วัดประตูชัย (บ้านคำไฮ)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดประตูชัย (บ้านคำไฮ) ร้อยเอ็ด ตั้งอยู่ที่บ้านประตูชัย ถนนแจ้งสนิท หมู่ 7 ตำบลนิเวศน์ อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์มหานิกายที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อประวัติศาสตร์ศิลปกรรมพื้นถิ่นอีสานของจังหวัดร้อยเอ็ด วัดแห่งนี้มีชื่อเดิมว่า “วัดบ้านคำไฮ” สร้างขึ้นเมื่อราว พ.ศ. 2441 และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันที่ 10 มิถุนายน พ.ศ. 2525 จุดเด่นที่สุดคือสิมวัดประตูชัย ซึ่งเป็นอุโบสถพื้นถิ่นอีสานที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของชาติ และมีฮูปแต้มทั้งภายในและภายนอกที่สะท้อนเรื่องพระพุทธศาสนา วรรณกรรมพื้นบ้าน และภูมิปัญญาช่างแต้มอีสานอย่างสมบูรณ์

 

วัดประตูชัยเป็นวัดที่มีคุณค่ามากกว่าวัดชุมชนทั่วไป เพราะสิมเก่าของวัดเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงให้เห็นรูปแบบสถาปัตยกรรมพื้นถิ่นอีสานในช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 25 สิมแห่งนี้ไม่ได้มีขนาดใหญ่โตแบบอุโบสถสมัยใหม่ แต่มีคุณค่าจากสัดส่วนอาคาร รูปทรงหลังคา ฐานยกสูง ระเบียงโดยรอบ พระประธานพื้นถิ่น และจิตรกรรมฝาผนังที่เขียนเต็มพื้นที่ทั้งด้านในและด้านนอก ผู้มาเยือนจึงไม่ได้มาชมเพียงวัดเก่า แต่ได้เห็นหลักฐานทางศิลปกรรมที่ช่วยอธิบายวิธีคิด ความเชื่อ และโลกทัศน์ของชุมชนอีสานในอดีต

 

ชื่อวัดประตูชัยมีความหมายเป็นมงคลและสัมพันธ์กับชื่อบ้านประตูชัย ส่วนชื่อเดิมวัดบ้านคำไฮสะท้อนรากชุมชนเดิมในพื้นที่ ชื่อวัดที่เปลี่ยนแปลงตามกาลเวลาเช่นนี้ช่วยให้เห็นพัฒนาการของชุมชนจากบ้านคำไฮสู่บ้านประตูชัยในเขตตำบลนิเวศน์ วัดจึงเป็นหลักฐานของความต่อเนื่องทางชุมชน ไม่ใช่เพียงสถานที่ทางศาสนาที่เกิดขึ้นโดด ๆ การศึกษาชื่อวัดช่วยเปิดภาพความสัมพันธ์ระหว่างวัด หมู่บ้าน ถนนแจ้งสนิท และอำเภอธวัชบุรีในฐานะพื้นที่รอบเมืองร้อยเอ็ดที่มีวัฒนธรรมเก่าแก่ของตนเอง

 

วัดประตูชัยตั้งอยู่บนถนนแจ้งสนิท ซึ่งเป็นถนนสายสำคัญที่เชื่อมเมืองร้อยเอ็ดกับพื้นที่อำเภอธวัชบุรีและชุมชนโดยรอบ ทำให้การเดินทางจากตัวเมืองร้อยเอ็ดมายังวัดทำได้สะดวก ตำบลนิเวศน์อยู่ห่างจากตัวจังหวัดร้อยเอ็ดประมาณ 7–8 กิโลเมตร และอยู่ห่างจากตัวอำเภอธวัชบุรีประมาณ 4 กิโลเมตร วัดจึงเหมาะกับการจัดเส้นทางเที่ยวครึ่งวันจากตัวเมืองร้อยเอ็ด โดยเฉพาะผู้ที่สนใจสิมอีสาน ฮูปแต้ม โบราณสถาน และเส้นทางศิลปกรรมพื้นบ้านที่ต่อเนื่องกับวัดกลางมิ่งเมือง วัดขอนแก่นเหนือ และวัดไตรภูมิคณาจารย์

 

