วัดเมืองเก่าแสนตุ่ม และโบราณสถานเขาโต๊ะโมะ

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: ช่วงกลางวัน

 

วัดเมืองเก่าแสนตุ่ม และโบราณสถานเขาโต๊ะโมะ ตั้งอยู่ที่หมู่ 7 บ้านอีเร็ม ตำบลประณีต อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด เป็นวัดและแหล่งโบราณสถานที่มีเอกลักษณ์สูงมากแห่งหนึ่งของภาคตะวันออก เพราะรวมทั้งความสงบร่มรื่นของวัดป่า พื้นที่เหมาะแก่การปฏิบัติธรรม เรื่องเล่าท้องถิ่นเกี่ยวกับสมบัติ “แสนตุ่ม” และกลุ่มหินโบราณรูปเหลี่ยมที่วางเรียงซ้อนกันอย่างน่าพิศวงไว้ในพื้นที่เดียวกัน สถานที่แห่งนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเที่ยวตราดในมิติที่ลึกกว่าทะเล เกาะ และสวนผลไม้ เพราะเป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงธรรมชาติ ธรณีวิทยา ความเชื่อ โบราณคดี และวิถีศรัทธาของชุมชนบ้านอีเร็มอย่างแนบแน่น

 

วัดเมืองเก่าแสนตุ่มอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอเขาสมิงประมาณ 38 กิโลเมตร ภายในพื้นที่ตำบลประณีตซึ่งเป็นเขตชนบทของจังหวัดตราดที่ยังคงมีความสงบและความเขียวร่มของธรรมชาติอยู่มาก บรรยากาศของวัดแตกต่างจากวัดเมืองหรือวัดท่องเที่ยวขนาดใหญ่ เพราะเน้นความเรียบง่าย เงียบสงบ และเหมาะกับการพักใจ ผู้ที่เดินทางมาที่นี่จะพบว่าวัดไม่ได้มีความน่าสนใจเฉพาะในฐานะสถานที่ไหว้พระเท่านั้น แต่ยังเป็นจุดเริ่มต้นของการทำความเข้าใจเรื่องราวลึกลับของโบราณสถานเขาโต๊ะโมะ ซึ่งตั้งอยู่ทางทิศใต้ของวัดและเป็นหัวใจสำคัญของชื่อเสียงสถานที่แห่งนี้

 

ความสำคัญของวัดเมืองเก่าแสนตุ่มเริ่มต้นจากชื่อ “แสนตุ่ม” ซึ่งเกี่ยวข้องกับความเชื่อท้องถิ่นว่า ใต้พื้นดินบริเวณโบราณสถานมีสมบัติจำนวนมากนับเป็นแสนตุ่ม จนกลายเป็นที่มาของชื่อวัดแสนตุ่ม ความเชื่อนี้ทำให้สถานที่มีมิติทางวัฒนธรรมที่น่าสนใจ เพราะสะท้อนวิธีที่ชุมชนอธิบายความลึกลับของภูมิประเทศ หินประหลาด และร่องรอยโบราณสถานในพื้นที่ เมื่อเรื่องเล่าถูกถ่ายทอดต่อกันมาหลายชั่วอายุคน ชื่อวัดจึงไม่ได้เป็นเพียงชื่อเรียกสถานที่ แต่เป็นภาชนะของความทรงจำ ความเชื่อ และจินตนาการของผู้คนในท้องถิ่น

 

ด้านทิศใต้ของวัดเป็นที่ตั้งของ โบราณสถานเขาโต๊ะโมะ ซึ่งมีลักษณะเป็นเนินดิน มีต้นไม้ปกคลุมและมีแท่งหินวางเรียงรายอยู่หลายจุด หินเหล่านี้มีสีน้ำตาลเข้มและมีรูปทรงเหลี่ยมตั้งแต่สี่เหลี่ยมไปจนถึงเก้าเหลี่ยม ความยาวของหินอยู่ประมาณ 30 เซนติเมตรถึง 150 เซนติเมตร น้ำหนักแตกต่างกันตั้งแต่ประมาณ 10 กิโลกรัมถึง 100 กิโลกรัม การปรากฏของหินจำนวนมากในพื้นที่เดียวกัน รวมถึงลักษณะการวางเรียงซ้อนคล้ายเทวสถาน ทำให้เขาโต๊ะโมะเป็นแหล่งที่กระตุ้นความสนใจทั้งในเชิงโบราณคดี ธรณีวิทยา และคติความเชื่อพื้นถิ่น

