ลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟ

วันเปิดทำการ: จัดขึ้นเป็นประจำทุกปีในช่วงขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12

เวลาเปิดทำการ: กิจกรรมภายในงานมีทั้งช่วงกลางวันและช่วงค่ำ โดยควรตรวจสอบกำหนดการประจำปีก่อนเดินทาง

 

ลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟ จังหวัดสุโขทัย เป็นหนึ่งในงานประเพณีลอยกระทงที่สำคัญที่สุดของประเทศไทย และเป็นงานใหญ่ประจำปีที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างประวัติศาสตร์สุโขทัย ความศรัทธาทางพระพุทธศาสนา ภูมิปัญญาการใช้แสงไฟแบบโบราณ และวัฒนธรรมการขอขมาพระแม่คงคาอย่างงดงาม งานนี้จัดขึ้นในช่วงขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ของทุกปี ซึ่งตรงกับคืนพระจันทร์เต็มดวงตามคติไทย และมีศูนย์กลางสำคัญอยู่ที่อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย พื้นที่ซึ่งเคยเป็นราชธานีเก่าของอาณาจักรสุโขทัย และเป็นฉากประวัติศาสตร์ที่ทำให้งานลอยกระทงแห่งนี้มีบรรยากาศต่างจากงานลอยกระทงทั่วไปอย่างชัดเจน

 

งานลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟ สุโขทัย คือประเพณีสำคัญที่จัดขึ้นในคืนวันเพ็ญเดือน 12 ณ อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย มีรากความทรงจำเชื่อมโยงกับเมืองสุโขทัยมากกว่า 700 ปี และได้รับการฟื้นฟูเป็นงานประจำจังหวัดตั้งแต่ พ.ศ. 2520 เป็นต้นมา ภายในงานมีการลอยกระทง การประดับประทีปโคมไฟตามโบราณสถานและตระพัง การแสดงแสงสีเสียง ขบวนแห่ การละเล่นพื้นบ้าน การทำกระทง พนมหมาก พนมดอกไม้ โคมชัก โคมแขวน และการจุดพลุตะไลไฟพะเนียงแบบสุโขทัย เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการสัมผัสประเพณีไทยในบรรยากาศเมืองมรดกโลก

 

ความสำคัญของงานลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟไม่ได้อยู่เพียงความสวยงามของกระทงและแสงเทียนยามค่ำคืนเท่านั้น แต่ยังอยู่ที่การพาผู้มาเยือนย้อนกลับไปสัมผัสบรรยากาศของเมืองสุโขทัยในฐานะราชธานีโบราณที่มีวัฒนธรรมรุ่งเรืองมาก่อนหลายร้อยปี หลักฐานทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีทำให้สุโขทัยได้รับการกล่าวถึงในฐานะพื้นที่ที่เกี่ยวข้องกับประเพณีลอยกระทงมายาวนาน โดยเฉพาะข้อความในศิลาจารึกหลักที่ 1 ซึ่งกล่าวถึงเมืองสุโขทัยว่ามีผู้คนเนืองแน่นมาดู “ท่านเผาเทียนเล่นไฟ” จนเมืองดูประหนึ่งจะแตก ข้อความดังกล่าวทำให้คำว่าเผาเทียนเล่นไฟกลายเป็นถ้อยคำสำคัญที่ใช้เรียกงานประเพณีของจังหวัดสุโขทัยมาจนถึงปัจจุบัน

 

ในเชิงประวัติศาสตร์ สุโขทัยเป็นเมืองที่มีบทบาทสำคัญต่อพัฒนาการของสังคมไทย ทั้งด้านการปกครอง ภาษา ศาสนา ศิลปกรรม และวิถีชุมชน เมืองสุโขทัยมีระบบคูน้ำ กำแพงเมือง วัดวาอาราม สถูปเจดีย์ ตระพัง และพื้นที่น้ำจำนวนมาก การจัดงานลอยกระทงในบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยจึงมีความหมายพิเศษ เพราะกิจกรรมประดับประทีปและลอยกระทงเกิดขึ้นท่ามกลางโบราณสถานจริง ไม่ใช่เพียงฉากจำลอง นักท่องเที่ยวที่เดินเข้าสู่พื้นที่งานจะเห็นเงาเจดีย์ วิหาร พระพุทธรูป และผืนน้ำสะท้อนแสงไฟ เป็นภาพที่สื่อถึงความต่อเนื่องระหว่างอดีตกับปัจจุบันได้อย่างลึกซึ้ง

 

คำว่า “ลอยกระทง” มีความหมายเชิงวัฒนธรรมหลายชั้น ในระดับพื้นฐานคือการนำกระทงที่ประดิษฐ์จากวัสดุธรรมชาติไปลอยในแหล่งน้ำ เพื่อแสดงความสำนึกในคุณของน้ำที่หล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนตลอดปี และเพื่อขอขมาต่อแหล่งน้ำที่มนุษย์อาจใช้ประโยชน์หรือทำให้ไม่สะอาดโดยตั้งใจหรือไม่ตั้งใจก็ตาม ในอีกมิติหนึ่ง การลอยกระทงยังเกี่ยวข้องกับการบูชารอยพระพุทธบาทตามคติความเชื่อทางพระพุทธศาสนา โดยเฉพาะความเชื่อเรื่องการบูชารอยพระพุทธบาทที่หาดทรายแม่น้ำนัมมทานที ซึ่งปรากฏในคติไทยมาอย่างยาวนาน

 

ส่วนคำว่า “เผาเทียนเล่นไฟ” เป็นคำที่ทำให้งานลอยกระทงสุโขทัยมีเอกลักษณ์แตกต่างจากพื้นที่อื่นอย่างเด่นชัด การเผาเทียนหมายถึงการจุดเทียน ประทีป ตะคัน และแสงไฟเพื่อบูชา สร้างความสว่าง และประดับเมืองในคืนวันเพ็ญ ส่วนเล่นไฟหมายถึงการแสดงแสงไฟ ดอกไม้ไฟ พลุ ตะไล ไฟพะเนียง และการจัดแสงในพื้นที่โบราณสถาน เมื่อสองคำนี้ถูกรวมเข้ากับลอยกระทง จึงเกิดเป็นประเพณีที่ผสานน้ำ ไฟ พระจันทร์ ความศรัทธา และมรดกทางศิลปวัฒนธรรมเข้าไว้ด้วยกันอย่างสมบูรณ์

 

ประเพณีลอยกระทงของสุโขทัยได้รับการสืบทอดผ่านกาลเวลาจากสมัยสุโขทัยสู่กรุงศรีอยุธยา และต่อเนื่องมาถึงกรุงรัตนโกสินทร์ แม้รูปแบบการจัดงานจะเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย แต่แก่นสำคัญของประเพณียังคงอยู่ คือการระลึกถึงบุญคุณของน้ำ การบูชาพระพุทธเจ้า การทำบุญ การรวมตัวของชุมชน และการใช้ศิลปะพื้นบ้านเป็นสื่อกลางในการสร้างความสุขร่วมกัน จนกระทั่งใน พ.ศ. 2520 จังหวัดสุโขทัยร่วมกับกรมศิลปากรและการท่องเที่ยวได้ฟื้นฟูประเพณีนี้ขึ้นอย่างเป็นระบบภายใต้ชื่อ “งานลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟ” ทำให้งานกลับมามีชีวิตชีวาและเป็นที่รู้จักทั้งในประเทศและต่างประเทศ

 

การฟื้นฟูงานลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟใน พ.ศ. 2520 มีความสำคัญอย่างมาก เพราะไม่ใช่เพียงการจัดงานท่องเที่ยวประจำปี แต่เป็นการนำประวัติศาสตร์ สุโขทัยศึกษา โบราณคดี ศิลปกรรม การแสดงพื้นบ้าน และงานหัตถกรรมมาสร้างเป็นประสบการณ์ร่วมสำหรับผู้ชม งานนี้จึงกลายเป็นต้นแบบของการใช้มรดกทางวัฒนธรรมอย่างสร้างสรรค์ โดยยังคงเคารพบริบทของพื้นที่โบราณสถานและวิถีชุมชนเมืองเก่า นักท่องเที่ยวที่เดินทางมาร่วมงานไม่ได้เพียงมาลอยกระทง แต่ได้เรียนรู้ความหมายของสุโขทัยผ่านแสงไฟ พิธีกรรม การแสดง และผู้คนในพื้นที่

 

กิจกรรมเด่นของงานลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟมีจำนวนมากและกระจายอยู่หลายพื้นที่ภายในอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย หนึ่งในกิจกรรมที่สะท้อนภูมิปัญญาไทยอย่างชัดเจนคือการประดิษฐ์กระทง พนมเบี้ย พนมหมาก พนมดอกไม้ โคมชัก และโคมแขวน กระทงเป็นสัญลักษณ์หลักของงาน ส่วนพนมเบี้ย พนมหมาก และพนมดอกไม้เป็นงานประดิษฐ์ที่แสดงถึงความประณีตในวัฒนธรรมการบูชาและเครื่องสักการะไทย โคมชักและโคมแขวนช่วยเติมบรรยากาศให้พื้นที่งานงดงามในแบบย้อนยุค และยังสะท้อนความสามารถของช่างท้องถิ่นที่สืบทอดงานฝีมือจากรุ่นสู่รุ่น

 

อีกกิจกรรมที่สร้างภาพจำให้แก่งานสุโขทัยคือการประดับประทีปโคมไฟตามสถูป โบราณสถาน และตระพังนับแสนดวง ตะคันดินเผาและแสงเทียนถูกจัดวางอย่างประณีตตามแนววัดเก่า กำแพง องค์เจดีย์ และขอบสระน้ำ เมื่อแสงไฟสะท้อนผืนน้ำในยามค่ำคืน บรรยากาศของอุทยานประวัติศาสตร์จะเปลี่ยนจากเมืองโบราณที่สงบนิ่งในเวลากลางวัน เป็นเมืองแห่งแสงและศรัทธาที่มีชีวิตในยามค่ำ ภาพดังกล่าวเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้นักท่องเที่ยวจำนวนมากเลือกเดินทางมาสุโขทัยเพื่อสัมผัสงานลอยกระทงในสถานที่ต้นแบบทางวัฒนธรรม

 

ขบวนแห่ของอำเภอต่าง ๆ เป็นอีกส่วนที่ทำให้งานมีความหลากหลายและสะท้อนตัวตนของชุมชนสุโขทัยในหลายมิติ แต่ละอำเภอจะนำเสนอเอกลักษณ์ผ่านเครื่องแต่งกาย การประดับรถขบวน ศิลปะการแสดง ดนตรีพื้นบ้าน และเรื่องเล่าท้องถิ่น ขบวนแห่เหล่านี้ไม่เพียงสร้างสีสันให้กับงาน แต่ยังทำหน้าที่เป็นเวทีให้ชุมชนได้แสดงความภาคภูมิใจในรากเหง้าของตนเอง ผู้ชมจึงได้เห็นว่าสุโขทัยไม่ได้มีเพียงโบราณสถาน แต่ยังมีผู้คน วิถีชีวิต และวัฒนธรรมที่ยังคงเคลื่อนไหวอยู่ในปัจจุบัน

 

การละเล่นพื้นบ้านภายในงานช่วยเติมความอบอุ่นและความเป็นชุมชนให้กับบรรยากาศของลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟ การละเล่นเหล่านี้ทำให้เด็ก เยาวชน และนักท่องเที่ยวได้รู้จักรูปแบบความสนุกของคนไทยในอดีต ซึ่งแตกต่างจากความบันเทิงสมัยใหม่ที่เน้นความรวดเร็ว การนำการละเล่นพื้นบ้านมาอยู่ในงานใหญ่ระดับประเทศจึงมีคุณค่าด้านการอนุรักษ์วัฒนธรรม เพราะทำให้สิ่งที่เคยอยู่ในชุมชนเล็ก ๆ กลับมาเป็นที่มองเห็นและมีความหมายต่อคนรุ่นใหม่

 

พลุ ตะไล ไฟพะเนียง และดอกไม้ไฟเป็นองค์ประกอบที่ทำให้คำว่าเล่นไฟมีความสมบูรณ์มากขึ้น สุโขทัยมีเอกลักษณ์ในการนำไฟมาใช้สร้างบรรยากาศอย่างมีศิลปะ ไม่ใช่เพียงความตื่นตา แต่เป็นการจัดจังหวะแสง เสียง และพื้นที่ให้สัมพันธ์กับโบราณสถาน โดยเฉพาะการแสดงแสงสีเสียงที่มักเล่าเรื่องประวัติศาสตร์สุโขทัยผ่านฉากโบราณสถานจริง ทำให้ผู้ชมเข้าใจประวัติศาสตร์ในรูปแบบที่เข้าถึงง่ายและจดจำได้มากกว่าการอ่านข้อมูลเพียงอย่างเดียว

 

กิจกรรมลอยกระทงเป็นหัวใจของงาน ผู้คนจะนำกระทงที่ประดิษฐ์อย่างประณีตไปลอยในแหล่งน้ำที่จัดไว้ เพื่อบูชารอยพระพุทธบาท สำนึกในคุณของแหล่งน้ำ และขอขมาต่อพระแม่คงคา ความงดงามของช่วงเวลานี้ไม่ได้อยู่เพียงจำนวนกระทงที่ลอยอยู่บนผืนน้ำ แต่เกิดจากความเงียบสงบในใจของผู้ร่วมพิธี หลายคนอธิษฐานขอให้สิ่งไม่ดีลอยไปกับกระทง บางคนตั้งใจเริ่มต้นสิ่งใหม่ บางคนใช้ช่วงเวลานี้ระลึกถึงครอบครัวและบุญคุณของธรรมชาติ ดังนั้นลอยกระทงจึงเป็นทั้งพิธีกรรมส่วนบุคคลและพิธีกรรมร่วมของสังคม

 

ภายในงานยังมีตลาดย้อนยุคและพื้นที่จำหน่ายอาหารพื้นเมือง ซึ่งเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสสุโขทัยผ่านรสชาติ อาหารพื้นเมืองอย่างก๋วยเตี๋ยวสุโขทัย ขนมไทย อาหารพื้นบ้าน และของกินหาทานยากช่วยเติมเต็มประสบการณ์การเดินงานในยามค่ำ การได้ถือกระทง เดินผ่านแสงโคม ชิมอาหารพื้นเมือง และฟังเสียงดนตรีไทยในพื้นที่เมืองเก่า เป็นประสบการณ์ที่ทำให้งานนี้มีคุณค่าทั้งในเชิงประเพณีและการท่องเที่ยว

 

จุดเด่นอีกประการของงานลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟ คือการจัดงานในอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ซึ่งได้รับการยกย่องในระดับสากลและเป็นหนึ่งในแหล่งมรดกสำคัญของไทย พื้นที่ภายในอุทยานมีวัดสำคัญ เช่น วัดมหาธาตุ วัดสระศรี วัดศรีสวาย วัดตระพังเงิน วัดตระพังทอง และอนุสาวรีย์พ่อขุนรามคำแหงมหาราช โบราณสถานเหล่านี้ช่วยทำให้บรรยากาศของงานมีความสง่างามและมีน้ำหนักทางประวัติศาสตร์ นักท่องเที่ยวจำนวนมากนิยมเดินชมอุทยานในเวลากลางวัน แล้วรอชมบรรยากาศไฟประดับและกิจกรรมในช่วงเย็นถึงค่ำ

