เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางคราม

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.30 - 16.30 น.

 

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางคราม จังหวัดกระบี่ เป็นผืนป่าที่ราบต่ำสำคัญของภาคใต้ ตั้งอยู่บริเวณบ้านบางเตียว หมู่ที่ 2 ตำบลคลองท่อมเหนือ อำเภอคลองท่อม เป็นพื้นที่อนุรักษ์ที่มีชื่อเสียงจากเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติทีนา โจลิฟฟ์ ป่าทุ่งเตียว สระมรกต สระแก้ว สระน้ำผุด และแหล่งดูนกหายาก โดยเฉพาะนกแต้วแร้วท้องดำ ซึ่งเป็นสัตว์ป่าสงวนและเป็นสัญลักษณ์ของความสำคัญทางนิเวศวิทยาของผืนป่าที่ราบต่ำแห่งนี้

 

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางคราม เป็นหนึ่งในพื้นที่ธรรมชาติที่มีความหมายมากที่สุดของจังหวัดกระบี่ เพราะไม่ได้เป็นเพียงแหล่งท่องเที่ยวที่มีสระน้ำสีเขียวมรกตสวยงามเท่านั้น แต่ยังเป็นผืนป่าที่ราบต่ำซึ่งเหลืออยู่น้อยมากในภาคใต้ของประเทศไทย พื้นที่แห่งนี้ตั้งอยู่ที่บ้านบางเตียว หมู่ที่ 2 ตำบลคลองท่อมเหนือ อำเภอคลองท่อม จังหวัดกระบี่ เป็นพื้นที่ป่าชุ่มชื้น ป่าดิบชื้นที่ราบต่ำ ลำธารน้ำแร่ พุน้ำธรรมชาติ และถิ่นอาศัยของนกป่าหายากจำนวนมาก ผู้ที่เดินทางมาที่นี่จึงไม่ได้มาชมเพียงสระมรกต แต่กำลังเข้าสู่พื้นที่อนุรักษ์ที่มีความสำคัญระดับประเทศทั้งด้านสัตว์ป่า พืชพรรณ และระบบนิเวศป่าที่ราบต่ำ

 

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางครามอยู่ในเส้นทางเดียวกับน้ำตกร้อนคลองท่อม การเดินทางจากตัวเมืองกระบี่ใช้ทางหลวงหมายเลข 4 มุ่งหน้าไปทางอำเภอคลองท่อม ก่อนถึงตลาดคลองท่อมจะมีทางแยกเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 4038 และเส้นทางไปหมู่บ้านบางเตียว ระยะทางจากปากทางเข้าไปประมาณ 17 กม. บริเวณนี้เป็นพื้นที่ที่นักท่องเที่ยวรู้จักจากสระมรกต แต่ในเชิงอนุรักษ์ชื่อที่สำคัญคือป่าที่ราบต่ำเขานอจู้จี้และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางคราม ซึ่งมีเรื่องราวยาวนานกว่าสถานที่เล่นน้ำทั่วไปมาก

 

ผืนป่าเขาประ-บางครามมีความโดดเด่นเพราะเป็นป่าที่ราบต่ำที่ยังคงลักษณะของป่าดิบชื้นภาคใต้อย่างชัดเจน ป่าที่ราบต่ำเป็นระบบนิเวศที่ถูกเปลี่ยนแปลงไปมากในหลายพื้นที่จากการทำเกษตร สวนยางพารา สวนปาล์มน้ำมัน ถนน และการขยายตัวของชุมชน การมีพื้นที่ป่าเช่นนี้เหลืออยู่จึงมีคุณค่ามาก เพราะเป็นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าและนกป่าหลายชนิดที่ต้องพึ่งพาป่าระดับต่ำ ไม่สามารถย้ายไปอยู่ในป่าภูเขาสูงหรือพื้นที่เสื่อมโทรมได้ง่าย

 

