หน้าแรก lovethailand >สถานที่ท่องเที่ยวภาคตะวันออกเฉียงเหนือ >สถานที่ท่องเที่ยวจังหวัดสุรินทร์ >อ.เมืองสุรินทร์ >ต.เมืองที > หมู่บ้านจักสานบ้านบุทม
TL;DR: หมู่บ้านจักสานบ้านบุทม อยู่ที่บ้านบุทม หมู่ที่ 4 ตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ 32000 เปิดทุกวัน เวลา 09.00 – 17.00 น.
หมู่บ้านจักสานบ้านบุทม

วันเปิดทำการ: ทุกวัน
เวลาเปิดทำการ: 09.00 – 17.00 น.
หมู่บ้านจักสานบ้านบุทม สุรินทร์ เป็นหมู่บ้านหัตถกรรมพื้นบ้านสำคัญของตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ ตั้งอยู่ที่บ้านบุทม หมู่ที่ 4 บนเส้นทางทางหลวงหมายเลข 226 จากตัวเมืองสุรินทร์มุ่งหน้าไปทางอำเภอศีขรภูมิประมาณ 12 กม. หมู่บ้านแห่งนี้มีชื่อเสียงจากงานจักสานหวาย โดยเฉพาะตะกร้าและภาชนะต่าง ๆ ที่ทำจากหวายเส้นเล็กซึ่งชาวบ้านเรียกว่า “หวายหางหนู” เป็นงานหัตถกรรมที่เกิดจากภูมิปัญญา ความชำนาญของมือ ความอดทน และการสืบทอดทักษะภายในครอบครัวมายาวนาน จนกลายเป็นอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมและอาชีพเสริมสำคัญของชุมชนบ้านบุทม
หมู่บ้านจักสานบ้านบุทมไม่ใช่เพียงจุดจำหน่ายสินค้าหัตถกรรม แต่เป็นชุมชนที่สะท้อนวิถีชีวิตของคนสุรินทร์ในพื้นที่ชนบทอย่างชัดเจน ชาวบ้านส่วนใหญ่มีอาชีพหลักคือการทำนา เมื่อพ้นช่วงฤดูทำนาจึงใช้เวลาว่างทำงานจักสานหวายเพื่อเสริมรายได้ให้ครอบครัว งานจักสานจึงผูกพันกับจังหวะของฤดูกาลเกษตรกรรมอย่างใกล้ชิด เมื่อท้องนาเว้นช่วงจากการเพาะปลูก บ้านเรือนจำนวนมากในหมู่บ้านจะกลายเป็นพื้นที่ทำงานฝีมือ ผู้สูงอายุ ผู้ใหญ่ และสมาชิกครอบครัวช่วยกันเตรียมหวาย ดัดโครง สานลาย เก็บรายละเอียด และนำผลิตภัณฑ์ไปฝากขายที่กลุ่มหัตถกรรมของหมู่บ้าน
เสน่ห์ของบ้านบุทมอยู่ที่ความเป็นชุมชนหัตถกรรมจริง ผู้มาเยือนจะได้เห็นตะกร้าหวาย กระบุง กระจาด กล่อง ฝาชี ภาชนะใส่ของ และของใช้ตกแต่งบ้านที่ทำด้วยมือทุกชิ้น งานแต่ละชิ้นมีน้ำหนักเบา สีธรรมชาติของหวาย ผิวเรียบมัน และลายสานที่เป็นระเบียบ ผลิตภัณฑ์เหล่านี้สะท้อนความประณีตมากกว่างานอุตสาหกรรมทั่วไป เพราะทุกขั้นตอนต้องอาศัยสายตา มือ และประสบการณ์ของช่างสานในการคุมรูปทรง ความแน่นของเส้นหวาย ความสมดุลของโครง และความเรียบร้อยของขอบงาน
คำว่า “บุทม” หรือ “เบาะทม” มีรากคำที่เชื่อมโยงกับภาษาเขมรถิ่นในพื้นที่อีสานใต้ โดยคำว่า “เบาะ” หมายถึงที่ดอนหรือพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับป่าที่ถูกถากถางทำไร่ ส่วนคำว่า “ทม” หมายถึงใหญ่ เมื่อรวมกันจึงสื่อถึงพื้นที่ดอนหรือพื้นที่ป่าขนาดใหญ่ที่ถูกใช้เป็นที่ตั้งถิ่นฐาน ชื่อบ้านจึงบอกเล่าภูมิหลังของชุมชนที่เติบโตจากภูมิประเทศชนบท ป่า ไร่นา และการทำมาหากินแบบพึ่งพาทรัพยากรธรรมชาติ ก่อนพัฒนามาเป็นหมู่บ้านหัตถกรรมที่มีชื่อเสียงของจังหวัดสุรินทร์
ประวัติงานจักสานหวายบ้านบุทมเริ่มต้นชัดเจนในปี พ.ศ. 2473 จากนายลีง เลิศล้ำ พร้อมญาติพี่น้องอีก 2 คน คือ นายเหลี่ยม ภาสวัสดี และนายพัน กล้ายิ่ง ซึ่งได้เรียนรู้การจักสานหวายจากเรือนจำจังหวัดสุรินทร์ เมื่อกลับมาสู่ชุมชนจึงใช้ทักษะนี้ประกอบอาชีพทำตะกร้าหวายเลี้ยงครอบครัว จากจุดเริ่มต้นของคนเพียงไม่กี่คน ความรู้ค่อย ๆ ถ่ายทอดสู่ลูกหลาน เพื่อนบ้าน และครอบครัวอื่น ๆ จนกลายเป็นอาชีพที่กระจายอยู่ในชุมชนอย่างกว้างขวาง
