แหล่งโบราณคดีบ้านหมากมาย

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

แหล่งโบราณคดีบ้านหมากมาย จังหวัดยโสธร เป็นชุมชนโบราณในพื้นที่ตำบลค้อวัง อำเภอค้อวัง มีลักษณะเป็นเนินดินขนาดใหญ่สูงประมาณ 2 – 3 เมตรจากพื้นที่ราบทุ่งนาโดยรอบ มีคูน้ำล้อมรอบ และมีสระน้ำยุคโบราณ 3 แห่ง ด้านทิศใต้ของหมู่บ้านมีลำห้วยพระบางซึ่งเป็นสาขาของแม่น้ำชีไหลผ่าน พื้นที่นี้ได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมทวารวดีและเขมร อายุประมาณ 1,500 – 1,000 ปีมาแล้ว พบหลักฐานสำคัญคือใบเสมาและเศษภาชนะดินเผาเนื้อทรายหยาบ สีส้มและสีนวล ปัจจุบันเปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น. ไม่มีค่าเข้าชม เหมาะสำหรับผู้สนใจชุมชนโบราณ คูน้ำล้อมรอบ วัฒนธรรมทวารวดี วัฒนธรรมเขมร และเส้นทางประวัติศาสตร์อำเภอค้อวัง

 

แหล่งโบราณคดีบ้านหมากมาย จังหวัดยโสธร เป็นแหล่งชุมชนโบราณสำคัญของอำเภอค้อวัง ตั้งอยู่ในพื้นที่บ้านหมากมาย ตำบลค้อวัง จังหวัดยโสธร เป็นพื้นที่ที่แสดงให้เห็นร่องรอยของการตั้งถิ่นฐานในอดีตอย่างชัดเจน แม้บ้านหมากมายจะเป็นชุมชนขนาดไม่ใหญ่มากเมื่อเทียบกับเมืองโบราณบางแห่งในลุ่มน้ำชี แต่หลักฐานที่พบในพื้นที่ทำให้เห็นว่าชุมชนนี้เคยมีบทบาทอยู่ในเครือข่ายวัฒนธรรมของชุมชนโบราณภาคอีสานตอนล่าง โดยเฉพาะช่วงที่ได้รับอิทธิพลจากวัฒนธรรมทวารวดีและเขมร

 

จุดเด่นของบ้านหมากมายคือการเป็นชุมชนโบราณที่มีคูน้ำล้อมรอบ ตั้งอยู่บนเนินดินขนาดใหญ่สูงประมาณ 2 – 3 เมตรจากพื้นที่โดยรอบ พื้นที่โดยรอบเป็นที่ราบทุ่งนา สูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ 114 เมตร ภูมิประเทศลักษณะนี้สะท้อนการเลือกทำเลตั้งถิ่นฐานของชุมชนโบราณที่นิยมพื้นที่ดอนหรือเนินสูงเล็กน้อยใกล้แหล่งน้ำ เพื่อให้เหมาะกับการอยู่อาศัย การเพาะปลูก การจัดการน้ำ และการป้องกันน้ำหลากในฤดูฝน

 

บ้านหมากมายมีสระน้ำยุคโบราณ 3 แห่งอยู่ภายในหรือใกล้พื้นที่ชุมชน สระน้ำเหล่านี้เป็นองค์ประกอบสำคัญที่ช่วยบอกว่าชุมชนโบราณแห่งนี้มีการจัดการน้ำเพื่อรองรับการดำรงชีวิต ไม่ว่าจะเป็นน้ำสำหรับอุปโภคบริโภค การเกษตร การเลี้ยงสัตว์ หรือกิจกรรมในชีวิตประจำวัน การมีคูน้ำและสระน้ำหลายจุดทำให้บ้านหมากมายมีลักษณะเป็นชุมชนที่จัดระบบพื้นที่ไว้อย่างสัมพันธ์กับทรัพยากรน้ำ ไม่ใช่เพียงหมู่บ้านที่เกิดขึ้นอย่างกระจัดกระจายบนที่ราบ

 

