พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านวัดกำแพงมณี

วันเปิดทำการ: กรุณาติดต่อล่วงหน้าก่อนเข้าชม

เวลาเปิดทำการ: กรุณาติดต่อล่วงหน้าก่อนเข้าชม

 

พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดกำแพงมณี จังหวัดพิษณุโลก เป็นแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมในระดับชุมชนที่มีคุณค่ามากของตำบลโคกสลุด อำเภอบางกระทุ่ม ตั้งอยู่ภายในวัดกำแพงมณี เลขที่ 28 หมู่ที่ 6 ตำบลโคกสลุด อำเภอบางกระทุ่ม จังหวัดพิษณุโลก สถานที่แห่งนี้เกิดขึ้นจากความตั้งใจของวัดและชุมชนในการเก็บรักษาข้าวของเครื่องใช้พื้นบ้านที่เคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันของผู้คนในอดีต ไม่ว่าจะเป็นเครื่องมือทำมาหากิน เครื่องครัว เครื่องจักสาน เครื่องปั้นดินเผา เครื่องมือเกษตร เครื่องมือประกอบอาชีพ และวัตถุพื้นบ้านที่ประชาชนในชุมชนร่วมกันบริจาคเพื่อให้กลายเป็นคลังความรู้ของท้องถิ่น

 

หากต้องการเข้าใจภาพรวมของพิพิธภัณฑ์แห่งนี้อย่างรวดเร็ว พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดกำแพงมณี คือพิพิธภัณฑ์ชุมชนที่เล่าเรื่องชีวิตคนโคกสลุดผ่านสิ่งของจริง ข้าวของที่จัดแสดงไม่ได้มีคุณค่าเพียงเพราะเป็นของเก่า แต่มีคุณค่าเพราะเป็นร่องรอยของแรงงาน ความคิดสร้างสรรค์ ความอดทน และภูมิปัญญาของชาวบ้านในอดีต ผู้เข้าชมจะได้เห็นว่าชุมชนชนบทในพื้นที่บางกระทุ่มดำรงชีวิตอย่างไร ทำมาหากินอย่างไร ใช้วัสดุธรรมชาติอย่างไร ประกอบอาหารอย่างไร และรักษาความสัมพันธ์ระหว่างวัด บ้าน และวิถีชีวิตไว้อย่างไร

 

พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ถือกำเนิดจากความริเริ่มของพระครูผาสุกิจวิจารณ์ อดีตเจ้าอาวาสวัดกำแพงมณี ผู้เล็งเห็นว่าวัตถุพื้นบ้านจำนวนมากที่ชาวบ้านเคยใช้ในชีวิตประจำวันกำลังค่อย ๆ สูญหายไปตามความเปลี่ยนแปลงของสังคม เมื่อเครื่องมือสมัยใหม่เข้ามาแทนที่ เครื่องใช้หลายอย่างจึงถูกทิ้ง ลืม หรือไม่ถูกส่งต่อให้คนรุ่นใหม่ได้รู้จัก การรวบรวมวัตถุเหล่านี้ไว้ในวัดจึงเป็นการรักษาหน่วยความจำของชุมชน และเป็นการทำให้สิ่งของธรรมดากลายเป็นหลักฐานทางวัฒนธรรมที่มีชีวิต

 

ต่อมาพิพิธภัณฑ์ได้รับการสนับสนุนในแนวทางโครงการวัฒนธรรมไทยสายใยชุมชน โดยมีความร่วมมือระหว่างวัด ชุมชน และหน่วยงานวัฒนธรรมจังหวัดพิษณุโลก เพื่อให้การจัดเก็บและเผยแพร่ความรู้ทางวัฒนธรรมมีความชัดเจนมากขึ้น ความร่วมมือนี้สะท้อนให้เห็นว่าการอนุรักษ์มรดกท้องถิ่นไม่สามารถเกิดขึ้นได้จากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเท่านั้น แต่ต้องอาศัยวัดในฐานะศูนย์กลางจิตใจ ชุมชนในฐานะเจ้าของวัฒนธรรม และหน่วยงานรัฐในฐานะผู้สนับสนุนองค์ความรู้และกระบวนการอนุรักษ์

