ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพร

วันเปิดทำการ: วันจันทร์ – วันศุกร์

เวลาเปิดทำการ: 08.30 – 16.30 น.

 

ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพร เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านการเกษตรและพืชสวนที่สำคัญของจังหวัดชุมพร ตั้งอยู่เลขที่ 70 หมู่ 2 ถนนเพชรเกษม ตำบลวิสัยใต้ อำเภอสวี จังหวัดชุมพร 86130 ริมทางหลวงหมายเลข 41 บนเส้นทางสายหลักระหว่างชุมพร – หลังสวน ห่างจากตัวจังหวัดชุมพรไปทางทิศใต้ประมาณ 30 กม. สถานที่แห่งนี้ไม่ใช่เพียงหน่วยงานราชการด้านงานวิจัย แต่ยังเป็นพื้นที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ด้านการเกษตรที่เหมาะสำหรับเกษตรกร นักเรียน นักศึกษา นักวิชาการ และนักท่องเที่ยวที่ต้องการเรียนรู้เรื่องมะพร้าว กาแฟ โกโก้ สมุนไพร ผักพื้นเมือง กล้วยไม้ พรรณไม้หอม และระบบการทดลองพืชสวนในภาคใต้ตอนบน

 

ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพรเริ่มก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2503 โดยระยะแรกเป็นสถานีกสิกรรมสวี สังกัดกองค้นคว้าทดลอง กรมการกสิกรรม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ต่อมาใน พ.ศ. 2525 ได้ยกระดับเป็นศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพร สังกัดสถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร ภายหลังมีการปรับโครงสร้างสังกัดและใน พ.ศ. 2552 ศูนย์ได้กลับมาสังกัดสถาบันวิจัยพืชสวน กรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์จนถึงปัจจุบัน พื้นที่ของศูนย์มีขนาดประมาณ 1,760 ไร่ ทำให้สามารถรองรับทั้งงานวิจัย งานรวบรวมพันธุกรรมพืช งานผลิตพันธุ์พืช งานถ่ายทอดเทคโนโลยี และงานท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ได้ในพื้นที่เดียว

 

ความน่าสนใจของศูนย์แห่งนี้อยู่ที่บทบาทในฐานะศูนย์กลางความรู้พืชเศรษฐกิจสำคัญของภาคใต้ โดยเฉพาะมะพร้าว กาแฟโรบัสตา และโกโก้ ชุมพรเป็นจังหวัดที่มีความสำคัญด้านเกษตรกรรมและมีสภาพพื้นที่เหมาะกับพืชสวนหลายชนิด การมีศูนย์วิจัยขนาดใหญ่ตั้งอยู่ในอำเภอสวีจึงช่วยให้เกษตรกรและผู้สนใจได้เห็นงานวิจัยจากภาคสนามจริง ไม่ใช่เพียงอ่านข้อมูลจากเอกสาร ผู้มาเยือนสามารถเข้าใจได้ว่าพืชแต่ละชนิดต้องผ่านกระบวนการคัดเลือกพันธุ์ ทดลองปลูก เปรียบเทียบผลผลิต ศึกษาโรคและแมลง ศึกษาการจัดการดินน้ำ และถ่ายทอดองค์ความรู้สู่เกษตรกรอย่างเป็นระบบ

 

มะพร้าวเป็นภาพจำสำคัญของศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพร เพราะที่นี่เป็นแหล่งศึกษาและรวบรวมพันธุ์มะพร้าวทั้งของไทยและต่างประเทศไว้หลายสายพันธุ์ เช่น มะพร้าวพื้นเมืองผลขนาดใหญ่ มะพร้าวต้นเตี้ย มะพร้าวน้ำหอม มะพร้าวผลดก มะพร้าวทะลายร้อย มะพร้าวพวงร้อย และพันธุ์ต่างประเทศที่มีสี รูปทรง และลักษณะเฉพาะแตกต่างกัน แปลงมะพร้าวของศูนย์จึงเหมาะสำหรับการเรียนรู้เรื่องความหลากหลายของพันธุ์มะพร้าว โครงสร้างสวนมะพร้าว การปลูกพืชแซม และการพัฒนาพันธุ์ที่ตอบโจทย์เกษตรกรในพื้นที่จริง

 