ชื่อของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางครามมักถูกกล่าวคู่กับ นกแต้วแร้วท้องดำ นกป่าสีสันสวยงามที่กระโดดหากินอยู่ตามพื้นดิน เป็นนกที่หายากมากและเป็นสัตว์ป่าสงวนของประเทศไทย การพบและการอนุรักษ์นกแต้วแร้วท้องดำในพื้นที่เขานอจู้จี้มีส่วนสำคัญต่อการผลักดันให้เกิดการปกป้องผืนป่าแห่งนี้ นกชนิดนี้จึงไม่ได้เป็นเพียงนกหายากสำหรับนักดูนก แต่เป็นสัญลักษณ์ของการรักษาป่าที่ราบต่ำซึ่งกำลังหายไปจากภูมิทัศน์ภาคใต้

 

นอกจากนกแต้วแร้วท้องดำแล้ว พื้นที่ป่าเขาประ-บางครามยังมีรายงานพบนกมากกว่า 300 ชนิด และมีมากกว่า 100 ชนิดที่เคยพบตามเส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติ เช่น นกเขาเปล้า นกโพระดก นกเขียวคราม นกปรอด นกกินปลี นกปลีกล้วย นกกระเต็นสร้อยคำสีน้ำตาล นกเงือกดำ และนกป่าในกลุ่มอื่น ๆ อีกจำนวนมาก ความหลากหลายของนกทำให้พื้นที่นี้เป็นจุดหมายของนักดูนก นักธรรมชาติวิทยา นักถ่ายภาพสัตว์ป่า และผู้ที่ต้องการเรียนรู้ความสัมพันธ์ระหว่างป่า พื้นดิน น้ำ และสัตว์ป่าอย่างจริงจัง

 

หัวใจของการเรียนรู้ธรรมชาติในพื้นที่นี้คือ เส้นทางเดินศึกษาธรรมชาติทีนา โจลิฟฟ์ หรือเส้นทางทุ่งเตียว เส้นทางนี้ตั้งชื่อตามคุณทีนา โจลิฟฟ์ ชาวอังกฤษผู้ริเริ่มแนวคิดในการอนุรักษ์ป่าดิบชื้นผืนนี้ไม่ให้ถูกทำลาย การตั้งชื่อเส้นทางจึงเป็นทั้งการระลึกถึงผู้มีบทบาทด้านการอนุรักษ์และเป็นอนุสรณ์ของความพยายามในการรักษาป่าที่ราบต่ำของกระบี่ เส้นทางมีระยะทางประมาณ 2.7 กม. ผ่านผืนป่าที่มีความร่มรื่น ลำธาร แอ่งน้ำ พรรณไม้ และจุดสื่อความหมายทางธรรมชาติหลายจุด

 

จุดเริ่มต้นของเส้นทางทีนา โจลิฟฟ์อยู่ก่อนถึงสระมรกตประมาณ 800 เมตร เส้นทางเดินนี้พาผู้มาเยือนผ่านป่าที่ราบต่ำซึ่งยังคงลักษณะป่าดิบชื้นจริง ๆ ตลอดทางมีป้ายสื่อความหมายอธิบายเรื่องพืชพรรณ สัตว์ป่า ระบบนิเวศ ลำธาร และนกหายาก นักท่องเที่ยวสามารถเดินศึกษาได้ด้วยตนเอง แต่ควรเดินอย่างเงียบและช้า เพราะเสน่ห์ของเส้นทางไม่ได้อยู่ที่การไปถึงปลายทางเร็วที่สุด แต่อยู่ที่การสังเกตเสียงนก แสงลอดใบไม้ รากไม้ พื้นดินชุ่มน้ำ และรายละเอียดเล็ก ๆ ของป่าที่มักถูกมองข้าม

 

