วัดบุญวาทย์วิหาร

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดบุญวาทย์วิหาร จังหวัดลำปาง เป็นพระอารามหลวงเก่าแก่ที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อประวัติศาสตร์เมืองลำปาง ตั้งอยู่บนถนนบุญวาทย์ ตำบลหัวเวียง อำเภอเมืองลำปาง เป็นวัดโบราณที่มีอายุไม่น้อยกว่า 400 ปี และได้รับการยกย่องว่าเป็นวัดหลวงวัดแรกของจังหวัดลำปาง เดิมวัดแห่งนี้ชื่อว่า “วัดกลางเมือง” ซึ่งสะท้อนตำแหน่งและบทบาทของวัดในฐานะศูนย์กลางเมืองเก่าลำปางมาแต่โบราณ วัดแห่งนี้เคยเป็นสถานที่ประกอบพิธีถือน้ำพิพัฒน์สัตยาของเจ้านายและข้าราชการในอดีต จึงไม่ได้เป็นเพียงศาสนสถานสำหรับประกอบพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนาเท่านั้น แต่ยังเกี่ยวข้องกับระเบียบอำนาจ การปกครอง และความสัมพันธ์ระหว่างผู้ครองนครกับบ้านเมืองในช่วงประวัติศาสตร์ล้านนาและรัตนโกสินทร์

 

แม้วัดบุญวาทย์วิหารจะตั้งอยู่ในพื้นที่ค่อนข้างแคบเมื่อเทียบกับวัดใหญ่หลายแห่งในจังหวัดลำปาง แต่คุณค่าของวัดกลับมีความลึกและแน่นอย่างมาก ทั้งด้านประวัติศาสตร์ ศิลปกรรม พระพุทธรูปสำคัญ และสถานะของวัดในฐานะพระอารามหลวง ภายในพื้นที่วัดมีพระอุโบสถหรือพระวิหารหลวงที่เป็นศูนย์กลางสำคัญ ประดิษฐานพระประธานนามว่า “พระเจ้าตนหลวง” ซึ่งเป็นพระพุทธรูปสำคัญคู่กับวัดและเป็นที่เคารพของชาวลำปางมายาวนาน บรรยากาศของวัดให้ความรู้สึกสงบ ขรึม และเป็นทางการกว่าวัดท้องถิ่นทั่วไป เพราะมีประวัติผูกพันกับเจ้านครลำปางและการยกฐานะเป็นพระอารามหลวงในสมัยรัชกาลที่ 6

 

ตามประวัติ วัดบุญวาทย์วิหารมีการเปลี่ยนแปลงสำคัญในปี พ.ศ. 2347 สมัยเจ้าหลวงคำโสม เจ้าผู้ครองนครลำปาง ได้รื้อวิหารหลังเก่าและสร้างพระวิหารหลวงขึ้นใหม่ พร้อมสร้างพระประธาน พระเจดีย์ กุฏิ และหอไตร เมื่อการก่อสร้างแล้วเสร็จจึงเปลี่ยนชื่อวัดจากวัดกลางเมืองเป็น “วัดหลวงไชยสัณฐาน” ชื่อนี้สะท้อนสถานะความเป็นวัดหลวงของเมือง และแสดงให้เห็นว่าวัดมีบทบาทสำคัญในระบบเมืองลำปางตั้งแต่สมัยเจ้าผู้ครองนคร

 

ต่อมาในปี พ.ศ. 2455 เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต เจ้าผู้ครองนครลำปาง เห็นว่าวัดหลวงไชยสัณฐานมีสภาพทรุดโทรมลงมาก จึงให้รื้อพระวิหารหลวง หอไตร กุฏิ และกำแพงวัดทั้งหมด แล้วมอบหมายให้หลวงประสานไมตรีราษฎร์ ซึ่งเป็นนายช่าง เดินทางไปลอกแบบพระอารามหลวงในกรุงเทพมหานคร เพื่อนำรูปแบบกลับมาจัดสร้างวัดขึ้นใหม่ในลำปาง การบูรณะครั้งนี้จึงเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ทำให้วัดบุญวาทย์วิหารมีลักษณะสถาปัตยกรรมแตกต่างจากวัดล้านนาดั้งเดิมหลายแห่งในจังหวัดเดียวกัน

 

พระวิหารหลวงที่สร้างขึ้นใหม่มีลักษณะเป็นอาคารทึบ หลังคาจั่ว ฐานอาคารสูงกว่าวิหารล้านนาโดยทั่วไป ภายในตกแต่งด้วยลายไทยภาคกลาง ทำให้เกิดการผสมผสานระหว่างรูปแบบพระอารามหลวงแบบกรุงเทพฯ กับร่องรอยศิลปะล้านนาที่หลงเหลืออยู่บางส่วน เช่น ตุงกระด้างและค้ำยัน ซึ่งสันนิษฐานว่าอาจนำมาจากวิหารหลังเดิม ลักษณะเช่นนี้ทำให้วัดบุญวาทย์วิหารเป็นตัวอย่างที่น่าสนใจของการเปลี่ยนผ่านทางศิลปกรรมในเมืองลำปาง จากรูปแบบล้านนาท้องถิ่นสู่รูปแบบที่ได้รับอิทธิพลจากส่วนกลางในช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 25

 

ในการบูรณะครั้งสำคัญนี้ เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตยังให้หล่อพระประธานขึ้นองค์หนึ่ง ขนานนามว่า “พระเจ้าตนหลวง” มีหน้าตักกว้าง 1 วา 2 ศอก สูง 2 วา 14 นิ้ว แล้วเสร็จเมื่อปี พ.ศ. 2457 พระเจ้าตนหลวงประดิษฐานอยู่ภายในพระอุโบสถ เป็นพระพุทธรูปสำคัญที่ชาวลำปางให้ความเคารพนับถืออย่างสูง และเป็นหัวใจทางศรัทธาของวัดบุญวาทย์วิหารมาจนถึงปัจจุบัน

 

หลังจากการสร้างและบูรณะแล้วเสร็จ ได้มีการเสนอขอเปลี่ยนชื่อวัดเป็น “วัดหลวงบุญวาทย์บำรุง” เพื่อเป็นเกียรติแก่เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต ผู้มีบทบาทสำคัญในการบูรณะวัด ต่อมาในปี พ.ศ. 2458 เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตเป็นประธาน พร้อมด้วยพระธรรมจินดานายก พระครูภูริโสภณ หรือผาย เจ้าอาวาสซึ่งดำรงตำแหน่งเจ้าคณะจังหวัดลำปาง ได้ทำการฉลองสมโภชและประชุมสงฆ์ร่วมทำสังฆกรรมจำนวน 120 รูป พร้อมทำพระวิหารหลวงให้เป็นพระอุโบสถ

 

เมื่อการฉลองวัดและผูกพัทธสีมาแล้วเสร็จ พระธรรมจินดานายก เจ้าอาวาส และเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต เจ้าผู้ครองนครลำปาง ได้ร่วมกันนำความขึ้นกราบบังคมทูลถวายวัดหลวงบุญวาทย์บำรุงเป็นพระอารามหลวง พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ยกฐานะขึ้นเป็นพระอารามหลวง และพระราชทานนามใหม่ว่า “วัดบุญวาทย์วิหาร” นับแต่นั้นเป็นต้นมา

 

สถานะพระอารามหลวงทำให้วัดบุญวาทย์วิหารมีความสำคัญแตกต่างจากวัดทั่วไปในจังหวัดลำปาง เพราะพระอารามหลวงเป็นวัดที่มีความสัมพันธ์กับราชสำนักและรัฐไทยโดยตรง การที่วัดแห่งนี้ได้รับพระราชทานนามและยกฐานะในสมัยรัชกาลที่ 6 สะท้อนความสำคัญของวัดในระดับเมืองและระดับประเทศ อีกทั้งยังตอกย้ำบทบาทของเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิตในฐานะผู้มีส่วนสำคัญต่อการพัฒนาเมืองลำปางในยุคเปลี่ยนผ่าน

 

พระอุโบสถของวัดบุญวาทย์วิหารเป็นอาคารสำคัญที่สุดของวัด ลักษณะอาคารมีความเป็นระเบียบ เรียบขรึม และสง่างาม ภายในตกแต่งด้วยลวดลายไทยภาคกลาง ผสมกับองค์ประกอบล้านนาบางส่วนที่หลงเหลือจากวิหารเดิม สิ่งนี้ทำให้พระอุโบสถเป็นหลักฐานทางสถาปัตยกรรมที่ช่วยอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างศิลปะส่วนกลางกับศิลปะท้องถิ่นได้ดี ผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ศิลปะจะพบว่าพระอุโบสถแห่งนี้มีคุณค่ามากกว่าการเป็นอาคารประกอบพิธีกรรม เพราะเป็นหลักฐานของรสนิยม การเมืองวัฒนธรรม และการปรับตัวของศาสนสถานล้านนาในยุคสมัยใหม่

 

พระเจ้าตนหลวงภายในพระอุโบสถเป็นจุดศรัทธาหลักของวัด ชาวลำปางนิยมเข้ากราบไหว้เพื่อความเป็นสิริมงคล ความสงบของพระอุโบสถทำให้ผู้มาเยือนสามารถใช้เวลาอยู่กับการสักการะได้อย่างเต็มที่ แม้วัดจะตั้งอยู่ในเขตเมือง แต่เมื่อก้าวเข้ามาภายในวัดแล้วจะสัมผัสได้ถึงความเงียบและความเป็นระเบียบของพระอารามหลวง

 

วัดบุญวาทย์วิหารยังมีความสำคัญในฐานะสำนักปฏิบัติธรรมประจำจังหวัดลำปาง บทบาทนี้ทำให้วัดไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ แต่ยังเป็นสถานที่สำหรับการฝึกจิตใจ การศึกษาธรรมะ และการปฏิบัติภาวนา ผู้ที่มาวัดจึงไม่ได้มาเพื่อชมสถาปัตยกรรมเท่านั้น แต่ยังสามารถมาสัมผัสมิติของความสงบและการปฏิบัติธรรมในบริบทของวัดเมืองเก่าได้ด้วย

 

ความน่าสนใจของวัดบุญวาทย์วิหารอยู่ที่การเป็นวัดเมืองขนาดพื้นที่ไม่กว้าง แต่บรรจุเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ไว้อย่างหนาแน่น ตั้งแต่ชื่อเดิมวัดกลางเมือง การใช้เป็นสถานที่ถือน้ำพิพัฒน์สัตยา การเปลี่ยนชื่อเป็นวัดหลวงไชยสัณฐาน การบูรณะโดยเจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต การหล่อพระเจ้าตนหลวง การผูกพัทธสีมา และการได้รับพระราชทานนามเป็นวัดบุญวาทย์วิหาร ทุกช่วงเวลาล้วนเป็นชั้นข้อมูลที่ช่วยให้เข้าใจเมืองลำปางในหลายมิติ

 

สำหรับนักท่องเที่ยวที่ชอบประวัติศาสตร์ วัดบุญวาทย์วิหารเป็นสถานที่ที่ควรใช้เวลาอ่านรายละเอียดและพิจารณาอย่างช้า ๆ เพราะองค์ประกอบภายในวัดเชื่อมโยงกับชื่อบุคคลสำคัญหลายคน เช่น เจ้าหลวงคำโสม เจ้าบุญวาทย์วงษ์มานิต พระธรรมจินดานายก พระครูภูริโสภณ และพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว การเชื่อมโยงเหล่านี้ทำให้วัดแห่งนี้เป็นเหมือนเอกสารประวัติศาสตร์ที่ยังมีชีวิตอยู่กลางเมืองลำปาง