ด้านทิศใต้ของหมู่บ้านมีลำห้วยพระบางไหลผ่าน ลำห้วยนี้เป็นสาขาของแม่น้ำชี และมีบทบาทอย่างมากต่อภูมิทัศน์ของชุมชนโบราณ เพราะแนวลำห้วยทำหน้าที่เสมือนคูเมืองด้านทิศใต้ตามสภาพธรรมชาติ เมื่อประกอบกับคูน้ำที่ล้อมรอบด้านอื่น ๆ ทำให้พื้นที่บ้านหมากมายมีขอบเขตของชุมชนที่สัมพันธ์กับทั้งคูน้ำที่มนุษย์จัดการและลำน้ำธรรมชาติ ความสัมพันธ์นี้เป็นลักษณะสำคัญของชุมชนโบราณหลายแห่งในภาคอีสานซึ่งใช้ลำน้ำ หนอง บึง และพื้นที่ดอนร่วมกันในการกำหนดเขตที่อยู่อาศัย

 

จากหลักฐานที่พบ บ้านหมากมายเป็นชุมชนที่ได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมทวารวดีและเขมร สันนิษฐานว่ามีอายุประมาณ 1,500 – 1,000 ปีมาแล้ว ช่วงเวลาดังกล่าวเป็นยุคที่ชุมชนในภาคอีสานหลายแห่งเริ่มมีโครงสร้างทางสังคมและศาสนาชัดเจนขึ้น มีการรับพุทธศาสนาแบบทวารวดีในบางพื้นที่ และต่อมามีความสัมพันธ์กับวัฒนธรรมเขมรหรือลพบุรีในช่วงประวัติศาสตร์ตอนต้น หลักฐานอย่างใบเสมาและเศษภาชนะดินเผาจึงเป็นตัวบอกเล่าทั้งชีวิตประจำวันและความเชื่อของคนในชุมชน

 

ใบเสมาที่พบในบ้านหมากมายเป็นหลักฐานสำคัญมาก เพราะใบเสมาเป็นเครื่องหมายกำหนดเขตศักดิ์สิทธิ์ในบริบทพุทธศาสนา โดยเฉพาะในวัฒนธรรมทวารวดีของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ การพบใบเสมาในพื้นที่ช่วยยืนยันว่าชุมชนบ้านหมากมายไม่ได้เป็นเพียงกลุ่มบ้านเรือนหรือชุมชนเกษตรกรรมเท่านั้น แต่เคยมีพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ พื้นที่ประกอบพิธีกรรม หรือพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อทางพุทธศาสนาอยู่ร่วมด้วย

 

เศษภาชนะดินเผาที่พบในบ้านหมากมายเป็นภาชนะเนื้อทรายหยาบ สีส้มและสีนวล วัสดุลักษณะนี้เป็นหลักฐานที่สัมพันธ์กับชีวิตประจำวันของคนในอดีต ภาชนะดินเผาถูกใช้ในการหุงหาอาหาร การเก็บน้ำ การเก็บเมล็ดพันธุ์ การประกอบอาหาร และการใช้ในครัวเรือน เมื่อแตกหักและทับถมอยู่ในพื้นที่อยู่อาศัย จึงกลายเป็นหลักฐานทางโบราณคดีที่ช่วยบอกว่าพื้นที่นี้มีคนอยู่อาศัย ใช้ทรัพยากร และทำกิจกรรมต่อเนื่องจริงในอดีต

 

ลักษณะภาชนะเนื้อทรายหยาบยังสะท้อนเทคโนโลยีการผลิตเครื่องปั้นดินเผาของชุมชนในท้องถิ่น วัสดุเนื้อหยาบมักเกิดจากการผสมทรายหรือวัสดุหยาบเข้ากับเนื้อดิน เพื่อช่วยให้ภาชนะทนต่อการใช้งานและการเผา ภาชนะสีส้มและสีนวลบอกถึงอุณหภูมิการเผา บรรยากาศในเตาเผา และชนิดของดินที่ใช้ผลิต แม้จะเป็นเศษภาชนะขนาดเล็ก แต่เมื่อพบจำนวนมากและสัมพันธ์กับพื้นที่เนินชุมชน ก็สามารถอธิบายการอยู่อาศัยและพัฒนาการทางวัฒนธรรมของบ้านหมากมายได้อย่างชัดเจน

 

บ้านหมากมายตั้งอยู่ในกลุ่มพื้นที่ชุมชนโบราณของอำเภอค้อวัง ซึ่งเป็นพื้นที่ชายขอบทุ่งราบและใกล้ลุ่มน้ำชี ในเขตค้อวังยังมีแหล่งโบราณคดีและแหล่งประวัติศาสตร์อีกหลายแห่ง เช่น ชุมชนโบราณบ้านน้ำอ้อม โบราณสถานดอนพระธาตุ บ้านผิผ่วน และชุมชนโบราณอื่น ๆ ที่กระจายอยู่ในพื้นที่ใกล้เคียง การมีแหล่งโบราณคดีหลายแห่งในอำเภอเดียวกันแสดงให้เห็นว่าค้อวังเป็นพื้นที่ที่มีความสำคัญต่อการตั้งถิ่นฐานของมนุษย์มาอย่างยาวนาน ไม่ใช่เพียงพื้นที่ชนบทสมัยใหม่ แต่เป็นภูมิภาคที่มีร่องรอยวัฒนธรรมซ้อนทับหลายยุค

 

ในเชิงภูมิศาสตร์ บ้านหมากมายมีความสัมพันธ์กับลำห้วยพระบางและแม่น้ำชีซึ่งเป็นระบบน้ำสำคัญของพื้นที่อีสานตอนล่าง ลำห้วยพระบางทำให้ชุมชนมีแหล่งน้ำใกล้ตัว ส่วนแม่น้ำชีเป็นลำน้ำหลักที่เชื่อมโยงชุมชนต่าง ๆ เข้าด้วยกัน พื้นที่ชุมชนโบราณที่ตั้งอยู่ใกล้ลำน้ำหรือสาขาของแม่น้ำชีมักมีศักยภาพทั้งด้านการเกษตร การตั้งถิ่นฐาน และการติดต่อกับชุมชนอื่น การที่บ้านหมากมายตั้งอยู่บนเนินดินใกล้ระบบน้ำจึงเป็นตัวอย่างที่ดีของการเลือกทำเลตั้งชุมชนในอดีต

 

แม้หลักฐานที่พบในบ้านหมากมายจะไม่ได้มีสิ่งก่อสร้างขนาดใหญ่หลงเหลืออยู่มากเหมือนอุทยานประวัติศาสตร์ แต่คุณค่าของสถานที่อยู่ที่การอ่านภูมิทัศน์โดยรวม ผู้มาเยือนจะเห็นว่าชุมชนโบราณแห่งนี้ตั้งอยู่บนเนินดินท่ามกลางทุ่งนา มีคูน้ำล้อมรอบ มีสระน้ำโบราณ และมีลำน้ำธรรมชาติเป็นส่วนหนึ่งของขอบเขตชุมชน รูปแบบนี้ช่วยให้เข้าใจการจัดวางพื้นที่ของชุมชนในอดีตได้ดี เพราะทุกองค์ประกอบสัมพันธ์กับการอยู่อาศัย น้ำ เกษตรกรรม และความเชื่อ

 

การเป็นชุมชนที่ได้รับอิทธิพลทั้งทวารวดีและเขมรทำให้บ้านหมากมายมีความสำคัญต่อการศึกษาการเปลี่ยนผ่านทางวัฒนธรรมในพื้นที่อีสาน ช่วงทวารวดีสะท้อนการรับพุทธศาสนาและการใช้ใบเสมา ส่วนอิทธิพลเขมรสะท้อนการเชื่อมโยงกับเครือข่ายวัฒนธรรมที่ขยายเข้ามาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือในช่วงประวัติศาสตร์ตอนต้น บ้านหมากมายจึงเป็นพื้นที่ที่ช่วยอธิบายว่าชุมชนขนาดเล็กสามารถรับ ปรับ และผสมผสานวัฒนธรรมภายนอกเข้ากับบริบทท้องถิ่นได้อย่างไร

 

สำหรับนักท่องเที่ยวที่สนใจโบราณคดี บ้านหมากมายเหมาะกับการเที่ยวแบบค่อย ๆ เดินอ่านพื้นที่ ไม่ใช่การเที่ยวแบบแวะถ่ายภาพอย่างรวดเร็ว ผู้มาเยือนควรเริ่มจากการดูตำแหน่งหมู่บ้านและเนินดินโดยรวม จากนั้นสังเกตแนวคูน้ำ พื้นที่สระน้ำโบราณ 3 แห่ง ทิศทางของลำห้วยพระบาง และพื้นที่ราบทุ่งนาโดยรอบ เมื่อเข้าใจตำแหน่งของน้ำและเนินดินแล้ว จะมองเห็นได้ชัดว่าชุมชนโบราณเลือกพื้นที่แห่งนี้เพราะสามารถใช้ประโยชน์ทั้งพื้นที่ดอนและแหล่งน้ำในเวลาเดียวกัน

 

การชมบ้านหมากมายควรให้ความสำคัญกับความเรียบง่ายของภูมิทัศน์ เพราะแหล่งโบราณคดีประเภทชุมชนโบราณหลายแห่งไม่ได้ปรากฏเป็นอาคารขนาดใหญ่ แต่ซ่อนอยู่ในรูปของเนินดิน คูน้ำ สระน้ำ ชื่อบ้าน ชื่อห้วย และความทรงจำของชุมชน สิ่งเหล่านี้เป็นหลักฐานทางวัฒนธรรมที่มีค่าไม่น้อยไปกว่าซากสถาปัตยกรรม เพราะช่วยบอกว่าคนในอดีตใช้พื้นที่อย่างไร อยู่ร่วมกับน้ำอย่างไร และสร้างความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์กับชุมชนอย่างไร

 

พื้นที่วัดบ้านหมากมายเป็นหนึ่งในจุดที่เกี่ยวข้องกับแหล่งศิลปกรรมและพื้นที่ศรัทธาของชุมชนในปัจจุบัน การมีวัดอยู่ใกล้หรือทับซ้อนกับพื้นที่ชุมชนโบราณเป็นลักษณะที่พบได้ทั่วไปในภาคอีสาน เพราะพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์เดิมมักถูกใช้ต่อเนื่องหรือปรับความหมายใหม่ในพุทธศาสนารุ่นหลัง การเที่ยวบ้านหมากมายจึงควรมองวัด ชุมชน เนินดิน คูน้ำ และสระน้ำโบราณเป็นภาพเดียวกัน ไม่แยกขาดจากกัน

 

อำเภอค้อวังเองเป็นอำเภอทางตอนใต้ของจังหวัดยโสธร มีเขตติดต่อกับอำเภอมหาชนะชัย จังหวัดยโสธร และอำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ เส้นทางเข้าสู่บ้านหมากมายจึงเชื่อมโยงกับทั้งจังหวัดยโสธรและศรีสะเกษ การเดินทางตามเส้นทางค้อวัง – ราษีไศลทำให้เห็นภูมิประเทศแบบที่ราบ ทุ่งนา หมู่บ้าน และลำน้ำสายย่อย ซึ่งเป็นบริบทสำคัญของชุมชนโบราณในพื้นที่นี้

 

บ้านหมากมายอยู่ไม่ไกลจากแหล่งท่องเที่ยวและแหล่งประวัติศาสตร์อื่นของค้อวัง เช่น โบราณสถานดอนพระธาตุ บ้านผิผ่วน และอ่างเก็บน้ำห้วยพระบาง เส้นทางเหล่านี้ช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจภาพรวมของอำเภอค้อวังได้กว้างขึ้น ดอนพระธาตุเป็นโบราณสถานที่ชาวบ้านรู้จักและดูแลสืบต่อกันมา ส่วนห้วยพระบางเป็นแหล่งน้ำที่สัมพันธ์กับภูมิประเทศและชุมชนในพื้นที่ เมื่อจัดเส้นทางร่วมกับบ้านหมากมาย จะได้เห็นทั้งชุมชนโบราณ ศาสนสถานเก่า และภูมิทัศน์น้ำในอำเภอเดียวกัน

 

หากเดินทางต่อออกไปยังอำเภอมหาชนะชัยและตัวเมืองยโสธร สามารถเชื่อมบ้านหมากมายกับวัดพระพุทธบาทยโสธร วิมานพญาแถน พิพิธภัณฑ์พญาคันคาก วัดมหาธาตุ และชุมชนเก่าบ้านสิงห์ท่าได้ เส้นทางนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเรียนรู้ยโสธรแบบลึกและต่อเนื่อง ตั้งแต่ชุมชนโบราณในพื้นที่ชายขอบลุ่มน้ำชี ไปจนถึงศาสนสถานและย่านเมืองเก่าในตัวจังหวัด

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการชมแหล่งโบราณคดีบ้านหมากมายคือช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายแก่ เพราะอากาศไม่ร้อนเกินไปและเหมาะกับการเดินดูภูมิทัศน์เปิดโล่ง หากเดินทางในฤดูฝนหรือช่วงที่แหล่งน้ำมีน้ำมาก จะเห็นความสัมพันธ์ระหว่างเนินชุมชน คูน้ำ สระน้ำ และลำห้วยพระบางได้ชัดเจน ส่วนช่วงฤดูทำนาจะเห็นวิถีเกษตรกรรมรอบพื้นที่ ซึ่งช่วยให้เข้าใจว่าภูมิทัศน์โบราณถูกใช้ต่อเนื่องในชีวิตชุมชนปัจจุบันอย่างไร

 

ผู้มาเยือนควรเตรียมน้ำดื่ม หมวก หรือร่ม และควรใช้รองเท้าที่เดินสะดวก เนื่องจากพื้นที่เป็นชุมชนและที่ราบทุ่งนา บางจุดอาจเป็นถนนชุมชนหรือถนนลูกรัง การเข้าชมควรเคารพพื้นที่ของชาวบ้าน ไม่เดินเข้าไปในนา สวน หรือพื้นที่ส่วนบุคคลโดยไม่ได้รับอนุญาต ไม่เก็บเศษภาชนะดินเผา หิน หรือวัตถุใด ๆ กลับไป และไม่ขุดคุ้ยพื้นที่ เพราะทุกชิ้นส่วนในแหล่งโบราณคดีมีคุณค่าต่อการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ของชุมชน

 

แหล่งโบราณคดีบ้านหมากมายเหมาะกับนักเรียน นักศึกษา นักท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม นักประวัติศาสตร์ท้องถิ่น และผู้สนใจวัฒนธรรมอีสาน เพราะเป็นพื้นที่ที่ช่วยให้เข้าใจรูปแบบชุมชนโบราณขนาดเล็กอย่างเป็นรูปธรรม ผู้มาเยือนสามารถเห็นได้ว่าหลักฐานอย่างใบเสมาและเศษภาชนะดินเผา เมื่อนำมาพิจารณาร่วมกับเนินดิน คูน้ำ สระน้ำ และลำห้วย สามารถบอกเรื่องราวของชุมชนโบราณได้ลึกกว่าการมองเป็นวัตถุแยกชิ้น

 

ในมุมของประวัติศาสตร์ท้องถิ่น บ้านหมากมายช่วยยืนยันว่าพื้นที่ค้อวังมีความต่อเนื่องทางวัฒนธรรมมายาวนาน การมีแหล่งชุมชนโบราณหลายแห่งในอำเภอเดียวกันสะท้อนว่าผู้คนในอดีตเลือกพื้นที่นี้เป็นที่อยู่อาศัยเพราะมีทั้งที่ดอน แหล่งน้ำ ทุ่งนา และเส้นทางติดต่อระหว่างชุมชน หลักฐานที่บ้านหมากมายจึงช่วยเติมเต็มภาพของยโสธรในฐานะจังหวัดที่มีรากทางโบราณคดีลึก ไม่ได้มีเพียงแหล่งท่องเที่ยวร่วมสมัยหรือเทศกาลเท่านั้น

 

การเดินทาง ไปยังแหล่งโบราณคดีบ้านหมากมาย ใช้เส้นทางถนนระหว่างอำเภอค้อวัง จังหวัดยโสธร กับอำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ จากนั้นมีทางแยกเข้าสู่พื้นที่บ้านหมากมายไปทางทิศตะวันออก ระยะทางประมาณ 1 กิโลเมตร เส้นทางเหมาะสำหรับรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างท้องถิ่น หากเริ่มจากตัวเมืองยโสธร ให้เดินทางลงมาทางอำเภอค้อวัง ซึ่งอยู่ทางตอนใต้ของจังหวัด แล้วเข้าสู่ตำบลค้อวังและบ้านหมากมาย