เส้นทางทุ่งเตียวแสดงให้เห็นว่าป่าดิบชื้นที่ราบต่ำมีความแตกต่างจากป่าภูเขาหรือป่าชายเลนอย่างไร พื้นป่ามีความชื้นสูง มีไม้ยืนต้น ไม้พุ่ม พืชพื้นล่าง เถาวัลย์ เฟิร์น และพืชที่ชอบความชื้นขึ้นอยู่หนาแน่น บางช่วงมีลำธารหรือน้ำซึมผ่าน พื้นดินและใบไม้ผุพังกลายเป็นแหล่งอาหารของแมลง ไส้เดือน สัตว์เล็ก และนกที่หากินบนพื้นดิน ระบบทั้งหมดเชื่อมโยงกันอย่างละเอียด นกแต้วแร้วท้องดำจึงต้องการป่าที่เงียบ ร่ม ชื้น และมีพื้นป่าที่สมบูรณ์ ไม่ใช่เพียงพื้นที่ที่มีต้นไม้ปลูกทดแทนทั่วไป

 

บริเวณที่นักท่องเที่ยวรู้จักมากที่สุดภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าคือ สระมรกต หรือสระน้ำธรรมชาติกลางป่า น้ำในสระมีสีเขียวมรกตถึงเขียวอมฟ้า เปลี่ยนความเข้มของสีตามแสง เวลา และสภาพน้ำ สระมรกตเกิดจากธารน้ำอุ่นและแหล่งน้ำแร่ธรรมชาติในผืนป่าที่ราบต่ำ น้ำมีความใสและอุณหภูมิอุ่นกว่าน้ำธรรมชาติทั่วไป จึงเป็นจุดที่นักท่องเที่ยวนิยมมาเล่นน้ำ พักผ่อน และถ่ายภาพ แต่ต้องใช้พื้นที่ตามกฎของเจ้าหน้าที่ เพราะสระอยู่ภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ไม่ใช่สวนน้ำหรือสถานที่ท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ทั่วไป

 

เส้นทางจากจุดจำหน่ายบัตรไปสระมรกตมี 2 ทางหลัก ทางหนึ่งเป็นทางเดินตรงระยะประมาณ 800 เมตร ใช้เวลาไม่นานและเหมาะกับผู้ที่ต้องการเดินเข้าสระโดยเร็ว อีกทางคือเส้นทางศึกษาธรรมชาติที่ยาวกว่า ผ่านบรรยากาศป่าร่มรื่น ลำธาร และสะพานทางเดินบางช่วง ทั้งสองเส้นทางบรรจบกันที่สระมรกต นักท่องเที่ยวที่มีเวลาและต้องการเข้าใจธรรมชาติของพื้นที่ควรเลือกเดินเส้นทางธรรมชาติอย่างน้อยขาใดขาหนึ่ง เพราะจะได้เห็นความเชื่อมโยงของน้ำ สระ พืช และป่าที่เป็นต้นกำเนิดของความงามในสระมรกต

 

ใกล้สระมรกตยังมี สระแก้ว และ สระน้ำผุด ซึ่งมีลักษณะเป็นแหล่งน้ำธรรมชาติสีฟ้าอมเขียวและน้ำแร่ที่ผุดขึ้นจากใต้ดิน สระน้ำผุดเป็นต้นน้ำสำคัญที่หล่อเลี้ยงระบบน้ำในพื้นที่ มีสีฟ้าครามเด่นชัดและมีฟองอากาศผุดขึ้นเป็นระยะ พื้นที่นี้ไม่ใช่จุดเล่นน้ำ เพราะพื้นสระมีลักษณะเปราะบางและมีข้อจำกัดด้านการอนุรักษ์ สระน้ำผุดยังเป็นพื้นที่ที่สัมพันธ์กับถิ่นอาศัยของนกแต้วแร้วท้องดำ จึงมีการปิดช่วงฤดูผสมพันธุ์ระหว่างเดือนพฤษภาคมถึงตุลาคมเพื่อป้องกันการรบกวนสัตว์ป่า

 

การเที่ยวสระมรกตและเส้นทางทีนา โจลิฟฟ์จึงควรเข้าใจว่าพื้นที่นี้มี 2 บทบาทพร้อมกัน คือเป็นแหล่งพักผ่อนของนักท่องเที่ยว และเป็นพื้นที่อนุรักษ์สัตว์ป่าที่ละเอียดอ่อน ผู้มาเยือนสามารถลงเล่นน้ำได้เฉพาะในสระมรกตและเฉพาะบริเวณที่เจ้าหน้าที่อนุญาต ไม่ควรลงเล่นน้ำในสระแก้ว สระน้ำผุด หรือลำธารต้นน้ำ ไม่ควรใช้สบู่ แชมพู หรือสารเคมีใด ๆ ในแหล่งน้ำ และไม่ควรส่งเสียงดังจนรบกวนสัตว์ป่าและผู้ที่มาเดินศึกษาธรรมชาติ

 

ในด้านการดูนก เขาประ-บางครามเป็นพื้นที่ที่ควรใช้มารยาทสูงกว่าการถ่ายภาพท่องเที่ยวทั่วไป นักดูนกควรใช้กล้องสองตา เดินเงียบ ๆ ไม่เปิดเสียงล่อนก ไม่เดินออกนอกเส้นทาง ไม่เข้าไปในพื้นที่ปิด ไม่ติดตามนกจนรบกวนการหากินหรือทำรัง และไม่เปิดเผยตำแหน่งนกหายากในลักษณะที่เสี่ยงต่อการรบกวน ถ้าต้องการศึกษานกอย่างจริงจังควรติดต่อเจ้าหน้าที่หรือผู้รู้ในพื้นที่ก่อน เพราะบางโซนเป็นพื้นที่อนุรักษ์หลักที่ไม่เหมาะกับการท่องเที่ยวแบบทั่วไป

 

ค่าเข้าชมพื้นที่สระมรกตและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางครามใช้อัตราค่าธรรมเนียมสำหรับพื้นที่ท่องเที่ยวในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า โดยอัตราที่ใช้ในปัจจุบันคือคนไทย ผู้ใหญ่ 20 บาท เด็ก 10 บาท ชาวต่างชาติ ผู้ใหญ่ 200 บาท เด็ก 100 บาท พื้นที่เปิดให้เข้าชมทุกวันเวลา 08.30 - 16.30 น. นักท่องเที่ยวควรเผื่อเวลาเดินเข้าออก เพราะจากจุดจำหน่ายบัตรถึงสระมรกตต้องเดินเท้า และหากเลือกเส้นทางศึกษาธรรมชาติจะใช้เวลานานกว่าทางเดินตรง

 

สิ่งอำนวยความสะดวกบริเวณทางเข้ามีจุดจำหน่ายบัตร ลานจอดรถ ร้านอาหาร ร้านค้า ห้องน้ำ และพื้นที่บริการนักท่องเที่ยว ส่วนภายในเส้นทางควรเตรียมน้ำดื่มและของใช้จำเป็นให้พอดี แต่ไม่ควรนำอาหารเข้าไปกินระหว่างทางเดินในป่าหรือบริเวณใกล้แหล่งน้ำ เพราะอาจทำให้เกิดขยะและดึงดูดสัตว์ป่า บริเวณภายในพื้นที่ท่องเที่ยวไม่ใช่พื้นที่พักค้างคืนหลักสำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป ผู้ที่ต้องการพักควรเลือกที่พักนอกเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าในอำเภอคลองท่อม คลองท่อมเหนือ หรือใกล้น้ำตกร้อนคลองท่อม