ข้อมูลท่องเที่ยวเดิมระบุว่าศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพรเป็นศูนย์ทดลองปลูกมะพร้าวพันธุ์ MAWA ซึ่งเป็นพันธุ์ผสมระหว่างพันธุ์จากแอฟริกากับพันธุ์จากมาเลเซีย จุดนี้เหมาะสำหรับใช้เล่าเรื่องความก้าวหน้าด้านการปรับปรุงพันธุ์มะพร้าว เพราะมะพร้าวไม่ได้มีเพียงพันธุ์พื้นเมืองที่ปลูกสืบทอดกันมา แต่ยังมีการนำพันธุกรรมจากต่างประเทศมาศึกษา เปรียบเทียบ และพัฒนาต่อเพื่อให้เหมาะกับสภาพพื้นที่และความต้องการด้านผลผลิต การเข้าชมแปลงมะพร้าวจึงทำให้ผู้มาเยือนเห็นว่ามะพร้าวหนึ่งต้นมีเบื้องหลังทางวิชาการมากกว่าที่ปรากฏในชีวิตประจำวัน

 

โซน “มหัศจรรย์พันธุ์มะพร้าว” เป็นหนึ่งในพื้นที่เรียนรู้ที่ช่วยให้ผู้ชมเห็นความแตกต่างของมะพร้าวหลากหลายสายพันธุ์ได้อย่างชัดเจน การจัดแสดงในลักษณะแปลงจริงทำให้เข้าใจได้ง่ายกว่าการดูภาพ เพราะผู้ชมสามารถเห็นลำต้น ใบ ทางมะพร้าว รูปทรงผล สีผล ทะลายผล และลักษณะการติดผลจริง พื้นที่นี้เหมาะกับเกษตรกรที่สนใจเลือกพันธุ์มะพร้าว นักเรียนที่เรียนเรื่องพืชเศรษฐกิจ และนักท่องเที่ยวที่อยากเห็นมะพร้าวในมุมวิทยาศาสตร์การเกษตร

 

นอกจากมะพร้าว ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพรยังมีบทบาทโดดเด่นด้านกาแฟโรบัสตา ภาคใต้เป็นแหล่งปลูกกาแฟโรบัสตาที่สำคัญของประเทศ และชุมพรเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่ถูกจดจำในฐานะเมืองกาแฟ ศูนย์แห่งนี้ทำงานด้านการวิจัยและถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับกาแฟโรบัสตา ตั้งแต่พันธุ์ การปลูก การดูแลรักษา การเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต ไปจนถึงการเชื่อมโยงคุณภาพผลผลิตกับมาตรฐานสินค้าเกษตร การเรียนรู้เรื่องกาแฟในศูนย์จึงไม่ใช่เพียงการชิมกาแฟ แต่เป็นการเข้าใจเส้นทางตั้งแต่ต้นกาแฟ ดิน น้ำ แสง การเก็บเกี่ยว การตาก การแปรรูป และการสร้างมูลค่า

 

โกโก้เป็นพืชเศรษฐกิจอีกชนิดที่เกี่ยวข้องกับงานวิจัยของศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพร โดยศูนย์มีบทบาทในงานวิจัยพันธุ์ เทคโนโลยีการผลิต การแปรรูป และการถ่ายทอดความรู้ให้เกษตรกรหลายพื้นที่ โกโก้สามารถปลูกแบบพืชเดี่ยวหรือปลูกร่วมกับพืชอื่น เช่น มะพร้าว ในระบบเกษตรผสมผสาน การมีแปลงและองค์ความรู้ด้านโกโก้ในศูนย์จึงช่วยให้เกษตรกรเห็นทางเลือกในการเพิ่มรายได้และเพิ่มความหลากหลายของสวน การเรียนรู้โกโก้ที่นี่เหมาะกับผู้ที่สนใจห่วงโซ่ตั้งแต่ต้นโกโก้จนถึงช็อกโกแลตและผลิตภัณฑ์แปรรูป

 

พื้นที่ท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ด้านการเกษตรของศูนย์ประกอบด้วยหลายจุดที่ช่วยให้ผู้มาเยือนได้เรียนรู้พืชสวนผ่านประสบการณ์จริง เช่น อาคารแสดงนิทรรศการ สวนพรรณไม้หอมเฉลิมพระเกียรติ ดงกล้วยไม้ ทิวทัศน์ทุ่งกาแฟกับแนวเขาหินปูน มหัศจรรย์พันธุ์มะพร้าว และสวนสมุนไพรกับผักพื้นเมือง จุดเหล่านี้ทำให้ศูนย์ไม่ใช่พื้นที่วิจัยปิดเฉพาะนักวิชาการ แต่เป็นพื้นที่ที่ประชาชนทั่วไปสามารถเข้าถึงความรู้ด้านพืชสวนได้ในรูปแบบที่มองเห็นและเข้าใจง่าย

 

สวนพรรณไม้หอมเฉลิมพระเกียรติเป็นพื้นที่ที่เหมาะกับผู้สนใจพรรณไม้และบรรยากาศธรรมชาติ ภายในพื้นที่ประมาณ 2 ไร่เศษ มีเส้นทางศึกษาธรรมชาติของไม้หอมที่ปลูกเป็นกลุ่มตามสายพันธุ์ เช่น พุด มะลิ ลำดวน มโนราห์ กล้วยหมูสัง บุหงา บัวสวรรค์ กันเกรา และไม้หอมอื่น ๆ กว่า 175 ชนิด เส้นทางนี้ยังเชื่อมต่อไปยังสระบัวและพื้นที่พักผ่อนธรรมชาติใกล้เคียง ทำให้ผู้มาเยือนได้เรียนรู้ทั้งชื่อพืช ลักษณะไม้ กลิ่นดอกไม้ และการใช้พื้นที่สีเขียวเพื่อการเรียนรู้

 

สวนสมุนไพรและแปลงผักพื้นเมืองเป็นอีกจุดที่มีคุณค่า เพราะรวบรวมพืชสมุนไพรและเครื่องเทศกว่า 1,000 ชนิด พร้อมป้ายให้ข้อมูลชื่อพืช ชื่อวิทยาศาสตร์ ชื่ออื่น สรรพคุณ ประโยชน์ และส่วนของพืชที่นำมาใช้ประโยชน์ ภายในแปลงผักพื้นเมืองมีพืชมากกว่า 200 ชนิด หลายชนิดเป็นผักที่เกี่ยวข้องกับสำรับอาหารใต้ เช่น เหลียง เนียง มันปู เล็บรอก และพืชผักพื้นบ้านอื่น ๆ พื้นที่นี้จึงเหมาะกับผู้ที่สนใจทั้งเกษตร สมุนไพร อาหารท้องถิ่น และภูมิปัญญาการใช้พืชในชีวิตประจำวัน

 

ดงกล้วยไม้และแปลงรวบรวมพันธุ์ไม้เฉพาะทางภายในศูนย์ช่วยเพิ่มความหลากหลายให้กับเส้นทางศึกษาธรรมชาติ นักท่องเที่ยวที่สนใจกล้วยไม้พื้นเมืองสามารถใช้พื้นที่นี้เพื่อเรียนรู้ชนิดพืช ความหลากหลายทางชีวภาพ และความสำคัญของการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช การมีพื้นที่แสดงพืชหลายกลุ่มในศูนย์เดียวกันทำให้ผู้มาเยือนได้เห็นภาพใหญ่ของงานอนุรักษ์และงานวิจัยพืชสวน ตั้งแต่พืชเศรษฐกิจขนาดใหญ่ไปจนถึงพืชพื้นเมืองและพืชสมุนไพรที่อาจถูกมองข้าม

 

สภาพพื้นที่ของศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพรมีความสำคัญต่อการศึกษางานเกษตร เพราะพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบน้ำท่วมขัง ดินมีความอุดมสมบูรณ์ค่อนข้างต่ำ ลักษณะเนื้อดินเป็นดินร่วนปนทรายและดินร่วนเหนียวปนทราย การระบายน้ำค่อนข้างเลว ในฤดูฝนระดับน้ำใต้ดินอยู่ใกล้ผิวดิน ส่วนฤดูแล้งดินแน่นแข็งและน้ำซึมผ่านยาก ลักษณะเหล่านี้เป็นโจทย์จริงของการผลิตพืชในพื้นที่ภาคใต้ การที่ศูนย์สามารถดำเนินงานวิจัยและพัฒนาพืชได้ในสภาพพื้นที่เช่นนี้ จึงมีคุณค่าอย่างมากต่อเกษตรกรที่ต้องการนำความรู้ไปใช้กับสวนจริง

 

ระบบน้ำของศูนย์ใช้คลองวิสัยและสระสำรองเป็นแหล่งน้ำหลักสำหรับการเกษตร มีสระน้ำใช้ในฤดูแล้ง และมีระบบสูบน้ำผ่านถังกรองฆ่าเชื้อโรคเพื่อใช้ตามอาคารปฏิบัติการและบ้านพัก รายละเอียดเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าการทำงานของศูนย์วิจัยไม่ได้จำกัดอยู่ที่การปลูกพืช แต่ครอบคลุมการจัดการทรัพยากรพื้นฐานที่สำคัญต่อการผลิตพืชสวน ได้แก่ น้ำ ดิน พันธุ์พืช แปลงทดลอง อาคารปฏิบัติการ และการดูแลพื้นที่ให้เหมาะกับงานวิจัยระยะยาว

 

ด้านหน้าศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพรมีบทบาทเป็นศูนย์ท่องเที่ยวและที่พักริมทางจังหวัดชุมพร ทำให้สถานที่แห่งนี้เหมาะกับการแวะพักระหว่างเดินทางบนถนนสายหลักภาคใต้ ผู้ที่ขับรถผ่านเส้นชุมพร – หลังสวนสามารถแวะพัก ศึกษาแหล่งเกษตร และติดต่อข้อมูลจากหน่วยงานได้ในเวลาราชการ ส่วนผู้ที่ต้องการเข้าศึกษาดูงานเป็นคณะ ควรประสานล่วงหน้ากับศูนย์ เพราะพื้นที่บางส่วนเป็นพื้นที่วิจัย พื้นที่ผลิตพันธุ์พืช หรือพื้นที่ปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ ไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวแบบเดินเข้าชมได้ทุกจุดโดยอิสระ

 

ศูนย์ยังมีสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับการอบรมและการพักค้างคืน โดยมีห้องประชุมรองรับผู้เข้าประชุมประมาณ 50–100 คน พร้อมเครื่องโสตทัศนศึกษา มีบ้านพักรับรองนักท่องเที่ยว 1 หลัง รองรับได้ประมาณ 4–8 คน และมีหอพัก 8 ห้อง แต่ละห้องรองรับได้ประมาณ 4–6 คน พร้อมห้องน้ำในตัว การสำรองที่พักควรติดต่อในวันและเวลาราชการ และควรจองล่วงหน้า 7 วันทำการ ข้อมูลนี้ทำให้ศูนย์เหมาะสำหรับการจัดอบรม เกษตรกรศึกษาดูงาน ค่ายเรียนรู้ และกลุ่มนักศึกษาเกษตรที่ต้องการเรียนรู้จากพื้นที่จริง

 

การเดินทาง ไปศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพรสะดวกมากสำหรับรถยนต์ส่วนตัว จากกรุงเทพฯ ใช้ทางหลวงหมายเลข 4 มุ่งหน้าภาคใต้ เมื่อถึงแยกปฐมพรให้ตรงเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 41 เส้นชุมพร – สุราษฎร์ธานี จากแยกปฐมพรถึงศูนย์มีระยะทางประมาณ 23 กม. ผู้ที่เดินทางด้วยรถไฟสามารถลงที่สถานีรถไฟชุมพรแล้วต่อรถประจำทางประมาณ 23 กม. หรือจะลงที่สถานีรถไฟสวีแล้วเดินทางย้อนกลับไปทางชุมพรประมาณ 14 กม. ส่วนผู้ที่เดินทางด้วยรถโดยสารประจำทางสายกรุงเทพฯ – หลังสวน สามารถลงบริเวณหน้าศูนย์ได้โดยตรง

 

ผู้เข้าชมควรวางแผนให้เหมาะกับลักษณะของสถานที่ เนื่องจากศูนย์เป็นหน่วยงานวิจัยราชการ ไม่ใช่สวนสาธารณะหรือฟาร์มท่องเที่ยวเต็มรูปแบบ การเข้าชมเป็นรายบุคคลสามารถใช้ช่วงเวลาทำการเพื่อสอบถามข้อมูลเบื้องต้น ส่วนการเข้าชมแบบหมู่คณะ การศึกษาดูงาน การขอใช้ห้องประชุม การสำรองที่พัก หรือการขอชมแปลงเฉพาะทางควรประสานเจ้าหน้าที่ก่อนล่วงหน้า การเตรียมตัวเช่นนี้จะช่วยให้ผู้มาเยือนได้ข้อมูลถูกต้อง เข้าชมพื้นที่ที่เหมาะสม และไม่รบกวนงานวิจัยหรือการผลิตพันธุ์พืชของศูนย์

 