ในปี พ.ศ. 2527 สำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอเมืองสุรินทร์ได้เข้ามาส่งเสริมให้ชาวบ้านบุทมพัฒนาอาชีพจักสานหวายเป็นอุตสาหกรรมในครัวเรือน เพื่อเพิ่มรายได้หลังฤดูทำนา การส่งเสริมครั้งนั้นทำให้ทักษะที่เคยอยู่ในระดับครัวเรือนได้รับการจัดระบบมากขึ้น ทั้งด้านการผลิต การรวมกลุ่ม การพัฒนารูปแบบสินค้า และการตลาด ต่อมามีความพยายามจัดตั้งกลุ่มผลิตภัณฑ์จักสานหวายโดยได้รับการสนับสนุนจากองค์กรภายนอก แม้ช่วงแรกจะประสบปัญหาด้านการบริหารและการตลาด แต่ประสบการณ์นั้นได้กลายเป็นบทเรียนสำคัญในการสร้างกลุ่มใหม่ให้เข้มแข็งกว่าเดิม
ช่วงต่อมาครูสุเทพ ศรีลานุช อาจารย์โรงเรียนบ้านบุทมได้มีบทบาทสำคัญในการรวบรวมข้อมูลอาชีพและการเรียนรู้ของชาวบ้าน ก่อนชักชวนชุมชนรวมตัวกันอีกครั้งเพื่อจัดตั้งกลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทม การรวมกลุ่มทำให้ชาวบ้านไม่ต้องทำงานแยกกันแบบต่างคนต่างขาย แต่มีจุดกลางสำหรับรวบรวมผลิตภัณฑ์ จัดการวัตถุดิบ รับฝากขาย พัฒนารูปแบบ และเชื่อมตลาดกับลูกค้าภายนอก กลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทมจึงเป็นโครงสร้างสำคัญที่ช่วยให้อาชีพจักสานยังดำรงอยู่และพัฒนาต่อเนื่อง
ปัจจุบันกลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทมมีเครือข่ายสมาชิกมากกว่าชุมชนบ้านบุทมเพียงแห่งเดียว สมาชิกขยายไปยังพื้นที่ใกล้เคียงในจังหวัดสุรินทร์ โดยรูปแบบการทำงานยังคงอาศัยระบบครัวเรือนเป็นฐาน สมาชิกจำนวนมากใช้เวลาว่างจากการทำนาและงานบ้านมานั่งทำหวายที่บ้าน เมื่อผลิตเสร็จจึงนำมาฝากขายที่กลุ่ม ภาพเช่นนี้ทำให้งานจักสานบ้านบุทมเป็นทั้งอาชีพเสริม เครือข่ายเศรษฐกิจชุมชน และพื้นที่สืบทอดความรู้ระหว่างคนรุ่นเก่ากับคนรุ่นใหม่
วัตถุดิบสำคัญของงานบ้านบุทมคือหวาย โดยเฉพาะหวายหางหนูซึ่งมีขนาดเส้นเล็ก เหนียว ผิวมัน และเหมาะสำหรับงานตะกร้า งานภาชนะ และของใช้ที่ต้องการความประณีต หวายมีคุณสมบัติดัดโค้งได้ดี ทนแรงดึง มีผิวธรรมชาติสวยงาม และสามารถขึ้นรูปได้หลายลักษณะ การใช้หวายทั้งต้นและการคุมลายสานให้แน่นทำให้ผลิตภัณฑ์มีความแข็งแรง ใช้งานได้จริง และยังคงความงามแบบธรรมชาติไว้โดยไม่ต้องพึ่งการเคลือบผิวที่มากเกินจำเป็น
จุดเด่นของผลิตภัณฑ์หวายบ้านบุทมคือการทำด้วยมือทุกชิ้นและใช้ลายดั้งเดิมที่เรียกว่า “ลายลูกกรง” เป็นเอกลักษณ์ ลายลูกกรงช่วยให้ผลิตภัณฑ์ดูโปร่ง สวยงาม และแข็งแรงในเวลาเดียวกัน การสานลายนี้ต้องอาศัยความสม่ำเสมอของแรงมือ หากดึงเส้นหวายแน่นเกินไปงานจะบิด หากหลวมเกินไปงานจะเสียรูป ช่างสานที่มีประสบการณ์จึงต้องคุมจังหวะของมือให้พอดีตลอดชิ้นงาน ความละเอียดนี้เป็นเหตุผลที่ผลิตภัณฑ์บ้านบุทมได้รับความนิยมจากผู้ที่ชื่นชอบงานหัตถกรรมธรรมชาติ
บ้านบุทมมีผลิตภัณฑ์หลากหลาย ทั้งตะกร้าถือ ตะกร้าใส่ของ ตะกร้าไปตลาด กระเช้า ภาชนะใส่สำรับไปวัด กล่องใส่ของ กระเป๋าหวาย ฝาชี งานตกแต่งบ้าน และงานสั่งทำตามรูปแบบที่ลูกค้าต้องการ จุดแข็งของกลุ่มคือการคงรูปแบบดั้งเดิมไว้พร้อมกับพัฒนารูปทรงให้ร่วมสมัยมากขึ้น ตะกร้าหวายที่เคยใช้ในชีวิตประจำวันจึงขยายบทบาทไปสู่ของฝาก ของใช้ในบ้าน งานตกแต่งร้าน คาเฟ่ โรงแรม และผลิตภัณฑ์รักษ์สิ่งแวดล้อมที่ช่วยลดการใช้ถุงพลาสติก
ผลิตภัณฑ์จักสานหวายบ้านบุทมไม่ลงแล็กเกอร์ในรูปแบบดั้งเดิม ทำให้ผิวหวายยังคงสีธรรมชาติและสัมผัสของวัสดุจริง ผู้ใช้จึงเห็นเนื้อหวาย เส้นใย และลายสานอย่างชัดเจน วิธีดูแลรักษาก็เป็นภูมิปัญญาที่เรียบง่าย หากใช้ไปแล้วเกิดเชื้อราจากความชื้น สามารถใช้ผลมะเฟืองสุกรสเปรี้ยว มะนาว หรือมะกรูดถูบนผิวหวาย จากนั้นล้างน้ำให้สะอาดและผึ่งแดดให้แห้ง เมื่องานแห้งสนิท ผิวหวายจะกลับมามันวาวและใช้งานได้ดีอีกครั้ง
หลักการดูแลหวายบ้านบุทมคือการหลีกเลี่ยงความชื้น ไม่วางผลิตภัณฑ์บนพื้นซีเมนต์ชื้นเป็นเวลานาน ไม่เก็บในที่อับ และควรผึ่งแดดให้แห้งสนิทเมื่อโดนน้ำ การใส่ของควรเลือกน้ำหนักให้เหมาะกับขนาดของตะกร้าหรือภาชนะ เพื่อรักษารูปทรงและยืดอายุการใช้งาน วิธีดูแลเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าภูมิปัญญาหัตถกรรมไม่ได้จบที่การผลิต แต่รวมถึงความรู้ในการใช้และรักษาของให้คงทนด้วย
งานจักสานหวายบ้านบุทมยังสะท้อนแนวคิดเศรษฐกิจชุมชนที่เชื่อมโยงกับสิ่งแวดล้อม การใช้ตะกร้าหวายแทนถุงพลาสติกเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของการนำหัตถกรรมดั้งเดิมกลับมาใช้กับชีวิตร่วมสมัย ตะกร้าหวายไม่ได้เป็นเพียงของเก่าแก่ แต่เป็นของใช้ที่ตอบโจทย์การลดขยะและการใช้ทรัพยากรอย่างคุ้มค่า การซื้อผลิตภัณฑ์จากชุมชนยังช่วยให้รายได้หมุนเวียนกลับสู่ครอบครัวช่างสานโดยตรง
สำหรับผู้มาเยือน หมู่บ้านจักสานบ้านบุทมเหมาะกับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและวิถีชีวิต ผู้เดินทางจะได้เห็นงานฝีมือจากชุมชนจริง เลือกซื้อของฝากที่มีที่มา เรียนรู้วัตถุดิบ เทคนิคการสาน และเรื่องราวของอาชีพเสริมหลังฤดูทำนา การมาเที่ยวหมู่บ้านเช่นนี้ให้ประสบการณ์ต่างจากการซื้อสินค้าจากร้านทั่วไป เพราะผู้ซื้อได้เข้าใจว่าผลิตภัณฑ์หนึ่งชิ้นผ่านเวลา แรงมือ และความรู้ของชุมชนมากเพียงใด
ภายในพื้นที่หมู่บ้านและกลุ่มหัตถกรรมมีโซนสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการเรียนรู้หลายส่วน ได้แก่ ที่ทำการกลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทม พื้นที่จัดแสดงและจำหน่ายผลิตภัณฑ์ พื้นที่สาธิตงานจักสานเมื่อมีการประสานกลุ่ม พื้นที่บ้านสมาชิกที่ยังทำงานฝีมือในครัวเรือน พื้นที่จัดเก็บและคัดแยกหวาย พื้นที่เรียนรู้เรื่องลายลูกกรง และพื้นที่เชื่อมโยงกับโรงเรียนหรือชุมชนในตำบลเมืองที การเที่ยวที่นี่จึงควรมองทั้งหมู่บ้านเป็นแหล่งเรียนรู้ ไม่ใช่มองเฉพาะร้านขายของเพียงจุดเดียว