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการเที่ยวคือช่วงเช้า เพราะอากาศยังไม่ร้อนมาก แสงในป่าสวย น้ำในสระยังไม่ถูกรบกวนมาก และมีโอกาสได้สัมผัสบรรยากาศเงียบของผืนป่าก่อนนักท่องเที่ยวจำนวนมากจะเข้ามา ช่วงสายถึงบ่ายเหมาะกับการเล่นน้ำ แต่คนอาจมากกว่า โดยเฉพาะวันหยุดยาวและฤดูท่องเที่ยว หากต้องการเดินเส้นทางศึกษาธรรมชาติและถ่ายภาพแบบสงบ ควรไปถึงตั้งแต่เปิดพื้นที่และวางแผนเดินก่อนลงเล่นน้ำ

 

ฤดูกาลที่เหมาะกับการท่องเที่ยวขึ้นอยู่กับเป้าหมายของผู้เดินทาง ช่วงที่ฝนไม่มาก น้ำในสระมักใส สีสวย และเดินทางสะดวก ช่วงฝนตกป่าจะเขียวชุ่มชื้นมากขึ้น แต่เส้นทางอาจลื่นและน้ำอาจมีตะกอนมากกว่าปกติ พื้นที่สระน้ำผุดมีระบบปิดช่วงพฤษภาคมถึงตุลาคมเพื่ออนุรักษ์นกแต้วแร้วท้องดำ นักท่องเที่ยวที่ตั้งใจชมสระน้ำผุดจึงควรเลือกช่วงนอกฤดูปิดและตรวจสอบประกาศของพื้นที่ก่อนเดินทาง

 

การเดินทางจากตัวเมืองกระบี่ใช้ทางหลวงหมายเลข 4 ผ่านแยกที่จะเข้าตัวเมืองกระบี่ลงไปทางจังหวัดตรังประมาณ 32 กม. ก่อนถึงอำเภอคลองท่อมให้เลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงหมายเลข 4038 จากนั้นขับตามป้ายบอกทางไปเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางครามและหมู่บ้านบางเตียวอีกประมาณ 17 กม. เส้นทางโดยรวมเป็นถนนลาดยาง เดินทางได้ด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า รถตู้ หรือเหมารถจากตัวเมืองกระบี่ หากเดินทางด้วยรถสาธารณะควรตรวจสอบรอบรถและการต่อรถท้องถิ่นล่วงหน้า เพราะพื้นที่อยู่ลึกจากถนนหลัก

 

การเที่ยวเขาประ-บางครามสามารถจัดร่วมกับแหล่งธรรมชาติใกล้เคียงได้ดี โดยเฉพาะน้ำตกร้อนคลองท่อม บ่อน้ำพุร้อนเค็มคลองท่อม วัดคลองท่อมและพิพิธภัณฑ์วัดคลองท่อม รวมถึงเส้นทางธรรมชาติในอำเภอคลองท่อม หากออกจากตัวเมืองกระบี่ตั้งแต่เช้า สามารถเที่ยวสระมรกตและเส้นทางทีนา โจลิฟฟ์ก่อน แล้วต่อด้วยน้ำตกร้อนคลองท่อมหรือบ่อน้ำพุร้อนในช่วงบ่ายได้ แต่ไม่ควรจัดโปรแกรมแน่นเกินไป เพราะพื้นที่ป่าต้องใช้เวลาเดินและควรให้เวลาพักเพื่อไม่ทำให้การเที่ยวธรรมชาติกลายเป็นการเดินเร่งรีบ

 

ข้อควรปฏิบัติสำคัญเมื่อมาเที่ยวคือเดินตามเส้นทางที่กำหนด ไม่ปีนข้ามรั้วหรือแผงกั้น ไม่ลงเล่นน้ำในพื้นที่ห้ามลง ไม่เก็บพืช สัตว์ เปลือกไม้ หิน หรือวัตถุธรรมชาติออกจากพื้นที่ ไม่ให้อาหารสัตว์ ไม่เปิดเสียงดัง ไม่ทิ้งขยะ ไม่สูบบุหรี่ในพื้นที่เสี่ยงไฟ และไม่ใช้โดรนหรืออุปกรณ์รบกวนสัตว์ป่าโดยไม่ได้รับอนุญาต พื้นที่นี้เป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า กฎจึงมีความหมายต่อการอยู่รอดของระบบนิเวศมากกว่าสถานที่ท่องเที่ยวทั่วไป