 

สำหรับผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ การมาเที่ยวงานนี้ควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 1 วันเต็ม เพื่อชมอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยในช่วงกลางวัน ก่อนเข้าสู่พื้นที่งานในช่วงค่ำ ช่วงกลางวันเหมาะสำหรับการปั่นจักรยานหรือเดินชมโบราณสถาน เรียนรู้ผังเมืองสุโขทัย วัดสำคัญ และภูมิทัศน์ตระพัง ส่วนช่วงเย็นเหมาะสำหรับเดินชมตลาด งานหัตถกรรม ขบวนแห่ แสงไฟ และการลอยกระทง หากต้องการชมการแสดงแสงสีเสียง ควรตรวจสอบรอบการแสดงและการสำรองบัตรล่วงหน้า เพราะในบางปีมีผู้เข้าชมจำนวนมาก

 

การเดินทาง ไปงานลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟสามารถเดินทางได้หลายวิธี หากเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวจากตัวเมืองสุโขทัยให้มุ่งหน้าสู่ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองสุโขทัย ซึ่งเป็นที่ตั้งของอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ระยะทางจากตัวเมืองสุโขทัยไปยังเมืองเก่าประมาณ 12 กม. หากเดินทางจากกรุงเทพฯ สามารถใช้เส้นทางนครสวรรค์ กำแพงเพชร แล้วเข้าสู่จังหวัดสุโขทัย หรือเลือกเดินทางด้วยรถโดยสารประจำทางมายังสถานีขนส่งสุโขทัยแล้วต่อรถสองแถว รถรับจ้าง หรือรถเช่าไปยังอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ผู้ที่ต้องการความสะดวกในช่วงเทศกาลควรจองที่พักและวางแผนการเดินทางล่วงหน้า เพราะช่วงงานมีนักท่องเที่ยวจำนวนมาก

 

การเที่ยวงานลอยกระทงสุโขทัยควรแต่งกายสุภาพและสวมรองเท้าที่เดินสะดวก เนื่องจากพื้นที่งานกว้างและมีการเดินผ่านพื้นที่โบราณสถานหลายจุด หากต้องการถ่ายภาพควรเตรียมกล้องหรือโทรศัพท์ที่ถ่ายกลางคืนได้ดี และควรเคารพกติกาของพื้นที่มรดกทางวัฒนธรรม ไม่ปีนป่ายโบราณสถาน ไม่วางของบนโบราณวัตถุ และไม่ทิ้งขยะลงในแหล่งน้ำ กระทงที่ใช้ควรทำจากวัสดุธรรมชาติ ย่อยสลายได้ และไม่ใช้โฟมหรือวัสดุที่ทำลายสิ่งแวดล้อม เพื่อรักษาคุณค่าของประเพณีให้สอดคล้องกับความรับผิดชอบต่อธรรมชาติ

 

สำหรับนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติ งานนี้เป็นประตูสำคัญในการทำความเข้าใจวัฒนธรรมไทย เพราะรวมองค์ประกอบสำคัญหลายด้านไว้ในงานเดียว ทั้งพระพุทธศาสนา ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับน้ำ ศิลปะโบราณ ประวัติศาสตร์เมืองสุโขทัย ดนตรีไทย การแสดงพื้นบ้าน งานหัตถกรรม และอาหารท้องถิ่น การลอยกระทงในสุโขทัยจึงไม่ใช่เพียงการถ่ายภาพสวย ๆ กับแสงเทียน แต่เป็นประสบการณ์ทางวัฒนธรรมที่ช่วยให้เข้าใจว่าทำไมคนไทยจึงให้ความสำคัญกับน้ำ ความกตัญญู การขอขมา และการอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างเคารพ

 