 

จุดเด่นของพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดกำแพงมณี คือการเป็นพิพิธภัณฑ์ที่เกิดจากการมีส่วนร่วมของชุมชน วัตถุจำนวนมากไม่ได้ถูกซื้อมาเพื่อจัดแสดง แต่เป็นสิ่งของที่ชาวบ้านบริจาคหรือมอบให้จากบ้านของตนเอง สิ่งนี้ทำให้วัตถุแต่ละชิ้นมีความหมายมากกว่าการเป็นของสะสม เพราะบางชิ้นเคยเป็นเครื่องมือหาเลี้ยงครอบครัว บางชิ้นเคยอยู่ในครัวเรือน บางชิ้นเคยใช้ในงานเกษตร บางชิ้นเกี่ยวข้องกับพิธีกรรมหรือความเชื่อ และบางชิ้นเป็นตัวแทนของชีวิตผู้คนที่ผ่านยุคสมัยมาแล้ว

 

การเดินชมพิพิธภัณฑ์จึงเหมือนการเดินผ่านชีวิตของชุมชนโคกสลุดในอดีต ผู้ชมจะเห็นเครื่องครัวที่สะท้อนวิธีประกอบอาหารแบบดั้งเดิม เห็นเครื่องจักสานที่เกิดจากการใช้ไม้ไผ่ หวาย หรือวัสดุธรรมชาติในท้องถิ่น เห็นเครื่องปั้นดินเผาที่เกี่ยวข้องกับการเก็บน้ำ การทำอาหาร และการใช้ชีวิตในครัวเรือน เห็นเครื่องมือทำมาหากินที่แสดงให้เห็นว่าชาวบ้านเคยพึ่งพานา สวน แม่น้ำ ลำคลอง และทรัพยากรธรรมชาติอย่างไร ทุกสิ่งรวมกันทำให้พิพิธภัณฑ์นี้เป็นภาพจำลองของชุมชนในอดีตอย่างจับต้องได้

 

เครื่องจักสานเป็นหนึ่งในกลุ่มวัตถุที่ช่วยอธิบายภูมิปัญญาชาวบ้านได้อย่างชัดเจน เครื่องจักสานพื้นบ้านไม่ใช่เพียงภาชนะ แต่เป็นผลลัพธ์ของความรู้เรื่องวัสดุ รูปทรง น้ำหนัก ความแข็งแรง และการใช้งานจริง เช่น กระบุง ตะกร้า กระด้ง ไซ ลอบ สุ่มปลา หรือภาชนะใส่ผลผลิต เครื่องจักสานเหล่านี้บอกให้เห็นว่าคนในอดีตรู้จักนำวัสดุธรรมชาติมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด และออกแบบสิ่งของให้เหมาะกับงานโดยไม่ต้องพึ่งเครื่องจักรสมัยใหม่

 

เครื่องมือทำมาหากินที่จัดแสดงยังช่วยให้เข้าใจโครงสร้างชีวิตของชุมชนเกษตรในอดีตได้ดี ชาวบ้านในพื้นที่โคกสลุดและบางกระทุ่มมีวิถีชีวิตผูกพันกับการเกษตร แหล่งน้ำ และฤดูกาล เครื่องมือบางชิ้นใช้สำหรับเพาะปลูก บางชิ้นใช้เก็บเกี่ยว บางชิ้นใช้จับปลา บางชิ้นใช้แปรรูปผลผลิต และบางชิ้นใช้ซ่อมแซมหรือสร้างเครื่องใช้ในบ้าน วัตถุเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าชุมชนชนบทไม่ได้แยกงานออกจากชีวิต แต่ทุกกิจกรรมสัมพันธ์กันตั้งแต่การผลิตอาหาร การดูแลครอบครัว ไปจนถึงการแลกเปลี่ยนช่วยเหลือกันในหมู่บ้าน

 

เครื่องครัวและเครื่องใช้ในบ้านที่จัดแสดงภายในพิพิธภัณฑ์บอกเล่าเรื่องชีวิตในมิติที่ใกล้ตัวมากขึ้น ครัวไทยในอดีตไม่ได้มีเครื่องใช้ไฟฟ้าเหมือนปัจจุบัน การทำอาหารต้องอาศัยเตาไฟ ภาชนะดินเผา มีด ครก กระด้ง ตะแกรง และอุปกรณ์พื้นบ้านจำนวนมาก สิ่งเหล่านี้ทำให้เห็นว่าการกินอยู่ในอดีตต้องใช้เวลา แรงงาน และความละเอียดมากกว่าปัจจุบัน การประกอบอาหารจึงไม่ใช่เพียงการทำให้สุก แต่เป็นกระบวนการที่รวมครอบครัว วิถีชีวิต และรสชาติของชุมชนเข้าด้วยกัน

 

เครื่องปั้นดินเผาที่ปรากฏในพิพิธภัณฑ์สะท้อนความเข้าใจเรื่องดิน น้ำ ไฟ และการใช้ภาชนะตามสภาพอากาศ ภาชนะดินเผาบางชนิดเหมาะสำหรับเก็บน้ำ บางชนิดเหมาะกับการต้ม ตุ๋น หรือเก็บอาหาร การสร้างภาชนะด้วยมือหรือด้วยเทคนิคพื้นบ้านต้องอาศัยทั้งความรู้เรื่องเนื้อดิน ความหนาบาง รูปทรง และการเผา ภาชนะเหล่านี้จึงไม่ใช่แค่ของใช้ แต่เป็นงานช่างที่บอกเล่าทักษะและประสบการณ์ของชุมชนได้อย่างดี

 

พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ยังมีความสำคัญในฐานะพื้นที่เชื่อมโยงวัดกับชุมชน วัดกำแพงมณีไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ประกอบศาสนกิจ แต่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางการเรียนรู้และพื้นที่รักษาความทรงจำร่วมของชาวบ้าน การนำพิพิธภัณฑ์มาไว้ในวัดทำให้คนในชุมชนรู้สึกว่ามรดกของตนได้รับการดูแลในพื้นที่ที่คุ้นเคยและมีความศักดิ์สิทธิ์ในเชิงจิตใจ วัดจึงเป็นทั้งที่พึ่งทางธรรมและที่พึ่งทางวัฒนธรรมไปพร้อมกัน

 

บทบาทของพระสงฆ์และเจ้าอาวาสในการขับเคลื่อนพิพิธภัณฑ์เป็นเรื่องสำคัญ เพราะพระสงฆ์ในชุมชนชนบทมักเป็นผู้นำทางสังคมที่มีความใกล้ชิดกับชาวบ้าน เมื่อพระครูผาสุกิจวิจารณ์ริเริ่มจัดตั้งพิพิธภัณฑ์ จึงเป็นการชี้ให้เห็นว่าการรักษาวัฒนธรรมท้องถิ่นเป็นภารกิจที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาคนและการรักษารากเหง้าของสังคม ปัจจุบันวัดกำแพงมณียังคงเป็นพื้นที่สำคัญของชุมชน โดยมีพระอธิการมานะ ธนปปาโล เป็นเจ้าอาวาสและผู้ดูแลพื้นที่วัด

 

นอกจากบทบาทด้านพิพิธภัณฑ์ วัดกำแพงมณียังเป็นศูนย์รวมจิตใจของชาวโคกสลุดและมีบทบาทด้านการปฏิบัติธรรมและกิจกรรมชุมชน พื้นที่วัดจึงไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะการไหว้พระหรือทำบุญ แต่ยังรวมถึงการเรียนรู้ การอบรมเยาวชน การจัดกิจกรรมวัฒนธรรม และการส่งเสริมให้ประชาชนเห็นคุณค่าของภูมิปัญญาท้องถิ่น พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจึงเป็นส่วนหนึ่งของภาพใหญ่ที่วัดทำหน้าที่ดูแลทั้งจิตใจและความรู้ของชุมชน

 