 

ทำเลของวัดบุญวาทย์วิหารยังเหมาะอย่างยิ่งสำหรับการจัดเส้นทางท่องเที่ยวในตัวเมืองลำปาง เนื่องจากอยู่บนถนนบุญวาทย์ ใกล้แหล่งท่องเที่ยวสำคัญ ร้านอาหาร และที่พักหลายแห่ง นักท่องเที่ยวสามารถเริ่มต้นจากวัดบุญวาทย์วิหาร แล้วเดินทางต่อไปยังวัดศรีชุม วัดศรีรองเมือง กาดกองต้า สะพานรัษฎาภิเศก หรือวัดพระแก้วดอนเต้าสุชาดารามได้ในวันเดียวกัน

 

ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพและรักษาความสงบภายในวัด เนื่องจากวัดบุญวาทย์วิหารยังเป็นพระอารามหลวงและสำนักปฏิบัติธรรมที่มีการใช้งานจริง ภายในพระอุโบสถควรงดใช้เสียงดังและควรปฏิบัติตามข้อแนะนำของวัด การถ่ายภาพควรทำด้วยความเคารพ โดยเฉพาะบริเวณพระประธานและพื้นที่ประกอบพิธีกรรม

 

แม้วัดแห่งนี้จะไม่ได้มีพื้นที่กว้างใหญ่ แต่ความสำคัญทางประวัติศาสตร์ทำให้เป็นหนึ่งในวัดที่ไม่ควรมองข้ามเมื่อมาเที่ยวลำปาง วัดบุญวาทย์วิหารช่วยให้ผู้มาเยือนได้เห็นอีกด้านหนึ่งของลำปาง นอกจากเมืองรถม้า บ้านไม้ และตลาดเก่าแล้ว ยังมีมิติของวัดหลวง การปกครอง การพระศาสนา และศิลปะที่ผสมผสานระหว่างล้านนากับส่วนกลางอย่างชัดเจน

 

การเดินทาง ไปวัดบุญวาทย์วิหารสามารถเดินทางได้สะดวกจากตัวเมืองลำปาง วัดตั้งอยู่บนถนนบุญวาทย์ ตำบลหัวเวียง ใกล้ย่านเมืองเก่าและแหล่งท่องเที่ยวสำคัญหลายแห่ง สามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถสองแถว รถจักรยานยนต์รับจ้าง หรือเดินจากที่พักในตัวเมืองบางแห่งได้อย่างสะดวก

 

 

ตอบ: วัดบุญวาทย์วิหารตั้งอยู่บนถนนบุญวาทย์ ตำบลหัวเวียง อำเภอเมืองลำปาง จังหวัดลำปาง

 

ตอบ: เป็นวัดโบราณอายุมากกว่า 400 ปี เป็นวัดหลวงวัดแรกของจังหวัดลำปาง และเป็นพระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ

 

ตอบ: เดิมชื่อวัดกลางเมือง ต่อมาเปลี่ยนเป็นวัดหลวงไชยสัณฐาน วัดหลวงบุญวาทย์บำรุง และได้รับพระราชทานนามว่าวัดบุญวาทย์วิหาร

 

ตอบ: พระพุทธรูปสำคัญคือพระเจ้าตนหลวง พระประธานในพระอุโบสถ

 

ตอบ: เปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: ไม่เสียค่าเข้าชม สามารถเข้าทำบุญและสักการะพระเจ้าตนหลวงได้ฟรี

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดศรีชุม วัดศรีรองเมือง กาดกองต้า สะพานรัษฎาภิเศก และวัดพระแก้วดอนเต้าสุชาดารามได้