลำไม่ได้เกิดจากช่างคนเดียวเท่านั้น แต่เกี่ยวข้องกับครอบครัว เครือญาติ เพื่อนบ้าน และชุมชนโดยรอบ งานต่อเรือกอและจึงเป็นทั้งอาชีพ ศิลปะ และความร่วมมือทางสังคม

 

บ้านปะเสยะวอยังเป็นพื้นที่ที่เหมาะกับการเรียนรู้เรื่องการถ่ายทอดภูมิปัญญาระหว่างรุ่น ช่างเรือหลายคนเริ่มเรียนรู้จากบรรพบุรุษตั้งแต่วัยเด็ก เห็นพ่อ ปู่ หรือตา ทำเรืออยู่ในชีวิตประจำวัน แล้วค่อย ๆ ซึมซับรายละเอียดของงานโดยไม่จำเป็นต้องเริ่มจากตำรา การถ่ายทอดเช่นนี้ทำให้ภูมิปัญญามีชีวิต เพราะความรู้ไม่ได้อยู่เฉพาะในคำอธิบาย แต่ฝังอยู่ในมือ สายตา ประสบการณ์ และการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าของช่างแต่ละคน

 

นอกจากเรือกอและแล้ว บ้านปะเสยะวอยังมีชื่อเสียงด้านน้ำบูดู ซึ่งเป็นเครื่องปรุงพื้นบ้านสำคัญของภาคใต้ โดยเฉพาะในจังหวัดปัตตานีและพื้นที่ชายแดนใต้ น้ำบูดูทำจากปลาหมักกับเกลือ ใช้เวลาในการหมักนานจนเกิดรสเข้มข้น มีกลิ่นและรสเฉพาะตัว นิยมใช้ปรุงข้าวยำ น้ำบูดูทรงเครื่อง หรือเป็นส่วนประกอบของอาหารท้องถิ่นหลายชนิด การที่บ้านปะเสยะวอมีทั้งเรือกอและและน้ำบูดู ทำให้หมู่บ้านนี้สะท้อนวิถีทะเลครบหลายมิติ ทั้งเครื่องมือออกทะเล งานศิลป์บนเรือ และอาหารจากภูมิปัญญาการถนอมปลา

 

ตำบลปะเสยะวอเป็นพื้นที่ชายฝั่งที่มีทั้งวิถีประมง เกษตรกรรม การแปรรูปอาหารทะเล และภูมิปัญญาหัตถกรรมท้องถิ่น ชุมชนมีความหลากหลายทางวัฒนธรรมและมีประวัติการอยู่ร่วมกันของผู้คนหลายกลุ่ม ทั้งมลายูมุสลิม ไทยพุทธ และชุมชนจีนในบริบทของเมืองสายบุรี ด้วยเหตุนี้ การมาเที่ยวบ้านปะเสยะวอจึงควรมองให้เห็นมากกว่าเรือกอและลำหนึ่ง แต่ควรมองให้เห็นระบบชีวิตของตำบล ทั้งแม่น้ำสายบุรี คลองปะเสยะวอ ชายฝั่งทะเล อู่เรือ บ้านช่าง งานแปรรูปอาหาร และชุมชนที่ยังดำรงชีวิตประจำวันอยู่จริง

 

ชื่อปะเสยะวอมีที่มาจากคำมลายูท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับลักษณะภูมิประเทศ มีคำอธิบายว่ามาจากคำว่า “ปะเสปลาฆอ” หมายถึงทรายชนกัน โดยเกี่ยวข้องกับบริเวณที่แม่น้ำสายบุรีและคลองทุ่งเค็จไหลมาบรรจบกัน เกิดเป็นสันทรายจากตะกอนที่น้ำพัดพามา ก่อนที่คำเรียกจะเพี้ยนมาเป็นปะเสยะวอในเวลาต่อมา ที่มาของชื่อนี้ช่วยให้เห็นว่าสถานที่แห่งนี้ผูกพันกับน้ำ ทราย แม่น้ำ และทะเลตั้งแต่ระดับชื่อเรียกของชุมชน

 

บ้านปะเสยะวอ หมู่ 3 เป็นหมู่บ้านหนึ่งในตำบลปะเสยะวอ องค์การบริหารส่วนตำบลปะเสยะวอระบุข้อมูลหมู่บ้านในพื้นที่ตำบลหลายหมู่บ้าน เช่น บ้านปาตาบาระ บ้านบน บ้านปะเสยะวอ บ้านทุ่งเค็จ บ้านบาเลาะ บ้านจ่ากอง และบ้านลุ่ม การรู้ตำแหน่งบ้านปะเสยะวอในโครงสร้างตำบลช่วยให้ผู้เดินทางวางแผนได้ดีขึ้น เพราะพื้นที่นี้ไม่ได้เป็นแหล่งท่องเที่ยวโดดเดี่ยว แต่เป็นส่วนหนึ่งของชุมชนชายฝั่งที่มีหมู่บ้านหลายแห่งเชื่อมโยงกันผ่านถนน ชายทะเล คลอง และวิถีประมง

 

สำหรับผู้ที่สนใจท่องเที่ยวเชิงช่างฝีมือ บ้านปะเสยะวอมีจุดเด่นที่แตกต่างจากพิพิธภัณฑ์ทั่วไป เพราะงานเรือกอและยังสัมพันธ์กับคนทำจริงและพื้นที่จริง ผู้มาเยือนได้เห็นว่าลวดลายหนึ่งลายบนเรือไม่ได้เกิดขึ้นเพื่อความสวยงามเท่านั้น แต่เป็นภาษาทางศิลปะของชุมชน ลายที่เขียนบนเรือสะท้อนความคิดสร้างสรรค์ ความเชื่อ รสนิยม และการดัดแปลงศิลปะหลายวัฒนธรรมให้เหมาะกับวัตถุที่ใช้งานจริงในทะเล

 

เรือกอและจำลองเป็นอีกสิ่งที่ช่วยให้ภูมิปัญญานี้เดินทางออกจากชุมชนไปสู่ผู้คนภายนอก เรือจำลองสามารถใช้เป็นของที่ระลึก ของตกแต่ง หรือสื่อการเรียนรู้เรื่องวัฒนธรรมปัตตานีได้ดี เพราะมีรูปทรงและลวดลายที่ชัดเจน แม้จะมีขนาดเล็กกว่าเรือจริง แต่ถ้าทำโดยช่างฝีมือก็ยังคงเอกลักษณ์สำคัญของเรือกอและไว้ครบถ้วน ทั้งหัวเรือ ท้ายเรือ เส้นโค้งของลำเรือ สีสัน และลายละเอียดบนตัวเรือ

 

บ้านปะเสยะวอยังเหมาะกับผู้ที่ต้องการศึกษาเศรษฐกิจฐานวัฒนธรรม เพราะงานเรือกอและ งานเรือจำลอง น้ำบูดู ปลาแปรรูป และงานหัตถกรรมในตำบลสามารถต่อยอดเป็นรายได้ของชุมชนได้ การท่องเที่ยวที่ดีในพื้นที่นี้จึงควรเป็นการท่องเที่ยวที่สนับสนุนคนท้องถิ่น เช่น ซื้อของที่ระลึกจากช่าง ชิมอาหารพื้นบ้าน อุดหนุนผลิตภัณฑ์ชุมชน และให้ความเคารพต่อวิถีชีวิตของผู้คนในหมู่บ้าน

 

ในการเที่ยวชมบ้านปะเสยะวอ ผู้มาเยือนควรไปในช่วงกลางวัน แต่งกายสุภาพ และติดต่อสอบถามล่วงหน้าหากต้องการเข้าชมงานช่างหรือศึกษาดูงานเป็นกลุ่ม เพราะบ้านปะเสยะวอเป็นชุมชนอยู่อาศัยจริง ไม่ใช่สถานที่ท่องเที่ยวที่มีเจ้าหน้าที่ประจำรอต้อนรับตลอดเวลา การไปอย่างสุภาพจะช่วยให้การเยี่ยมชมเป็นไปด้วยความเรียบร้อย และทำให้ผู้มาเยือนได้เห็นเสน่ห์ของชุมชนอย่างเป็นธรรมชาติ

 

การเดินทาง จากตัวเมืองปัตตานีสามารถใช้ทางหลวงหมายเลข 42 ไปยังอำเภอสายบุรี ระยะทางประมาณ 50 กม. แล้วต่อด้วยทางหลวงหมายเลข 4157 สายบุรี-ปะนาเระ อีกราว 2 กม. จะมีทางแยกเข้าสู่หมู่บ้านปะเสยะวอ อีกเส้นทางหนึ่งคือใช้เส้นทางเดียวกับการเดินทางไปหาดแฆแฆ แล้วเดินทางต่อไปตามถนนเลียบชายทะเลจนถึงบ้านปะเสยะวอ เส้นทางนี้เหมาะกับการจัดโปรแกรมเที่ยวชายฝั่ง โดยเชื่อมบ้านปะเสยะวอกับหาดวาสุกรี หาดราชรักษ์ และหาดแฆแฆได้ในวันเดียว

 

สถานที่ท่องเที่ยวใกล้บ้านปะเสยะวอมีหลายแห่งที่ช่วยให้การเดินทางสมบูรณ์ขึ้น หาดวาสุกรีในเขตตะลุบันเป็นชายหาดพักผ่อนของคนสายบุรี มีบรรยากาศร่มรื่นและเงียบสงบ วังเก่าสายบุรีหรือวังพระยาพิพิธภักดีเป็นสถานที่สำคัญในเมืองสายบุรีที่สะท้อนประวัติศาสตร์ท้องถิ่น หาดราชรักษ์และหาดแฆแฆเป็นพื้นที่ชายฝั่งของอำเภอปะนาเระที่มีหาดทราย โขดหิน และจุดชมวิว ส่วนมัสยิดกรือเซะและศาลเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวเป็นแหล่งประวัติศาสตร์และศรัทธาที่สามารถเชื่อมต่อเมื่อเดินทางกลับเข้าสู่ตัวเมืองปัตตานี

 

บ้านปะเสยะวอจึงเหมาะกับนักท่องเที่ยวที่ต้องการเรียนรู้ปัตตานีในมุมลึก ไม่ใช่เพียงแวะชมสถานที่ดังแบบรวดเร็ว แต่เป็นการเดินทางเข้าไปสัมผัสชุมชนชายฝั่งที่ยังรักษาภูมิปัญญาไว้ผ่านงานเรือ อาหาร และการใช้ชีวิตประจำวัน ภาพของช่างเรือที่ทำงานด้วยมือ ภาพเรือกอและสีสันสดใส และกลิ่นรสของน้ำบูดูจากตำบลปะเสยะวอ ล้วนทำให้หมู่บ้านนี้เป็นพื้นที่ที่บอกเล่าอัตลักษณ์ของปัตตานีได้อย่างครบถ้วน

 

โดยสรุป บ้านปะเสยะวอเป็นหมู่บ้านช่างศิลป์ของอำเภอสายบุรี เป็นแหล่งต่อเรือกอและที่มีชื่อเสียง เป็นพื้นที่ผลิตเรือจำลองและน้ำบูดู และเป็นชุมชนชายฝั่งที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างคนกับทะเลอย่างลึกซึ้ง ผู้ที่ต้องการเที่ยวปัตตานีเชิงวัฒนธรรมควรจัดบ้านปะเสยะวอไว้ในเส้นทาง เพราะที่นี่มีทั้งเรื่องเล่า งานฝีมือ อาหารพื้นถิ่น วิถีประมง และเส้นทางชายทะเลที่เชื่อมต่อกับแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียงได้อย่างลงตัว

 

 

ตอบ: บ้านปะเสยะวออยู่ที่หมู่ 3 ตำบลปะเสยะวอ อำเภอสายบุรี จังหวัดปัตตานี เป็นหมู่บ้านชายฝั่งที่มีชื่อเสียงด้านการต่อเรือกอและและการทำน้ำบูดู

 

ตอบ: บ้านปะเสยะวอมีชื่อเสียงเรื่องการต่อเรือกอและ เรือกอและจำลอง งานวาดลายเรือ และน้ำบูดูรสดีของสายบุรี

 

ตอบ: เรือกอและมีลักษณะหัวแหลมท้ายแหลม สีสันสดใส และตกแต่งด้วยลวดลายละเอียดที่ผสมผสานศิลปะไทยกับศิลปะมลายูมุสลิมอย่างกลมกลืน

 

ตอบ: พื้นที่หมู่บ้านเปิดให้เดินทางเข้าไปได้ทุกวันในช่วงกลางวัน หากต้องการชมงานช่างหรือศึกษาดูงานเป็นกลุ่มควรติดต่อสอบถามล่วงหน้า

 

ตอบ: เหมาะกับการเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ชุมชน งานหัตถกรรม วิถีประมง และการเรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นของปัตตานี

 

ตอบ: จากตัวเมืองปัตตานีใช้ทางหลวงหมายเลข 42 ไปอำเภอสายบุรี แล้วต่อทางหลวงหมายเลข 4157 สายบุรี-ปะนาเระ หรือใช้เส้นทางเดียวกับหาดแฆแฆแล้วเดินทางต่อเลียบชายทะเลถึงบ้านปะเสยะวอ

 

ตอบ: สามารถแวะหาดวาสุกรี วังเก่าสายบุรี หาดราชรักษ์ หาดแฆแฆ หาดปะนาเระ มัสยิดกรือเซะ และศาลเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยวได้ตามเวลาการเดินทาง