ในเชิงการเรียนรู้ พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดกำแพงมณีเหมาะกับนักเรียน นักศึกษา ครู อาจารย์ นักวิจัย และผู้สนใจวัฒนธรรมระดับชุมชน เพราะวัตถุที่จัดแสดงสามารถใช้เป็นหลักฐานสำหรับศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่น มานุษยวิทยา วิถีเกษตรกรรม งานหัตถกรรม การใช้ทรัพยากรธรรมชาติ และการเปลี่ยนแปลงทางสังคมได้อย่างดี ผู้เรียนจะได้เห็นว่าสิ่งของธรรมดาสามารถอธิบายระบบเศรษฐกิจ ความเชื่อ และความสัมพันธ์ของคนในชุมชนได้อย่างละเอียด

 

สำหรับนักท่องเที่ยวทั่วไป พิพิธภัณฑ์แห่งนี้มอบประสบการณ์ที่ต่างจากการชมโบราณสถานหรือวัดใหญ่ในตัวเมืองพิษณุโลก เพราะเป็นการเข้าไปเรียนรู้วัฒนธรรมในระดับหมู่บ้าน ผู้มาเยือนจะได้เห็นความเรียบง่ายของพิพิธภัณฑ์ชุมชน ได้สัมผัสบรรยากาศของวัดในชนบท และได้เข้าใจว่ามรดกทางวัฒนธรรมไม่ได้อยู่เฉพาะในสถานที่ใหญ่โตหรือวัตถุมีราคาแพง แต่อยู่ในเครื่องมือ เครื่องครัว และสิ่งของที่คนธรรมดาใช้สร้างชีวิตของตนเอง

 

คุณค่าของพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดกำแพงมณีอยู่ที่การทำให้คนรุ่นใหม่เห็นว่าของเก่าไม่ใช่ของไร้ค่า ข้าวของที่เคยถูกเก็บไว้ตามบ้านหรือถูกวางทิ้งไว้ในมุมหนึ่ง เมื่อถูกนำมาเล่าเรื่องอย่างถูกบริบท จะกลายเป็นสื่อการเรียนรู้ที่มีพลัง วัตถุหนึ่งชิ้นอาจเล่าเรื่องอาชีพของครอบครัวหนึ่ง เล่าเรื่องฤดูกาลเพาะปลูก เล่าเรื่องความขยันของผู้หญิงในครัวเรือน หรือเล่าเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างคนกับแม่น้ำและท้องนาได้อย่างลึกซึ้ง

 

การมีส่วนร่วมของประชาชนในการบริจาควัตถุทำให้พิพิธภัณฑ์แห่งนี้มีลักษณะเป็นพิพิธภัณฑ์ของชุมชนอย่างแท้จริง ชาวบ้านไม่ได้เป็นเพียงผู้ชม แต่เป็นผู้สร้างเนื้อหาของพิพิธภัณฑ์ เพราะวัตถุที่นำมาจัดแสดงจำนวนมากมาจากประสบการณ์ชีวิตของพวกเขาเอง ความร่วมมือนี้สร้างความภาคภูมิใจให้ชุมชน และทำให้พิพิธภัณฑ์ไม่ใช่พื้นที่ที่แยกขาดจากชีวิตจริง แต่เป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำร่วมของคนในพื้นที่

 

ผู้มาเยือนควรเข้าชมด้วยความเคารพ เพราะพิพิธภัณฑ์ตั้งอยู่ในพื้นที่วัดและวัตถุจัดแสดงจำนวนมากเป็นของเก่าที่มีคุณค่าทางความทรงจำ ไม่ควรหยิบจับ เคลื่อนย้าย หรือทดลองใช้อุปกรณ์โดยไม่ได้รับอนุญาต ควรแต่งกายสุภาพ รักษาความสงบ และปฏิบัติตามคำแนะนำของวัดหรือผู้ดูแล หากต้องการเข้าชมเป็นหมู่คณะควรติดต่อวัดล่วงหน้า เพื่อให้การเข้าชมเป็นไปอย่างเรียบร้อยและเหมาะสมกับพื้นที่