ในเชิงการท่องเที่ยว ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพรเหมาะกับการจัดเป็นเส้นทางเรียนรู้ร่วมกับสถานที่สำคัญในอำเภอสวีและพื้นที่ใกล้เคียง เช่น วัดพระบรมธาตุสวี วัดพระธาตุถ้ำขวัญเมือง เขาทะลุ แหล่งเรียนรู้กาแฟในพื้นที่สวี หาดทรายรีสวี และชุมชนท่องเที่ยวชายฝั่งสวี ผู้ที่สนใจเกษตรสามารถเริ่มจากศูนย์เพื่อเข้าใจพืชเศรษฐกิจ แล้วต่อด้วยวัดและชุมชนท้องถิ่นเพื่อเห็นความสัมพันธ์ระหว่างเกษตร วิถีชีวิต ศาสนา และธรรมชาติของอำเภอสวีในวันเดียว

 

โดยสรุป ศูนย์วิจัยพืชสวนชุมพรเป็นสถานที่ที่มีคุณค่าทั้งด้านวิชาการ การเกษตร การท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ และการถ่ายทอดภูมิปัญญาพืชสวนของภาคใต้ จุดเด่นของที่นี่คือพื้นที่วิจัยขนาดใหญ่ แปลงมะพร้าวหลากหลายสายพันธุ์ งานวิจัยกาแฟโรบัสตา โกโก้ สวนสมุนไพร พรรณไม้หอม กล้วยไม้ อาคารนิทรรศการ และสิ่งอำนวยความสะดวกสำหรับอบรมและพักค้างคืน ผู้ที่ต้องการเข้าใจชุมพรในมิติของเกษตรกรรมและนวัตกรรมพืชสวนควรแวะที่นี่ เพราะศูนย์แห่งนี้ช่วยให้เห็นว่าความอุดมสมบูรณ์ของชุมพรไม่ได้มาจากธรรมชาติเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการวิจัย การคัดเลือกพันธุ์ การถ่ายทอดความรู้ และการทำงานต่อเนื่องของนักวิชาการเกษตรร่วมกับเกษตรกรในพื้นที่

 

 

ตอบ: อยู่เลขที่ 70 หมู่ 2 ถนนเพชรเกษม ตำบลวิสัยใต้ อำเภอสวี จังหวัดชุมพร 86130 ริมทางหลวงหมายเลข 41 เส้นชุมพร – สุราษฎร์ธานี

 

ตอบ: เปิดวันจันทร์ถึงวันศุกร์ เวลา 08.30 – 16.30 น. ผู้ที่ต้องการเข้าชมเป็นหมู่คณะหรือศึกษาดูงานควรประสานศูนย์ล่วงหน้า

 

ตอบ: จุดเด่นคือแปลงมะพร้าวหลากหลายพันธุ์ มะพร้าวพันธุ์ MAWA งานวิจัยกาแฟโรบัสตา โกโก้ สวนสมุนไพร ผักพื้นเมือง พรรณไม้หอม และเส้นทางเรียนรู้เกษตรเชิงอนุรักษ์

 

ตอบ: สามารถประสานเข้าศึกษาดูงานได้ โดยควรติดต่อล่วงหน้าในวันและเวลาราชการ เพื่อให้ศูนย์จัดเจ้าหน้าที่ พื้นที่เรียนรู้ หรือกำหนดการเข้าชมที่เหมาะสม

 

ตอบ: มีห้องประชุมรองรับประมาณ 50–100 คน บ้านพักรับรอง 1 หลัง และหอพัก 8 ห้อง การสำรองที่พักควรติดต่อในวันและเวลาราชการ และควรจองล่วงหน้า 7 วันทำการ

 

ตอบ: หากเดินทางด้วยรถยนต์ให้ใช้ทางหลวงหมายเลข 41 จากแยกปฐมพรไปทางสุราษฎร์ธานีประมาณ 23 กม. หากเดินทางด้วยรถไฟสามารถลงสถานีชุมพรหรือสถานีสวีแล้วต่อรถท้องถิ่น ส่วนรถโดยสารสายกรุงเทพฯ – หลังสวนสามารถลงหน้าศูนย์ได้

 

ตอบ: เหมาะกับเกษตรกร นักเรียน นักศึกษา นักวิชาการ ผู้สนใจมะพร้าว กาแฟ โกโก้ สมุนไพร ผักพื้นเมือง และนักท่องเที่ยวที่ต้องการเรียนรู้เกษตรชุมพรอย่างเป็นระบบ

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อที่เขาทะลุ วัดพระบรมธาตุสวี วัดพระธาตุถ้ำขวัญเมือง หาดทรายรีสวี ศาลกรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ หาดทรายรีสวี และชุมชนท่องเที่ยวท้องตมใหญ่ได้