 

การเที่ยวบ้านหมากมายควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 1 – 2 ชั่วโมงสำหรับการเดินชมพื้นที่หลัก และหากต้องการเชื่อมต่อกับโบราณสถานดอนพระธาตุ อ่างเก็บน้ำห้วยพระบาง วัดพระพุทธบาทยโสธร หรือเส้นทางตัวเมืองยโสธร ควรวางแผนครึ่งวันถึงเต็มวัน การเดินทางลักษณะนี้จะช่วยให้เห็นยโสธรทั้งในมิติของชุมชนโบราณ ศาสนสถาน แหล่งน้ำ และชุมชนร่วมสมัยอย่างต่อเนื่อง

 

โดยสรุป แหล่งโบราณคดีบ้านหมากมายเป็นจุดหมายที่มีคุณค่าในเชิงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรม เพราะเป็นชุมชนโบราณที่มีคูน้ำล้อมรอบ มีเนินดินสูงจากพื้นที่ทุ่งนา มีสระน้ำยุคโบราณ 3 แห่ง มีลำห้วยพระบางเป็นองค์ประกอบด้านทิศใต้ และพบหลักฐานใบเสมากับเศษภาชนะดินเผาเนื้อทรายหยาบ สีส้มและสีนวล สถานที่แห่งนี้ช่วยให้เข้าใจการอยู่อาศัยของผู้คนในช่วง 1,500 – 1,000 ปีที่ผ่านมา และแสดงให้เห็นความเชื่อมโยงระหว่างวัฒนธรรมทวารวดี เขมร ลุ่มน้ำชี และชุมชนอีสานในพื้นที่ค้อวังอย่างชัดเจน

 

 

ตอบ: แหล่งโบราณคดีบ้านหมากมายตั้งอยู่ที่บ้านหมากมาย ตำบลค้อวัง อำเภอค้อวัง จังหวัดยโสธร พิกัด 15.350385, 104.355673

 

ตอบ: เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: ไม่เสียค่าเข้าชม ผู้มาเยือนสามารถชมพื้นที่ชุมชนโบราณ เนินดิน คูน้ำ สระน้ำโบราณ และภูมิทัศน์โดยรอบได้โดยไม่มีค่าเข้าชม

 

ตอบ: บ้านหมากมายเป็นชุมชนโบราณที่ได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมทวารวดีและเขมร อายุประมาณ 1,500 – 1,000 ปีมาแล้ว มีคูน้ำล้อมรอบ พบใบเสมาและเศษภาชนะดินเผา ซึ่งสะท้อนทั้งการอยู่อาศัยและความเชื่อของชุมชนโบราณ

 

ตอบ: หลักฐานสำคัญคือใบเสมาและเศษภาชนะดินเผาเนื้อทรายหยาบ สีส้มและสีนวล รวมถึงลักษณะภูมิทัศน์ของเนินดิน คูน้ำล้อมรอบ สระน้ำโบราณ และลำห้วยพระบาง

 

ตอบ: ใบเสมาสะท้อนอิทธิพลพุทธศาสนาและวัฒนธรรมทวารวดี ส่วนการกำหนดอายุและบริบทชุมชนในพื้นที่ค้อวังทำให้บ้านหมากมายอยู่ในกลุ่มชุมชนที่ได้รับอิทธิพลวัฒนธรรมเขมรในช่วงประวัติศาสตร์ตอนต้นด้วย

 

ตอบ: ใช้เส้นทางถนนระหว่างอำเภอค้อวัง จังหวัดยโสธร กับอำเภอราษีไศล จังหวัดศรีสะเกษ แล้วแยกเข้าสู่บ้านหมากมายไปทางทิศตะวันออกประมาณ 1 กม. หากเริ่มจากตัวเมืองยโสธรให้เดินทางลงมาทางอำเภอค้อวัง

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดบ้านหมากมาย ลำห้วยพระบาง อ่างเก็บน้ำห้วยพระบาง โบราณสถานดอนพระธาตุ วัดพระพุทธบาทยโสธร วิมานพญาแถน และวัดมหาธาตุ ยโสธรได้