ในเชิงการอนุรักษ์ งานลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟมีบทบาทสำคัญต่อการทำให้มรดกทางวัฒนธรรมมีชีวิต โบราณสถานในอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงซากเมืองเก่าที่หยุดนิ่ง แต่กลายเป็นพื้นที่ที่ผู้คนกลับมาใช้งานในบริบทของพิธีกรรมและความทรงจำ การใช้พื้นที่เช่นนี้ต้องอาศัยการดูแลอย่างรอบคอบจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้การท่องเที่ยวและการอนุรักษ์ดำเนินไปพร้อมกัน งานนี้จึงเป็นตัวอย่างของการจัดการมรดกวัฒนธรรมที่เชื่อมโยงอดีตกับปัจจุบันอย่างมีพลัง

 

ลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟ สุโขทัย จึงเป็นมากกว่างานเทศกาลประจำปี แต่เป็นภาพแทนของเมืองสุโขทัยในฐานะต้นธารทางวัฒนธรรมไทย เป็นงานที่เชื่อมโยงประวัติศาสตร์กว่า 700 ปีเข้ากับชีวิตร่วมสมัย เป็นเวทีของชุมชน เป็นแหล่งเรียนรู้ของเยาวชน เป็นจุดหมายของนักท่องเที่ยว และเป็นพื้นที่ที่ทำให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสความหมายของแสงเทียน กระทง ผืนน้ำ และเมืองเก่าในคืนวันเพ็ญเดือน 12 อย่างครบถ้วน ผู้ที่ต้องการเข้าใจประเพณีลอยกระทงในมิติที่ลึก งดงาม และมีรากประวัติศาสตร์ชัดเจน ควรเดินทางมาสัมผัสงานนี้อย่างน้อยครั้งหนึ่งในชีวิต

 

 

ตอบ: งานจัดขึ้นในช่วงขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 ของทุกปี โดยจังหวัดสุโขทัยมักกำหนดจัดงานต่อเนื่องหลายวันในบริเวณอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย

 

ตอบ: เป็นประเพณีที่เชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์เมืองสุโขทัยมากกว่า 700 ปี และสะท้อนความเชื่อเรื่องการบูชาพระพุทธเจ้า การสำนึกในคุณของน้ำ และการขอขมาต่อแหล่งน้ำ

 

ตอบ: จัดที่อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ตำบลเมืองเก่า อำเภอเมืองสุโขทัย จังหวัดสุโขทัย ซึ่งเป็นพื้นที่เมืองโบราณสำคัญของไทย

 

ตอบ: มีกิจกรรมลอยกระทง ประดับประทีปโคมไฟ การแสดงแสงสีเสียง ขบวนแห่ การละเล่นพื้นบ้าน การประดิษฐ์กระทง พนมหมาก พนมดอกไม้ โคมชัก โคมแขวน พลุตะไล ไฟพะเนียง และตลาดย้อนยุค

 

ตอบ: ควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 1-2 วัน เพื่อชมอุทยานประวัติศาสตร์ในช่วงกลางวันและร่วมกิจกรรมลอยกระทงในช่วงเย็นถึงค่ำ

 

ตอบ: ควรไปอย่างยิ่ง เพราะเป็นงานที่รวมประวัติศาสตร์สุโขทัย ศิลปะไทย พระพุทธศาสนา งานหัตถกรรม อาหารท้องถิ่น และพิธีลอยกระทงไว้ในสถานที่เดียว

 

ตอบ: จากตัวเมืองสุโขทัยเดินทางไปตำบลเมืองเก่าประมาณ 12 กม. สามารถใช้รถยนต์ส่วนตัว รถเช่า รถสองแถว หรือรถรับจ้างจากสถานีขนส่งสุโขทัยได้

 

ตอบ: ควรจองที่พักล่วงหน้า สวมรองเท้าเดินสบาย แต่งกายสุภาพ ตรวจสอบกำหนดการประจำปี และใช้กระทงจากวัสดุธรรมชาติเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม