ประเพณีแซนโฎนตาวันสารทของชาวไทยเชื้อสายเขมร

วันจัดงาน: ช่วงเดือน 10 ตามปฏิทินจันทรคติ โดยวันแซนโฎนตาหลักตรงกับวันแรม 14 ค่ำ เดือน 10 ของทุกปี

กำหนดวันสำคัญปี 2569: วันเบ็ณฑ์ตู๊จ 25 กันยายน 2569, วันกันซ็อง 26 กันยายน 2569, วันแซนโฎนตา 10 ตุลาคม 2569

เวลาเปิดทำการ: พิธีที่บ้าน วัด และพื้นที่จัดงานชุมชนเป็นไปตามกำหนดของแต่ละพื้นที่

 

ประเพณีแซนโฎนตา หรือที่หลายคนเรียกว่า สารทเขมร เป็นประเพณีสำคัญของชาวไทยเชื้อสายเขมรในจังหวัดสุรินทร์ ศรีสะเกษ บุรีรัมย์ และพื้นที่อีสานใต้ จัดขึ้นในช่วงเดือน 10 ตามปฏิทินจันทรคติของทุกปี โดยมีหัวใจสำคัญคือการทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้บรรพบุรุษ ญาติผู้ล่วงลับ และดวงวิญญาณที่ไร้ญาติ ประเพณีนี้ไม่ได้เป็นเพียงพิธีเซ่นไหว้ตามความเชื่อดั้งเดิมเท่านั้น แต่เป็นช่วงเวลาสำคัญที่ลูกหลานกลับบ้าน มารวมญาติ ไหว้พ่อแม่ ปู่ย่าตายาย ญาติผู้ใหญ่ และร่วมกันประกอบพิธีทั้งที่บ้านและที่วัด แซนโฎนตาจึงเป็นประเพณีที่เชื่อมโยงครอบครัว ศาสนา ความกตัญญู ความเชื่อเรื่องบรรพบุรุษ และอัตลักษณ์ของชาวไทยเชื้อสายเขมรไว้อย่างลึกซึ้ง

 

คำว่า แซนโฎนตา มาจากคำเขมรพื้นถิ่นที่มีความหมายชัดเจน คำว่า แซน หมายถึง การเซ่น การบูชา การไหว้ หรือการทำบุญ ส่วนคำว่า โฎนตา หมายถึง ยายตา ปู่ย่า ตายาย หรือบรรพบุรุษ เมื่อรวมกันจึงหมายถึงการเซ่นไหว้และทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว ความหมายนี้สะท้อนแก่นของประเพณีอย่างตรงไปตรงมา เพราะพิธีทั้งหมดตั้งอยู่บนความเชื่อว่าลูกหลานมีหน้าที่ระลึกถึงผู้มีพระคุณที่จากไปแล้ว และต้องแสดงความกตัญญูผ่านการทำบุญ การเซ่นไหว้ การถวายภัตตาหารพระสงฆ์ และการรวมญาติพี่น้องให้กลับมาอยู่พร้อมหน้าพร้อมตา

 

ในวัฒนธรรมของชาวไทยเชื้อสายเขมร แซนโฎนตาเป็นช่วงเวลาที่มีความหมายต่อทั้งคนเป็นและผู้ล่วงลับ คนเป็นได้ทำหน้าที่ต่อครอบครัวและบรรพบุรุษ ส่วนดวงวิญญาณของผู้ล่วงลับได้รับส่วนบุญจากลูกหลาน ความเชื่อนี้ทำให้ประเพณีมีความอบอุ่นและศักดิ์สิทธิ์ไปพร้อมกัน บ้านแต่ละหลังจะเตรียมเครื่องเซ่นไหว้อย่างประณีต วัดในชุมชนจะมีการทำบุญถวายภัตตาหาร พระสงฆ์เป็นศูนย์กลางของการอุทิศบุญ และญาติพี่น้องที่อยู่ต่างถิ่นจะกลับมาพบกัน ประเพณีนี้จึงทำหน้าที่รักษาความสัมพันธ์ในเครือญาติและรักษาความทรงจำเกี่ยวกับรากเหง้าของครอบครัว

 

ประเพณีแซนโฎนตาสัมพันธ์กับวันสารทเดือนสิบในวัฒนธรรมหลายกลุ่ม แต่มีเอกลักษณ์เฉพาะของชาวไทยเชื้อสายเขมรอย่างชัดเจน ทั้งภาษา ชื่อเรียก ลำดับวัน พิธีเซ่นไหว้ เครื่องเซ่น การจูนโฎนตา การไปวัด การไหว้ศาลปู่ตา และการเรียกดวงวิญญาณบรรพบุรุษให้มารับส่วนบุญ คำว่า สารทเขมร จึงเป็นชื่อเรียกที่ช่วยให้ผู้คนทั่วไปเข้าใจว่าเป็นพิธีสารทเดือนสิบของกลุ่มวัฒนธรรมเขมรในไทย แต่ภายในชุมชน คำว่า แซนโฎนตา ให้ความหมายลึกกว่า เพราะผูกกับภาษา ความเชื่อ และพิธีกรรมของครอบครัวโดยตรง

 

ในจังหวัดสุรินทร์ แซนโฎนตาเป็นหนึ่งในประเพณีที่สะท้อนอัตลักษณ์ท้องถิ่นได้เด่นชัดที่สุด สุรินทร์เป็นพื้นที่ที่มีชาวไทยเชื้อสายเขมรอยู่จำนวนมาก และยังคงรักษาภาษา ประเพณี พิธีกรรม อาหาร เครื่องแต่งกาย และความเชื่อเกี่ยวกับบรรพบุรุษไว้ในชีวิตประจำวัน ประเพณีแซนโฎนตาจึงไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมตามเทศกาล แต่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงผู้คนทั้งจังหวัด ตั้งแต่ระดับครอบครัว ชุมชน วัด โรงเรียน หน่วยงานราชการ ไปจนถึงงานระดับจังหวัดที่จัดขึ้นในพื้นที่สำคัญของเมืองสุรินทร์

 

ลำดับพิธีของแซนโฎนตาเริ่มจากช่วงวันเบ็ณฑ์ตู๊จ ซึ่งตรงกับวันขึ้น 14 ค่ำ เดือน 10 ในหลายพื้นที่ วันนี้ถือเป็นวันเริ่มต้นของการเตรียมบุญและการประกาศให้บรรพบุรุษรับรู้ว่าลูกหลานได้เริ่มจัดงานแซนโฎนตาแล้ว ครอบครัวจะเตรียมเครื่องเซ่นไหว้ ข้าวปลาอาหาร ขนม ผลไม้ และสิ่งของจำเป็นสำหรับใช้ในพิธีที่บ้าน พร้อมนำภัตตาหารไปถวายพระสงฆ์ที่วัด วันเบ็ณฑ์ตู๊จจึงเป็นเหมือนการเปิดประตูของเทศกาล ทำให้คนในครอบครัวเริ่มจัดบ้าน เตรียมสำรับ และเตรียมใจเข้าสู่ช่วงเวลาระลึกถึงบรรพบุรุษอย่างจริงจัง

 

วันกันซ็องเป็นวันถัดจากวันเบ็ณฑ์ตู๊จ โดยทั่วไปตรงกับวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 10 คำว่า กัน หมายถึง การปฏิบัติ ส่วนคำว่า ซ็อง หมายถึง พระสงฆ์ วันนี้ชาวบ้านจะนำภัตตาหารไปถวายพระสงฆ์ที่วัด ทำบุญอุทิศให้บรรพบุรุษและผู้ล่วงลับ รวมถึงจัดเวรทำบุญที่วัดในชุมชนอย่างต่อเนื่องในช่วงก่อนถึงวันแซนโฎนตาใหญ่ การทำบุญในช่วงกันซ็องสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัวกับวัด เพราะวัดเป็นพื้นที่กลางที่ทำให้บุญจากลูกหลานส่งถึงบรรพบุรุษผ่านพิธีสงฆ์และการอุทิศส่วนกุศล

 

วันแซนโฎนตาหรือวันสารทใหญ่ตรงกับวันแรม 14 ค่ำ เดือน 10 เป็นวันที่สำคัญที่สุดของประเพณี ลูกหลานที่อยู่ห่างไกลจะพยายามกลับบ้านเพื่อร่วมพิธี ช่วงเช้ามีการทำบุญถวายภัตตาหารพระสงฆ์ที่วัด อุทิศส่วนกุศลให้บรรพบุรุษ ญาติผู้ล่วงลับ และผีไม่มีญาติ หลังจากนั้นครอบครัวจะกลับมาทำพิธีเซ่นไหว้บรรพบุรุษที่บ้าน มีการจัดสำรับกับข้าว ขนม ผลไม้ น้ำดื่ม เหล้า เสื้อผ้า เครื่องหอม และของใช้ไว้พร้อม เพื่อเชิญดวงวิญญาณบรรพบุรุษมารับเครื่องเซ่นและส่วนบุญจากลูกหลาน

 

ความเชื่อสำคัญของวันแซนโฎนตาคือ ช่วงเวลานี้ดวงวิญญาณบรรพบุรุษได้รับการปลดปล่อยให้กลับมาเยี่ยมลูกหลานบนโลกมนุษย์และมารับส่วนบุญที่ครอบครัวจัดให้ การทำบุญที่วัดและการเซ่นไหว้ที่บ้านจึงต้องทำด้วยความตั้งใจ เพราะลูกหลานเชื่อว่าบรรพบุรุษจะได้รับรู้ถึงความกตัญญู ความคิดถึง และความผูกพันของคนในครอบครัว พิธีนี้จึงมีทั้งความศักดิ์สิทธิ์ ความอบอุ่น และความเศร้าอ่อน ๆ จากการระลึกถึงผู้ที่จากไปแล้ว

 

เครื่องเซ่นไหว้ในประเพณีแซนโฎนตามีความหมายในตัวเอง สิ่งแรกที่มักเตรียมคือกรวยดอกไม้ 5 กรวยหรือขันธ์ 5 ใช้เป็นเครื่องบูชาและแสดงความเคารพต่อบรรพบุรุษ บางบ้านใส่เงินทองหรือของมีค่าในพานเพื่อแสดงความตั้งใจและความสมบูรณ์ของพิธี เสื้อผ้า ผ้าโสร่ง ผ้าซิ่นไหม แป้งหอม น้ำหอม น้ำอบ หวี และกระจก สื่อถึงการเตรียมของใช้ให้บรรพบุรุษได้ใช้ในโลกวิญญาณ สำรับอาหารคาวหวานสื่อถึงการเลี้ยงดูและการต้อนรับญาติผู้ล่วงลับกลับมาสู่บ้านของลูกหลาน

 

อาหารในสำรับแซนโฎนตามักประกอบด้วยอาหารที่ครอบครัวตั้งใจทำอย่างดีที่สุด เช่น เป็ดต้ม ไก่ต้ม หัวหมู อาหารพื้นบ้าน แกง ข้าวสวย ข้าวเหนียว และกับข้าวที่บรรพบุรุษเคยชอบ ขนมที่พบได้บ่อย ได้แก่ ข้าวต้มห่อใบมะพร้าว ข้าวต้มหมู ขนมเทียน ขนมไข่หงส์ และขนมพื้นบ้านอื่น ๆ ผลไม้ที่นิยมใช้ เช่น มะพร้าวอ่อน กล้วยน้ำว้าสุก และผลไม้ตามฤดูกาล น้ำดื่มและเหล้าใช้เป็นเครื่องดื่มในพิธี เพื่อให้สำรับสมบูรณ์ตามความเชื่อของแต่ละครอบครัว

 

ขั้นตอนการทำพิธีที่บ้านมักเริ่มจากผู้อาวุโสของครอบครัวจุดธูปเทียน ยกขันห้าไหว้ กล่าวเชิญดวงวิญญาณบรรพบุรุษ ญาติพี่น้องที่ล่วงลับ และผู้มีพระคุณให้มารับเครื่องเซ่นไหว้ จากนั้นรินน้ำหรือเครื่องดื่มเพื่อบอกให้วิญญาณรับรู้ว่ามีอาหารและของใช้ใดจัดเตรียมไว้บ้าง พิธีใช้เวลาประมาณ 20-30 นาที เมื่อเสร็จแล้วลูกหลานจะนำอาหารมารับประทานร่วมกัน การกินข้าวพร้อมหน้าหลังพิธีเป็นส่วนสำคัญ เพราะทำให้การเซ่นไหว้ไม่ได้จบเพียงพิธีกรรม แต่ต่อเนื่องไปสู่ความสัมพันธ์ของคนในครอบครัวที่ยังมีชีวิตอยู่

 

พิธีจูนโฎนตาเป็นประเพณีที่เกี่ยวข้องอย่างใกล้ชิดกับแซนโฎนตา คำว่า จูน หมายถึง การมอบหรือการนำไปให้ ส่วนโฎนตาหมายถึงบรรพบุรุษหรือผู้ใหญ่ในครอบครัว จูนโฎนตาจึงเป็นการที่ลูกหลานนำของไปไหว้พ่อแม่ ปู่ย่าตายาย และญาติผู้ใหญ่ที่ยังมีชีวิตอยู่ สิ่งของที่นิยมมอบ ได้แก่ มะพร้าว ข้าวสารเหนียว ขนม ผลไม้ เครื่องใช้ หรือเงินสำหรับทำบุญ ประเพณีนี้ทำให้แซนโฎนตาไม่ได้เป็นเพียงการระลึกถึงผู้ล่วงลับ แต่ยังเป็นโอกาสแสดงความเคารพต่อผู้ใหญ่ที่ยังอยู่กับครอบครัว

 

การกลับบ้านในช่วงแซนโฎนตาจึงมีความหมายมากกว่าการเดินทางตามเทศกาล ลูกหลานที่ไปทำงานต่างจังหวัดหรืออยู่ไกลบ้านจะกลับมาร่วมพิธี ทำอาหาร ช่วยเตรียมเครื่องเซ่น ไปวัด และไหว้ญาติผู้ใหญ่ การกลับมาพบกันในช่วงนี้ทำให้ญาติพี่น้องได้พูดคุย ปรับความเข้าใจ ช่วยกันทำบุญ และสานความสัมพันธ์ในครอบครัว ประเพณีแซนโฎนตาจึงเป็นกลไกทางสังคมที่ช่วยให้เครือญาติยังคงแน่นแฟ้น แม้สมาชิกครอบครัวจะกระจายไปใช้ชีวิตในหลายพื้นที่

 

บทบาทของวัดในประเพณีแซนโฎนตามีความสำคัญอย่างมาก วัดเป็นสถานที่ทำบุญ ถวายภัตตาหาร ฟังธรรม อุทิศส่วนกุศล และเป็นพื้นที่ที่คนในชุมชนมาพบกัน ช่วงกันซ็องถึงวันแซนโฎนตา ชาวบ้านจะเวียนกันเป็นเจ้าภาพถวายอาหารพระและทำบุญให้ผู้ล่วงลับ บางพื้นที่มีการจัดอาหารและของใช้สำหรับผีไม่มีญาติ เพื่อให้บุญแผ่ถึงวิญญาณที่ไม่มีลูกหลานทำบุญให้ สิ่งนี้สะท้อนเมตตาธรรมในพุทธศาสนาและความเชื่อเรื่องวิญญาณในวัฒนธรรมเขมรที่ผสมผสานกันอย่างกลมกลืน

 

นอกจากวัดและบ้านแล้ว ศาลปู่ตา ศาลพระภูมิ และพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ของชุมชนก็มีบทบาทในช่วงแซนโฎนตา หลายครอบครัวจะไหว้ศาลปู่ตาประจำหมู่บ้านหรือศาลประจำบ้าน เพื่อบอกกล่าวเจ้าที่ เจ้าทาง และวิญญาณผู้คุ้มครองชุมชนก่อนประกอบพิธีใหญ่ ความเชื่อเรื่องปู่ตาเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมท้องถิ่นอีสานใต้ที่ให้ความสำคัญกับผีบรรพบุรุษ ผีผู้คุ้มครอง และความสัมพันธ์ระหว่างคนกับพื้นที่ การไหว้ศาลปู่ตาจึงช่วยเชื่อมพิธีครอบครัวเข้ากับพิธีระดับชุมชน

 

ประเพณีแซนโฎนตาเป็นตัวอย่างเด่นของการผสมผสานระหว่างความเชื่อดั้งเดิมกับพุทธศาสนา พิธีเซ่นไหว้ที่บ้านสะท้อนความเชื่อเรื่องดวงวิญญาณบรรพบุรุษ ส่วนการถวายภัตตาหารพระสงฆ์และการอุทิศส่วนกุศลที่วัดสะท้อนคติพุทธ เมื่อทั้งสองส่วนมารวมกัน ประเพณีจึงมีความสมบูรณ์ทั้งทางจิตวิญญาณและทางศาสนา ลูกหลานได้ทำหน้าที่ต่อบรรพบุรุษผ่านพิธีเซ่นไหว้ และได้สร้างบุญกุศลผ่านพระพุทธศาสนาในเวลาเดียวกัน

 

ในระดับจังหวัด สุรินทร์มีการจัดงานประเพณีแซนโฎนตาบูชาบรรพบุรุษในพื้นที่สำคัญของเมือง โดยใช้บริเวณอนุสาวรีย์พระยาสุรินทรภักดีศรีณรงค์จางวางเป็นพื้นที่จัดงานระดับจังหวัดในข้อมูลล่าสุด พื้นที่นี้มีความเหมาะสมเชิงสัญลักษณ์ เพราะอนุสาวรีย์เป็นอนุสรณ์ของผู้สร้างเมืองสุรินทร์และเป็นศูนย์รวมความเคารพของชาวเมือง การประกอบพิธีแซนโฎนตา ณ บริเวณนี้จึงขยายความหมายจากระดับครอบครัวไปสู่ระดับเมือง เป็นการรำลึกถึงบรรพบุรุษของครอบครัวและบรรพชนผู้วางรากฐานเมืองสุรินทร์พร้อมกัน

 

กิจกรรมระดับจังหวัดมักประกอบด้วยขบวนแห่เครื่องจูน เครื่องแซนโฎนตา พิธีสงฆ์ พิธีเซ่นไหว้ การแสดงศิลปวัฒนธรรม นิทรรศการมีชีวิต การสาธิตทำอาหารและขนมพื้นบ้าน รวมถึงการรวมตัวของหน่วยงานราชการ ชุมชน เยาวชน และประชาชนทั่วไป กิจกรรมเหล่านี้ทำให้ประเพณีที่เคยอยู่ในบ้านและวัดของชุมชนปรากฏในพื้นที่สาธารณะของเมือง ผู้มาเยือนจึงได้เห็นทั้งมิติศรัทธา มิติครอบครัว และมิติการสืบสานวัฒนธรรมของจังหวัดสุรินทร์

 

อาหารและขนมที่ปรากฏในงานแซนโฎนตาเป็นส่วนสำคัญของการรักษาภูมิปัญญา ข้าวต้มมัด ข้าวต้มห่อใบมะพร้าว ขนมเทียน ขนมไข่หงส์ อาหารพื้นบ้าน และสำรับคาวหวานล้วนเป็นสิ่งที่ถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น การทำอาหารในช่วงนี้ไม่ใช่เพียงการเตรียมของไหว้ แต่เป็นการสอนลูกหลานให้รู้จักรสชาติ กลิ่น วิธีห่อ วิธีต้ม วิธีจัดสำรับ และความหมายของอาหารแต่ละอย่าง เด็กและเยาวชนจำนวนมากจึงได้เรียนรู้วัฒนธรรมจากการช่วยผู้ใหญ่ทำครัวและจัดของไหว้ในบ้าน

 

เครื่องแต่งกายในงานแซนโฎนตายังสะท้อนอัตลักษณ์ชุมชนไทยเชื้อสายเขมรอย่างชัดเจน หลายพื้นที่นิยมแต่งกายด้วยผ้าไหม ผ้าซิ่น ผ้าโสร่ง หรือชุดพื้นเมืองในพิธีสำคัญ ผ้าไหมไม่ได้เป็นเพียงเครื่องแต่งกายที่สวยงาม แต่เป็นสัญลักษณ์ของความประณีต ความเคารพ และภูมิปัญญาท้องถิ่นสุรินทร์ จังหวัดสุรินทร์มีชื่อเสียงด้านผ้าไหมและชุมชนทอผ้า เมื่อผ้าไหมปรากฏในพิธีแซนโฎนตา จึงทำให้ประเพณีนี้เชื่อมโยงกับมรดกหัตถกรรมของจังหวัดอย่างเป็นธรรมชาติ

 

สำหรับผู้มาเยือนที่ต้องการสัมผัสประเพณีแซนโฎนตาในสุรินทร์ การเริ่มต้นจากพื้นที่จัดงานระดับจังหวัดในตัวเมืองช่วยให้เห็นภาพรวมของประเพณีได้ชัดเจน จากนั้นจึงสามารถเดินทางต่อไปยังวัด ชุมชน หรือหมู่บ้านที่ยังประกอบพิธีตามวิถีดั้งเดิม พื้นที่ตัวเมืองสุรินทร์มีสถานที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมหลายแห่ง เช่น อนุสาวรีย์พระยาสุรินทรภักดีศรีณรงค์จางวาง ศาลหลักเมืองสุรินทร์ วัดบูรพาราม พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สุรินทร์ และหมู่บ้านทอผ้าไหมบ้านท่าสว่าง ซึ่งช่วยเติมความเข้าใจเกี่ยวกับเมืองสุรินทร์ได้ครบถ้วนขึ้น

 

ประเพณีแซนโฎนตาเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเรียนรู้วัฒนธรรมอย่างเคารพและเข้าใจ ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพเมื่อเข้าวัดหรือพื้นที่พิธี ไม่รบกวนขณะครอบครัวทำพิธีเซ่นไหว้ ไม่ถ่ายภาพใกล้เกินไปโดยไม่ได้รับอนุญาต และใช้คำพูดที่ให้เกียรติต่อความเชื่อของชุมชน พิธีนี้เกี่ยวข้องกับบรรพบุรุษและความทรงจำของครอบครัว จึงมีความเป็นส่วนตัวและศักดิ์สิทธิ์ในระดับหนึ่ง การเข้าร่วมด้วยความสำรวมจะทำให้ผู้มาเยือนเข้าใจคุณค่าของประเพณีได้ลึกกว่าการชมในฐานะงานเทศกาลทั่วไป

 

ในปี 2569 วันสำคัญของประเพณีแซนโฎนตาเริ่มจากวันเบ็ณฑ์ตู๊จในวันที่ 25 กันยายน 2569 ต่อด้วยวันกันซ็องในวันที่ 26 กันยายน 2569 และวันแซนโฎนตาหลักในวันที่ 10 ตุลาคม 2569 การจัดกิจกรรมระดับจังหวัดและกิจกรรมชุมชนใช้กำหนดการของหน่วยงานและพื้นที่นั้น ๆ ส่วนพิธีครอบครัวจัดตามเวลาที่ผู้อาวุโสกำหนด โดยทั่วไปครอบครัวจะเตรียมอาหารและของไหว้ตั้งแต่เช้า ไปทำบุญที่วัด และประกอบพิธีเซ่นไหว้ที่บ้านในช่วงเวลาที่เหมาะสมของวัน

 

ประเพณีแซนโฎนตายังคงมีพลังในสังคมปัจจุบัน เพราะตอบโจทย์ความต้องการทางใจของผู้คนในยุคที่ครอบครัวกระจายตัว ลูกหลานจำนวนมากทำงานหรือเรียนอยู่ต่างจังหวัด แต่เมื่อถึงช่วงสารทเขมร ทุกคนมีเหตุผลสำคัญในการกลับบ้าน กลับไปกราบผู้ใหญ่ กลับไปทำบุญให้บรรพบุรุษ และกลับไปยืนยันว่าครอบครัวยังมีศูนย์กลางร่วมกันอยู่ พิธีนี้จึงเป็นเหมือนสะพานที่เชื่อมคนรุ่นเก่ากับคนรุ่นใหม่ เชื่อมคนที่อยู่ไกลกับบ้านเกิด และเชื่อมปัจจุบันกับอดีตของตระกูล

 

ในภาพรวม ประเพณีแซนโฎนตาวันสารทของชาวไทยเชื้อสายเขมรเป็นมรดกวัฒนธรรมที่มีคุณค่าทั้งด้านศาสนา ครอบครัว ชุมชน และอัตลักษณ์ท้องถิ่น เป็นประเพณีที่สอนเรื่องความกตัญญู การระลึกถึงบรรพบุรุษ การทำบุญร่วมกัน การเคารพผู้ใหญ่ และการรักษารากเหง้าของชุมชนไทยเชื้อสายเขมรในอีสานใต้ จังหวัดสุรินทร์เป็นพื้นที่สำคัญที่ยังสืบสานประเพณีนี้อย่างเข้มแข็ง ทั้งในระดับครอบครัว วัด ชุมชน และงานระดับจังหวัด ทำให้แซนโฎนตายังคงเป็นหนึ่งในประเพณีที่แสดงตัวตนของสุรินทร์ได้ชัดเจนที่สุด

 

 

ตอบ: ประเพณีแซนโฎนตา หรือสารทเขมร เป็นพิธีทำบุญและเซ่นไหว้บรรพบุรุษของชาวไทยเชื้อสายเขมร จัดขึ้นในช่วงเดือน 10 ตามปฏิทินจันทรคติ เพื่ออุทิศส่วนกุศลให้ญาติผู้ล่วงลับและรวมญาติพี่น้องให้กลับมาพบกัน

 

ตอบ: แซนหมายถึงการเซ่นไหว้ การบูชา หรือการทำบุญ ส่วนโฎนตาหมายถึงปู่ย่า ตายาย หรือบรรพบุรุษ รวมความหมายคือการทำบุญและเซ่นไหว้บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว

 

ตอบ: วันแซนโฎนตาหลักตรงกับวันแรม 14 ค่ำ เดือน 10 โดยปี 2569 ตรงกับวันที่ 10 ตุลาคม 2569 ส่วนวันเบ็ณฑ์ตู๊จตรงกับวันที่ 25 กันยายน 2569 และวันกันซ็องตรงกับวันที่ 26 กันยายน 2569

 

ตอบ: พิธีหลักเกิดขึ้นที่บ้าน วัด และชุมชนของชาวไทยเชื้อสายเขมร ส่วนงานระดับจังหวัดในข้อมูลล่าสุดจัดที่บริเวณปะรำพิธีอนุสาวรีย์พระยาสุรินทรภักดีศรีณรงค์จางวาง อำเภอเมืองสุรินทร์

 

ตอบ: เครื่องเซ่นไหว้ประกอบด้วยกรวยดอกไม้ 5 กรวย ขันธ์ 5 เสื้อผ้าใหม่ ผ้าโสร่ง ผ้าซิ่นไหม เครื่องหอม หวี กระจก สำรับอาหาร เป็ดต้ม ไก่ต้ม หัวหมู ขนมพื้นบ้าน ผลไม้ น้ำดื่ม และเครื่องดื่มตามธรรมเนียมของแต่ละครอบครัว

 

ตอบ: วันเบ็ณฑ์ตู๊จเป็นวันเริ่มต้นการเซ่นไหว้และทำบุญ วันกันซ็องเป็นช่วงทำบุญถวายภัตตาหารพระสงฆ์และอุทิศบุญต่อเนื่อง ส่วนวันแซนโฎนตาเป็นวันสารทใหญ่ที่ลูกหลานกลับบ้าน ทำบุญที่วัด และเซ่นไหว้บรรพบุรุษที่บ้านอย่างพร้อมหน้า

 

ตอบ: จูนโฎนตาคือการที่ลูกหลานนำของไปไหว้พ่อแม่ ปู่ย่าตายาย และญาติผู้ใหญ่ที่ยังมีชีวิตอยู่ โดยมักนำมะพร้าว ข้าวสารเหนียว ขนม ผลไม้ เครื่องใช้ หรือเงินสำหรับทำบุญไปมอบให้

 

ตอบ: ควรแต่งกายสุภาพ เคารพพื้นที่วัดและพิธีครอบครัว ไม่รบกวนขณะทำพิธี ไม่ถ่ายภาพใกล้ชิดโดยไม่ได้รับอนุญาต และให้เกียรติความเชื่อของชุมชนชาวไทยเชื้อสายเขมร