วัดพระธาตุศรีษะเกษ

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 - 17.00 น.

 

วัดพระธาตุศรีษะเกษ ตั้งอยู่ในตำบลศรีษะเกษ อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน เป็นหนึ่งในปูชนียสถานสำคัญของชาวอำเภอนาน้อยที่มีประวัติความเป็นมายาวนานและผูกพันกับศรัทธาของชุมชนหลายชั่วอายุคน จุดเด่นของวัดคือองค์พระธาตุศรีษะเกษซึ่งประดิษฐานพระบรมธาตุที่ชาวบ้านเคารพนับถือ เรื่องราวของวัดแห่งนี้สะท้อนทั้งความศักดิ์สิทธิ์ ภัยธรรมชาติ การโยกย้ายถิ่นฐาน และพลังศรัทธาของชาวบ้านที่ร่วมกันฟื้นฟูวัดขึ้นใหม่หลายครั้งจนกลายเป็นศูนย์รวมใจของชุมชนศรีษะเกษในปัจจุบัน

 

แม้ไม่มีหลักฐานแน่ชัดระบุปีที่สร้างวัดพระธาตุศรีษะเกษ แต่คำบอกเล่าของผู้เฒ่าผู้แก่ในชุมชนต่างยืนยันตรงกันว่าวัดแห่งนี้มีความเก่าแก่และเกี่ยวข้องกับชาวม่านหรือชาวพม่าที่เคยเข้ามาสร้างองค์พระธาตุในพื้นที่ เรื่องเล่าดังกล่าวทำให้วัดพระธาตุศรีษะเกษมีมิติทางประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ เพราะสะท้อนการเดินทางของผู้คน ความเชื่อ และอิทธิพลทางศิลปวัฒนธรรมที่เคยเคลื่อนไหวอยู่ในพื้นที่อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน

 

เดิมทีวัดพระธาตุศรีษะเกษตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแหง บริเวณแขวงเมืองศรีษะเกษ ซึ่งอยู่ฝั่งตรงข้ามกับบ้านก่อมก้อ ภายในวัดเดิมมีสถูป พระวิหาร พระประธานหล่อด้วยโลหะสัมฤทธิ์หน้าตักกว้างถึง 4 ศอก และมีที่พักสำหรับพระภิกษุสามเณร พื้นที่วัดเดิมจึงเป็นศาสนสถานที่มีองค์ประกอบครบถ้วน ทั้งพระธาตุ วิหาร พระประธาน และเสนาสนะสำหรับพระสงฆ์ แสดงให้เห็นว่าวัดแห่งนี้เคยมีบทบาทสำคัญในฐานะวัดประจำชุมชนมาแต่เดิม

 

เหตุการณ์สำคัญที่เปลี่ยนชะตาของวัดคืออุทกภัยครั้งใหญ่จากฝนตกหนักติดต่อกันหลายวัน กระแสน้ำได้พัดทำลายวัดและสิ่งก่อสร้างทั้งหมดจนพังทลายและจมหาย ชาวบ้านพยายามช่วยกันค้นหาพระประธานและวัตถุโบราณต่าง ๆ แต่ไม่พบสิ่งสำคัญเหล่านั้น เหลือเพียงซากปรักหักพังบางส่วนเป็นหลักฐานให้ระลึกถึงวัดเดิม เหตุการณ์นี้กลายเป็นความทรงจำร่วมของชุมชน และเป็นจุดเริ่มต้นของการฟื้นฟูวัดด้วยแรงศรัทธาครั้งใหม่

 

หลังวัดเดิมถูกน้ำพัดเสียหาย ชาวบ้านได้ร่วมกันสร้างวัดใหม่ขึ้นห่างจากที่เดิมไปทางทิศตะวันออก พร้อมสร้างพระประธานด้วยอิฐปูน หน้าตักกว้าง 4 ศอก และทำรั้วไม้โดยใช้ไม้ไผ่เจาะรูสอดกับไม้เนื้อแข็ง เรียกว่า “ประตูบ่อง” เพื่อป้องกันวัวควายไม่ให้เข้ามารบกวนภายในวัด รายละเอียดนี้สะท้อนภูมิปัญญาท้องถิ่นและวิถีชีวิตชนบทในอดีต ที่ชุมชนใช้วัสดุใกล้ตัวและแรงงานร่วมกันเพื่อรักษาพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ของหมู่บ้าน

 

อย่างไรก็ตาม วัดแห่งใหม่ก็ยังต้องเผชิญกับอุทกภัยอีกครั้ง เมื่อแม่น้ำเปลี่ยนทิศทางและกัดเซาะพื้นที่วัดจนพระอุโบสถและพระประธานพังทลายลงในแม่น้ำ เหตุการณ์ซ้ำรอยนี้ทำให้ชาวบ้านตัดสินใจรื้อสถูปและเก็บรักษาวัตถุโบราณสำคัญ รวมถึงไหบรรจุพระบรมธาตุและลูกแก้วมีค่า ขึ้นไปเก็บไว้บนภูเขาในบริเวณหมู่บ้านศรีษะเกษ เพื่อป้องกันไม่ให้สูญหายไปกับกระแสน้ำอีก

 

หลังจากนั้น ผู้คนจำนวนหนึ่งได้อพยพไปตั้งรกรากในจังหวัดเชียงรายและพื้นที่ใกล้เคียง เนื่องจากเกรงว่าจะเกิดอุทกภัยซ้ำอีก แต่ศรัทธาต่อพระธาตุและวัดเดิมยังไม่สูญหาย ต่อมาหลวงพ่อเพ็ง หรือพระสุยะสาทโร ได้นำชาวบ้านจำนวนหนึ่งกลับมาสร้างบ้านเรือนและวัดขึ้นใหม่บนเชิงเขา โดยยังคงใช้ชื่อเดิมว่า “วัดพระธาตุศรีษะเกษ” เพื่อสืบทอดความศรัทธาและความทรงจำของชุมชนเดิมให้คงอยู่ต่อไป

 

เมื่อสร้างวัดใหม่เสร็จสิ้น หลวงพ่อเพ็งได้เปิดไหที่เก็บรักษาไว้ พบพระบรมธาตุสีขาวขนาดเท่านิ้วก้อย ลักษณะคล้ายเบี้ยจั่น พร้อมด้วยลูกแก้ว 7 ลูก ได้แก่ แก้วมหานิลสีดำ แก้วเขียวหัวเป็ดสีเขียว แก้วก้อสีแดงก่ำ หมอกมุงเมืองสีขาวหม่น สีขาวใส และสีเหลืองอีก 2 ลูก โดยเฉพาะแก้วเขียวที่เมื่อห่อด้วยสำลีจะเปล่งแสงรัศมีสีเขียวอย่างน่าอัศจรรย์ เรื่องเล่านี้เป็นส่วนสำคัญของความศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านยังคงเคารพศรัทธา

 

พระบรมธาตุที่พบในไหดังกล่าวมีการสันนิษฐานตามคติความเชื่อของชาวล้านนาว่าเป็นพระบรมธาตุของพระอรหันต์กัจจายนะ ซึ่งเป็นพระสาวกสำคัญในพระพุทธศาสนา ความเชื่อนี้ทำให้องค์พระธาตุศรีษะเกษมีความหมายมากกว่าสถาปัตยกรรมทางศาสนา เพราะเป็นที่ประดิษฐานสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านถือว่าเป็นมงคลสูงสุดของชุมชน

 

ประมาณปี พ.ศ. 2480 หลวงพ่อเพ็งและชาวบ้านจึงร่วมกันสร้างองค์พระธาตุขึ้นใหม่เพื่อประดิษฐานพระบรมธาตุ โดยมีนายวงศ์ โนรินทร์ ช่างฝีมือจากตำบลเมืองลี เป็นผู้ควบคุมการก่อสร้าง ใช้เวลาสร้างทั้งหมด 2 ปีจึงแล้วเสร็จ องค์พระธาตุศรีษะเกษที่เห็นในปัจจุบันจึงเป็นผลจากแรงศรัทธาของพระสงฆ์ ช่างพื้นถิ่น และชาวบ้านที่ต้องการรักษาปูชนียสถานสำคัญของชุมชนไว้ให้มั่นคงถาวร

 

วัดพระธาตุศรีษะเกษในปัจจุบันเป็นสถานที่ที่ชาวอำเภอนาน้อยและผู้เดินทางผ่านพื้นที่ให้ความเคารพนับถือ ผู้มาเยือนมักเดินทางมากราบสักการะองค์พระธาตุเพื่อความเป็นสิริมงคล พร้อมเรียนรู้ประวัติความเป็นมาของวัดที่เกี่ยวข้องกับแม่น้ำแหง อุทกภัย การโยกย้ายถิ่นฐาน และการฟื้นฟูวัดบนพื้นที่ใหม่ ความต่อเนื่องของศรัทธาเหล่านี้ทำให้วัดมีคุณค่าทั้งทางศาสนาและประวัติศาสตร์ท้องถิ่น

 

อีกหนึ่งความสำคัญของวัดคือประเพณีสรงน้ำพระธาตุศรีษะเกษ ซึ่งเป็นกิจกรรมที่ชาวบ้านร่วมกันจัดขึ้นเพื่อแสดงความเคารพต่อองค์พระธาตุและสืบทอดศรัทธาของชุมชน ประเพณีนี้ช่วยรวมคนในหมู่บ้านและผู้ศรัทธาจากพื้นที่ใกล้เคียงให้มาทำบุญร่วมกัน เป็นโอกาสให้คนรุ่นใหม่ได้เรียนรู้เรื่องราวของพระธาตุ ตำนานชุมชน และความสำคัญของการรักษาปูชนียสถานที่บรรพบุรุษร่วมกันสร้างไว้

 

การเดินทาง ไปวัดพระธาตุศรีษะเกษสามารถเดินทางจากตัวอำเภอนาน้อยเข้าสู่ตำบลศรีษะเกษ โดยใช้รถส่วนตัวจะสะดวกที่สุด เพราะสามารถจัดเส้นทางร่วมกับแหล่งท่องเที่ยวสำคัญของอำเภอนาน้อย เช่น วัดศรีมงคล นาน้อย เสาดินนาน้อย คอกเสือ อุทยานแห่งชาติศรีน่าน ดอยเสมอดาว และผาหัวสิงห์ได้ในวันเดียว ผู้เดินทางควรใช้แผนที่นำทางและตรวจสอบเส้นทางชุมชนก่อนออกเดินทาง

 

วัดแห่งนี้เหมาะสำหรับผู้ที่สนใจวัดเก่า พระธาตุ ตำนานท้องถิ่น ประวัติศาสตร์ชุมชน และเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในอำเภอนาน้อย บรรยากาศของวัดมีความสงบ ไม่ได้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงพาณิชย์ขนาดใหญ่ จึงเหมาะกับการมาไหว้พระอย่างสำรวม ใช้เวลาอ่านเรื่องราวของวัด และชมองค์พระธาตุด้วยความเคารพ

 

ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ งดใช้เสียงดัง และปฏิบัติตนอย่างเหมาะสมในเขตศาสนสถาน หากมีพิธีกรรมหรือกิจกรรมของชุมชนควรให้พื้นที่แก่ชาวบ้านและพระสงฆ์ การถ่ายภาพควรทำด้วยความสุภาพ ไม่ปีน ไม่แตะต้ององค์พระธาตุหรือวัตถุศักดิ์สิทธิ์โดยไม่เหมาะสม เพื่อรักษาความงดงามและความศักดิ์สิทธิ์ของสถานที่ไว้

 

โดยสรุป วัดพระธาตุศรีษะเกษเป็นหนึ่งในปูชนียสถานสำคัญของอำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน ที่มีคุณค่าทั้งด้านศาสนา ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรม เรื่องราวของวัดสะท้อนการเผชิญภัยธรรมชาติ การรักษาพระบรมธาตุ การฟื้นฟูวัดใหม่ และความร่วมแรงร่วมใจของชุมชน องค์พระธาตุศรีษะเกษจึงไม่เพียงเป็นสถานที่ศักดิ์สิทธิ์สำหรับกราบไหว้ แต่ยังเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ควรอนุรักษ์ไว้ให้คนรุ่นหลังได้ศึกษาและสักการะต่อไป

 

 

ตอบ: วัดพระธาตุศรีษะเกษตั้งอยู่ที่ตำบลศรีษะเกษ อำเภอนาน้อย จังหวัดน่าน

 

ตอบ: จุดเด่นคือองค์พระธาตุศรีษะเกษ พระบรมธาตุสีขาว ลูกแก้วศักดิ์สิทธิ์ 7 ลูก และประวัติการฟื้นฟูวัดจากอุทกภัย

 

ตอบ: เดิมตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำแหง บริเวณแขวงเมืองศรีษะเกษ ฝั่งตรงข้ามกับบ้านก่อมก้อ ก่อนถูกอุทกภัยทำลายและย้ายมาสร้างใหม่

 

ตอบ: หลวงพ่อเพ็ง หรือพระสุยะสาทโร ได้นำชาวบ้านกลับมาสร้างบ้านเรือนและวัดขึ้นใหม่บนเชิงเขา

 

ตอบ: ประมาณ พ.ศ. 2480 หลวงพ่อเพ็งและชาวบ้านร่วมกันสร้างองค์พระธาตุขึ้นใหม่เพื่อประดิษฐานพระบรมธาตุ ใช้เวลาก่อสร้างประมาณ 2 ปี

 

ตอบ: เดินทางจากตัวอำเภอนาน้อยเข้าสู่ตำบลศรีษะเกษ การเดินทางด้วยรถส่วนตัวสะดวกที่สุด และสามารถเที่ยวเชื่อมกับเสาดินนาน้อย อุทยานแห่งชาติศรีน่าน และดอยเสมอดาวได้