 

โดยสรุป เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาประ-บางคราม กระบี่ เป็นสถานที่ที่ควรมองให้ลึกกว่าสระมรกต เพราะเบื้องหลังน้ำสีเขียวใสคือผืนป่าที่ราบต่ำที่มีคุณค่ามาก เส้นทางทีนา โจลิฟฟ์ช่วยให้ผู้มาเยือนได้เข้าใจระบบนิเวศป่าดิบชื้นที่ราบต่ำ สระมรกตและสระน้ำผุดสะท้อนความพิเศษของน้ำแร่ธรรมชาติ ส่วนเรื่องราวของนกแต้วแร้วท้องดำทำให้เห็นว่าการท่องเที่ยวและการอนุรักษ์ต้องเดินไปด้วยกัน หากมาเที่ยวด้วยความรู้ ความเคารพ และการปฏิบัติตามกฎ พื้นที่แห่งนี้จะเป็นหนึ่งในประสบการณ์ธรรมชาติที่ลึกและมีความหมายที่สุดของจังหวัดกระบี่

 

 

ตอบ: อยู่ที่หมู่บ้านบางเตียว หมู่ที่ 2 ตำบลคลองท่อมเหนือ อำเภอคลองท่อม จังหวัดกระบี่ เป็นพื้นที่เดียวกับแหล่งท่องเที่ยวสระมรกตและเส้นทางศึกษาธรรมชาติทีนา โจลิฟฟ์

 

ตอบ: จุดเด่นคือป่าที่ราบต่ำ เส้นทางศึกษาธรรมชาติทีนา โจลิฟฟ์ สระมรกต สระแก้ว สระน้ำผุด แหล่งดูนก และถิ่นอาศัยของนกแต้วแร้วท้องดำซึ่งเป็นนกหายากมากของประเทศไทย

 

ตอบ: เปิดทุกวัน เวลา 08.30 - 16.30 น.

 

ตอบ: ค่าเข้าชมคนไทย ผู้ใหญ่ 20 บาท เด็ก 10 บาท ชาวต่างชาติ ผู้ใหญ่ 200 บาท เด็ก 100 บาท

 

ตอบ: เส้นทางศึกษาธรรมชาติทีนา โจลิฟฟ์ หรือเส้นทางทุ่งเตียว มีระยะทางประมาณ 2.7 กม. จุดเริ่มต้นอยู่ก่อนถึงสระมรกตประมาณ 800 เมตร และมีป้ายสื่อความหมายตลอดเส้นทาง

 

ตอบ: ลงเล่นน้ำได้เฉพาะบริเวณสระมรกตและตามจุดที่เจ้าหน้าที่อนุญาต ส่วนสระน้ำผุดและพื้นที่ต้นน้ำไม่อนุญาตให้ลงเล่นน้ำเพื่อรักษาระบบนิเวศและความปลอดภัย

 

ตอบ: สระน้ำผุดปิดช่วงพฤษภาคม - ตุลาคม เพื่ออนุรักษ์ถิ่นอาศัยและช่วงผสมพันธุ์ของนกแต้วแร้วท้องดำ ช่วงที่เปิดให้ชมสามารถเดินต่อจากสระมรกตได้ แต่ไม่อนุญาตให้ลงเล่นน้ำ

 

ตอบ: ควรเตรียมรองเท้าที่เดินสะดวก เสื้อผ้าสำหรับเดินป่าและเล่นน้ำ น้ำดื่ม หมวก ยากันยุง ถุงกันน้ำสำหรับอุปกรณ์ และควรปฏิบัติตามกฎของเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ไม่เดินออกนอกเส้นทาง ไม่ให้อาหารสัตว์ และไม่ทิ้งขยะ