 

การเดินทาง ไปยังพิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดกำแพงมณีสามารถเดินทางจากตัวเมืองพิษณุโลกไปยังอำเภอบางกระทุ่ม แล้วเข้าสู่ตำบลโคกสลุดตามเส้นทางท้องถิ่น วัดตั้งอยู่เลขที่ 28 หมู่ที่ 6 ตำบลโคกสลุด อำเภอบางกระทุ่ม จังหวัดพิษณุโลก การเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวสะดวกที่สุด เพราะสามารถจัดเส้นทางร่วมกับแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียงในอำเภอบางกระทุ่มและตัวเมืองพิษณุโลกได้ หากเดินทางเป็นหมู่คณะควรติดต่อวัดล่วงหน้าเพื่อสอบถามเวลาเข้าชมและความพร้อมของพื้นที่

 

บริเวณอำเภอบางกระทุ่มและพื้นที่ใกล้เคียงมีแหล่งท่องเที่ยวที่สามารถจัดเป็นเส้นทางวัฒนธรรมร่วมกันได้ เช่น วัดโคกสลุด วัดบางกระทุ่ม วัดจุฬามณี และเส้นทางชุมชนริมแม่น้ำน่าน หากต้องการขยายทริปให้ครบขึ้น นักท่องเที่ยวสามารถเดินทางต่อไปยังตัวเมืองพิษณุโลกเพื่อชมพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร วัดนางพญา พระราชวังจันทน์ และย่านริมแม่น้ำน่านได้

 

การเที่ยวพิพิธภัณฑ์แห่งนี้เหมาะกับผู้ที่ชอบประสบการณ์เชิงลึกมากกว่าการเที่ยวแบบถ่ายภาพเพียงอย่างเดียว เพราะจุดเด่นของสถานที่อยู่ที่เรื่องราวของวัตถุและความหมายของชุมชน ผู้เข้าชมควรใช้เวลาอ่านรายละเอียด สังเกตรูปทรง วัสดุ ร่องรอยการใช้งาน และจินตนาการถึงชีวิตของผู้คนที่เคยใช้สิ่งเหล่านี้ในอดีต การมองอย่างช้า ๆ จะทำให้เห็นความงามของภูมิปัญญาที่ซ่อนอยู่ในสิ่งของเรียบง่าย

 

สำหรับชาวต่างชาติ พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดกำแพงมณีเป็นจุดหมายที่ช่วยอธิบายวัฒนธรรมไทยในระดับชีวิตประจำวันได้ดี วัดไทยไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ประกอบพิธีทางศาสนา แต่ยังเป็นพื้นที่เรียนรู้ของชุมชน ข้าวของเครื่องใช้ที่จัดแสดงช่วยให้เห็นว่าคนไทยในชนบทเคยอยู่ร่วมกับธรรมชาติ ใช้วัสดุพื้นบ้าน ประกอบอาชีพ และสร้างเครื่องมือด้วยภูมิปัญญาของตนเองอย่างไร แม้ผู้ชมต่างชาติอาจไม่เข้าใจภาษาไทยทั้งหมด แต่รูปทรงของวัตถุและบริบทของพิพิธภัณฑ์สามารถสื่อสารเรื่องชีวิตไทยได้อย่างชัดเจน

 

ในมิติการอนุรักษ์ พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เป็นตัวอย่างของการรักษาวัฒนธรรมแบบเรียบง่ายแต่มีประสิทธิภาพ เพราะไม่ได้รอให้วัตถุกลายเป็นของหายากจึงเริ่มเก็บรักษา แต่เริ่มจากการเห็นคุณค่าของสิ่งที่อยู่ในมือชาวบ้าน การอนุรักษ์เช่นนี้มีความสำคัญมาก เพราะมรดกพื้นบ้านจำนวนมากสูญหายได้ง่ายกว่าวัด โบราณสถาน หรือเอกสารราชการ หากไม่มีชุมชนช่วยกันรักษา สิ่งของที่เคยอยู่ในชีวิตประจำวันอาจหายไปโดยไม่มีหลักฐานเหลือให้ศึกษา

 

พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดกำแพงมณีจึงเป็นทั้งแหล่งเรียนรู้ แหล่งท่องเที่ยว และสัญลักษณ์ของความร่วมมือระหว่างวัด ชุมชน และหน่วยงานวัฒนธรรม เป็นสถานที่ที่ทำให้เห็นว่าการอนุรักษ์วัฒนธรรมไม่จำเป็นต้องเริ่มจากงบประมาณใหญ่หรืออาคารขนาดใหญ่เสมอไป แต่เริ่มจากความเข้าใจว่าของใช้ของบรรพบุรุษมีคุณค่า และเริ่มจากการเปิดพื้นที่ให้คนในชุมชนได้มีส่วนร่วมในการเล่าเรื่องของตนเอง

 

โดยสรุป พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดกำแพงมณี จังหวัดพิษณุโลก เป็นแหล่งเรียนรู้วัฒนธรรมท้องถิ่นที่ควรค่าแก่การเยี่ยมชมสำหรับผู้สนใจวิถีชีวิตไทย ภูมิปัญญาชาวบ้าน ประวัติศาสตร์ชุมชน และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ภายในรวบรวมเครื่องมือเครื่องใช้พื้นบ้าน เครื่องครัว เครื่องจักสาน เครื่องปั้นดินเผา และวัตถุที่สะท้อนชีวิตของชาวโคกสลุดในอดีตอย่างมีความหมาย พิพิธภัณฑ์แห่งนี้เกิดจากความตั้งใจของพระครูผาสุกิจวิจารณ์และการมีส่วนร่วมของชุมชน ปัจจุบันยังคงเป็นพื้นที่สำคัญของวัดกำแพงมณีที่ช่วยรักษาความทรงจำของท้องถิ่นให้คงอยู่ต่อไปอย่างสงบและงดงาม

 

 

ตอบ: พิพิธภัณฑ์พื้นบ้าน วัดกำแพงมณี ตั้งอยู่ภายในวัดกำแพงมณี เลขที่ 28 หมู่ที่ 6 ตำบลโคกสลุด อำเภอบางกระทุ่ม จังหวัดพิษณุโลก

 

ตอบ: ภายในจัดแสดงเครื่องมือทำมาหากิน เครื่องครัว เครื่องจักสาน เครื่องปั้นดินเผา และข้าวของเครื่องใช้พื้นบ้านที่สะท้อนวิถีชีวิตของชาวโคกสลุดในอดีต

 

ตอบ: พิพิธภัณฑ์เกิดจากความริเริ่มของพระครูผาสุกิจวิจารณ์ อดีตเจ้าอาวาสวัดกำแพงมณี ผู้เล็งเห็นคุณค่าของข้าวของพื้นบ้านและภูมิปัญญาชุมชน

 

ตอบ: ปัจจุบันวัดกำแพงมณีมีพระอธิการมานะ ธนปปาโล เป็นเจ้าอาวาสและผู้ดูแลพื้นที่วัด

 

ตอบ: ไม่เสียค่าเข้าชม แต่ควรติดต่อล่วงหน้าก่อนเดินทางเพื่อสอบถามความพร้อมของพื้นที่และเวลาที่เหมาะสมในการเข้าชม

 

ตอบ: เหมาะกับนักเรียน นักศึกษา ครู นักวิจัย นักท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม และผู้ที่สนใจวิถีชีวิตไทย ภูมิปัญญาชาวบ้าน และประวัติศาสตร์ชุมชน

 

ตอบ: เดินทางจากตัวเมืองพิษณุโลกไปอำเภอบางกระทุ่ม แล้วเข้าสู่ตำบลโคกสลุด วัดกำแพงมณีตั้งอยู่เลขที่ 28 หมู่ที่ 6 เหมาะกับการเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัว

 

ตอบ: สามารถเที่ยวต่อที่วัดโคกสลุด วัดบางกระทุ่ม วัดจุฬามณี พิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี และวัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหารได้