บ่อพันขันรัตนโสภณ

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 07.00 – 17.00 น.

 

บ่อพันขันรัตนโสภณ ร้อยเอ็ด ตั้งอยู่ในเขตวัดเกาะบ่อพันขันรัตนโสภณ บ้านหนองคูณ ตำบลเด่นราษฎร์ อำเภอหนองฮี จังหวัดร้อยเอ็ด เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงศาสนา ประวัติศาสตร์ ธรรมชาติ และวัฒนธรรมที่มีเอกลักษณ์เฉพาะของพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ จุดเด่นของสถานที่แห่งนี้คือการรวมกันของบ่อน้ำจืดธรรมชาติกลางพื้นที่ดินเค็ม ลานหินทรายแดงกว้างใหญ่ แหล่งผลิตเกลือสินเธาว์โบราณ ความเชื่อเรื่องเจ้าปู่ผ่านภูวงศ์ อ่างเก็บน้ำบ่อพันขัน และวัดที่ประดิษฐานพระพุทธสหัสขันธมหามุนีนาถ ซึ่งเป็นพระพุทธรูปสำคัญที่ชาวร้อยเอ็ดเคารพบูชา

 

บ่อพันขันไม่ได้เป็นเพียงจุดแวะชมบ่อน้ำธรรมชาติขนาดเล็ก แต่เป็นพื้นที่ที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น วิถีชุมชน และพระพุทธศาสนาอย่างชัดเจน พื้นที่นี้มีชื่อเสียงจากปรากฏการณ์น้ำจืดที่ผุดขึ้นบนพื้นหินทรายแดง ท่ามกลางบริเวณที่มีความเค็มของดินและร่องรอยเกลือธรรมชาติ ชาวบ้านเรียกบ่อน้ำนี้ว่า “น้ำสร่างครก” เพราะมีลักษณะคล้ายครกตำข้าว และมีคติเล่าขานว่าตักน้ำเป็นพันขันก็ไม่หมด จึงกลายเป็นที่มาของชื่อ “บ่อพันขัน”

 

พื้นที่บ่อพันขันอยู่ใกล้ห้วยเค็มและครอบคลุมบริเวณที่เชื่อมโยงทั้งตำบลเด่นราษฎร์ อำเภอหนองฮี และพื้นที่ฝั่งตำบลจำปาขัน อำเภอสุวรรณภูมิ ภูมิประเทศโดยรอบมีลักษณะเป็นลานหินทรายแดง พื้นดินเค็ม และพื้นที่น้ำที่เปลี่ยนแปลงตามฤดูกาล ในฤดูแล้งจะเห็นร่องรอยความเค็มของดินและแนวหินทรายได้ชัดเจน ส่วนช่วงน้ำมาก บางพื้นที่กลายเป็นอ่างเก็บน้ำและระบบนิเวศชุ่มน้ำที่ชาวบ้านใช้ประโยชน์ด้านประมงพื้นบ้านและวิถีชุมชน

 

ความพิเศษของบ่อพันขันอยู่ที่การเป็นบ่อน้ำจืดธรรมชาติในพื้นที่ที่เคยเป็นแหล่งดินเค็มและแหล่งผลิตเกลือสินเธาว์ขนาดใหญ่ของชุมชนทุ่งกุลาร้องไห้ ในอดีตชาวบ้านใช้พื้นที่นี้ผลิตเกลือเพื่อบริโภคในหมู่บ้านและส่งจำหน่ายไปยังพื้นที่ใกล้เคียง เกลือสินเธาว์จึงไม่ใช่เพียงทรัพยากรธรรมชาติ แต่เป็นฐานเศรษฐกิจดั้งเดิมของชุมชน เป็นภูมิปัญญาการดำรงชีวิต และเป็นหลักฐานของความสามารถในการปรับตัวของผู้คนในพื้นที่แห้งแล้งของอีสาน

 

