หมู่บ้านเต่า

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาแนะนำเข้าชม: 08.30 – 17.00 น.

 

หมู่บ้านเต่า บ้านกอก จังหวัดขอนแก่น เป็นแหล่งท่องเที่ยวชุมชนที่มีเอกลักษณ์โดดเด่นมากที่สุดแห่งหนึ่งของอำเภอมัญจาคีรี ตั้งอยู่ที่บ้านกอก ตำบลสวนหม่อน อำเภอมัญจาคีรี จังหวัดขอนแก่น ห่างจากตัวเมืองขอนแก่นประมาณ 50 กิโลเมตร และอยู่ก่อนถึงตัวอำเภอมัญจาคีรีประมาณ 2 กิโลเมตร จุดเด่นของหมู่บ้านแห่งนี้คือการอยู่ร่วมกันอย่างสงบระหว่างชาวบ้านกับเต่าบกชนิดหนึ่งที่ชาวบ้านเรียกว่า “เต่าเพ็ก” หรือ “เต่าเหลือง” ซึ่งมีลักษณะกระดองสีเหลืองแก่ปนน้ำตาล พบเห็นได้ตามใต้ถุนบ้าน บริเวณสวนเต่า ดอนเต่า ถนนภายในหมู่บ้าน และพื้นที่ร่มชื้นรอบบ้านเรือน หมู่บ้านเต่าจึงไม่ใช่แหล่งท่องเที่ยวที่สร้างขึ้นเพื่อจัดแสดงสัตว์ แต่เป็นชุมชนจริงที่คนกับเต่าอาศัยอยู่ร่วมกันมายาวนานในวิถีชีวิตประจำวัน

 

เสน่ห์ของหมู่บ้านเต่าอยู่ที่ความเรียบง่ายและความจริงของพื้นที่ เมื่อเดินเข้าสู่บ้านกอก นักท่องเที่ยวจะเห็นบรรยากาศหมู่บ้านอีสานที่มีบ้านเรือน ชุมชน วัด ถนนเล็ก ๆ และสวนเต่าอยู่รวมกันอย่างเป็นธรรมชาติ เต่าบางตัวหลบอยู่ใต้ถุนบ้านเพื่อรออาหารจากชาวบ้าน บางตัวค่อย ๆ เดินข้ามถนน บางตัวซุกตัวอยู่ใกล้กอไผ่หรือใบไม้แห้งในพื้นที่ดอนเต่า ภาพเหล่านี้ทำให้หมู่บ้านเต่าแตกต่างจากสวนสัตว์หรือศูนย์แสดงสัตว์ทั่วไป เพราะเต่าที่นี่เป็นส่วนหนึ่งของชุมชน เป็นสิ่งมีชีวิตที่ชาวบ้านให้ความเคารพ ดูแล และถือว่าเป็นสัตว์คู่บ้านคู่เมืองของบ้านกอก

 

เต่าเพ็กที่บ้านกอกคือเต่าเหลืองหรือ Elongated Tortoise ซึ่งเป็นเต่าบก ไม่ใช่เต่าน้ำ ลักษณะเด่นคือกระดองโค้งสูง สีเหลืองแก่ปนน้ำตาล มีลายหรือแต้มเข้มกระจายตามกระดองและลำตัว ชาวบ้านในภาคอีสานเรียกเต่าชนิดนี้หลายชื่อ เช่น เต่าเพ็ก เต่าเหลือง เต่าเทียน หรือเต่าขี้ผึ้ง เต่าเพ็กไม่เหมาะกับการอยู่ในน้ำและไม่สามารถว่ายน้ำได้เหมือนเต่าน้ำทั่วไป จึงมักอาศัยอยู่ในพื้นที่ชื้นเย็น ใต้กอไผ่ ใต้ใบไม้แห้ง ใต้ถุนบ้าน หรือบริเวณดอนเต่าที่มีร่มเงาและความชื้นพอเหมาะ ผู้มาเยือนจึงควรเข้าใจธรรมชาติของเต่าก่อนเข้าชม เพื่อไม่รบกวนหรือทำให้เต่าตกใจ

 

บ้านกอกเป็นชุมชนเก่าแก่ที่มีเรื่องเล่าสืบต่อกันมาหลายชั่วอายุคน ชาวบ้านเชื่อว่าพื้นที่นี้เป็นที่สถิตของเจ้าปู่ฟ้าระงึมหรือเจ้าปู่มเหศักดิ์ ผู้มีเต่าเพ็กเป็นบริวาร ตามความเชื่อของชุมชน เต่าในหมู่บ้านไม่ใช่สัตว์ธรรมดาที่ควรถูกจับหรือทำร้าย แต่เป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ที่อยู่ร่วมกับหมู่บ้านมาตั้งแต่ครั้งบรรพบุรุษ ความเชื่อนี้กลายเป็นกฎทางใจของชุมชน ทำให้ชาวบ้านไม่ทำอันตรายเต่า ไม่จับเต่าไปกิน และช่วยกันระวังเวลาขับขี่ยานพาหนะภายในหมู่บ้าน วิถีเช่นนี้ทำให้หมู่บ้านเต่าเป็นตัวอย่างสำคัญของการอนุรักษ์สัตว์ด้วยพลังศรัทธาและจารีตชุมชน

 

บริเวณสำคัญของหมู่บ้านคือ “ดอนเต่า” หรือสวนเต่า ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีต้นไม้ กอไผ่ ใบไม้ทับถม และบ้านเต่าที่ชาวบ้านสร้างไว้ให้เต่าหลบร้อน พื้นที่ดอนเต่าอยู่ใกล้วัดและศาลเจ้าคุณปู่ฟ้าระงึม จึงมีทั้งความหมายทางธรรมชาติและความหมายทางจิตวิญญาณ ภายในดอนเต่านักท่องเที่ยวสามารถชมเต่าได้ง่ายกว่าการเดินสุ่มตามบ้านเรือน เพราะเป็นพื้นที่ที่ชาวบ้านจัดไว้เพื่อให้เต่าอยู่อาศัยและให้นักท่องเที่ยวได้เรียนรู้อย่างเหมาะสม การชมเต่าในพื้นที่นี้ควรเดินอย่างช้า ๆ ระวังเท้า ไม่ส่งเสียงดัง และไม่จับเต่าเล่น เพราะเต่าเป็นสัตว์ที่เคลื่อนไหวช้าและตกใจง่าย

 

ลักษณะเด่นอีกอย่างหนึ่งของหมู่บ้านเต่าคือการที่เต่าสามารถเดินอยู่ตามถนนในหมู่บ้านได้ ชาวบ้านจึงต้องขับรถอย่างระมัดระวัง โดยเฉพาะช่วงเย็นและช่วงกลางคืนซึ่งเป็นเวลาที่เต่ามักออกหาอาหาร เต่าชอบกินพืชผักและผลไม้หลายชนิด เช่น มะละกอสุก ขนุน สับปะรด แตงกวา และผักกาด ชาวบ้านบางครัวเรือนจะเตรียมอาหารไว้ให้เต่าบริเวณหน้าบ้านหรือใต้ถุนบ้าน ภาพเต่ารออาหารจากชาวบ้านจึงเป็นหนึ่งในภาพจำของหมู่บ้านเต่า และสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสัตว์ในแบบที่หาได้ยากในแหล่งท่องเที่ยวอื่น

 

การมาเที่ยวหมู่บ้านเต่าจึงควรเข้าใจว่าเต่าไม่ได้ออกมาให้เห็นตลอดทั้งวัน ช่วงกลางวันอากาศร้อน เต่ามักซ่อนตัวในที่ร่ม ใต้ใบไม้ หรือในบ้านเต่า ช่วงที่มีโอกาสเห็นเต่าเคลื่อนไหวมากคือช่วงเช้า ช่วงเย็น และช่วงหลังแดดอ่อน โดยเฉพาะเวลาประมาณ 17.00 น. เป็นต้นไปที่เต่ามักออกหาอาหารมากขึ้น นักท่องเที่ยวที่มาในช่วงกลางวันยังสามารถชมสวนเต่า ศาลเจ้าคุณปู่ พื้นที่ชุมชน และเรียนรู้เรื่องราวของหมู่บ้านได้ แต่หากต้องการเห็นเต่าออกเดินจำนวนมาก ควรเผื่อเวลาให้ตรงกับช่วงที่เต่าออกหากินตามธรรมชาติ