ผู้ดูแลหลักของแหล่งหัตถกรรมคือกลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทม ซึ่งเป็นกลุ่มชุมชนที่ทำหน้าที่ประสานงานด้านผลิตภัณฑ์ การรวบรวมสินค้า การจำหน่าย และการต้อนรับผู้สนใจงานจักสาน ส่วนหน่วยงานท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องคือเทศบาลตำบลเมืองทีและหน่วยงานระดับตำบลที่ดูแลพื้นที่บริการสาธารณะของชุมชน ผู้ที่ต้องการเข้าเยี่ยมชมเป็นหมู่คณะ ศึกษาดูงาน หรือสั่งผลิตภัณฑ์จำนวนมากควรติดต่อกลุ่มหรือติดต่อหน่วยงานท้องถิ่นล่วงหน้า เพื่อให้การเข้าชมและการประสานงานเป็นระเบียบ
วันและเวลาที่เหมาะสำหรับการมาเยือนคือช่วงกลางวัน โดยทั่วไปหมู่บ้านเปิดให้เที่ยวชมและเลือกซื้อสินค้าได้ทุกวัน เวลา 09.00 – 17.00 น. ผู้ที่ต้องการเห็นการทำงานของช่างสานควรมาช่วงสายหรือบ่ายต้น ๆ เพราะเป็นช่วงที่ชุมชนมีจังหวะทำงานตามวิถีปกติ การมาเยือนช่วงเช้าจะเหมาะกับการถ่ายภาพบรรยากาศหมู่บ้านและเลือกซื้อของฝากก่อนเดินทางต่อ ส่วนช่วงบ่ายเหมาะกับการพูดคุย เรียนรู้สินค้า และเดินทางต่อไปยังแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียงในตัวเมืองสุรินทร์
หมู่บ้านจักสานบ้านบุทมไม่มีค่าเข้าชมสำหรับการเยี่ยมชมทั่วไป ค่าใช้จ่ายหลักเกิดจากการเลือกซื้อผลิตภัณฑ์หรือกิจกรรมกลุ่มที่มีการประสานล่วงหน้า ราคาผลิตภัณฑ์แตกต่างกันตามขนาด ความยากง่ายของลาย รูปทรง และความประณีตของงาน การเลือกซื้อโดยตรงจากชุมชนช่วยให้ผู้มาเยือนได้สินค้าที่มีเรื่องราวและช่วยสนับสนุนรายได้ของช่างสานในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม
การเดินทางมายังบ้านบุทมสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถตู้แบบหมู่คณะ จากตัวเมืองสุรินทร์ใช้ทางหลวงหมายเลข 226 มุ่งหน้าไปทางอำเภอศีขรภูมิประมาณ 12 กม. แล้วเข้าสู่พื้นที่ตำบลเมืองทีและบ้านบุทม เส้นทางนี้เดินทางง่ายเพราะเป็นถนนหลักที่เชื่อมเมืองสุรินทร์กับพื้นที่ตะวันออกของจังหวัด ผู้ที่ปักหมุดควรใช้ชื่อ “หมู่บ้านจักสานบ้านบุทม” หรือ “กลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทม ตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์” เพื่อให้ระบบนำทางเข้าสู่พื้นที่ถูกต้อง
การเดินทาง หากเริ่มจากตัวเมืองสุรินทร์ ให้ใช้เส้นทางออกจากเมืองไปทางถนนสุรินทร์ – ศีขรภูมิ หรือทางหลวงหมายเลข 226 ผ่านย่านชุมชนและพื้นที่เกษตรกรรมของตำบลเมืองที ระยะทางประมาณ 12 กม. ใช้เวลาไม่นาน เหมาะสำหรับจัดเป็นทริปครึ่งวันร่วมกับปราสาทเมืองที หมู่บ้านทอผ้าไหมบ้านท่าสว่าง หรือสถานที่ในตัวเมืองสุรินทร์ เช่น ศาลหลักเมือง วัดบูรพาราม และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สุรินทร์
สถานที่ท่องเที่ยวใกล้เคียงที่เหมาะกับการจัดเส้นทางร่วมกับบ้านบุทมคือปราสาทเมืองที ซึ่งตั้งอยู่ในบริเวณวัดจอมสุทธาวาส ตำบลเมืองที เป็นโบราณสถานที่ช่วยเติมมิติประวัติศาสตร์ให้กับเส้นทางหัตถกรรม อีกจุดคือหมู่บ้านทอผ้าไหมยกทองโบราณบ้านท่าสว่าง ซึ่งเป็นแหล่งเรียนรู้ผ้าไหมสำคัญของสุรินทร์ เมื่อนำทั้งสองแห่งมาจัดร่วมกับบ้านบุทม นักท่องเที่ยวจะได้เห็นงานฝีมือสุรินทร์ทั้งหวายและผ้าไหมในทริปเดียว
บริเวณใกล้บ้านบุทมยังเชื่อมต่อกับสถานที่ในตัวเมืองสุรินทร์ได้สะดวก ทั้งศาลหลักเมืองสุรินทร์ วัดบูรพาราม อนุสาวรีย์พระยาสุรินทรภักดีศรีณรงค์จางวาง อ่างเก็บน้ำห้วยเสนง และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สุรินทร์ ผู้ที่มีเวลาทั้งวันสามารถเริ่มจากหมู่บ้านจักสานในช่วงเช้า รับประทานอาหารในตัวเมือง แล้วต่อด้วยพิพิธภัณฑ์หรือศาลหลักเมืองในช่วงบ่าย เส้นทางนี้เหมาะกับผู้ที่ต้องการเข้าใจสุรินทร์ผ่านงานช่าง ชุมชน ประวัติศาสตร์ และศรัทธาท้องถิ่น
ร้านอาหารใกล้บ้านบุทมมีทั้งร้านในเส้นทางสุรินทร์ – ศีขรภูมิ และร้านในตัวเมืองสุรินทร์ ผู้เดินทางสามารถเลือกรับประทานอาหารก่อนหรือหลังเยี่ยมชมหมู่บ้านได้สะดวก หากต้องการร้านใกล้เส้นทางสามารถเลือกส้มตำ ทบ.อุบลฯ สาขาถนนสุรินทร์ – ศีขรภูมิ หรือร้านบนเส้นทางหลัก หากต้องการตัวเลือกหลากหลายขึ้นสามารถกลับเข้าตัวเมืองสุรินทร์ ซึ่งมีร้านอาหารไทย อาหารอีสาน อาหารเวียดนาม คาเฟ่ และร้านอาหารในโรงแรมหลายแห่ง
ที่พักที่เหมาะกับการมาเที่ยวบ้านบุทมส่วนใหญ่อยู่ในตัวเมืองสุรินทร์ เพราะเดินทางจากเมืองมาหมู่บ้านใช้เวลาไม่นานและสะดวกต่อการไปสถานที่อื่นในจังหวัด โรงแรมในเมืองมีตัวเลือกหลายระดับ ตั้งแต่โรงแรมราคาประหยัด โรงแรมบูติก ไปจนถึงโรงแรมขนาดใหญ่ ผู้ที่ต้องการเที่ยวหลายจุดควรพักในย่านใจกลางเมืองหรือใกล้สถานีรถไฟสุรินทร์ เพื่อเดินทางต่อไปยังบ้านบุทม ปราสาทเมืองที บ้านท่าสว่าง ปราสาทศีขรภูมิ และสถานที่ในเมืองได้คล่องตัว
สำหรับชาวต่างชาติ หมู่บ้านจักสานบ้านบุทมเป็นสถานที่ที่ช่วยอธิบายสุรินทร์ในมิติของงานฝีมือและวิถีชนบทได้ดีมาก ผู้มาเยือนจะได้เห็นว่าหัตถกรรมไทยไม่ได้เป็นเพียงสินค้าของที่ระลึก แต่เป็นระบบความรู้ที่เชื่อมโยงกับฤดูกาลเกษตร ครอบครัว วัตถุดิบธรรมชาติ การจัดการกลุ่ม และเศรษฐกิจท้องถิ่น ตะกร้าหวายหนึ่งใบจึงไม่ใช่เพียงภาชนะ แต่เป็นผลลัพธ์ของประวัติชุมชน ความอดทนของช่าง และภูมิปัญญาที่ถ่ายทอดผ่านการลงมือทำจริง
ผู้มาเยือนควรเคารพพื้นที่ชุมชนด้วยการแต่งกายสุภาพ พูดคุยด้วยน้ำเสียงเหมาะสม ขออนุญาตก่อนถ่ายภาพบุคคล ไม่รบกวนพื้นที่บ้านเรือนส่วนตัว ไม่ต่อรองราคาจนลดคุณค่างานฝีมือ และรักษาความสะอาดของพื้นที่ การซื้อผลิตภัณฑ์จากช่างโดยตรงควรคำนึงถึงเวลาและแรงมือที่อยู่ในชิ้นงาน เพราะงานจักสานหวายใช้ความละเอียดสูงและไม่สามารถผลิตได้รวดเร็วแบบโรงงาน
เมื่อมองในภาพรวม หมู่บ้านจักสานบ้านบุทมเป็นแหล่งเรียนรู้หัตถกรรมที่มีคุณค่าทั้งด้านวัฒนธรรม เศรษฐกิจชุมชน และสิ่งแวดล้อม จุดเด่นอยู่ที่การใช้หวายหางหนู ลายลูกกรง งานทำมือทุกชิ้น การไม่ลงแล็กเกอร์ในรูปแบบดั้งเดิม วิธีดูแลหวายด้วยผลไม้รสเปรี้ยว และการรวมกลุ่มของชาวบ้านที่ทำให้งานฝีมือยังคงมีชีวิตอยู่ในปัจจุบัน ที่นี่จึงเหมาะสำหรับนักท่องเที่ยว ผู้สนใจงานหัตถกรรม นักเรียน นักศึกษา นักออกแบบ ผู้ประกอบการ และชาวต่างชาติที่ต้องการเข้าใจภูมิปัญญาไทยผ่านชุมชนจริง