 

สิ่งที่ทำให้โบราณสถานเขาโต๊ะโมะเป็นที่จดจำมากที่สุด คือหินบางก้อนเมื่อเคาะแล้วมีเสียงดังกังวานคล้ายเสียงระฆัง ปรากฏการณ์นี้ทำให้ผู้มาเยือนรู้สึกถึงความแปลกและความมีชีวิตของหิน เพราะหินไม่ได้เป็นเพียงวัตถุเงียบงันในธรรมชาติ แต่กลายเป็นสิ่งที่ตอบสนองต่อการสัมผัสและสร้างเสียงที่ชวนให้เกิดความสงสัย เสียงกังวานนี้เป็นหนึ่งในเสน่ห์สำคัญที่ทำให้เขาโต๊ะโมะถูกพูดถึงในฐานะแหล่งหินประหลาดและสถานที่ลึกลับของจังหวัดตราด

 

ในมุมธรณีวิทยา หินลักษณะเสาเหลี่ยมในพื้นที่วัดเมืองเก่าแสนตุ่มสามารถอธิบายได้ในฐานะหินภูเขาไฟหรือหินบะซอลต์ที่เกิดการแตกตัวเป็นแท่งเหลี่ยมตามธรรมชาติ ลักษณะการแตกเป็นเหลี่ยมของหินประเภทนี้มักเกี่ยวข้องกับการเย็นตัวและหดตัวของลาวาหรือหินภูเขาไฟในอดีต เมื่อเวลาผ่านไป หินที่เคยเป็นเนื้อเดียวกันอาจแตกร้าวเป็นแนวและเกิดรูปร่างคล้ายเสาหินหลายเหลี่ยม แม้คำอธิบายทางวิทยาศาสตร์ช่วยให้เข้าใจธรรมชาติของหินได้ดีขึ้น แต่การที่หินจำนวนหนึ่งถูกจัดวางเรียงซ้อนในลักษณะที่ชวนให้นึกถึงพื้นที่ประกอบพิธีกรรม ก็ยังทำให้สถานที่นี้มีความน่าสนใจในเชิงมนุษยศาสตร์และโบราณคดีควบคู่กัน

 

การตีความโบราณสถานเขาโต๊ะโมะจึงควรมองอย่างรอบด้าน ไม่ควรจำกัดอยู่เพียงว่าเป็นหินธรรมชาติหรือเป็นโบราณสถานที่มนุษย์สร้างขึ้นอย่างใดอย่างหนึ่งเท่านั้น เพราะจุดน่าสนใจของพื้นที่อยู่ตรงการซ้อนทับของธรรมชาติและการกระทำของมนุษย์ หินอาจมีต้นกำเนิดทางธรณีวิทยา แต่การเลือกพื้นที่ การเคลื่อนย้าย การวางเรียง และการให้ความหมายกับหินอาจเป็นกิจกรรมของมนุษย์ในอดีต ความน่าสนใจของเขาโต๊ะโมะจึงอยู่ที่การเปิดพื้นที่ให้ผู้มาเยือนได้ตั้งคำถามว่า ธรรมชาติและวัฒนธรรมร่วมกันสร้างสถานที่ศักดิ์สิทธิ์หรือสถานที่มีความหมายได้อย่างไร

 

ข้อมูลท้องถิ่นบางแหล่งคาดว่าโบราณสถานเขาโต๊ะโมะมีความเก่าแก่ถึงสมัยก่อนพุทธกาล ข้อความนี้ควรเข้าใจในฐานะความเชื่อและการสืบเล่าของท้องถิ่นที่สะท้อนความรู้สึกว่าพื้นที่แห่งนี้เก่าแก่และลึกลับมากกว่าการระบุปีอย่างแน่นอน สิ่งที่ยืนยันได้จากสภาพพื้นที่คือ โบราณสถานมีลักษณะเฉพาะตัว มีหินรูปเหลี่ยมวางอยู่จำนวนมาก มีการจัดเรียงที่แตกต่างจากกองหินธรรมดา และมีเรื่องเล่าที่ชุมชนให้ความสำคัญมายาวนาน จึงเหมาะแก่การศึกษาแบบเชื่อมโยงระหว่างโบราณคดีพื้นถิ่น ความเชื่อ และธรณีวิทยา

 

วัดเมืองเก่าแสนตุ่มยังมีบทบาทในฐานะสถานที่ปฏิบัติธรรม เพราะพื้นที่วัดมีความสงบ มีต้นไม้ร่มรื่น และอยู่ห่างจากความวุ่นวายของชุมชนเมือง ผู้ที่เดินทางมาปฏิบัติธรรมหรือแสวงหาความสงบจะพบว่าสภาพแวดล้อมของวัดช่วยลดความเร่งรีบในใจได้ดี เสียงธรรมชาติ เงาไม้ และพื้นที่วัดที่ไม่พลุกพล่านทำให้บรรยากาศเอื้อต่อการภาวนา การเดินจงกรม การนั่งสมาธิ และการพักใจในระยะสั้น

 

ความร่มรื่นของวัดไม่ใช่เพียงฉากหลังของการท่องเที่ยว แต่เป็นส่วนหนึ่งของคุณค่าทางจิตใจของสถานที่ วัดที่เหมาะสำหรับการปฏิบัติธรรมจำเป็นต้องมีความสงบ ความเรียบง่าย และสภาพแวดล้อมที่ช่วยให้ผู้มาเยือนกลับมาสังเกตตนเอง วัดเมืองเก่าแสนตุ่มมีองค์ประกอบเหล่านี้ครบถ้วน ทั้งพื้นที่ธรรมชาติ พื้นที่ศาสนา และพื้นที่โบราณสถานที่กระตุ้นให้คนคิดถึงความไม่เที่ยงของกาลเวลา การเสื่อมสลายของสิ่งก่อสร้าง และความต่อเนื่องของความเชื่อในชีวิตมนุษย์

 

เมื่อเดินจากพื้นที่วัดไปยังเขาโต๊ะโมะ ผู้มาเยือนจะค่อย ๆ เห็นว่าบรรยากาศของสถานที่เปลี่ยนจากพื้นที่วัดที่เป็นระเบียบไปสู่พื้นที่โบราณสถานที่มีความเป็นธรรมชาติมากขึ้น เนินดิน ต้นไม้ และก้อนหินที่วางอยู่ในบริเวณเดียวกันทำให้เกิดความรู้สึกคล้ายกำลังเดินเข้าสู่พื้นที่กึ่งศักดิ์สิทธิ์ กึ่งป่า และกึ่งโบราณคดี ความรู้สึกนี้เป็นเสน่ห์ที่ทำให้เขาโต๊ะโมะแตกต่างจากโบราณสถานที่ได้รับการบูรณะเป็นระเบียบสมบูรณ์ เพราะที่นี่เปิดให้ผู้มาเยือนสัมผัสความลี้ลับของสถานที่ผ่านสภาพแวดล้อมจริง

 

ลักษณะของแท่งหินที่มีหลายเหลี่ยมและหลายขนาดทำให้การเดินชมเขาโต๊ะโมะควรใช้เวลาอย่างช้า ๆ ผู้มาเยือนไม่ควรมองเพียงภาพรวมของกองหิน แต่ควรสังเกตหน้าตัด ความยาว รูปทรง สีผิว และตำแหน่งการวางของหินแต่ละก้อน หินบางก้อนมีรูปทรงคล้ายเสาหินสี่เหลี่ยม บางก้อนเป็นหกเหลี่ยมหรือหลายเหลี่ยมมากขึ้น การที่หินเหล่านี้มีขนาดและน้ำหนักต่างกันมากทำให้เกิดคำถามว่าหินบางส่วนถูกเคลื่อนย้ายหรือจัดเรียงอย่างไร และผู้คนในอดีตให้ความหมายกับหินเหล่านี้อย่างไร

 

ในแง่การท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ วัดเมืองเก่าแสนตุ่มและโบราณสถานเขาโต๊ะโมะเหมาะสำหรับนักเรียน นักศึกษา ครอบครัว นักท่องเที่ยวสายประวัติศาสตร์ นักเดินทางที่สนใจธรรมชาติ และผู้ที่ต้องการสำรวจสถานที่แปลกของจังหวัดตราด เพราะพื้นที่นี้สามารถใช้เป็นห้องเรียนกลางแจ้งได้อย่างดี เด็กและเยาวชนสามารถเรียนรู้เรื่องรูปทรงหิน เสียงจากหิน ความเชื่อเรื่องสมบัติแสนตุ่ม ตำนานท้องถิ่น และวิธีที่ชุมชนผูกเรื่องเล่ากับภูมิประเทศจริง

 

สำหรับนักท่องเที่ยวสายวัฒนธรรม โบราณสถานเขาโต๊ะโมะช่วยให้เห็นว่าความเชื่อโบราณไม่ได้เกิดขึ้นจากตำราเพียงอย่างเดียว แต่เกิดขึ้นจากการเผชิญหน้ากับธรรมชาติที่แปลกตา เมื่อผู้คนพบหินรูปทรงไม่ธรรมดา หินที่ให้เสียงกังวาน และพื้นที่ที่มีเนินดินปกคลุมด้วยต้นไม้ จินตนาการและความศรัทธาจึงเข้ามาสร้างเรื่องเล่า ทำให้พื้นที่ธรรมชาติกลายเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ เรื่องสมบัติแสนตุ่มจึงไม่ใช่เพียงตำนานลึกลับ แต่เป็นตัวอย่างของวิธีที่ชุมชนให้ความหมายกับสถานที่

 

ชื่อ “เขาโต๊ะโมะ” เองก็มีเสน่ห์ในเชิงภาษาและภูมินาม เพราะเป็นชื่อที่สะดุดหูและชวนให้ค้นหาความหมาย แม้ที่มาของชื่อจะไม่ได้มีข้อมูลยืนยันชัดเจนในแหล่งสาธารณะ แต่การที่ชื่อถูกใช้ควบคู่กับวัดเมืองเก่าแสนตุ่มทำให้เกิดภาพจำของสถานที่ 2 ชั้น ชั้นแรกคือวัดอันร่มรื่นสำหรับปฏิบัติธรรม และชั้นที่ 2 คือโบราณสถานหินลึกลับที่อยู่ทางทิศใต้ของวัด การมีชื่อเรียกเฉพาะเช่นนี้ทำให้สถานที่จดจำง่ายและเหมาะต่อการพัฒนาเป็นจุดท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของอำเภอเขาสมิง

 

ผู้มาเยือนควรเตรียมตัวให้เหมาะกับการเดินชมพื้นที่ธรรมชาติ ควรสวมรองเท้าที่เดินสะดวก ระวังพื้นดินหรือก้อนหินที่อาจลื่นในช่วงฝนตก และควรหลีกเลี่ยงการปีนป่ายหรือเคลื่อนย้ายหินในพื้นที่โบราณสถาน หินทุกก้อนเป็นส่วนหนึ่งของบริบทสถานที่ การขยับหรือเล่นกับหินอาจทำให้สภาพเดิมเสียหายและลดคุณค่าทางการศึกษา ผู้ที่ต้องการฟังเสียงกังวานของหินควรทำอย่างสุภาพ ระมัดระวัง และไม่ใช้แรงกระแทกจนเกิดความเสียหาย

 

ในเชิงการอนุรักษ์ โบราณสถานเขาโต๊ะโมะเป็นพื้นที่ที่ควรได้รับการดูแลอย่างละเอียด เพราะมีทั้งมิติของธรรมชาติและมิติของวัฒนธรรมปะปนกัน การดูแลพื้นที่เช่นนี้ต้องคำนึงถึงการรักษาต้นไม้ เนินดิน เส้นทางเดิน หินเดิม และความสงบของวัด หากมีการพัฒนาเพื่อรองรับนักท่องเที่ยว ควรทำในลักษณะเบาและกลมกลืน เช่น ป้ายอธิบาย เส้นทางเดินที่ไม่รบกวนโบราณสถาน จุดพักที่ไม่บดบังทัศนียภาพ และการให้ข้อมูลเรื่องมารยาทในการเข้าชม

 

สำหรับผู้ที่ต้องการถ่ายภาพ วัดเมืองเก่าแสนตุ่มและเขาโต๊ะโมะมีจุดที่น่าสนใจหลายแบบ ได้แก่ ภาพบรรยากาศวัดใต้ร่มไม้ ภาพก้อนหินรูปเหลี่ยม ภาพเนินดินในเงาป่า ภาพระฆังหรือสิ่งประกอบศาสนสถาน และภาพเส้นทางเดินธรรมชาติ แสงช่วงเช้าหรือบ่ายเหมาะกับการถ่ายภาพมากกว่าช่วงกลางวันที่แสงแรงจัด การถ่ายภาพควรเคารพพื้นที่ปฏิบัติธรรมและไม่รบกวนผู้ที่มาทำบุญหรือนั่งสมาธิ