พื้นที่ตั้งวัดมีเนื้อที่ 7 ไร่ 3 งาน 20 ตารางวา และมีที่ธรณีสงฆ์อีก 1 แปลง เนื้อที่ 1 งาน 60 ตารางวา ขนาดพื้นที่ดังกล่าวเหมาะกับบทบาทวัดชุมชนที่มีทั้งอาคารเสนาสนะ พื้นที่สังฆกรรม พื้นที่ทำบุญ และพื้นที่โบราณสถาน ภายในวัดประกอบด้วยอุโบสถ ศาลาการเปรียญ กุฏิสงฆ์ ศาลาบำเพ็ญกุศล สิมโบราณ และพื้นที่สักการะสำคัญ วัดจึงยังคงทำหน้าที่เป็นวัดที่มีชีวิตของชุมชน ขณะเดียวกันก็เป็นแหล่งเรียนรู้ศิลปกรรมที่มีคุณค่าระดับจังหวัดและระดับชาติ

 

ประวัติสิมวัดประตูชัยมีความสำคัญอย่างยิ่ง สันนิษฐานว่าสิมเดิมก่อสร้างด้วยไม้ ต่อมาราว พ.ศ. 2461 ได้มีการปฏิสังขรณ์ขึ้นใหม่เป็นอาคารก่ออิฐถือปูน ทำฐานยกสูง มีระเบียงทางเดินโดยรอบ และหลังคาทรงจั่วซ้อนชั้น เดิมหลังคามุงด้วยแป้นเกล็ดซึ่งเป็นวัสดุพื้นถิ่น ก่อนเปลี่ยนมาใช้สังกะสีในภายหลัง การเปลี่ยนวัสดุหลังคานี้สะท้อนการปรับตัวของวัดตามกาลเวลา แต่ยังรักษาโครงสร้างสำคัญและเอกลักษณ์ของสิมพื้นบ้านอีสานไว้ได้อย่างชัดเจน

 

ลักษณะสถาปัตยกรรมของสิมวัดประตูชัยเป็นสิมทรงพื้นถิ่นอีสาน สร้างก่ออิฐถือปูนในผังสี่เหลี่ยมผืนผ้า หันหน้าไปทางทิศตะวันออก ตัวอาคารตั้งบนฐานเอวขันสูง แบ่งพื้นที่การใช้งานเป็น 2 ส่วน คือส่วนห้องประดิษฐานพระพุทธรูปและส่วนระเบียงโดยรอบ ห้องประดิษฐานพระพุทธรูปเป็นห้องสี่เหลี่ยมผืนผ้า 2 ห้อง มีหน้าต่างด้านละ 2 บาน ประตูทางเข้าอยู่ตรงกลางผนังด้านตะวันออก และมีบันไดทางขึ้นจากด้านนอกสิม รูปแบบนี้สะท้อนความคิดเรื่องการยกระดับพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ให้สูงกว่าพื้นดินทั่วไป

 

ส่วนกลางของสิมใช้เสาและผนังรับน้ำหนักโครงสร้างหลังคาที่เป็นจั่วซ้อนกัน 3 ชั้น ส่วนระเบียงใช้เสาสี่เหลี่ยมรับหลังคาปีกนกที่ยื่นออกมาคลุมระเบียง 3 ด้าน ยกเว้นด้านทิศตะวันตก รูปแบบหลังคาซ้อนและระเบียงโดยรอบทำให้อาคารมีความสง่างาม แม้ขนาดไม่ใหญ่เกินไป การที่สิมตั้งบนฐานสูงและมีหลังคาหลายชั้นยังช่วยเพิ่มความเด่นของอาคารในภูมิทัศน์วัด ทำให้สิมกลายเป็นจุดศูนย์กลางทางสายตาและจิตใจของผู้เข้ามาสักการะ

 

พระประธานในสิมเป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย สร้างด้วยปูนปั้นแบบช่างพื้นบ้านอีสาน ประดิษฐานบนฐานชุกชี พระพุทธรูปมีพุทธลักษณะเด่น เช่น พระพักตร์ค่อนข้างกลม ขมวดพระเกศาเล็กแหลมแบบหนามขนุน พระรัศมีเป็นกรวยสูง พระกรรณใหญ่ พระเนตรเปิด พระขนงโค้งต่อกัน พระนาสิกใหญ่ พระโอษฐ์หนาพร้อมอาการแย้มเล็กน้อย และครองจีวรแบบห่มดอง พุทธลักษณะเหล่านี้สะท้อนรสนิยมช่างพื้นถิ่นที่ให้ความสำคัญกับความสงบ ความอ่อนโยน และความเป็นกันเองของพระพุทธรูปมากกว่าความสมจริงแบบราชสำนัก

 

