ประเพณีการทำขวัญผึ้ง

วันเปิดทำการ: จัดขึ้นในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 ของทุกปี

เวลาเปิดทำการ: กิจกรรมพิธีโดยทั่วไปจัดในช่วงเช้าถึงช่วงสาย ควรตรวจสอบกำหนดการประจำปีก่อนเดินทาง

 

ประเพณีการทำขวัญผึ้ง เป็นวัฒนธรรมพื้นบ้านเก่าแก่ของชุมชนศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย ที่สะท้อนความสัมพันธ์อันลึกซึ้งระหว่างมนุษย์ ผึ้ง ป่าเขา แหล่งน้ำ และวิถีเกษตรกรรมของชาวบ้านในพื้นที่รอบเขาหลวง ประเพณีนี้มีความหมายมากกว่าการประกอบพิธีเพื่อความเป็นสิริมงคล เพราะเป็นหลักฐานของภูมิปัญญาท้องถิ่นที่มองธรรมชาติในฐานะผู้มีบุญคุณต่อชีวิตมนุษย์ ผึ้งไม่ได้ถูกมองเป็นเพียงสัตว์ให้ผลผลิตน้ำผึ้ง แต่เป็นสิ่งมีชีวิตสำคัญที่ช่วยผสมเกสร สร้างความอุดมสมบูรณ์แก่พืชพันธุ์ รักษาสมดุลของระบบนิเวศ และเชื่อมโยงกับเศรษฐกิจชุมชนมาตั้งแต่อดีต

 

ประเพณีการทำขวัญผึ้งของศรีคีรีมาศ สุโขทัย เป็นพิธีพื้นบ้านที่จัดในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 บริเวณต้นยางหรือต้นประดาผึ้งที่วัดศรีคีรีสุวรรณาราม อำเภอคีรีมาศ พิธีนี้มีรากจากประวัติการส่งส่วยน้ำผึ้งในอดีตและความเชื่อเรื่องการขอขมาแม่ผึ้ง บูชาขวัญผึ้ง และอัญเชิญผึ้งให้มาทำรังบนต้นไม้ใหญ่ เป็นประเพณีที่เชื่อมโยงธรรมชาติ ความเชื่อ ภูมิปัญญาการเก็บน้ำผึ้ง และการอนุรักษ์ป่าเขาหลวงไว้อย่างแนบแน่น

 

พื้นที่ศรีคีรีมาศและชุมชนรอบเขาหลวงมีภูมิประเทศที่สัมพันธ์กับป่าเขาและทรัพยากรธรรมชาติอย่างชัดเจน ในอดีตป่าเขาหลวงเป็นแหล่งทรัพยากรสำคัญที่ให้ทั้งน้ำ ไม้ สมุนไพร สัตว์ป่า และน้ำผึ้ง น้ำผึ้งจากพื้นที่นี้เคยเป็นผลผลิตธรรมชาติที่มีคุณค่าสูง และมีความสำคัญถึงขั้นเกี่ยวข้องกับระบบส่วยอากรที่ชุมชนต้องส่งให้ทางบ้านเมือง การเก็บน้ำผึ้งจึงไม่ใช่เพียงการแสวงหาของป่าตามฤดูกาล แต่เป็นกิจกรรมที่ผูกพันกับหน้าที่ของชุมชน ความเชื่อเรื่องเจ้าป่าเจ้าเขา และความเคารพต่อผึ้งในฐานะเจ้าของผลผลิตตามธรรมชาติ

 

เรื่องเล่าท้องถิ่นเกี่ยวกับการส่งส่วยน้ำผึ้งทำให้เข้าใจได้ว่าทำไมชาวบ้านจึงต้องประกอบพิธีทำขวัญผึ้งอย่างตั้งใจ ในอดีตเมื่อถึงฤดูกาลเก็บน้ำผึ้ง ผู้คนต้องเข้าไปยังบริเวณต้นไม้ใหญ่ที่ผึ้งทำรัง โดยเฉพาะต้นยางหรือต้นประดาผึ้งซึ่งเป็นต้นไม้สำคัญที่ผึ้งนิยมใช้สร้างรัง การปีนต้นไม้สูง การรมควัน การตัดรัง และการเก็บน้ำผึ้งต้องอาศัยความชำนาญ ความกล้า และความระมัดระวังอย่างมาก เพราะหากทำผิดจังหวะหรือขาดความเคารพต่อผึ้ง อาจเกิดอันตรายต่อคนและทำให้ฝูงผึ้งไม่กลับมาทำรังอีก

 

พิธีทำขวัญผึ้งจึงเกิดขึ้นจากความเข้าใจเชิงลึกของชุมชนที่รู้ว่าการใช้ประโยชน์จากธรรมชาติต้องมีขอบเขต ต้องรู้จักขอบคุณ ต้องรู้จักขอขมา และต้องรักษาความสัมพันธ์กับสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ในระบบนิเวศ การทำขวัญผึ้งเป็นเหมือนคำสัญญาระหว่างมนุษย์กับธรรมชาติว่า ชาวบ้านจะเก็บน้ำผึ้งด้วยความระมัดระวัง ไม่ทำลายแหล่งที่อยู่ของผึ้ง และไม่ลืมบุญคุณของสิ่งมีชีวิตที่ช่วยให้พืชผลอุดมสมบูรณ์ ความคิดเช่นนี้เป็นแก่นสำคัญของวัฒนธรรมพื้นบ้านที่มีความร่วมสมัยอย่างยิ่งในยุคที่ผู้คนให้ความสำคัญกับสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืน

 

วันประกอบพิธีทำขวัญผึ้งคือวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 ของทุกปี ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ชุมชนใช้เป็นหมุดหมายทางพิธีกรรมเพื่อรำลึกถึงผึ้งและธรรมชาติ ในเชิงวัฒนธรรม วันดังกล่าวไม่ได้เป็นเพียงวันนัดหมายของชาวบ้าน แต่เป็นช่วงเวลาที่คนในชุมชนร่วมกันฟื้นความทรงจำเก่า เตรียมเครื่องสักการะ ทำอาหาร จัดพื้นที่พิธี และชักชวนกันมาร่วมกิจกรรมที่ต้นยางหรือต้นประดาผึ้ง บริเวณวัดศรีคีรีสุวรรณาราม พื้นที่พิธีจึงกลายเป็นทั้งศูนย์กลางศรัทธา พื้นที่เรียนรู้ และลานวัฒนธรรมของชุมชนศรีคีรีมาศ

 

วัดศรีคีรีสุวรรณารามเป็นสถานที่สำคัญของพิธี เพราะเป็นศูนย์กลางชุมชนและเป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงพิธีพื้นบ้านเข้ากับศาสนสถานอย่างกลมกลืน วัดตั้งอยู่ในพื้นที่บ้านโนนประดู่ ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย และมีความเกี่ยวข้องกับความเชื่อของชาวบ้านมาช้านาน การจัดพิธีบริเวณต้นยางภายในพื้นที่วัดทำให้พิธีทำขวัญผึ้งมีทั้งมิติของความเชื่อพื้นบ้านและความศรัทธาทางพระพุทธศาสนาอยู่ร่วมกันอย่างเป็นธรรมชาติ

 

ก่อนถึงวันพิธี ชาวบ้านจะร่วมกันเตรียมสถานที่บริเวณต้นประดาผึ้งหรือต้นยาง ต้นไม้ใหญ่ที่เป็นสัญลักษณ์ของแหล่งอาศัยของผึ้งและความอุดมสมบูรณ์ของป่า พื้นที่รอบต้นไม้จะถูกจัดให้สะอาดและเหมาะสมสำหรับการประกอบพิธี มีการเตรียมเครื่องสักการะ อาหารพื้นบ้าน ผลไม้ ขนม ดอกไม้ ธูปเทียน และสิ่งของที่ใช้ในพิธี บางช่วงมีการประดับตกแต่งแบบพื้นบ้านและเตรียมเครื่องดนตรีเพื่อสร้างบรรยากาศแห่งการอัญเชิญขวัญและการแสดงความเคารพต่อแม่ผึ้งและบริวารผึ้ง

 

ในตอนเช้าของวันพิธี ชาวบ้านจะมารวมตัวกันบริเวณต้นยางหรือต้นประดาผึ้ง บรรยากาศของพิธีมีลักษณะเรียบง่ายแต่เปี่ยมด้วยความหมาย ผู้ร่วมพิธีไม่ได้มาด้วยความบันเทิงเพียงอย่างเดียว แต่มาด้วยความเคารพต่อธรรมชาติและความผูกพันกับภูมิปัญญาของบรรพบุรุษ พิธีจะเริ่มจากการบูชาขวัญผึ้ง กล่าวคำขอขมา อัญเชิญแม่ผึ้งและบริวารผึ้งให้มารับเครื่องสักการะ และขอพรให้ผึ้งมีความสมบูรณ์ มีกำลังสร้างรัง ผลิตน้ำผึ้ง และช่วยให้พืชพันธุ์ในพื้นที่เจริญงอกงาม

 

คำขอขมาในพิธีทำขวัญผึ้งมีความสำคัญมาก เพราะสะท้อนทัศนคติของชุมชนที่ไม่ถือว่ามนุษย์มีอำนาจเหนือธรรมชาติอย่างเด็ดขาด การที่ชาวบ้านเคยเก็บน้ำผึ้งจากรังผึ้ง ย่อมเป็นการรบกวนชีวิตของผึ้งไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง การขอขมาจึงเป็นการยอมรับว่า มนุษย์ต้องรับผิดชอบต่อการใช้ประโยชน์จากธรรมชาติ ต้องรู้จักลดความเบียดเบียน และต้องขออนุญาตเชิงสัญลักษณ์ก่อนรับผลผลิตจากสิ่งมีชีวิตอื่น แนวคิดนี้ทำให้พิธีทำขวัญผึ้งมีคุณค่าในฐานะวัฒนธรรมแห่งความอ่อนน้อมต่อธรรมชาติ

 

หลังจากพิธีบูชาขวัญผึ้งในช่วงเช้า ช่วงสายจะเป็นช่วงทำขวัญผึ้งที่ชาวบ้านร่วมกันนำขนมพื้นบ้าน ผลไม้ อาหาร และเครื่องสักการะมาวางรอบบริเวณต้นประดาผึ้ง สิ่งของเหล่านี้เป็นตัวแทนของความอุดมสมบูรณ์และความตั้งใจของชุมชนในการแสดงความเคารพต่อผึ้ง ในหลายพื้นที่ของไทย พิธีทำขวัญมักใช้กับมนุษย์ สัตว์เลี้ยง เครื่องมือเกษตร หรือสิ่งที่มีความสำคัญต่อชีวิต แต่การทำขวัญผึ้งมีความพิเศษตรงที่เป็นการยกย่องสัตว์ตามธรรมชาติซึ่งมีบทบาทต่อระบบนิเวศโดยตรง

 

การรำและร้องเพลงพื้นบ้านในพิธีช่วยเพิ่มชีวิตชีวาให้กับงาน ทำให้พิธีไม่ได้เป็นเพียงการสวดหรือกล่าวคำบูชา แต่เป็นการรวมตัวทางวัฒนธรรมที่มีทั้งเสียง ดนตรี จังหวะ และการเคลื่อนไหว การร้องรำทำเพลงทำหน้าที่สร้างความเป็นสิริมงคล เชื่อมโยงผู้คนเข้ากับพิธี และเปิดโอกาสให้คนรุ่นใหม่ได้เห็นศิลปะพื้นบ้านที่อาจไม่ได้พบในชีวิตประจำวัน บรรยากาศเช่นนี้ทำให้งานทำขวัญผึ้งเป็นทั้งพิธีกรรมทางจิตวิญญาณและงานชุมชนที่มีความอบอุ่น

 

ความสำคัญของผึ้งในประเพณีนี้ยังเชื่อมโยงกับระบบเกษตรอย่างลึกซึ้ง ผึ้งเป็นแมลงผสมเกสรที่ช่วยให้พืชหลายชนิดติดดอกออกผลดีขึ้น ความอุดมสมบูรณ์ของผึ้งจึงมีผลต่อผลผลิตทางการเกษตรของชาวบ้านโดยตรง หากป่าเสื่อมโทรม ดอกไม้ลดลง หรือแหล่งอาหารของผึ้งถูกทำลาย ผึ้งก็จะลดจำนวนลงและส่งผลต่อพืชพันธุ์ในพื้นที่ การทำขวัญผึ้งจึงเป็นการเตือนใจให้ชุมชนเห็นความเชื่อมโยงระหว่างป่า ผึ้ง ดอกไม้ ผลไม้ พืชไร่ และชีวิตมนุษย์

 

น้ำผึ้งจากพื้นที่เขาหลวงมีความหมายทั้งในเชิงอาหาร ยา และเศรษฐกิจพื้นบ้าน น้ำผึ้งถูกใช้เป็นอาหาร เป็นส่วนผสมของยาพื้นบ้าน เป็นของฝาก เป็นสินค้าชุมชน และเป็นผลผลิตที่สะท้อนความสมบูรณ์ของป่า การเก็บน้ำผึ้งที่ดีต้องอาศัยความรู้เรื่องฤดูกาล ชนิดของผึ้ง ตำแหน่งรัง วิธีเข้าใกล้รัง วิธีใช้ควัน และวิธีเก็บโดยไม่ทำลายแหล่งที่อยู่ของผึ้ง ความรู้เหล่านี้ไม่ได้เกิดจากตำราเท่านั้น แต่เกิดจากประสบการณ์ของคนในพื้นที่ที่สืบทอดกันมาเป็นรุ่น ๆ

 

ประเพณีการทำขวัญผึ้งยังทำหน้าที่เป็นเวทีถ่ายทอดความรู้ระหว่างคนรุ่นเก่ากับคนรุ่นใหม่ ผู้สูงอายุและผู้มีประสบการณ์สามารถเล่าเรื่องการเก็บน้ำผึ้งในอดีต เรื่องส่วยน้ำผึ้ง เรื่องต้นประดาผึ้ง และความเชื่อเกี่ยวกับแม่ผึ้งให้เด็กและเยาวชนฟัง ขณะเดียวกันคนรุ่นใหม่ก็ได้เรียนรู้ว่าทำไมชุมชนจึงต้องรักษาป่า ทำไมต้องเคารพผึ้ง และทำไมประเพณีเล็ก ๆ แห่งนี้จึงมีคุณค่าต่ออัตลักษณ์ของศรีคีรีมาศ พิธีจึงเป็นห้องเรียนกลางแจ้งที่สอนเรื่องประวัติศาสตร์ สิ่งแวดล้อม และศีลธรรมไปพร้อมกัน

 

ในด้านสังคม ประเพณีนี้สร้างความสัมพันธ์ระหว่างคนในชุมชนผ่านการช่วยกันทำงาน ตั้งแต่การจัดเตรียมสถานที่ ทำอาหาร เตรียมเครื่องสักการะ ฝึกซ้อมการรำ การดูแลผู้เข้าร่วมพิธี ไปจนถึงการต้อนรับผู้มาเยือน ทุกคนสามารถมีบทบาทได้ ไม่ว่าจะเป็นพระสงฆ์ ผู้นำชุมชน ผู้สูงอายุ เยาวชน แม่บ้าน ผู้ประกอบการท้องถิ่น หรือผู้ที่สนใจวัฒนธรรม การร่วมมือกันทำให้พิธีมีชีวิต และทำให้ชุมชนรู้สึกเป็นเจ้าของประเพณีร่วมกัน

 

ในด้านการท่องเที่ยว ประเพณีทำขวัญผึ้งเป็นทรัพยากรวัฒนธรรมที่มีเอกลักษณ์สูง เพราะเป็นประเพณีเฉพาะถิ่นที่เกี่ยวข้องกับผึ้ง น้ำผึ้ง ป่าเขาหลวง และประวัติส่วยอากร ซึ่งแตกต่างจากงานประเพณีทั่วไปของสุโขทัยที่นักท่องเที่ยวอาจคุ้นเคย เช่น ลอยกระทงเผาเทียนเล่นไฟ หรือการเที่ยวอุทยานประวัติศาสตร์ การได้เดินทางมาศรีคีรีมาศเพื่อชมพิธีทำขวัญผึ้งจึงช่วยเปิดมุมมองใหม่ว่าสุโขทัยไม่ได้มีเพียงเมืองโบราณ แต่ยังมีชุมชนที่มีภูมิปัญญาเกี่ยวกับป่าและธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง

 

นักท่องเที่ยวที่เข้าร่วมพิธีควรเข้าใจว่างานนี้เป็นพิธีศรัทธาของชุมชน ไม่ใช่การแสดงเพื่อความบันเทิงอย่างเดียว ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ รักษาความสงบในช่วงพิธี ไม่รบกวนการประกอบพิธี ไม่สัมผัสเครื่องสักการะโดยไม่ได้รับอนุญาต และไม่เข้าใกล้รังผึ้งหรือต้นไม้สำคัญในลักษณะที่อาจก่อให้เกิดอันตราย การถ่ายภาพควรทำด้วยความสำรวมและเคารพผู้ประกอบพิธี การปฏิบัติเช่นนี้จะช่วยให้การท่องเที่ยวสอดคล้องกับการอนุรักษ์วัฒนธรรมอย่างแท้จริง

 

ประเพณีนี้ยังสามารถต่อยอดสู่การท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้ได้ดี เช่น การเรียนรู้เรื่องน้ำผึ้งป่า การทำผลิตภัณฑ์จากน้ำผึ้ง การอนุรักษ์ผึ้ง การปลูกพืชอาหารผึ้ง การเดินทางศึกษาธรรมชาติรอบเขาหลวง และการเยี่ยมชมวัดหรือชุมชนในอำเภอคีรีมาศ หากจัดการอย่างเหมาะสม การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและธรรมชาติจะช่วยสร้างรายได้ให้ชุมชนโดยไม่ทำลายรากฐานของประเพณี และช่วยให้คนภายนอกเห็นคุณค่าของผึ้งมากขึ้น

 

การเดินทาง ไปชมประเพณีทำขวัญผึ้งเหมาะสำหรับการเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวหรือรถเช่า จากตัวเมืองสุโขทัยสามารถมุ่งหน้าเข้าสู่อำเภอคีรีมาศและตำบลศรีคีรีมาศ โดยควรตรวจสอบจุดจัดงานประจำปีจากองค์การบริหารส่วนตำบลศรีคีรีมาศก่อนออกเดินทาง เนื่องจากกิจกรรมพิธีอาจกำหนดพื้นที่เฉพาะภายในวัดศรีคีรีสุวรรณารามหรือพื้นที่ใกล้เคียงตามการจัดการของชุมชน ผู้ที่ไม่มีรถส่วนตัวควรใช้รถรับจ้างหรือเช่ารถจากตัวเมืองสุโขทัยเพื่อความสะดวกในการเดินทางไปกลับ

 

พื้นที่อำเภอคีรีมาศยังสามารถจัดเส้นทางท่องเที่ยวร่วมกับสถานที่สำคัญใกล้เคียงได้ เช่น วัดถ้ำพระแม่ย่า อุทยานแห่งชาติรามคำแหง บ้านทุ่งหลวงแหล่งเครื่องปั้นดินเผา อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหง เส้นทางนี้เหมาะสำหรับผู้ที่สนใจทั้งธรรมชาติ ประวัติศาสตร์ ศาสนสถาน งานช่างพื้นบ้าน และวิถีชุมชน เมื่อรวมประเพณีทำขวัญผึ้งเข้าไปในแผนเดินทาง นักท่องเที่ยวจะได้เห็นสุโขทัยในมิติที่หลากหลายและลึกขึ้น

 

การสืบสานประเพณีทำขวัญผึ้งมีความสำคัญต่อการส่งเสริมเศรษฐกิจท้องถิ่นอย่างสร้างสรรค์ น้ำผึ้งคุณภาพดี ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากน้ำผึ้ง อาหารพื้นบ้าน และสินค้าชุมชนสามารถเชื่อมโยงกับงานประเพณีได้อย่างเหมาะสม ชาวบ้านมีโอกาสนำสินค้าออกมาจำหน่าย ผู้มาเยือนได้เรียนรู้ที่มาของผลิตภัณฑ์ และรายได้หมุนเวียนกลับสู่ชุมชน หากมีการจัดกิจกรรมเรียนรู้เรื่องผึ้งและสิ่งแวดล้อมควบคู่กัน ก็จะช่วยให้ประเพณีนี้ไม่เป็นเพียงงานประจำปี แต่เป็นฐานความรู้เพื่อการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน

 

ในยุคที่ป่าไม้และแมลงผสมเกสรทั่วโลกเผชิญความเสี่ยงจากการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อม ประเพณีทำขวัญผึ้งยิ่งมีความหมายมากขึ้น เพราะเป็นวัฒนธรรมที่เตือนให้มนุษย์รู้จักถ่อมตนต่อธรรมชาติ เห็นคุณค่าของสัตว์ตัวเล็ก ๆ ที่มีผลต่อความมั่นคงทางอาหาร และตระหนักว่าการรักษาป่า การรักษาดอกไม้ และการรักษาผึ้งคือการรักษาชีวิตของชุมชนไปพร้อมกัน ประเพณีนี้จึงเป็นทั้งมรดกทางวัฒนธรรมและบทเรียนด้านสิ่งแวดล้อมที่ควรส่งต่อให้คนรุ่นใหม่

 

โดยสรุป ประเพณีการทำขวัญผึ้งของศรีคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย เป็นวัฒนธรรมพื้นบ้านที่สมบูรณ์ทั้งด้านความเชื่อ วิถีชีวิต ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น การอนุรักษ์ธรรมชาติ และความสัมพันธ์ในชุมชน พิธีที่จัดในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 บริเวณต้นยางหรือต้นประดาผึ้งเป็นภาพสะท้อนของการอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างเคารพ เป็นการขอขมาและระลึกบุญคุณของผึ้ง เป็นการสืบทอดภูมิปัญญาการเก็บน้ำผึ้ง และเป็นเครื่องยืนยันว่าชุมชนเล็ก ๆ ในสุโขทัยยังคงรักษามรดกวัฒนธรรมที่มีความหมายต่อประเทศไทยไว้อย่างมีชีวิต

 

 

ตอบ: จัดที่บริเวณต้นยางหรือต้นประดาผึ้ง วัดศรีคีรีสุวรรณาราม ตำบลศรีคีรีมาศ อำเภอคีรีมาศ จังหวัดสุโขทัย

 

ตอบ: จัดขึ้นในวันขึ้น 3 ค่ำ เดือน 3 ของทุกปี โดยควรตรวจสอบกำหนดการประจำปีจากหน่วยงานท้องถิ่นก่อนเดินทาง

 

ตอบ: เพื่อขอขมาแม่ผึ้ง ระลึกบุญคุณของผึ้ง ขอให้ผึ้งกลับมาทำรังและให้ผลผลิตน้ำผึ้งอย่างสมบูรณ์ รวมถึงเตือนใจให้ชุมชนเคารพธรรมชาติ

 

ตอบ: ในอดีตพื้นที่ศรีคีรีมาศเกี่ยวข้องกับการส่งส่วยน้ำผึ้งแทนแรงงานราษฎร ทำให้การเก็บน้ำผึ้งมีความสำคัญต่อชุมชนและกลายเป็นที่มาของพิธีทำขวัญผึ้ง

 

ตอบ: มีกิจกรรมเตรียมเครื่องสักการะ บูชาขวัญผึ้ง กล่าวคำขอขมาแม่ผึ้ง วางขนมพื้นบ้าน ผลไม้ และอาหารรอบต้นประดาผึ้ง รวมถึงการรำและร้องเพลงพื้นบ้าน

 

ตอบ: สามารถเข้าชมได้เมื่อมีการจัดงาน โดยควรแต่งกายสุภาพ รักษาความสงบ เคารพพิธี และตรวจสอบกำหนดการกับองค์การบริหารส่วนตำบลศรีคีรีมาศก่อนเดินทาง

 

ตอบ: สามารถแวะวัดถ้ำพระแม่ย่า อุทยานแห่งชาติรามคำแหง บ้านทุ่งหลวง อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ รามคำแหงได้