 

หมู่บ้านเต่ามีคุณค่ามากกว่าการเป็นจุดชมเต่า เพราะที่นี่สะท้อนการอยู่ร่วมกันระหว่างมนุษย์กับสัตว์ป่าในบริบทชุมชน เต่าเพ็กเป็นสัตว์ที่ต้องการพื้นที่สงบ ร่มชื้น และปลอดภัย ขณะเดียวกันชุมชนก็ต้องการวิถีชีวิตที่ดำเนินต่อไปได้อย่างปกติ การอยู่ร่วมกันของทั้งสองฝ่ายจึงเกิดจากความเข้าใจและการปรับตัว ชาวบ้านคุ้นเคยกับการมีเต่าเดินอยู่ในหมู่บ้าน ส่วนเต่าก็คุ้นกับการใช้พื้นที่ชุมชนเป็นถิ่นอาศัยและแหล่งอาหาร ความสัมพันธ์นี้ทำให้บ้านกอกกลายเป็นหมู่บ้านที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวและได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวจำนวนมาก

 

ในเชิงความเชื่อ ศาลเจ้าคุณปู่ฟ้าระงึมหรือศาลเจ้าปู่มเหศักดิ์เป็นศูนย์กลางทางจิตใจของหมู่บ้าน ชาวบ้านเชื่อว่าเจ้าปู่คุ้มครองหมู่บ้านและมีเต่าเป็นบริวาร การกราบไหว้เจ้าปู่จึงเป็นส่วนหนึ่งของการมาเยือนหมู่บ้านเต่า ผู้มาเยือนควรแสดงความเคารพด้วยการสำรวมกิริยา ไม่ลบหลู่ ไม่ส่งเสียงดังบริเวณศาล และไม่ปฏิบัติต่อเต่าในลักษณะเล่นสนุก เพราะสำหรับชุมชน เต่าไม่ใช่สัตว์สำหรับความบันเทิง แต่เป็นสัตว์ที่เกี่ยวข้องกับความศักดิ์สิทธิ์และความทรงจำของหมู่บ้าน

 

ทุกวันที่ 14 เมษายนของทุกปี หมู่บ้านเต่าจะมีประเพณีไหว้เจ้าคุณปู่ รดน้ำเต่า และสรงน้ำเจ้าคุณปู่ ซึ่งเป็นประเพณีสำคัญในช่วงเทศกาลสงกรานต์ ชาวบ้านจะร่วมกันประกอบพิธี แสดงความเคารพต่อเจ้าปู่ฟ้าระงึม รดน้ำเต่า และรดน้ำดำหัวผู้สูงอายุ ประเพณีนี้ทำให้หมู่บ้านเต่าเป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงทั้งความศรัทธา ความกตัญญูต่อผู้ใหญ่ การขอพรปีใหม่ไทย และการอนุรักษ์เต่าไว้ในพิธีกรรมเดียวกัน นักท่องเที่ยวที่เดินทางมาในช่วงนี้จะได้เห็นภาพชุมชนที่มีชีวิต มีพิธีกรรม และมีความสามัคคีอย่างชัดเจน

 

ปัจจุบันหมู่บ้านเต่าบ้านกอกมีบริการโฮมสเตย์สำหรับผู้ที่ต้องการพักค้างคืนและสัมผัสวิถีชีวิตของชุมชนอย่างใกล้ชิด การพักโฮมสเตย์ช่วยให้นักท่องเที่ยวมีโอกาสเห็นเต่าในช่วงเวลาที่เหมาะสมมากขึ้น ได้เรียนรู้ชีวิตประจำวันของชาวบ้าน ได้ชิมอาหารพื้นบ้าน และได้พูดคุยกับคนในชุมชนเกี่ยวกับตำนานเจ้าปู่ฟ้าระงึม เต่าเพ็ก และวิถีการอนุรักษ์แบบบ้านกอก การพักในชุมชนเช่นนี้เหมาะกับผู้ที่ต้องการประสบการณ์ช้า ๆ เรียบง่าย และใกล้ชิดกับชีวิตท้องถิ่นมากกว่าการแวะถ่ายภาพแล้วกลับ

 

นอกจากการชมเต่าแล้ว บ้านกอกยังมีกิจกรรมชุมชนและกลุ่มอาชีพที่น่าสนใจ เช่น งานจักสานไม้ไผ่ การทำกระติบข้าวเหนียว งานถักทอ งานทอผ้าไหม และผลิตภัณฑ์พื้นบ้านอื่น ๆ กิจกรรมเหล่านี้สะท้อนความสามารถของชาวบ้านและช่วยให้นักท่องเที่ยวเห็นว่า หมู่บ้านเต่าไม่ได้มีเพียงเต่าเท่านั้น แต่ยังมีภูมิปัญญาชุมชน วิถีอีสาน และงานหัตถกรรมที่ควรค่าแก่การเรียนรู้ หากมีเวลามากพอ การเดินชมกลุ่มอาชีพและซื้อสินค้าชุมชนจะช่วยสนับสนุนรายได้ให้คนในพื้นที่โดยตรง

 

นักท่องเที่ยวที่พาเด็กมาเที่ยวหมู่บ้านเต่าจะได้รับประสบการณ์เรียนรู้นอกห้องเรียนที่มีประโยชน์ เด็กจะได้เห็นเต่าบกในสภาพชุมชนจริง เข้าใจว่าเต่าไม่ใช่สัตว์เลี้ยงเล่นที่จับยกหรืออุ้มได้ตามใจ แต่เป็นสิ่งมีชีวิตที่ต้องการพื้นที่ ปลอดภัย อาหาร และการเคารพ การสอนเด็กให้เดินช้า ๆ ระวังเท้า ไม่จับเต่า ไม่แหย่เต่า และไม่ให้อาหารผิดประเภท จะช่วยสร้างความเข้าใจเรื่องความรับผิดชอบต่อสัตว์และสิ่งแวดล้อมได้ดีมาก

 

ผู้มาเยือนควรปฏิบัติตามหลักการท่องเที่ยวอย่างรับผิดชอบ ไม่จับเต่ากลับบ้าน ไม่ซื้อขายเต่า ไม่ให้อาหารแปลกปลอมหรืออาหารปรุงรส ไม่ทิ้งขยะในพื้นที่สวนเต่า ไม่ขับรถเร็วในหมู่บ้าน และไม่ใช้แฟลชหรือเสียงดังใกล้เต่า การเดินทางมาหมู่บ้านเต่าที่ดีควรเริ่มจากความเคารพต่อชุมชนและความเข้าใจว่าสัตว์ทุกตัวมีชีวิตของตนเอง ไม่ใช่วัตถุจัดแสดง การช่วยกันรักษามารยาทเหล่านี้จะทำให้หมู่บ้านเต่ายังคงเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ปลอดภัยสำหรับทั้งคนและเต่า

 

การเดินทาง ไปหมู่บ้านเต่าจากตัวเมืองขอนแก่น ใช้ทางหลวงหมายเลข 12 สายขอนแก่น-ชุมแพ ประมาณ 10 กิโลเมตร จากนั้นเลี้ยวซ้ายเข้าสู่ทางหลวงหมายเลข 2062 สายขอนแก่น-มัญจาคีรี เดินทางต่อประมาณ 44 กิโลเมตร หรือจนถึงบริเวณก่อนถึงอำเภอมัญจาคีรีประมาณ 2 กิโลเมตร จะถึงบ้านกอก ปากทางเข้าหมู่บ้านเต่าอยู่ด้านซ้ายมือ มีจุดสังเกตเป็นรูปเต่าจำลอง 2 ตัวตั้งอยู่บนแท่นหินสูงประมาณ 2 เมตร ตรงข้ามวัดศรีสุมัง จากนั้นเลี้ยวซ้ายข้างวัดเข้าสู่เขตบ้านกอกประมาณ 50 เมตร ก็จะถึงบริเวณหมู่บ้านเต่าและสวนเต่า

 

เส้นทางนี้เหมาะกับการเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวมากที่สุด เพราะสามารถควบคุมเวลาและแวะเที่ยวสถานที่ใกล้เคียงได้สะดวก หากเดินทางด้วยรถโดยสาร ควรมาลงที่อำเภอมัญจาคีรีหรือบริเวณบ้านกอก แล้วต่อรถรับจ้างท้องถิ่นเข้าสู่หมู่บ้าน ผู้ที่ต้องการพักโฮมสเตย์ควรติดต่อชุมชนล่วงหน้าเพื่อให้ชาวบ้านเตรียมที่พัก อาหาร และกิจกรรมให้เหมาะสมกับจำนวนผู้เดินทาง การนัดหมายล่วงหน้ายังช่วยให้ได้ข้อมูลช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการชมเต่าและกิจกรรมภายในหมู่บ้าน

 

หมู่บ้านเต่าเหมาะกับการจัดเป็นทริปครึ่งวันหรือหนึ่งวันจากตัวเมืองขอนแก่น หากมีเวลาครึ่งวัน สามารถเดินทางมาชมสวนเต่า กราบศาลเจ้าคุณปู่ ฟังเรื่องเล่าชุมชน และเลือกซื้อผลิตภัณฑ์พื้นบ้านก่อนเดินทางกลับ หากมีเวลาเต็มวัน สามารถต่อเส้นทางไปสิมวัดสระทองบ้านบัว พื้นที่ตัวอำเภอมัญจาคีรี แก่งละว้า อำเภอชนบท หรือแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมใกล้เคียงได้ การวางแผนเส้นทางล่วงหน้าจะช่วยให้เที่ยวได้ครบและไม่เร่งรีบ

 

ในด้านโฮมสเตย์ บ้านกอกเหมาะกับผู้ที่ต้องการสัมผัสวิถีชุมชนมากกว่าความสะดวกแบบโรงแรมในเมือง บ้านพักชุมชนมักมีบรรยากาศเรียบง่าย เป็นกันเอง และใกล้กับชีวิตจริงของชาวบ้าน ผู้เข้าพักควรเคารพกฎของบ้านพัก ไม่ส่งเสียงดังในเวลากลางคืน รักษาความสะอาด ใช้น้ำและไฟอย่างประหยัด และให้เกียรติเจ้าของบ้าน การพักโฮมสเตย์ที่ดีไม่ได้วัดจากความหรูหรา แต่วัดจากความเข้าใจและการแลกเปลี่ยนประสบการณ์ระหว่างผู้มาเยือนกับชุมชน

 

หมู่บ้านเต่ายังเหมาะกับผู้สนใจภาพถ่ายเชิงสารคดี เพราะมีทั้งภาพเต่าใต้ถุนบ้าน เต่าเดินบนถนน ชาวบ้านให้อาหารเต่า ดอนเต่า ศาลเจ้าคุณปู่ บ้านเรือนอีสาน และวิถีชีวิตที่ดำเนินไปอย่างช้า ๆ อย่างไรก็ตาม การถ่ายภาพควรทำด้วยความเคารพ ขออนุญาตก่อนถ่ายภาพบุคคลหรือบ้านเรือน และไม่จัดฉากโดยการจับหรือเคลื่อนย้ายเต่า การถ่ายภาพที่ดีควรบันทึกธรรมชาติของสถานที่ ไม่รบกวนชีวิตของเต่าและคนในชุมชน

 

สำหรับผู้สนใจด้านสิ่งแวดล้อม หมู่บ้านเต่าเป็นกรณีศึกษาที่น่าสนใจของการอนุรักษ์สัตว์ป่าด้วยความเชื่อท้องถิ่น ในหลายพื้นที่ สัตว์ป่าถูกคุกคามจากการล่า การค้า และการสูญเสียถิ่นอาศัย แต่ที่บ้านกอก ความเชื่อเรื่องเจ้าปู่ฟ้าระงึมช่วยให้ชาวบ้านมองเต่าเป็นสัตว์ที่ต้องปกป้อง ไม่ใช่ทรัพยากรที่นำไปใช้ประโยชน์ สิ่งนี้ทำให้เต่าเพ็กยังคงอยู่ร่วมกับชุมชนได้จำนวนมาก และทำให้หมู่บ้านเต่าเป็นพื้นที่ที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างวัฒนธรรมกับการอนุรักษ์ได้อย่างชัดเจน

 

หมู่บ้านเต่าบ้านกอกจึงเป็นสถานที่ที่รวมคุณค่าไว้หลายด้าน ทั้งความแปลกตาของเต่าเพ็กจำนวนมาก ความศรัทธาต่อเจ้าปู่ฟ้าระงึม ความสัมพันธ์ระหว่างคนกับสัตว์ วิถีโฮมสเตย์ งานหัตถกรรมพื้นบ้าน และการเรียนรู้เรื่องการท่องเที่ยวชุมชนอย่างรับผิดชอบ ผู้ที่มาเยือนจะได้เห็นขอนแก่นในอีกมิติหนึ่งที่ไม่ใช่เมืองใหญ่หรือแหล่งท่องเที่ยวสมัยใหม่ แต่เป็นหมู่บ้านที่ยังรักษาเรื่องเล่า ความเชื่อ และชีวิตร่วมกับธรรมชาติไว้อย่างงดงาม หากต้องการสัมผัสอีสานในมุมเนิบช้า อ่อนโยน และมีความหมาย หมู่บ้านเต่า บ้านกอก คือจุดหมายที่ควรจัดไว้ในเส้นทางท่องเที่ยวจังหวัดขอนแก่น

 

 

ตอบ: หมู่บ้านเต่าตั้งอยู่ที่บ้านกอก ตำบลสวนหม่อน อำเภอมัญจาคีรี จังหวัดขอนแก่น ก่อนถึงตัวอำเภอมัญจาคีรีประมาณ 2 กม.

 

ตอบ: เต่าเพ็กคือเต่าเหลืองหรือ Elongated Tortoise ชื่อวิทยาศาสตร์ Indotestudo elongata เป็นเต่าบก กระดองสีเหลืองแก่ปนน้ำตาล และไม่ใช่เต่าน้ำ

 

ตอบ: สามารถเข้าชมได้ทุกวัน โดยแนะนำช่วง 08.30 – 17.00 น. และช่วงเย็นเป็นเวลาที่เหมาะสำหรับการเห็นเต่าออกหาอาหาร

 

ตอบ: ไม่มีค่าเข้าชมทั่วไป นักท่องเที่ยวสามารถเที่ยวชมสวนเต่า ดอนเต่า และพื้นที่ชุมชนได้ตามมารยาทของชุมชน

 

ตอบ: มีบ้านกอกโฮมสเตย์สำหรับผู้ที่ต้องการพักค้างคืนและเรียนรู้วิถีชีวิตของชาวบ้านกับเต่าอย่างใกล้ชิด

 

ตอบ: ควรขับรถช้า ๆ ระวังเต่าบนถนน ไม่จับเต่า ไม่ให้อาหารแปลกปลอม ไม่ส่งเสียงดัง และไม่รบกวนพื้นที่อยู่อาศัยของเต่า

 

ตอบ: มีประเพณีไหว้เจ้าคุณปู่ รดน้ำเต่า และสรงน้ำเจ้าคุณปู่ในวันที่ 14 เมษายนของทุกปี ช่วงเทศกาลสงกรานต์

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อที่วัดสระทองบ้านบัว ตัวอำเภอมัญจาคีรี แก่งละว้า อำเภอชนบท วัดป่าภูผาแดง และตัวเมืองขอนแก่นได้