พระพุทธรูปปางมารวิชัยในสิมมีความหมายทางธรรมที่สำคัญ เพราะเป็นตอนที่พระพุทธเจ้าทรงเอาชนะพญามารก่อนตรัสรู้ ปางนี้จึงสื่อถึงชัยชนะเหนือกิเลส ความกลัว ความลังเล และอุปสรรคภายในใจ เมื่ออยู่ภายในสิมวัดประตูชัย พระประธานจึงทำหน้าที่เป็นทั้งจุดสักการะและสื่อธรรมะที่เชื่อมโยงกับชื่อวัดซึ่งมีคำว่า “ชัย” อยู่ในชื่อ ผู้มาเยือนสามารถระลึกถึงชัยชนะทางธรรม ไม่ใช่เพียงชัยชนะภายนอก แต่เป็นชัยชนะของสติ ปัญญา และความเพียรในพระพุทธศาสนา

 

สิ่งที่ทำให้สิมวัดประตูชัยมีชื่อเสียงที่สุดคือจิตรกรรมฝาผนังหรือฮูปแต้มที่เขียนประดับทั้งภายในและภายนอกโดยรอบ ผนังด้านนอกเขียนเรื่องพระเวสสันดรชาดก วรรณกรรมพื้นบ้านเรื่องสินไซ เรื่องไตรภูมิ พระมาลัย และเรื่องราวทางพระพุทธศาสนาอื่น ๆ ส่วนภายในสิมเขียนภาพพระบถจำนวนเท่ากับอายุของผู้บริจาคเงินจัดสร้างรูปเขียน ภาพเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงงานตกแต่ง แต่เป็นระบบการเล่าเรื่องทางศาสนาและวรรณกรรมที่ใช้ผนังสิมเป็นพื้นที่สื่อสารกับชุมชน

 

ฮูปแต้มด้านนอกของสิมมีความสำคัญมาก เพราะแตกต่างจากจิตรกรรมวัดภาคกลางที่มักอยู่ภายในอาคารเป็นหลัก การเขียนภาพไว้ด้านนอกทำให้ชาวบ้านสามารถชมและเรียนรู้เรื่องราวได้แม้ไม่ได้เข้าไปในอาคาร ภาพเหล่านี้จึงทำหน้าที่เป็นห้องเรียนกลางแจ้งของชุมชน คนในอดีตที่อาจอ่านหนังสือได้ไม่มากสามารถเรียนรู้เรื่องบุญ บาป โลกหน้า พุทธประวัติ ชาดก และวรรณกรรมพื้นบ้านผ่านภาพบนผนังสิมได้โดยตรง

 

เรื่องพระเวสสันดรชาดกเป็นเนื้อหาสำคัญที่พบในฮูปแต้มวัดประตูชัย ชาดกเรื่องนี้เป็นเรื่องพระโพธิสัตว์ในชาติสุดท้ายก่อนประสูติเป็นพระพุทธเจ้า โดยเน้นคุณธรรมเรื่องทานบารมี การเสียสละ และความเมตตา พระเวสสันดรชาดกมีบทบาทสำคัญในวัฒนธรรมอีสานผ่านประเพณีบุญผะเหวดหรือบุญมหาชาติ การปรากฏเรื่องนี้บนผนังสิมจึงเชื่อมโยงวัดเข้ากับฮีตประเพณีของชุมชนอย่างชัดเจน

 

วรรณกรรมพื้นบ้านเรื่องสินไซหรือสังข์สินไซเป็นอีกเนื้อหาที่สะท้อนความเป็นอีสานอย่างเด่นชัด สินไซเป็นวรรณกรรมสำคัญในวัฒนธรรมลาวและอีสาน มีเนื้อหาเกี่ยวกับความกล้าหาญ คุณธรรม การเดินทาง การต่อสู้ และการฟื้นฟูความถูกต้อง การนำเรื่องสินไซมาเขียนบนผนังสิมแสดงให้เห็นว่าโลกของวัดไม่ได้แยกจากวรรณกรรมพื้นบ้าน ช่างแต้มและชุมชนสามารถนำเรื่องศาสนาและเรื่องพื้นบ้านมาอยู่ร่วมกันในพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์เดียวกันได้อย่างกลมกลืน

 

เรื่องไตรภูมิในจิตรกรรมสิมช่วยอธิบายโครงสร้างจักรวาลในคติพุทธศาสนา แบ่งโลกออกเป็นภพภูมิต่าง ๆ ที่สัมพันธ์กับกรรมดีและกรรมชั่ว ภาพไตรภูมิทำให้ผู้ชมเห็นผลของการกระทำในเชิงรูปธรรม ชาวบ้านในอดีตสามารถเข้าใจคำสอนเรื่องกรรม นรก สวรรค์ และการเวียนว่ายตายเกิดผ่านภาพที่ช่างแต้มวาดไว้ จิตรกรรมจึงทำหน้าที่เป็นธรรมเทศนาภาพที่สื่อสารได้โดยไม่ต้องใช้ตัวหนังสือมากนัก

 

ภาพพระมาลัยเป็นอีกเนื้อหาที่สะท้อนความเชื่อเรื่องบุญบาปและโลกหลังความตาย พระมาลัยเป็นพระอรหันต์ในคติวรรณกรรมพุทธที่เดินทางไปนรกและสวรรค์เพื่อเห็นผลกรรมของสัตว์โลก เรื่องนี้ได้รับความนิยมในสังคมไทยและอีสานเพราะใช้เตือนใจให้คนทำความดี ละเว้นความชั่ว และไม่ประมาทในการดำเนินชีวิต เมื่อเรื่องพระมาลัยปรากฏบนสิมวัดประตูชัย จึงช่วยให้วัดเป็นพื้นที่อบรมศีลธรรมของชุมชนอย่างชัดเจน

 

ภายในสิมมีภาพอดีตพุทธเจ้าและพระศรีอาริยเมตไตรประทับนั่งเรียงกัน 2 แถว ด้านหลังพระประธานเขียนภาพพระพุทธเจ้าประทับยืน 4 พระองค์ เนื้อหาดังกล่าวช่วยขยายมิติของพระพุทธศาสนาให้ผู้ชมเห็นว่า พระพุทธเจ้าไม่ได้มีเพียงพระสมณโคดมในกาลปัจจุบันเท่านั้น แต่ยังมีคติเรื่องอดีตพุทธเจ้าและอนาคตพุทธเจ้า ภาพเหล่านี้สื่อถึงความต่อเนื่องของพระธรรมและความหวังของมนุษย์ในการบรรลุธรรมในอนาคต

 

หน้าบันของสิมเขียนภาพเทวดานมัสการพระบรมสารีริกธาตุ 2 องค์ ภาพนี้มีความหมายเชิงสัญลักษณ์สูง เพราะพระบรมสารีริกธาตุเป็นสิ่งแทนพระพุทธเจ้าในฐานะปูชนียวัตถุสูงสุด เทวดาที่นมัสการพระธาตุแสดงให้เห็นว่าการบูชาพระพุทธเจ้าเป็นสิ่งที่ทั้งมนุษย์และเทวดาให้ความเคารพ ภาพหน้าบันจึงทำหน้าที่ต้อนรับผู้มาเยือนเข้าสู่พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ก่อนก้าวเข้าสู่ภายในสิม

 

ชื่อของช่างแต้มที่ปรากฏคือ นายสี สะมุด และนายสุย สุ่มมาตย์ ซึ่งเขียนจิตรกรรมเมื่อ พ.ศ. 2461 การมีชื่อช่างช่วยให้ฮูปแต้มวัดประตูชัยมีความสำคัญมากขึ้น เพราะทำให้เห็นว่าจิตรกรรมพื้นถิ่นอีสานไม่ได้เกิดขึ้นอย่างไร้ผู้สร้าง แต่เป็นผลงานของช่างท้องถิ่นที่มีฝีมือ มีความรู้เรื่องพุทธศาสนา วรรณกรรม และการจัดองค์ประกอบภาพ การจดจำชื่อช่างจึงเป็นการให้เกียรติภูมิปัญญาชาวบ้านที่สร้างมรดกทางศิลปกรรมไว้ให้คนรุ่นหลัง

 

ฮูปแต้มวัดประตูชัยจัดอยู่ในกลุ่มจิตรกรรมพื้นถิ่นอีสานที่เขียนขึ้นก่อน พ.ศ. 2500 และมีความร่วมสมัยกับจิตรกรรมในวัดสำคัญอื่น ๆ เช่น วัดกลางมิ่งเมือง วัดไตรภูมิคณาจารย์ วัดจักรวาลภูมิพินิจ วัดขอนแก่นเหนือ และวัดมาลาภิรมย์ กลุ่มจิตรกรรมเหล่านี้สะท้อนฝีมือช่างพื้นบ้านอย่างแท้จริง เพราะมีทั้งความเรียบง่าย ความตรงไปตรงมา การใช้สีตามรสนิยมท้องถิ่น และการแทรกภาพชีวิตชาวบ้านลงในเรื่องราวศาสนา

 

กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนและกำหนดเขตที่ดินโบราณสถานวัดประตูชัยในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2541 โดยมีพื้นที่โบราณสถานประมาณ 1 ไร่ 2 งาน 92.13 ตารางวา การขึ้นทะเบียนดังกล่าวยืนยันคุณค่าของสิมวัดประตูชัยในระดับชาติ เพราะโบราณสถานที่ได้รับการขึ้นทะเบียนต้องได้รับการคุ้มครองตามกฎหมาย ผู้ใดบุกรุกทำลายโบราณสถานมีความผิด วัดแห่งนี้จึงไม่ใช่เพียงทรัพย์สินของชุมชน แต่เป็นมรดกวัฒนธรรมของประเทศ

 

การบูรณะสิมวัดประตูชัยครั้งสำคัญดำเนินการในช่วง พ.ศ. 2544–2545 หลังจากการขึ้นทะเบียนโบราณสถาน การบูรณะมีความสำคัญต่อการรักษาอาคาร ฮูปแต้ม และองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมให้คงอยู่ การบูรณะโบราณสถานประเภทสิมต้องระมัดระวังเป็นพิเศษ เพราะหากเปลี่ยนวัสดุ รูปทรง สี หรือผิวจิตรกรรมอย่างไม่เหมาะสม อาจทำให้คุณค่าดั้งเดิมเสียหายได้ สิมวัดประตูชัยจึงเป็นตัวอย่างของมรดกที่ต้องดูแลต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงซ่อมแซมแล้วปล่อยทิ้ง

 

ภายในวัดยังมีโฮงฮดหรือรางไม้แกะสลักรูปพญานาค ซึ่งเป็นองค์ประกอบทางวัฒนธรรมที่น่าสนใจ โฮงฮดใช้สำหรับสรงน้ำพระ โดยรดน้ำผ่านรางไม้ให้ไหลไปสู่ร่างกายของภิกษุสงฆ์ ด้านล่างขาตั้งเป็นรูปสิงห์หมอบ โฮงฮดสะท้อนพิธีกรรมอีสานที่เชื่อมโยงน้ำ พญานาค พระสงฆ์ และการแสดงความเคารพในเทศกาลสำคัญ โดยเฉพาะช่วงสงกรานต์หรือพิธีสรงน้ำพระเถระ

 

พญานาคในโฮงฮดมีความหมายลึกซึ้งในวัฒนธรรมอีสานและลุ่มน้ำโขง เพราะพญานาคสัมพันธ์กับน้ำ ความอุดมสมบูรณ์ การปกปักรักษาพระพุทธศาสนา และความศักดิ์สิทธิ์ การแกะสลักรางน้ำเป็นรูปพญานาคจึงไม่ใช่เพียงความสวยงาม แต่เป็นการให้ความหมายแก่น้ำที่ใช้ในพิธีกรรมว่าสะอาด ศักดิ์สิทธิ์ และมีพลังมงคล โฮงฮดวัดประตูชัยจึงเป็นวัตถุวัฒนธรรมที่ควรศึกษาไม่น้อยไปกว่าฮูปแต้มบนสิม

 

ศาลาการเปรียญของวัดกว้างประมาณ 15 เมตร ยาวประมาณ 32 เมตร สร้างเมื่อ พ.ศ. 2530 เป็นพื้นที่รองรับกิจกรรมของพระสงฆ์และญาติโยม เช่น การฟังธรรม งานบุญ งานบำเพ็ญกุศล งานประชุมชุมชน และกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาในวันสำคัญ ศาลาการเปรียญทำให้วัดยังคงมีบทบาทต่อชีวิตของชาวบ้านประตูชัยและตำบลนิเวศน์อย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่เพียงเป็นสถานที่เก็บรักษาสิมโบราณเท่านั้น

 

กุฏิสงฆ์และศาลาบำเพ็ญกุศลภายในวัดสะท้อนบทบาทของวัดในฐานะศูนย์กลางชีวิตชุมชน กุฏิสงฆ์เป็นที่จำพรรษาของพระภิกษุ ส่วนศาลาบำเพ็ญกุศลรองรับพิธีกรรมในวาระสำคัญของครอบครัว เช่น งานศพและงานทำบุญอุทิศส่วนกุศล วัดไทยในระดับชุมชนมีบทบาทครอบคลุมชีวิตของผู้คนตั้งแต่การทำบุญในวันพระ งานบุญประเพณี ไปจนถึงพิธีกรรมปลายทางชีวิต วัดประตูชัยจึงยังเป็นวัดที่มีชีวิตทางสังคมควบคู่กับคุณค่าทางโบราณสถาน