 

การเดินทางมายังวัดเมืองเก่าแสนตุ่มมีรายละเอียดเฉพาะที่ควรวางแผนล่วงหน้า เส้นทางเริ่มจากทางแยกแสนตุ้ง ใช้ทางหลวงหมายเลข 3157 สายแสนตุ้ง-บ่อไร่ ไปถึงประมาณกิโลเมตรที่ 18.5 จะมีทางแยกเลี้ยวซ้ายไปบ้านตาพลายตามทางหลวงหมายเลข 3158 อีกประมาณ 2.5 กิโลเมตร จากนั้นเลี้ยวซ้ายไปตามถนนสายบ้านนามะขาม-บ้านอีเร็ม ระยะทางประมาณ 9 กิโลเมตร เส้นทางนี้เหมาะกับรถยนต์ส่วนตัวหรือรถเช่า เพราะพื้นที่ค่อนข้างห่างจากตัวเมืองและไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวที่มีระบบขนส่งสาธารณะถี่เหมือนแหล่งท่องเที่ยวหลัก

 

การเดินทาง ควรใช้รถส่วนตัวเป็นหลัก โดยตั้งต้นจากอำเภอเขาสมิงหรือแยกแสนตุ้ง แล้วใช้เส้นทางตามป้ายไปยังบ้านอีเร็ม ตำบลประณีต หากเดินทางจากตัวเมืองตราดควรเผื่อเวลาเพิ่ม เพราะระยะทางเข้าสู่พื้นที่ค่อนข้างไกลและบางช่วงเป็นถนนชนบท ผู้ขับขี่ควรตรวจสอบน้ำมัน สภาพรถ และสัญญาณโทรศัพท์ก่อนออกเดินทาง โดยเฉพาะหากต้องการไปช่วงเช้าตรู่หรือช่วงเย็น

 

สำหรับการวางแผนท่องเที่ยว วัดเมืองเก่าแสนตุ่มสามารถจัดร่วมกับสถานที่ในอำเภอเขาสมิงและพื้นที่ใกล้เคียง เช่น วัดแสนตุ้ง วัดวังสรรพรส วัดท่าโสม น้ำตกพลิ้ว และเส้นทางกลับตัวเมืองตราดได้ แต่ควรพิจารณาระยะทางจริง เพราะสถานที่หลายแห่งอยู่คนละทิศและต้องใช้เวลาขับรถพอสมควร หากต้องการเที่ยวแบบสบายควรเลือก 2-3 จุดในวันเดียว ไม่ควรจัดแน่นเกินไปจนไม่มีเวลาเดินชมเขาโต๊ะโมะอย่างละเอียด

 

ในพื้นที่ใกล้วัดอาจมีร้านอาหารชุมชนไม่มาก นักท่องเที่ยวควรวางแผนเรื่องอาหารและน้ำดื่มก่อนเดินทาง หากต้องการร้านอาหารที่มีตัวเลือกมากขึ้นควรใช้พื้นที่แสนตุ้ง เขาสมิง หรือเส้นทางกลับตัวเมืองตราดเป็นจุดแวะรับประทานอาหาร ส่วนที่พักใกล้เคียงควรพิจารณาพักในอำเภอเขาสมิงหรืออำเภอเมืองตราด เนื่องจากมีตัวเลือกและการติดต่อที่สะดวกกว่า โดยเฉพาะผู้ที่เดินทางต่อไปเกาะช้างหรือแหลมงอบในวันถัดไป

 

วัดเมืองเก่าแสนตุ่มไม่ใช่สถานที่ที่ควรรีบแวะถ่ายรูปแล้วจากไป เพราะคุณค่าของที่นี่อยู่ที่การใช้เวลาอ่านพื้นที่อย่างช้า ๆ หากเดินเพียงไม่กี่นาทีอาจเห็นเพียงก้อนหินและวัดร่มรื่น แต่หากหยุดสังเกต จะเห็นความสัมพันธ์ของหิน เสียง เนินดิน ตำนาน สมบัติแสนตุ่ม ป่า และศาสนสถาน ทุกองค์ประกอบเหล่านี้ร่วมกันสร้างประสบการณ์ที่แตกต่างจากแหล่งท่องเที่ยวทั่วไปของจังหวัดตราด