วัดเกาะบ่อพันขันรัตนโสภณเป็นศูนย์กลางสำคัญที่ทำให้บ่อพันขันมีมิติทางศาสนาและการเรียนรู้ชัดเจนขึ้น วัดตั้งอยู่ในพื้นที่ที่เคยเป็นวัดร้างโบราณในเขตชุมชนคนต้มเกลือ ต่อมาพระอาจารย์ปลัดอำพร กุสลจิตฺโต และชาวบ้านได้ร่วมกันฟื้นฟูพื้นที่ให้กลับมาเป็นศาสนสถานและอุทยานการศึกษาเฉลิมพระเกียรติ การฟื้นฟูพื้นที่นี้ทำให้บ่อพันขันไม่ได้เป็นเพียงแหล่งธรรมชาติ แต่เป็นพื้นที่รวมศรัทธา ประวัติศาสตร์ และการเรียนรู้ของชุมชน

 

ภายในวัดประดิษฐานพระพุทธสหัสขันธมหามุนีนาถ พระพุทธรูปสำคัญที่มีความงดงามและมีความหมายต่อชาวร้อยเอ็ด พระพุทธรูปองค์นี้ตั้งอยู่ในบริเวณที่เป็นหัวใจของวัดและอุทยานการศึกษา มีขนาดใหญ่สง่างาม เป็นที่สักการะของชาวบ้านและนักท่องเที่ยวที่เดินทางมาบ่อพันขัน ความสำคัญขององค์พระไม่ได้อยู่เพียงที่ความสวยงามทางศิลปกรรม แต่ยังอยู่ที่บทบาทในฐานะศูนย์รวมศรัทธาของชุมชนที่เชื่อมโยงความเคารพต่อพระพุทธศาสนากับตำนานบ่อพันขัน

 

พระพุทธสหัสขันธมหามุนีนาถมีลักษณะเป็นพระพุทธรูปปางนั่งดีดน้ำมนต์บ่อพันขัน ภายในประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุที่อัญเชิญมาจากประเทศศรีลังกา มีขนาดหน้าตักประมาณ 9 เมตร และสูงประมาณ 21 เมตร พื้นที่ขององค์พระยังใช้เป็นอุโบสถในการประกอบสังฆกรรมของพระสงฆ์ ส่วนพื้นที่ด้านล่างเกี่ยวข้องกับกิจกรรมฝึกสมาธิและการใช้ฆ้องสามกษัตริย์ ซึ่งต่อมากลายเป็นหนึ่งในจุดที่ผู้มาเยือนสนใจเมื่อเดินชมวัด

 

ชื่อบ่อพันขันยังสัมพันธ์กับตำนานท้องถิ่นเรื่องเจ้าปู่ผ่านภูวงศ์ ซึ่งเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านให้ความเคารพ ศาลเจ้าปู่ผ่านเป็นพื้นที่ศรัทธาที่เชื่อมโยงกับความเชื่อเรื่องผู้ปกปักรักษาชุมชนและพื้นที่บ่อพันขัน การมาสักการะเจ้าปู่ผ่านจึงเป็นส่วนหนึ่งของประสบการณ์ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม นักท่องเที่ยวจำนวนมากเดินทางมาชมบ่อน้ำจืดธรรมชาติ กราบพระพุทธสหัสขันธมหามุนีนาถ และขอพรเจ้าปู่ผ่านในทริปเดียวกัน

 

ในปัจจุบันบ่อพันขันได้รับการผลักดันให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและเชิงอนุรักษ์ของจังหวัดร้อยเอ็ด มีการจัดกิจกรรมตลาดวัฒนธรรม บ่อพันขันมหัศจรรย์ทุ่งกุลา เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวที่เชื่อมโยงทรัพยากรธรรมชาติ ภูมิปัญญาการต้มเกลือ อาหารพื้นถิ่น ผ้ามัดหมี่ ความเชื่อท้องถิ่น และการอนุรักษ์ระบบนิเวศของพื้นที่ การจัดกิจกรรมเหล่านี้ทำให้บ่อพันขันไม่ได้หยุดอยู่กับการเป็นสถานที่เก่าแก่ แต่ยังเป็นพื้นที่ทางเศรษฐกิจฐานรากและพื้นที่สร้างตัวตนให้ชุมชนร่วมสมัย

 

อีกมิติหนึ่งที่ทำให้บ่อพันขันน่าสนใจคือการเปลี่ยนแปลงจากพื้นที่ผลิตเกลือสู่พื้นที่อ่างเก็บน้ำและพื้นที่ประมงพื้นบ้าน หลังมีการสร้างฝายกั้นน้ำ พื้นที่ที่เคยเป็นลานหินและแหล่งวัตถุดิบเกลือบางส่วนกลายเป็นอ่างเก็บน้ำ เกิดระบบนิเวศรูปแบบใหม่ มีสัตว์น้ำ พืชน้ำ และกิจกรรมประมงพื้นบ้านของชุมชน การเปลี่ยนแปลงนี้ทำให้บ่อพันขันเป็นพื้นที่ที่อ่านประวัติศาสตร์สิ่งแวดล้อมของทุ่งกุลาร้องไห้ได้อย่างชัดเจน

 

ผู้มาเยือนบ่อพันขันจะได้เห็นความสัมพันธ์ของพื้นที่หลายชั้นในระยะใกล้กัน ชั้นแรกคือธรรมชาติของบ่อน้ำจืดและลานหินทรายแดง ชั้นที่สองคือประวัติศาสตร์การผลิตเกลือสินเธาว์ ชั้นที่สามคือความเชื่อเรื่องเจ้าปู่ผ่าน ชั้นที่สี่คือพระพุทธศาสนาผ่านวัดและพระพุทธสหัสขันธมหามุนีนาถ และชั้นที่ห้าคือการพัฒนาให้เป็นแหล่งเรียนรู้และตลาดวัฒนธรรมของชุมชน การเดินชมพื้นที่จึงไม่ควรรีบเกินไป เพราะทุกจุดมีเรื่องราวซ้อนอยู่ในภูมิทัศน์เดียวกัน

 

พื้นที่บ่อพันขันยังเหมาะสำหรับผู้สนใจการท่องเที่ยวเชิงชุมชน เพราะชุมชนรอบบ่อพันขันมีทุนทางวัฒนธรรมหลากหลาย ทั้งอาหารพื้นถิ่น ผ้ามัดหมี่ การเล่าเรื่องตำนานเมืองโบราณ การต้มเกลือ และวิถีประมงพื้นบ้าน กิจกรรมเหล่านี้ทำให้ผู้มาเยือนเข้าใจว่าการท่องเที่ยวในพื้นที่ชนบทไม่ได้หมายถึงการชมสถานที่เพียงอย่างเดียว แต่เป็นการเรียนรู้ชีวิตของผู้คนที่ใช้พื้นที่นี้ในการทำมาหากิน สร้างความเชื่อ และรักษาความทรงจำร่วมกัน

 

ช่วงเวลาที่เหมาะกับการเที่ยวบ่อพันขันคือช่วงเช้าถึงบ่ายแก่ ๆ เพราะพื้นที่เปิดให้เข้าชมในช่วง 07.00 – 17.00 น. ช่วงเช้าอากาศสบาย เหมาะกับการเดินชมบ่อ น้ำสร่างครก ศาลเจ้าปู่ผ่าน และองค์พระพุทธสหัสขันธมหามุนีนาถ ส่วนช่วงบ่ายเหมาะกับการถ่ายภาพแสงธรรมชาติบริเวณลานวัดและอ่างเก็บน้ำ หากเดินทางในฤดูฝนหรือช่วงน้ำมาก ควรใช้ความระมัดระวังบริเวณลานหินและพื้นที่ริมน้ำ

 

การเที่ยวบ่อพันขันควรแต่งกายสุภาพ เพราะพื้นที่หลักอยู่ในเขตวัดและมีพระพุทธรูปสำคัญ ผู้มาเยือนควรรักษาความสงบเมื่อเข้าเขตศาสนสถาน ไม่ปีนหรือเหยียบบ่อน้ำธรรมชาติ ไม่สัมผัสสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือเครื่องสักการะโดยไม่จำเป็น ไม่ทิ้งขยะในพื้นที่ และควรเดินตามเส้นทางที่ชุมชนหรือวัดจัดไว้ การรักษามารยาทเช่นนี้ช่วยให้พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์และพื้นที่ธรรมชาติยังคงความงดงามสำหรับผู้มาเยือนรุ่นต่อไป

 

การเดินทาง จากตัวเมืองร้อยเอ็ดใช้เส้นทางร้อยเอ็ด – พนมไพร มุ่งหน้าอำเภอหนองฮี จากนั้นเข้าสู่ตำบลเด่นราษฎร์และบ้านหนองคูณ ระยะทางจากเมืองร้อยเอ็ดประมาณ 85 กิโลเมตร ผู้ใช้รถยนต์ส่วนตัวสามารถตั้งปลายทางไปยังวัดเกาะบ่อพันขันรัตนโสภณหรือบ่อพันขันรัตนโสภณได้โดยตรง เส้นทางมีลักษณะเป็นการเดินทางออกจากตัวเมืองสู่พื้นที่ชนบทของทุ่งกุลาร้องไห้ จึงควรเผื่อเวลาเดินทางและตรวจสอบเส้นทางก่อนออกเดินทาง

 

นักท่องเที่ยวที่ไม่มีรถส่วนตัวสามารถเดินทางจากตัวเมืองร้อยเอ็ดไปยังอำเภอหนองฮีหรือพื้นที่ใกล้เคียง แล้วต่อรถรับจ้างท้องถิ่นหรือรถเหมาบริการเข้าสู่ตำบลเด่นราษฎร์ การเดินทางเป็นกลุ่มหรือคณะศึกษาดูงานควรประสานผู้นำชุมชนหรือวัดล่วงหน้า โดยเฉพาะหากต้องการเรียนรู้เรื่องบ่อเกลือ อ่างเก็บน้ำ การต้มเกลือสินเธาว์ หรือกิจกรรมตลาดวัฒนธรรม เพราะบางกิจกรรมขึ้นอยู่กับช่วงเวลาและการจัดงานของชุมชน

 

บ่อพันขันรัตนโสภณเหมาะกับการจัดเส้นทางท่องเที่ยวแบบเต็มวันมากกว่าการแวะสั้น ๆ เพราะอยู่ห่างจากตัวเมืองร้อยเอ็ดพอสมควร ผู้มาเยือนสามารถใช้เวลาชมบ่อน้ำจืดธรรมชาติ สักการะพระพุทธสหัสขันธมหามุนีนาถ ไหว้เจ้าปู่ผ่าน เดินชมอ่างเก็บน้ำ เรียนรู้เรื่องเกลือสินเธาว์ และแวะรับประทานอาหารในอำเภอหนองฮีหรืออำเภอพนมไพร ก่อนเดินทางกลับหรือพักค้างคืนในอำเภอใกล้เคียง

 

สำหรับครอบครัวที่พาเด็กมาเที่ยว สถานที่แห่งนี้สามารถใช้เป็นห้องเรียนภาคสนามได้ดี เด็กจะได้เห็นว่าทำไมพื้นที่ดินเค็มจึงมีบ่อน้ำจืดได้ เหตุใดชุมชนจึงผลิตเกลือสินเธาว์ได้ และความเชื่อท้องถิ่นเกี่ยวข้องกับภูมิประเทศอย่างไร การอธิบายให้เด็กเข้าใจจากพื้นที่จริงจะช่วยให้การเที่ยววัดและบ่อพันขันไม่ใช่เพียงการไหว้พระหรือถ่ายภาพ แต่เป็นการเรียนรู้เรื่องธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมอีสานในเวลาเดียวกัน

 

