วัดบ้านดอนมูล

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 - 17.00 น.

 

วัดดอนมูล ตั้งอยู่ที่ตำบลศรีภูมิ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน เป็นวัดเก่าแก่ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในฐานะตัวแทนของศิลปะไทลื้อและประวัติศาสตร์ชุมชนในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำน่านตอนบน วัดแห่งนี้สร้างขึ้นในช่วงต้นกรุงรัตนโกสินทร์ โดยมีอายุย้อนกลับไปตั้งแต่ พ.ศ. 2375 และก่อสร้างแล้วเสร็จใน พ.ศ. 2380 โดยเจ้าหลวงอนุภาพ ซึ่งสะท้อนถึงความรุ่งเรืองของชุมชนในยุคนั้นที่มีทั้งศรัทธาและกำลังในการสร้างศาสนสถานขนาดใหญ่ วัดดอนมูลจึงไม่ใช่เพียงสถานที่ประกอบศาสนกิจ แต่ยังเป็นศูนย์กลางทางจิตใจและวัฒนธรรมของชาวไทลื้อในพื้นที่

 

ใจความสำคัญที่ทำให้วัดดอนมูลโดดเด่นคือ “วิหารไทลื้อ” ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมแบบล้านนา–ไทลื้อที่ยังคงเอกลักษณ์ดั้งเดิมไว้ได้อย่างชัดเจน วิหารแห่งนี้ไม่เพียงแต่เป็นสถานที่ประดิษฐานพระประธาน แต่ยังเป็นหลักฐานสำคัญของภูมิปัญญาช่างพื้นบ้านในอดีต โดยโครงสร้างหลังคา รูปแบบเสา และการจัดองค์ประกอบภายใน ล้วนสะท้อนถึงแนวคิดและรสนิยมของศิลปะไทลื้อที่เน้นความเรียบง่าย สมดุล และกลมกลืนกับธรรมชาติ

 

ประวัติของวัดดอนมูลมีความต่อเนื่องและสะท้อนการเปลี่ยนแปลงของชุมชนผ่านช่วงเวลาต่าง ๆ อย่างชัดเจน ในช่วงเริ่มต้นมีพระปัญญาเป็นเจ้าอาวาส ต่อมาใน พ.ศ. 2400 ได้มีการสร้างพระประธานและตกแต่งฐานชุกชีเพิ่มเติม โดยมีพระทองเป็นเจ้าอาวาสในขณะนั้น การสร้างพระประธานในช่วงเวลานี้ถือเป็นการเสริมความสมบูรณ์ของวัดในฐานะศูนย์กลางศรัทธาของชุมชน

 

เมื่อเข้าสู่ช่วง พ.ศ. 2471 วัดดอนมูลได้มีการปรับปรุงโครงสร้างครั้งสำคัญ โดยเปลี่ยนไม้แป้นเกล็ดและมุงหลังคาใหม่ทั้งหมด เพื่อให้สอดคล้องกับสภาพการใช้งานในยุคนั้น มีพระสอนเป็นเจ้าอาวาส การปรับปรุงครั้งนี้สะท้อนถึงความพยายามของชุมชนในการรักษาวัดให้คงอยู่ แม้ว่าวัสดุและเทคนิคบางอย่างจะเปลี่ยนไปตามยุคสมัย

 

การบูรณะครั้งใหญ่ที่สุดเกิดขึ้นใน พ.ศ. 2490 โดยพระบุญเปล่ง คำยวง เจ้าอาวาสในขณะนั้น ร่วมกับผู้นำชุมชน ได้แก่ นายผ่อง หน่อคำ ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 2 และนายวงศ์ นันท์ชัย ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 3 พร้อมด้วยชาวบ้านทั้งสองหมู่บ้าน ได้ร่วมกันบูรณะพระวิหารครั้งใหญ่ โดยเปลี่ยนหลังคาใหม่ทั้งหมด เปลี่ยนเสาไม้ที่ชำรุดเป็นเสาก่ออิฐถือปูน เหลือเพียงเสาไม้เดิม 2 ต้นที่ยังคงอยู่จนถึงปัจจุบัน และปรับปรุงองค์ประกอบภายใน เช่น การขยายช่องหน้าต่าง ปิดประตูนาคด้านหลัง และตกแต่งซุ้มพระประธานใหม่

 

แม้ว่าการบูรณะครั้งนี้จะเป็นการปรับปรุงครั้งใหญ่ แต่สิ่งที่น่าสนใจคือยังคงรักษาเอกลักษณ์ของศิลปะไทลื้อไว้ได้อย่างดี โดยเฉพาะโครงสร้างหลังคาที่เป็นหัวใจของสถาปัตยกรรมแบบไทลื้อ ซึ่งแสดงให้เห็นถึงความเข้าใจและความตั้งใจของช่างและชุมชนในการอนุรักษ์รูปแบบดั้งเดิมไม่ให้สูญหายไปกับกาลเวลา

 

ต่อมาใน พ.ศ. 2529 วิหารไทลื้อของวัดดอนมูลเริ่มทรุดโทรมลงอย่างมาก โดยเฉพาะเสาไม้เดิมที่เหลืออยู่ 2 ต้นเริ่มมีการทรุดตัว หลังคามีการรั่วซึม และผนังเริ่มแยกออกจากกัน สภาพดังกล่าวทำให้ต้องมีการบูรณะอีกครั้ง โดยมีการเสริมฐานเสาไม้ด้วยคอนกรีต เปลี่ยนแป้นเกล็ดหลังคาใหม่ทั้งหมด และเสริมฐานรอบวิหารให้แข็งแรงขึ้น

 

การบูรณะในครั้งนี้ดำเนินการโดยนายปั่น บุญมา ซึ่งเป็นช่างผู้มีความเชี่ยวชาญด้านงานโบราณ และมีนายสวัสดิ์ หน่อคำ กำนันตำบลศรีภูมิ พร้อมด้วยพระอธิการอุดม ปภสโร เจ้าอาวาสในขณะนั้น เป็นผู้ดูแลและควบคุมการบูรณะ การทำงานร่วมกันระหว่างช่าง ผู้นำชุมชน และพระสงฆ์ แสดงให้เห็นถึงความร่วมมือในการรักษามรดกทางวัฒนธรรมของท้องถิ่น

 

ความสำคัญของวัดดอนมูลได้รับการยืนยันอย่างเป็นทางการเมื่อได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2532 และต่อมาได้ประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 117 ตอนพิเศษ 103 ง เมื่อวันที่ 6 ตุลาคม พ.ศ. 2543 การขึ้นทะเบียนดังกล่าวแสดงให้เห็นถึงคุณค่าทางประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม และวัฒนธรรมของวัดที่ได้รับการยอมรับในระดับประเทศ

 

วัดดอนมูลจึงเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของการผสมผสานระหว่างศาสนา ศิลปะ และวิถีชีวิตของชุมชนไทลื้อ การที่วัดยังคงใช้งานอยู่ในปัจจุบัน ทำให้ผู้มาเยือนสามารถสัมผัสได้ถึงชีวิตจริงของชุมชน ไม่ใช่เพียงสถานที่จัดแสดงทางประวัติศาสตร์ แต่เป็นพื้นที่ที่ยังมีการประกอบพิธีกรรมและกิจกรรมทางศาสนาอย่างต่อเนื่อง

 

การเดินทาง จากตัวเมืองน่านสามารถใช้ทางหลวงหมายเลข 1080 เส้นทางน่าน–ทุ่งช้าง เมื่อถึงบ้านห้วยเดื่อ ตำบลศรีภูมิ อำเภอท่าวังผา ระยะทางประมาณ 35 กิโลเมตร ให้เลี้ยวซ้ายเข้าไปประมาณ 2 กิโลเมตร จากนั้นเลี้ยวขวาประมาณ 500 เมตร และเลี้ยวซ้ายอีกประมาณ 1 กิโลเมตร จะถึงวัดดอนมูล ซึ่งตั้งอยู่ในชุมชนบ้านดอนมูล การเดินทางด้วยรถส่วนตัวสะดวกที่สุด

 

 

ตอบ: สร้างเมื่อ พ.ศ.2375 และเสร็จใน พ.ศ.2380

 

ตอบ: วิหารไทลื้อโบราณที่ยังคงเอกลักษณ์เดิม

 

ตอบ: ตำบลศรีภูมิ อำเภอท่าวังผา จังหวัดน่าน

 

ตอบ: ขึ้นทะเบียนโบราณสถานในปี พ.ศ.2543

 

ตอบ: ใช้ทางหลวง 1080 แล้วแยกเข้าบ้านดอนมูล