 

สำหรับชาวต่างชาติหรือผู้ที่สนใจการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในระดับลึก วัดเมืองเก่าแสนตุ่มและโบราณสถานเขาโต๊ะโมะสามารถอธิบายได้ว่าเป็น hidden archaeological and geological site in Trat หรือแหล่งโบราณสถานและธรณีวิทยาซ่อนตัวในจังหวัดตราด จุดขายของสถานที่ไม่ได้อยู่ที่ความอลังการ แต่คือความแปลกของ basalt columns, ringing stones, local legend, meditation temple และ rural cultural landscape ซึ่งทั้งหมดช่วยให้เห็นว่าจังหวัดตราดมีเรื่องราวมากกว่าทะเลและเกาะ

 

โดยสรุป วัดเมืองเก่าแสนตุ่มและโบราณสถานเขาโต๊ะโมะเป็นสถานที่ที่เหมาะสำหรับผู้ที่ชอบความสงบ ชอบประวัติศาสตร์ ชอบธรรมชาติ และชอบพื้นที่ที่มีเรื่องเล่าลึกซึ้ง หากต้องการสัมผัสตราดในมิติที่ต่างออกไปจากแหล่งท่องเที่ยวกระแสหลัก ที่นี่เป็นจุดหมายที่ควรค่าแก่การเดินทาง เพราะให้ทั้งบรรยากาศวัดปฏิบัติธรรม ความลึกลับของโบราณสถาน ความรู้เรื่องหินภูเขาไฟ และตำนานสมบัติแสนตุ่มที่ยังคงดึงดูดจินตนาการของผู้คนมาจนถึงปัจจุบัน

 

 

ตอบ: วัดเมืองเก่าแสนตุ่มตั้งอยู่ที่หมู่ 7 บ้านอีเร็ม ตำบลประณีต อำเภอเขาสมิง จังหวัดตราด อยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอเขาสมิงประมาณ 38 กิโลเมตร

 

ตอบ: จุดเด่นคือเนินดินที่มีต้นไม้ปกคลุมและมีกลุ่มหินสีน้ำตาลเข้มรูปเหลี่ยมวางเรียงราย หินบางก้อนเมื่อเคาะจะมีเสียงกังวานคล้ายระฆัง

 

ตอบ: ชื่อแสนตุ่มมาจากความเชื่อท้องถิ่นว่าใต้พื้นบริเวณโบราณสถานมีสมบัติเป็นแสนตุ่ม จึงกลายเป็นที่มาของชื่อวัดและเรื่องเล่าประจำพื้นที่

 

ตอบ: เหมาะ เพราะวัดมีบรรยากาศสงบ ร่มรื่น และอยู่ห่างจากความวุ่นวาย เหมาะสำหรับการไหว้พระ พักใจ และปฏิบัติธรรมอย่างเรียบง่าย

 

ตอบ: เริ่มจากแยกแสนตุ้ง ใช้ทางหลวงหมายเลข 3157 สายแสนตุ้ง-บ่อไร่ ถึงกิโลเมตรที่ 18.5 เลี้ยวซ้ายไปบ้านตาพลายตามทางหลวงหมายเลข 3158 ประมาณ 2.5 กิโลเมตร แล้วเลี้ยวซ้ายไปตามถนนบ้านนามะขาม-บ้านอีเร็มอีกประมาณ 9 กิโลเมตร

 

ตอบ: ควรใช้เวลาประมาณ 1-2 ชั่วโมง เพื่อไหว้พระ เดินชมพื้นที่วัด เดินไปยังโบราณสถานเขาโต๊ะโมะ และสังเกตกลุ่มหินรูปเหลี่ยมอย่างละเอียด

 

ตอบ: ควรสวมรองเท้าที่เดินสะดวก ระวังพื้นดินหรือหินลื่นในช่วงฝนตก ไม่ปีนป่าย ไม่เคลื่อนย้ายหิน และไม่ใช้แรงกระแทกหินจนเกิดความเสียหาย

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดแสนตุ้ง วัดวังสรรพรส วัดท่าโสม วัดเขาสมิง น้ำตกพลิ้ว และเส้นทางกลับตัวเมืองตราดได้ โดยควรจัดเวลาให้เหมาะกับระยะทางจริง