ในมุมของนักท่องเที่ยวต่างถิ่น บ่อพันขันเป็นสถานที่ที่ช่วยเปิดภาพร้อยเอ็ดอีกด้านหนึ่ง จังหวัดร้อยเอ็ดไม่ได้มีเพียงบึงพลาญชัย หอโหวด 101 หรือวัดในตัวเมือง แต่ยังมีพื้นที่ชนบทที่เต็มไปด้วยตำนานและภูมิปัญญาเก่าแก่ บ่อพันขันทำให้เห็นว่าทุ่งกุลาร้องไห้ไม่ได้เป็นเพียงชื่อทางภูมิศาสตร์ แต่เป็นพื้นที่ที่มีทั้งดินเค็ม เกลือ น้ำจืด ศรัทธา วัด ชุมชน และความพยายามในการพัฒนาแหล่งเรียนรู้เพื่อคนรุ่นใหม่

 

หากมองในภาพรวม บ่อพันขันรัตนโสภณคือสถานที่ที่มีคุณค่าหลายมิติ ทั้งในฐานะแหล่งธรรมชาติที่มีบ่อน้ำจืดกลางดินเค็ม แหล่งผลิตเกลือสินเธาว์ของชุมชนโบราณ ศูนย์รวมศรัทธาของเจ้าปู่ผ่าน วัดที่ประดิษฐานพระพุทธสหัสขันธมหามุนีนาถ และอุทยานการศึกษาเฉลิมพระเกียรติที่กำลังถูกผลักดันให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมของร้อยเอ็ด ผู้ที่ต้องการรู้จักร้อยเอ็ดในมุมลึกและแตกต่างควรจัดบ่อพันขันไว้ในเส้นทาง เพราะที่นี่เป็นพื้นที่ที่เล่าเรื่องอีสานผ่านน้ำ เกลือ หิน ศรัทธา และผู้คนได้อย่างครบถ้วน

 

 

ตอบ: บ่อพันขันรัตนโสภณตั้งอยู่ในเขตวัดเกาะบ่อพันขันรัตนโสภณ บ้านหนองคูณ ตำบลเด่นราษฎร์ อำเภอหนองฮี จังหวัดร้อยเอ็ด

 

ตอบ: เปิดให้เข้าชมทุกวัน เวลา 07.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: จุดเด่นคือบ่อน้ำจืดธรรมชาติที่มีน้ำผุดกลางพื้นที่ดินเค็ม ลานหินทรายแดง แหล่งเกลือสินเธาว์โบราณ ศาลเจ้าปู่ผ่าน และพระพุทธสหัสขันธมหามุนีนาถในเขตวัดเกาะบ่อพันขันรัตนโสภณ

 

ตอบ: ชื่อนี้มาจากตำนานบ่อน้ำจืดที่ตักน้ำเป็นพันขันก็ไม่หมด ชาวบ้านเรียกอีกชื่อว่า น้ำสร่างครก เพราะลักษณะบ่อคล้ายครกตำข้าว

 

ตอบ: เป็นพระพุทธรูปสำคัญของวัดเกาะบ่อพันขันรัตนโสภณ มีลักษณะปางนั่งดีดน้ำมนต์บ่อพันขัน ภายในประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุจากประเทศศรีลังกา และเป็นที่เคารพบูชาของชาวร้อยเอ็ด

 

ตอบ: ใช้เส้นทางร้อยเอ็ด – พนมไพร มุ่งหน้าอำเภอหนองฮี แล้วเข้าสู่ตำบลเด่นราษฎร์ ระยะทางจากเมืองร้อยเอ็ดประมาณ 85 กิโลเมตร

 

ตอบ: ควรแต่งกายสุภาพ เพราะพื้นที่หลักอยู่ในเขตวัดและมีพระพุทธรูปสำคัญ รวมถึงควรรักษาความสงบและไม่เหยียบหรือสัมผัสบ่อน้ำธรรมชาติโดยไม่เหมาะสม

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อบริเวณอ่างเก็บน้ำบ่อพันขัน ศาลเจ้าปู่ผ่าน พญานาคบ่อพันขัน กู่พระโกนา อำเภอสุวรรณภูมิ และกู่กาสิงห์ อำเภอเกษตรวิสัยได้