โดยสรุป หมู่บ้านจักสานบ้านบุทม สุรินทร์ เป็นหมู่บ้านหัตถกรรมหวายสำคัญของตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ ตั้งอยู่ห่างจากตัวเมืองประมาณ 12 กม. บนทางหลวงหมายเลข 226 ชาวบ้านสืบทอดงานจักสานหวายมากกว่า 60 ปี ใช้หวายหางหนูเป็นวัตถุดิบหลัก มีลายลูกกรงเป็นเอกลักษณ์ ผลิตภัณฑ์ทำด้วยมือทุกชิ้นและเป็นของใช้ที่งดงาม แข็งแรง และเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ผู้ที่เดินทางมาที่นี่จะได้เลือกซื้อของฝาก เรียนรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่น เห็นความสัมพันธ์ระหว่างงานนา งานฝีมือ และเศรษฐกิจชุมชน พร้อมเชื่อมต่อการท่องเที่ยวกับปราสาทเมืองที บ้านท่าสว่าง และสถานที่สำคัญในตัวเมืองสุรินทร์ได้อย่างครบถ้วน
| ชื่อสถานที่ | หมู่บ้านจักสานบ้านบุทม สุรินทร์ / กลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทม |
| ที่ตั้ง | บ้านบุทม หมู่ที่ 4 ตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ 32000 |
| ที่อยู่ | กลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทม เลขที่ 8/3 หมู่ที่ 4 บ้านบุทม ตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ 32000 |
| พิกัด | 14.883482, 103.640932 |
| ไฮไลต์ | หมู่บ้านหัตถกรรมหวายเก่าแก่ของสุรินทร์, งานจักสานหวายหางหนู, ลายลูกกรงเอกลักษณ์, ตะกร้าหวายทำมือ, อาชีพเสริมหลังฤดูทำนา, ผลิตภัณฑ์ธรรมชาติไม่ลงแล็กเกอร์ และแหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาชุมชน |
| ประวัติ / สมัย / ยุค | งานจักสานหวายบ้านบุทมเริ่มต้นชัดเจนเมื่อปี พ.ศ. 2473 จากนายลีง เลิศล้ำ นายเหลี่ยม ภาสวัสดี และนายพัน กล้ายิ่ง ต่อมาปี พ.ศ. 2527 ได้รับการส่งเสริมเป็นอุตสาหกรรมในครัวเรือน และมีการรวมตัวเป็นกลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทมเพื่อพัฒนาการผลิตกับการตลาดของชุมชน |
| ที่มาของชื่อ | ชื่อบุทมหรือเบาะทมมีรากจากภาษาเขมรถิ่น สื่อถึงพื้นที่ดอนหรือพื้นที่ป่าขนาดใหญ่ที่ถูกถากถางทำไร่ สะท้อนภูมิหลังของชุมชนในพื้นที่อีสานใต้ |
| ลักษณะเด่น | ชาวบ้านทำจักสานหวายควบคู่กับการทำนา ใช้หวายหางหนูที่มีความเหนียวและผิวมัน งานทุกชิ้นทำด้วยมือ ใช้ลายลูกกรงเป็นเอกลักษณ์ ผลิตภัณฑ์มีทั้งตะกร้า ภาชนะ กระเช้า กล่อง กระเป๋า และของใช้ตกแต่งบ้าน |
| การเดินทาง | จากตัวเมืองสุรินทร์ใช้ทางหลวงหมายเลข 226 มุ่งหน้าไปทางอำเภอศีขรภูมิประมาณ 12 กม. แล้วเข้าสู่พื้นที่บ้านบุทม ตำบลเมืองที เหมาะกับรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถตู้แบบหมู่คณะ |
| สถานะปัจจุบัน | เปิดให้เยี่ยมชม เรียนรู้งานหัตถกรรม และเลือกซื้อผลิตภัณฑ์จักสานหวายตามปกติ เป็นแหล่งภูมิปัญญาท้องถิ่นและแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของตำบลเมืองที |
| วันเปิดทำการ | ทุกวัน |
| เวลาเปิดทำการ | 09.00 – 17.00 น. |
| ค่าเข้าชม | ไม่มีค่าเข้าชมสำหรับการเยี่ยมชมทั่วไป ค่าใช้จ่ายขึ้นอยู่กับการเลือกซื้อผลิตภัณฑ์หรือกิจกรรมกลุ่มที่ประสานล่วงหน้า |
| สิ่งอำนวยความสะดวก | ที่ทำการกลุ่มหัตถกรรม พื้นที่จัดแสดงสินค้า พื้นที่เลือกซื้อผลิตภัณฑ์ พื้นที่สาธิตเมื่อมีการประสานงาน พื้นที่จอดรถตามสภาพชุมชน และบริการพื้นฐานในตำบลเมืองที |
| โซนภายใน / พื้นที่สำคัญ | 1. ที่ทำการกลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทม 2. พื้นที่จัดแสดงและจำหน่ายผลิตภัณฑ์หวาย 3. พื้นที่สาธิตงานจักสานเมื่อประสานล่วงหน้า 4. พื้นที่บ้านสมาชิกที่ทำงานจักสานในครัวเรือน 5. พื้นที่เตรียมและคัดแยกหวาย 6. พื้นที่เรียนรู้ลายลูกกรงและรูปแบบตะกร้าหวาย 7. พื้นที่ฝากขายสินค้าของสมาชิกกลุ่ม 8. พื้นที่เชื่อมโยงกับชุมชนและโรงเรียนบ้านบุทม 9. เส้นทางชุมชนบ้านบุทมและตำบลเมืองที |
| ผลิตภัณฑ์สำคัญ | ตะกร้าหวาย ตะกร้าไปตลาด กระเช้า ภาชนะใส่สำรับไปวัด กล่องใส่ของ กระเป๋าหวาย ฝาชี งานตกแต่งบ้าน และผลิตภัณฑ์สั่งทำจากหวายหางหนู |
| วิธีดูแลผลิตภัณฑ์หวาย | หลีกเลี่ยงความชื้น ผึ่งแดดให้แห้งเมื่อเปียกน้ำ หากเกิดเชื้อราให้ใช้มะเฟืองสุกรสเปรี้ยว มะนาว หรือมะกรูดถูผิวหวาย แล้วล้างน้ำสะอาดและผึ่งแดดให้แห้ง |
| ประเพณี / วิถีชุมชนที่เกี่ยวข้อง | วิถีทำนาและทำจักสานหลังฤดูเก็บเกี่ยว การถ่ายทอดงานฝีมือในครอบครัว การรวมกลุ่มหัตถกรรมชุมชน การใช้ตะกร้าหวายในชีวิตประจำวัน และการนำผลิตภัณฑ์ไปใช้ในงานบุญกับวิถีวัดของชุมชน |
| ผู้ดูแล / กลุ่มชุมชน | กลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทม เป็นผู้ดูแลหลักด้านผลิตภัณฑ์ การจำหน่าย การรวมสินค้าสมาชิก และการประสานงานแหล่งเรียนรู้ชุมชน |
| เบอร์ติดต่อกลุ่ม / ภูมิปัญญาท้องถิ่น | 0-4454-9044, 081-065-2397, 089-282-8173, 085-023-4464 |
| เบอร์ติดต่อหน่วยงานท้องถิ่น | เทศบาลตำบลเมืองที โทร. 0-4451-4328 |
| สถานที่ท่องเที่ยวใกล้เคียง | 1. ปราสาทเมืองที / วัดจอมสุทธาวาส ตำบลเมืองที ประมาณ 4 กม. 2. หมู่บ้านทอผ้าไหมยกทองโบราณบ้านท่าสว่าง ประมาณ 8 กม. 3. ศาลหลักเมืองสุรินทร์ ประมาณ 13 กม. 4. วัดบูรพาราม พระอารามหลวง ประมาณ 13 กม. 5. อนุสาวรีย์พระยาสุรินทรภักดีศรีณรงค์จางวาง ประมาณ 14 กม. 6. อ่างเก็บน้ำห้วยเสนง ประมาณ 18 กม. 7. พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สุรินทร์ ประมาณ 17 กม. โทร. 044-513-272, 044-513-274 8. ปราสาทศีขรภูมิ อำเภอศีขรภูมิ ประมาณ 24 กม. |
| ร้านอาหารใกล้เคียง | 1. ส้มตำ ทบ.อุบลฯ สาขาสุรินทร์ 1 ถนนสุรินทร์ – ศีขรภูมิ ประมาณ 7 กม. โทร. 081-977-4086 2. Just a Little Surin ประมาณ 12 กม. โทร. 044-060-359 3. Starbeam Restaurant ประมาณ 13 กม. โทร. 044-519-629, 062-824-2893 4. โกนขแมร์ แหนมเนือง สุรินทร์ ประมาณ 13 กม. โทร. 083-385-5599, 086-497-7958 5. สวัสดีสุรินทร์ ถนนศิริรัฐ ประมาณ 13 กม. โทร. 085-637-7707 6. Big Bite Restaurant โรงแรมทองธารินทร์ ประมาณ 14 กม. โทร. 088-103-2383 |
| ที่พักใกล้เคียง | 1. HOP INN Surin ประมาณ 12 กม. โทร. 065-518-9784 2. The Lion Residence Surin ประมาณ 12 กม. โทร. 044-062-502 3. Sorin Boutique Hotel ประมาณ 12 กม. โทร. 044-060-188 4. The Wood Surin ประมาณ 13 กม. โทร. 063-023-7999 5. Maneerote Hotel Surin ประมาณ 13 กม. โทร. 044-514-569 6. Slive Hotel Surin ประมาณ 14 กม. โทร. 044-060-322, 044-060-323 7. Thong Tarin Hotel ประมาณ 14 กม. โทร. 044-514-281, 085-300-8858 |
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
ถาม: หมู่บ้านจักสานบ้านบุทม สุรินทร์อยู่ที่ไหน?
ตอบ: หมู่บ้านจักสานบ้านบุทมตั้งอยู่ที่บ้านบุทม หมู่ที่ 4 ตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์ 32000 ห่างจากตัวเมืองประมาณ 12 กม. บนเส้นทางทางหลวงหมายเลข 226 ไปทางอำเภอศีขรภูมิ
ถาม: หมู่บ้านจักสานบ้านบุทมเปิดให้เข้าชมวันเวลาใด?
ตอบ: หมู่บ้านจักสานบ้านบุทมเปิดให้เยี่ยมชมและเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ทุกวัน เวลา 09.00 – 17.00 น.
ถาม: หมู่บ้านจักสานบ้านบุทมมีค่าเข้าชมหรือไม่?
ตอบ: ไม่มีค่าเข้าชมสำหรับการเยี่ยมชมทั่วไป ค่าใช้จ่ายขึ้นอยู่กับการเลือกซื้อผลิตภัณฑ์หรือกิจกรรมกลุ่มที่ประสานไว้ล่วงหน้า
ถาม: จุดเด่นของหมู่บ้านจักสานบ้านบุทมคืออะไร?
ตอบ: จุดเด่นคือผลิตภัณฑ์จักสานหวายหางหนูที่ทำด้วยมือทุกชิ้น ใช้ลายลูกกรงเป็นเอกลักษณ์ มีความประณีต แข็งแรง ผิวหวายเป็นธรรมชาติ และเป็นอาชีพเสริมหลังฤดูทำนาของชุมชน
ถาม: ใครเป็นผู้ดูแลหมู่บ้านจักสานบ้านบุทม?
ตอบ: กลุ่มหัตถกรรมหวายบ้านบุทมเป็นผู้ดูแลหลักด้านผลิตภัณฑ์ การจำหน่าย การรวบรวมสินค้าของสมาชิก และการประสานงานแหล่งเรียนรู้ชุมชน
ถาม: ผลิตภัณฑ์หวายบ้านบุทมดูแลรักษาอย่างไร?
ตอบ: ควรหลีกเลี่ยงความชื้นและผึ่งแดดให้แห้งเมื่อเปียกน้ำ หากเกิดเชื้อราให้ใช้มะเฟืองสุกรสเปรี้ยว มะนาว หรือมะกรูดถูผิวหวาย แล้วล้างน้ำสะอาดและผึ่งแดดให้แห้ง
ถาม: ควรเที่ยวหมู่บ้านจักสานบ้านบุทมร่วมกับสถานที่ใด?
ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับปราสาทเมืองที หมู่บ้านทอผ้าไหมยกทองโบราณบ้านท่าสว่าง ศาลหลักเมืองสุรินทร์ วัดบูรพาราม อ่างเก็บน้ำห้วยเสนง พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สุรินทร์ และปราสาทศีขรภูมิได้
ถาม: ควรเตรียมตัวอย่างไรเมื่อไปหมู่บ้านจักสานบ้านบุทม?
ตอบ: ควรแต่งกายสุภาพ ขออนุญาตก่อนถ่ายภาพบุคคล ไม่รบกวนพื้นที่บ้านเรือนส่วนตัว เตรียมเงินสำหรับซื้อผลิตภัณฑ์ และติดต่อกลุ่มล่วงหน้าหากต้องการเข้าศึกษาดูงานเป็นหมู่คณะ
หมวดหมู่: ●วิถีชีวิต
กลุ่ม: ●หมู่บ้าน ชุมชน
●ประเพณีไทย ●วัฒนธรรมไทย ●ประเพณีภาคอีสาน
ปรับปรุงล่าสุด : 2 เดือนที่แล้ว