 

ปัจจุบันวัดประตูชัยยังมีพระจำพรรษาและมีกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาอย่างต่อเนื่อง ข้อมูลกิจกรรมกฐินระบุว่ามีพระจำพรรษา 5 รูป และมีพระครูปลัดวรากร ปริยตฺติเมธีเป็นเจ้าอาวาส วัดจึงยังทำหน้าที่เป็นศาสนสถานของชุมชนบ้านประตูชัย ขณะเดียวกันสิมโบราณที่ได้รับการขึ้นทะเบียนก็ทำหน้าที่เป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับนักท่องเที่ยว นักเรียน นักศึกษา นักวิชาการ และผู้สนใจฮูปแต้มอีสาน

 

การมาเยือนวัดประตูชัยควรให้ความสำคัญกับการชมสิมอย่างเคารพ ผู้มาเยือนควรเดินชมรอบอาคารอย่างช้า ๆ เพื่อสังเกตรูปทรงสิม ฐานยกสูง ระเบียงรอบอาคาร บันไดทางขึ้น หลังคาจั่วซ้อน และฮูปแต้มด้านนอก จากนั้นจึงพิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างภาพด้านนอกกับภาพภายในสิม การชมแบบนี้จะช่วยให้เข้าใจว่าสิมวัดประตูชัยเป็นทั้งอาคารศาสนา พื้นที่เล่าเรื่อง และหลักฐานของศิลปกรรมพื้นถิ่นในเวลาเดียวกัน

 

ผู้ที่สนใจจิตรกรรมควรใช้เวลามากพอในการดูรายละเอียดแต่ละเรื่อง ไม่ว่าจะเป็นพระเวสสันดรชาดก สินไซ ไตรภูมิ พระมาลัย อดีตพุทธเจ้า พระศรีอาริยเมตไตร และเทวดานมัสการพระบรมสารีริกธาตุ ภาพเหล่านี้ควรมองทั้งในฐานะเรื่องราวศาสนาและเอกสารภาพของสังคม เพราะช่างแต้มพื้นบ้านมักนำภาพวิถีชีวิต เครื่องแต่งกาย ท่าทาง และอารมณ์ขันของชาวบ้านเข้าไปผสมในเรื่องศักดิ์สิทธิ์ ทำให้จิตรกรรมมีชีวิตชีวาและเป็นกันเอง

 

วัดประตูชัยเหมาะสำหรับการเรียนรู้เปรียบเทียบกับวัดอื่นในร้อยเอ็ดที่มีสิมและฮูปแต้ม เช่น วัดกลางมิ่งเมือง วัดขอนแก่นเหนือ และวัดเหนือ แต่ละวัดมีเอกลักษณ์แตกต่างกัน วัดกลางมิ่งเมืองเด่นด้านอุโบสถเก่าและบทบาทเมือง วัดขอนแก่นเหนือเด่นด้านสิมพื้นเมืองอีสานขนาดเล็กและจารึกไทยน้อย วัดเหนือเด่นด้านชุมชนโบราณและสิมอีสาน ส่วนวัดประตูชัยเด่นด้านฮูปแต้มเต็มพื้นที่ทั้งภายในและภายนอก รวมถึงเนื้อหาพระเวสสันดร สินไซ ไตรภูมิ และพระมาลัยที่หลากหลายมาก

 

ตำบลนิเวศน์และอำเภอธวัชบุรีมีบริบทที่น่าสนใจเพราะอยู่ใกล้ตัวเมืองร้อยเอ็ดแต่ยังมีภูมิทัศน์ชุมชนรอบเมือง วัดประตูชัยจึงอยู่ในจุดที่นักท่องเที่ยวสามารถสัมผัสความแตกต่างระหว่างวัดเมืองกับวัดชุมชนรอบเมืองได้อย่างชัดเจน หากเริ่มจากตัวเมืองร้อยเอ็ดมายังวัดประตูชัย จะเห็นการเปลี่ยนจากย่านเมืองหนาแน่นสู่พื้นที่ชุมชนริมถนนแจ้งสนิทที่ยังมีกลิ่นอายท้องถิ่น วัดจึงเป็นจุดหมายที่เหมาะกับการเดินทางแบบไม่เร่งรีบ

 

การเดินทาง ไปวัดประตูชัยทำได้สะดวกจากตัวเมืองร้อยเอ็ด โดยใช้ถนนแจ้งสนิทมุ่งหน้าอำเภอธวัชบุรี เข้าสู่ตำบลนิเวศน์และบ้านประตูชัย ระยะทางจากย่านบึงพลาญชัยและหอโหวด 101 ประมาณ 10–12 กิโลเมตร ตามเส้นทางรถยนต์ สามารถใช้พิกัด 16.0428961036, 103.744682829 เป็นจุดอ้างอิงในการเดินทาง รถยนต์ส่วนตัวเหมาะที่สุดสำหรับการเที่ยววัดนี้ร่วมกับสถานที่ใกล้เคียง เช่น ปรางค์กู่ ธวัชบุรี วัดไตรภูมิคณาจารย์ และตัวเมืองร้อยเอ็ด

 

ผู้ที่ไม่มีรถส่วนตัวสามารถเดินทางจากสถานีขนส่งจังหวัดร้อยเอ็ดหรือย่านตัวเมืองด้วยรถรับจ้าง รถสามล้อ หรือรถเหมาท้องถิ่นไปยังบ้านประตูชัย ตำบลนิเวศน์ได้ การเดินทางไปวัดด้วยรถเหมาจะสะดวกกว่าเพราะสามารถรอรับกลับและแวะสถานที่อื่นในอำเภอธวัชบุรีได้ในเส้นทางเดียวกัน หากต้องการเที่ยวต่อในตัวเมือง สามารถกลับเข้าย่านบึงพลาญชัย หอโหวด 101 วัดบูรพาภิราม หรือพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ดได้ไม่ยาก

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการเข้าชมคือช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายต้น ๆ เพราะแสงธรรมชาติช่วยให้มองเห็นลวดลายฮูปแต้มและรูปทรงสิมได้ชัดเจน วัดเปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น. ผู้มาเยือนควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 1 ชั่วโมงสำหรับการชมสิมโดยละเอียด หากเป็นนักเรียน นักศึกษา หรือผู้สนใจศิลปกรรมพื้นถิ่น ควรใช้เวลามากกว่านั้นเพื่ออ่านเรื่องราวในภาพและสังเกตองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมอย่างรอบด้าน

 

วัดไม่มีระบบค่าเข้าชมแบบบัตร ผู้มาเยือนสามารถเข้าสักการะและเดินชมพื้นที่วัดได้ตามเวลาที่เปิด หากต้องการร่วมทำบุญ ถวายสังฆทาน หรือบำรุงวัด สามารถทำได้ตามศรัทธาในจุดที่วัดจัดไว้ การเข้าชมโบราณสถานควรแต่งกายสุภาพ รักษาความสงบ ไม่สัมผัสผนังฮูปแต้ม ไม่ขีดเขียน ไม่พิงอาคาร ไม่ใช้แฟลชในระยะใกล้ และไม่เคลื่อนย้ายสิ่งของภายในสิมหรือพื้นที่โบราณสถาน

 

ข้อควรระวังสำคัญคือสิมวัดประตูชัยเป็นโบราณสถานที่ได้รับการขึ้นทะเบียนตามกฎหมาย การทำลาย ขีดเขียน หรือทำให้โบราณสถานเสียหายมีความผิด ผู้มาเยือนจึงควรชมด้วยความเคารพและช่วยรักษาสภาพแวดล้อมของวัดให้เหมาะสม หากมากับเด็ก ควรอธิบายให้เด็กเข้าใจว่าผนังสิมและฮูปแต้มเป็นมรดกที่มีอายุกว่าร้อยปีและไม่ควรสัมผัส การดูแลอย่างถูกต้องจะช่วยให้สิมแห่งนี้ยังคงเป็นแหล่งเรียนรู้ของคนรุ่นต่อไป

 

สำหรับครอบครัวที่พาเด็กมาเที่ยว วัดประตูชัยเป็นห้องเรียนภาคสนามที่ดีมาก เด็กสามารถเรียนรู้ว่าสิมอีสานคืออะไร ฮูปแต้มแตกต่างจากภาพวาดทั่วไปอย่างไร พระเวสสันดรชาดกสอนเรื่องทานบารมีอย่างไร สินไซเป็นวรรณกรรมพื้นบ้านที่สำคัญเพียงใด และทำไมกรมศิลปากรจึงต้องขึ้นทะเบียนโบราณสถาน การเรียนรู้จากสถานที่จริงช่วยให้เด็กเข้าใจศิลปะ ศาสนา และประวัติศาสตร์ท้องถิ่นได้ชัดเจนกว่าการอ่านจากตำราเพียงอย่างเดียว

 

สำหรับนักท่องเที่ยวต่างชาติ วัดประตูชัยเป็นตัวอย่างที่ดีของวัดชุมชนอีสานที่มีคุณค่าทางศิลปกรรมระดับสูง แม้อาคารสิมจะมีขนาดไม่ใหญ่ แต่มีความสำคัญมากเพราะรวมสถาปัตยกรรมพื้นถิ่น จิตรกรรมฝาผนัง วรรณกรรมพื้นบ้าน และพิธีกรรมชุมชนไว้ในพื้นที่เดียวกัน ผู้มาเยือนจะเข้าใจว่าวัดไทยไม่ได้มีเพียงเจดีย์สีทองหรือพระพุทธรูปขนาดใหญ่ แต่ยังมีมรดกขนาดเล็กที่บันทึกความคิด ความเชื่อ และวิถีชีวิตของผู้คนไว้อย่างลึกซึ้ง

 

ในภาพรวม วัดประตูชัย (บ้านคำไฮ) ร้อยเอ็ด เป็นวัดสำคัญที่ควรอยู่ในเส้นทางท่องเที่ยวเชิงศิลปวัฒนธรรมของจังหวัด จุดเด่นอยู่ที่สิมพื้นถิ่นอีสานซึ่งปฏิสังขรณ์เป็นอาคารก่ออิฐถือปูนราว พ.ศ. 2461 ฮูปแต้มทั้งภายในและภายนอกเรื่องพระเวสสันดรชาดก สินไซ ไตรภูมิ พระมาลัย อดีตพุทธเจ้า พระศรีอาริยเมตไตร และเทวดานมัสการพระบรมสารีริกธาตุ การขึ้นทะเบียนโบราณสถานเมื่อวันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2541 และบทบาทของวัดในฐานะศูนย์รวมศรัทธาของบ้านประตูชัย วัดแห่งนี้จึงเล่าเรื่องร้อยเอ็ดผ่านสิม ฮูปแต้ม วรรณกรรมพื้นบ้าน พิธีกรรม และการอนุรักษ์มรดกทางศิลปกรรมได้อย่างครบถ้วน

 

 

ตอบ: วัดประตูชัยตั้งอยู่ที่บ้านประตูชัย ถนนแจ้งสนิท หมู่ 7 ตำบลนิเวศน์ อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด ห่างจากย่านบึงพลาญชัยและหอโหวด 101 ประมาณ 10–12 กิโลเมตรตามเส้นทางรถยนต์

 

ตอบ: เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: วัดประตูชัยไม่มีระบบบัตรเข้าชม ผู้มาเยือนสามารถเข้าสักการะและชมพื้นที่วัดได้ตามเวลาที่เปิด และสามารถร่วมทำบุญได้ตามศรัทธา

 

ตอบ: จุดเด่นคือสิมพื้นถิ่นอีสานที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของชาติ และฮูปแต้มทั้งภายในและภายนอกที่เล่าเรื่องพระเวสสันดรชาดก สินไซ ไตรภูมิ พระมาลัย อดีตพุทธเจ้า และพระศรีอาริยเมตไตร

 

ตอบ: กรมศิลปากรประกาศขึ้นทะเบียนและกำหนดเขตที่ดินโบราณสถานวัดประตูชัยในราชกิจจานุเบกษา วันที่ 14 มกราคม พ.ศ. 2541

 

ตอบ: ฮูปแต้มวัดประตูชัยเขียนโดยนายสี สะมุด และนายสุย สุ่มมาตย์ เมื่อ พ.ศ. 2461 เป็นจิตรกรรมพื้นถิ่นอีสานที่มีคุณค่าสูง

 

ตอบ: เจ้าอาวาสวัดประตูชัยคือพระครูปลัดวรากร ปริยตฺติเมธี

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อที่ปรางค์กู่ ธวัชบุรี สุขใจแลนด์ ร้อยเอ็ด 101 วัดบูรพาภิราม บึงพลาญชัย หอโหวด 101 พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ร้อยเอ็ด วัดกลางมิ่งเมือง และวัดบึงพระลานชัยได้สะดวก