ตำหนักปลายเนิน

Rating: 2.7/5 (6 votes)

วันเปิดทำการ: เปิดให้เข้าชมเฉพาะ “งานวันนริศ” ปีละครั้ง (โดยทั่วไป 28 เมษายน สำหรับผู้ได้รับบัตรเชิญ และ 29 เมษายน สำหรับบุคคลทั่วไป)

เวลาเปิดทำการ: โดยทั่วไป 09:00 – 17:00 น. (เฉพาะช่วงวันเปิดงาน แนะนำตรวจสอบประกาศล่าสุดก่อนเดินทาง)

 

ตำหนักปลายเนิน คือสถานที่ที่คนรักกรุงเทพฯ สายประวัติศาสตร์–ศิลปะควรมีไว้ในลิสต์สักครั้ง แม้มันจะไม่ได้เปิดให้เดินเข้าได้ทุกวันเหมือนพิพิธภัณฑ์ทั่วไป แต่ความพิเศษของที่นี่คือ “เปิดทีเดียวก็เหมือนเปิดหน้าหนึ่งของเมืองให้เราอ่านได้ลึกขึ้น” เพราะนี่เคยเป็นที่ประทับส่วนพระองค์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ พระราชโอรสองค์ที่ 62 ในรัชกาลที่ 4 ผู้ได้รับการยกย่องอย่างกว้างขวางว่าเป็น “นายช่างใหญ่แห่งกรุงสยาม” ด้วยพระปรีชาด้านจิตรกรรม ประติมากรรม สถาปัตยกรรม มัณฑณศิลป์ โบราณคดี และประวัติศาสตร์ และยังมีหลักฐานการยกย่องในระดับนานาชาติเมื่อ UNESCO เคยยกย่องพระองค์เป็นบุคคลสำคัญของโลกในโอกาสครบรอบ 100 ปีแห่งวันประสูติ

 

ตำหนักแห่งนี้เกี่ยวพันกับช่วงชีวิตที่น่าสนใจมากของพระองค์ เพราะตามเรื่องเล่าทางประวัติและความทรงจำของผู้คนในแวดวงงานช่าง ตำหนักปลายเนินเป็นที่ประทับตั้งแต่ช่วงพระชันษา 51 ปี หลังถวายบังคมลาออกจากราชการ จึงไม่ใช่แค่ “บ้านพัก” แต่เป็นพื้นที่ที่พระองค์ทรงใช้สร้างสรรค์งานออกแบบและงานศิลปะหลายแขนงอย่างจริงจัง จนได้รับการยกย่องเป็น “สมเด็จครูของช่างและศิลปิน” ในความหมายที่ว่าเป็นครูทางความคิด เป็นครูทางรสนิยม และเป็นครูทางมาตรฐานงานฝีมือที่ยกระดับวงการงานช่างไทยมาถึงทุกวันนี้

 

ชื่อ “ปลายเนิน” เองก็มีที่มาที่เล่าเมืองได้ดีแบบไม่ต้องปรุงเยอะ ในอดีตพื้นถนนพระราม 4 บริเวณนี้ต่ำกว่าทางรถไฟที่ตัดผ่าน ทำให้ต้องถมดินเป็นทางลาดเหมือนเนินเขา เวลารถม้าเดินทางมาจากในเมืองจึงต้องขึ้นเนินข้ามทางรถไฟแล้วลงเนิน และ “ปลายเนิน” จะพอดีกับช่วงสะพานทางเข้าตำหนักพอดี ชื่อนี้เลยไม่ใช่ชื่อเชิงสัญลักษณ์ลอย ๆ แต่เป็นชื่อที่เกิดจากภูมิทัศน์และโครงสร้างเมืองจริง ๆ ของกรุงเทพฯ ในวันนั้น

 

ในมุมสถาปัตยกรรม ตำหนักปลายเนินถูกพูดถึงบ่อยเพราะเป็นเรือนไทย 2 ชั้นที่มีเอกลักษณ์ชัด ตัวเรือนเป็นไม้ทั้งหมด ส่วนชั้นล่างเป็นใต้ถุนสูงยกพื้นโล่ง โครงสร้างเสาชั้นล่างเป็นเสาปูน ช่วยรับน้ำหนักและรับสภาพพื้นที่ได้ดี หลังคาเป็นทรงจั่วปีกนกมุงกระเบื้องดินเผา ซึ่งเป็นลักษณะเรือนไทยประเพณีที่ให้ความรู้สึก “อยู่สบาย” ตั้งแต่แรกเห็น แต่เสน่ห์ที่ลึกกว่านั้นคือการวางผังที่ต่างจากเรือนไทยโบราณทั่วไป กล่าวคือมีการยืนเรือนตามตะวันทุกหลัง และวางเหลื่อมเยื้องกันไปเพื่อรับลมและเลี่ยงการรับแดด แทนการวางเรือนล้อมรอบนอกชานแบบที่หลายคนคุ้นตา นี่คือความคิดเรื่องการอยู่ร่วมกับอากาศเมืองร้อนที่ถูกแปลงเป็นสถาปัตยกรรมอย่างมีเหตุผล

 

ภายในพื้นที่ตำหนัก ส่วนที่มักถูกกล่าวถึงคือ “ตำหนักโถง” และ “ตำหนักบรรทม” โดยตำหนักโถงเคยเป็นหอนั่งของพระยาราชมนตรีมาก่อน ต่อมาสมเด็จฯ ทรงใช้ส่วนนี้รับแขกและประกอบพิธี ทำให้บรรยากาศของอาคารไม่ได้ให้ความรู้สึกเป็นบ้านส่วนตัวอย่างเดียว แต่เหมือนเป็นพื้นที่กึ่งทางการที่รองรับการพบปะของผู้คนในแวดวงศิลปะ–งานช่างได้ด้วย เมื่อมองแบบนักท่องเที่ยว ตำหนักโถงจึงเป็นจุดที่ช่วยให้เราจินตนาการได้ว่า ครั้งหนึ่งสถานที่แห่งนี้เคยเป็นพื้นที่แลกเปลี่ยนความคิด งานออกแบบ และรสนิยมของยุคสมัยอย่างไร

 

การเดินทาง ตำหนักปลายเนินตั้งอยู่บนถนนพระราม 4 โซนคลองเตย การเดินทางที่ใช้งานจริงในวันงาน แนะนำให้ใช้ระบบขนส่งสาธารณะเป็นหลักเพื่อเลี่ยงรถติดและปัญหาที่จอด หากมาด้วยรถไฟฟ้าใต้ดิน (MRT) ให้ลงสถานีที่ใกล้สุดตามเส้นทางที่สะดวก แล้วต่อแท็กซี่หรือรถแอปเข้าพื้นที่โดยปักหมุด “ตำหนักปลายเนิน/บ้านปลายเนิน” หากขับรถส่วนตัวมาเอง ให้เผื่อเวลาเรื่องการจราจรของถนนพระราม 4 และเตรียมหาที่จอดในพื้นที่ใกล้เคียง เพราะช่วงวันเปิดเข้าชมมักมีผู้สนใจจำนวนมาก

 

ช่วงเวลาที่ดีที่สุดในการมาเยือนคือช่วงเช้า เพราะอากาศยังไม่ร้อนเกินไป และจังหวะคนยังไม่แน่น ทำให้เดินชมได้ละเอียดขึ้น หากตั้งใจมาเพื่อ “อ่านรายละเอียดงานช่าง” ให้ลองเดินช้าลงแล้วสังเกตวิธีวางตัวเรือน ช่องลม การรับแสง และจังหวะทางเดิน เพราะนี่คือภาษาของสถาปัตยกรรมที่บอกเราอย่างเงียบ ๆ ว่าคนออกแบบคิดเรื่องความสบายและความงามควบคู่กันอย่างไร ส่วนมารยาทพื้นฐานคือแต่งกายสุภาพ เคารพกติกาหน้างาน และหลีกเลี่ยงการสัมผัสโครงสร้างหรือรายละเอียดงานไม้โดยไม่จำเป็น เพื่อรักษาสภาพพื้นที่ซึ่งมีคุณค่าทั้งเชิงศิลปะและประวัติศาสตร์

 

 

ตอบ: โดยทั่วไปไม่ได้เปิดทุกวัน แต่จะเปิดให้เข้าชมปีละครั้งในช่วงงานวันนริศ (ปลายเดือนเมษายน) และควรตรวจสอบประกาศล่าสุดก่อนเดินทาง

 

ตอบ: โดยทั่วไปวันที่ 29 เมษายนเป็นวันที่เปิดสำหรับบุคคลทั่วไป ส่วนวันที่ 28 เมษายนมักเป็นรอบสำหรับผู้ได้รับบัตรเชิญ

 

ตอบ: โดยทั่วไป 09:00 – 17:00 น. (อาจมีการปรับตามการจัดงานในแต่ละปี จึงควรเช็กก่อน)

 

ตอบ: โดยทั่วไปไม่เก็บค่าเข้าชม

 

ตอบ: แนะนำใช้ MRT/รถสาธารณะแล้วต่อแท็กซี่หรือรถแอปเข้าพื้นที่ โดยเฉพาะช่วงวันงานที่การจราจรบนถนนพระราม 4 อาจหนาแน่น

 

ตอบ: โดยทั่วไปควรเผื่อเวลาอย่างน้อย 1–2 ชั่วโมง หากอยากดูรายละเอียดงานช่างและบรรยากาศแบบไม่รีบ