วัดทุ่งต้อม

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดทุ่งต้อม หรือวัดบ้านหม้อ ตั้งอยู่เลขที่ 37 บ้านหม้อ ถนนห้วยทราย-แม่โป่ง หมู่ที่ 5 ตำบลห้วยทราย อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย และเป็นวัดชุมชนสำคัญของบ้านหม้อในตำบลห้วยทราย วัดมีที่ดินตั้งวัดประมาณ 2 ไร่ 3 งาน 45 ตารางวา มีที่ธรณีสงฆ์จำนวน 2 แปลง และมีอาคารเสนาสนะสำคัญ ได้แก่ วิหาร หอระฆัง ศาลาการเปรียญ และกุฏิสงฆ์ ภาพรวมของวัดสะท้อนความเป็นศาสนสถานระดับหมู่บ้านที่มีทั้งบทบาททางพระพุทธศาสนา บทบาททางวัฒนธรรม และบทบาทต่อชีวิตชุมชนห้วยทรายอย่างต่อเนื่อง

 

วัดทุ่งต้อมเป็นวัดที่มีประวัติเชื่อมโยงกับการอพยพตั้งถิ่นฐานของชาวบ้านจากบ้านทุ่งต้อม อำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ เข้ามาทำไร่ ทำสวน และสร้างที่อยู่อาศัยในพื้นที่บ้านหม้อ ตำบลห้วยทราย เมื่อชุมชนเริ่มขยายตัว วัดเดิมอยู่ไกลหมู่บ้าน ใกล้แนวป่า เกิดไฟไหม้อยู่บ่อยครั้ง และการหาพระภิกษุไปจำพรรษาทำได้ยาก ชาวบ้านจึงร่วมแรงร่วมใจกันย้ายวัดมาตั้งในพื้นที่ปัจจุบัน แล้วตั้งชื่อว่า “วัดทุ่งต้อม” เพื่อระลึกถึงถิ่นฐานเดิมของผู้คนที่อพยพเข้ามาสร้างชุมชนแห่งนี้

 

ชื่อ “วัดบ้านหม้อ” เกิดจากอาชีพสำคัญของชาวบ้านในละแวกนี้ในอดีต บ้านหม้อเคยเป็นชุมชนที่มีความเชี่ยวชาญด้านการทำหม้อหรือปั้นภาชนะดินเหนียวด้วยมือ เช่น หม้อใส่น้ำดื่ม หม้อแกงสำหรับปรุงอาหาร หม้อต้มยา หม้อใส่ข้าวสาร และภาชนะใช้สอยอื่น ๆ ผู้คนจากพื้นที่ใกล้ไกลนำของกินของใช้มาแลกเปลี่ยนกับหม้อดิน และนำผลิตภัณฑ์เหล่านี้ไปขายต่อ ทำให้ชุมชนมีชื่อเสียงในฐานะแหล่งทำหม้อดิน ชาวบ้านจึงเรียกวัดแห่งนี้ว่า “วัดบ้านหม้อ” สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน

 

ความน่าสนใจของวัดทุ่งต้อมจึงไม่ได้อยู่เฉพาะตัววัด แต่รวมถึงเรื่องราวของชุมชนที่ตั้งอยู่รอบวัดด้วย วัดเป็นศูนย์รวมความทรงจำของคนบ้านหม้อ ทั้งเรื่องการอพยพจากบ้านทุ่งต้อม การตั้งถิ่นฐานใหม่ การทำไร่ทำสวน การผลิตเครื่องปั้นดินเผา และการสร้างศาสนสถานเพื่อเป็นที่พึ่งทางใจของหมู่บ้าน ในมุมนี้ วัดทุ่งต้อมเป็นวัดที่เล่าประวัติชุมชนผ่านชื่อวัด ชื่อหมู่บ้าน อาชีพท้องถิ่น และความสัมพันธ์ระหว่างบ้านกับวัดได้อย่างชัดเจน

 

บ้านหม้อ หมู่ที่ 5 อยู่ในตำบลห้วยทราย ซึ่งเป็นพื้นที่ที่มีวัดชุมชนหลายแห่ง เช่น วัดทุ่งต้อม วัดดอยซิว วัดป่าตึง วัดแม่ตาด วัดล้านทอง วัดสันข้าวแคบกลาง และวัดหนองแสะ ภูมิทัศน์เช่นนี้สะท้อนรูปแบบสังคมล้านนาที่วัดเป็นศูนย์กลางของหมู่บ้าน วัดแต่ละแห่งทำหน้าที่ดูแลศรัทธาของชุมชนตนเอง ขณะเดียวกันก็เชื่อมโยงกันเป็นเครือข่ายทางศาสนาและวัฒนธรรมของตำบลห้วยทราย วัดทุ่งต้อมจึงเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางวัดชุมชนในอำเภอสันกำแพงที่มีทั้งประวัติ ศรัทธา และงานหัตถกรรมพื้นบ้านประกอบกัน

 

ประวัติของวัดทุ่งต้อมยังมีความเกี่ยวข้องกับพื้นที่โรงเรียนวัดบ้านหม้อในปัจจุบัน เพราะเดิมวัดเคยตั้งอยู่บริเวณที่ต่อมาเป็นโรงเรียนประชาบาลประถมต้น ก่อนย้ายมาสู่พื้นที่ปัจจุบัน การย้ายวัดสะท้อนความพยายามของชุมชนในการทำให้ศาสนสถานอยู่ใกล้ชาวบ้านมากขึ้น ปลอดภัยขึ้น และเหมาะสมต่อการจำพรรษาของพระสงฆ์มากขึ้น เรื่องนี้เป็นตัวอย่างที่ชัดเจนของการที่วัดกับชุมชนปรับตัวร่วมกันตามสภาพพื้นที่และความจำเป็นในชีวิตจริง

 

วิหารของวัดทุ่งต้อมเป็นจุดเด่นสำคัญทางศิลปกรรม วัดมีวิหารทรงล้านนาไทยสองชั้น หลังคาซ้อนกันตามลักษณะศิลปะล้านนา ด้านบนประดับช่อฟ้า ถัดลงมาเป็นใบระกาและหางหงส์ที่มีรูปพญานาคเป็นองค์ประกอบ หน้าบันทำเป็นลวดลายก้านขด โก่งคิ้วเป็นรูปพญานาค ซุ้มประตูประดับลวดลายปูนปั้น และบานประตูแกะสลักรูปเทวดา บันไดทางขึ้นวิหารมีพญานาคทอดกายลงมา องค์ประกอบเหล่านี้ทำให้วิหารของวัดเป็นพื้นที่ที่ควรชมอย่างละเอียด เพราะสะท้อนงานช่างล้านนาและคติความเชื่อทางพระพุทธศาสนาในระดับชุมชนได้อย่างงดงาม

 

หอพระไตรปิฎกของวัดทุ่งต้อมเป็นอีกหนึ่งองค์ประกอบที่มีคุณค่าทั้งในด้านศิลปกรรมและการศึกษา ตัวอาคารเป็นหอพระไตรปิฎกสองชั้น ก่ออิฐถือปูน ใช้เป็นพื้นที่ที่สัมพันธ์กับการเก็บรักษาพระธรรมและคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา ในวัดล้านนา หอพระไตรปิฎกมีความหมายมากกว่าอาคารเก็บหนังสือ เพราะเป็นสัญลักษณ์ของการเคารพพระธรรม การรักษาความรู้ และการสืบทอดคำสอนของพระพุทธเจ้าให้ดำรงอยู่ในชุมชน

 

ด้านข้างวิหารมีซุ้มพระประจำวันเกิด ซึ่งเป็นพื้นที่ที่ช่วยให้ผู้มาเยือนสามารถไหว้พระตามคติความเชื่อส่วนบุคคลได้อย่างเป็นระเบียบ ซุ้มพระประจำวันเกิดเป็นองค์ประกอบที่พบได้ในวัดไทยหลายแห่ง และช่วยเชื่อมโยงผู้ศรัทธากับการทำบุญในรูปแบบที่ใกล้ตัว ผู้มาเยือนสามารถกราบไหว้พระประจำวันเกิด ถวายดอกไม้ จุดธูปเทียนตามความเหมาะสม และตั้งจิตอธิษฐานอย่างสำรวม

 

วัดทุ่งต้อมยังมีพระพุทธรูปองค์ใหญ่ที่สูงเด่นเป็นสง่า เป็นจุดสักการะสำหรับผู้ที่เดินทางมาไหว้พระและแสวงบุญ พระพุทธรูปองค์ใหญ่ทำให้พื้นที่วัดมีจุดศูนย์กลางทางสายตาและทางศรัทธาที่ชัดเจน ผู้มาเยือนสามารถใช้จุดนี้เป็นจุดเริ่มต้นของการทำบุญ ก่อนเดินชมวิหาร หอพระไตรปิฎก หอระฆัง ศาลาการเปรียญ กุฏิสงฆ์ และพื้นที่ภายในวัดอย่างสงบ

 

หอระฆังของวัดเป็นองค์ประกอบที่ช่วยเติมเต็มภาพของวัดชุมชนล้านนา หอระฆังไม่ได้เป็นเพียงสิ่งปลูกสร้างประกอบวัด แต่เกี่ยวข้องกับจังหวะชีวิตของชุมชนและกิจกรรมทางศาสนา เสียงระฆังในวัดมีความหมายในเชิงการบอกเวลา การเชื้อเชิญผู้คนเข้าสู่พิธีกรรม และการสร้างบรรยากาศแห่งศรัทธา การมีหอระฆังจึงสะท้อนบทบาทของวัดในฐานะพื้นที่ที่เชื่อมโยงพระสงฆ์กับชาวบ้านในชีวิตประจำวัน

 

ศาลาการเปรียญและกุฏิสงฆ์เป็นเสนาสนะสำคัญที่ช่วยให้วัดทุ่งต้อมทำหน้าที่ครบถ้วนในฐานะวัดชุมชน ศาลาการเปรียญใช้รองรับการฟังธรรม งานบุญ งานประชุม และกิจกรรมส่วนรวมของหมู่บ้าน ส่วนกุฏิสงฆ์เป็นพื้นที่จำพรรษาของพระภิกษุ การมีเสนาสนะเหล่านี้แสดงให้เห็นว่าวัดไม่ใช่เพียงสถานที่ให้คนแวะไหว้พระ แต่เป็นพื้นที่ใช้งานจริงของพระสงฆ์และชุมชนในรอบปี

 

วัดทุ่งต้อมเป็นแหล่งถ่ายทอดวรรณกรรมล้านนาและอักษรล้านนา หรือที่เรียกกันว่า “ตั๋วเมือง” ให้แก่เยาวชนและผู้สนใจโดยไม่คิดมูลค่า บทบาทนี้ทำให้วัดมีความสำคัญมากกว่าวัดทั่วไป เพราะอักษรล้านนาเคยเป็นระบบอักษรที่ใช้จดบันทึกคัมภีร์ ธรรมเทศนา ตำนาน ประวัติชุมชน และวรรณกรรมท้องถิ่นจำนวนมาก การสอนตั๋วเมืองในวัดจึงเป็นการรักษาภาษา วรรณกรรม และภูมิปัญญาของล้านนาให้ยังคงมีชีวิตอยู่ในชุมชนจริง

 

บทบาทด้านการสืบทอดอักษรล้านนาของวัดทุ่งต้อมสอดคล้องกับบริบทของตำบลห้วยทรายที่มีรากวัฒนธรรมงานหัตถกรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นชัดเจน บ้านหม้อเคยเป็นชุมชนทำเครื่องปั้นดินเผา ส่วนในปัจจุบันพื้นที่ห้วยทรายยังมีงานหัตถกรรมและผลิตภัณฑ์ชุมชนหลายประเภท การที่วัดทำหน้าที่ถ่ายทอดภาษาและวรรณกรรมล้านนา จึงช่วยต่อยอดจากงานฝีมือไปสู่การรักษารากวัฒนธรรมในระดับลึก ทั้งภาษา ตัวอักษร ความทรงจำ และคติธรรม

 

พระครูปิยธรรมทัต ทองอินทร์ ปิยธมฺโม เป็นอดีตเจ้าอาวาสวัดทุ่งต้อม และเป็นพระสงฆ์สำคัญที่เกี่ยวข้องกับประวัติร่วมสมัยของวัด ท่านเคยดำรงตำแหน่งเจ้าคณะตำบลห้วยทราย รองเจ้าคณะอำเภอสันกำแพง และที่ปรึกษาเจ้าคณะอำเภอสันกำแพง ก่อนมรณภาพเมื่อวันที่ 21 สิงหาคม พ.ศ. 2568 สิริอายุ 83 ปี 63 พรรษา ชื่อของท่านยังคงเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำของคณะศรัทธาและชุมชนบ้านหม้อ เพราะท่านมีบทบาทในการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาและดูแลกิจการคณะสงฆ์ในพื้นที่มาอย่างยาวนาน

 

วัดทุ่งต้อมยังคงเป็นวัดที่ใช้งานจริงในตำบลห้วยทราย มีพื้นที่สำหรับการทำบุญ งานศาสนพิธี และกิจกรรมของชุมชน การปรากฏชื่อวัดในฐานข้อมูลวัดและแหล่งข้อมูลท้องถิ่นสะท้อนว่าวัดยังเป็นศาสนสถานที่มีบทบาทต่อบ้านหม้ออย่างต่อเนื่อง ทั้งในฐานะสถานที่ประกอบพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา จุดรวมคณะศรัทธา และแหล่งเรียนรู้ทางวัฒนธรรมของตำบลห้วยทราย

 

ประเพณีและงานบุญของวัดทุ่งต้อมสัมพันธ์กับวิถีวัดชุมชนล้านนา เช่น งานกฐิน งานผ้าป่า วันเข้าพรรษา วันออกพรรษา การทำบุญวันพระ และงานบุญตามวาระของหมู่บ้าน งานเหล่านี้ทำให้วัดเป็นพื้นที่รวมตัวของคนหลายวัย ผู้สูงอายุได้รักษาประเพณี ครอบครัวได้ร่วมทำบุญ เด็กและเยาวชนได้เรียนรู้มารยาทการเข้าวัด ส่วนคณะศรัทธาได้ร่วมกันทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาในระดับหมู่บ้านอย่างต่อเนื่อง

 

บรรยากาศของวัดทุ่งต้อมมีความเหมาะสมสำหรับผู้ที่สนใจวัดชุมชน งานศิลปกรรมล้านนา และเรื่องราวท้องถิ่น วัดมีภูมิทัศน์ร่มรื่น มีอาคารเสนาสนะที่สวยงาม และมีเรื่องเล่าที่เชื่อมโยงกับอาชีพทำหม้อของชาวบ้าน ผู้มาเยือนไม่ได้มาเพียงเพื่อไหว้พระ แต่ยังได้เรียนรู้เรื่องการตั้งถิ่นฐาน การย้ายวัด การผลิตหม้อดิน และการสืบทอดอักษรล้านนาในพื้นที่เดียวกัน ทำให้วัดทุ่งต้อมมีมิติครบทั้งศาสนา ศิลปะ ชุมชน และวัฒนธรรม

 

จุดเด่นที่ควรชมเมื่อเดินทางมาวัดทุ่งต้อมคือวิหารทรงล้านนาไทยสองชั้น บันไดพญานาค บานประตูแกะสลักเทวดา ซุ้มพระประจำวันเกิด หอพระไตรปิฎก หอระฆัง ศาลาการเปรียญ พระพุทธรูปองค์ใหญ่ และบรรยากาศของวัดประจำบ้านหม้อ ผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ท้องถิ่นควรให้ความสำคัญกับเรื่องการอพยพของชาวบ้านจากบ้านทุ่งต้อม อำเภอสันป่าตอง และการทำหม้อดินของชุมชนบ้านหม้อ เพราะเป็นเรื่องที่ทำให้วัดแห่งนี้แตกต่างจากวัดอื่นในอำเภอสันกำแพง

 

วัดทุ่งต้อมสามารถจัดอยู่ในเส้นทางเที่ยวเชื่อมโยงกับวัดและสถานที่ใกล้เคียงในตำบลห้วยทราย เช่น วัดดอยซิว วัดป่าตึง วัดแม่ตาด วัดล้านทอง อ่างเก็บน้ำห้วยน้ำพริก และป่าดงปงไหว เส้นทางนี้เหมาะสำหรับการเที่ยวแบบครึ่งวันหรือเต็มวัน โดยเริ่มจากไหว้พระและชมวัดชุมชน จากนั้นต่อด้วยแหล่งธรรมชาติและพื้นที่เรียนรู้ของตำบลห้วยทราย ทำให้การเดินทางมีทั้งมิติศาสนา วัฒนธรรม หัตถกรรม และธรรมชาติในทริปเดียว

 

ผู้มาเยือนควรแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา เคารพพื้นที่วิหาร พระพุทธรูป หอพระไตรปิฎก และกุฏิสงฆ์ ไม่รบกวนพระสงฆ์หรือชาวบ้านที่มาทำบุญ และไม่จับต้องงานแกะสลักหรือสิ่งของภายในวัดโดยไม่ได้รับอนุญาต หากเดินทางมาในช่วงงานบุญหรือวันพระ ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของคณะกรรมการวัดและคนในพื้นที่ วัดชุมชนเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์และเป็นพื้นที่ใช้งานจริงของชาวบ้าน การเที่ยวด้วยความสำรวมจึงช่วยรักษาบรรยากาศของวัดและความรู้สึกของชุมชนบ้านหม้อได้ดี

 

การเดินทาง ไปวัดทุ่งต้อมสามารถเดินทางจากตัวเมืองเชียงใหม่ด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้าง โดยใช้เส้นทางเชียงใหม่–สันกำแพง มุ่งหน้าเข้าสู่ตำบลห้วยทราย อำเภอสันกำแพง แล้วต่อไปยังบ้านหม้อ หมู่ที่ 5 บนถนนห้วยทราย-แม่โป่ง วัดตั้งอยู่ในพื้นที่ชุมชนและสามารถเชื่อมต่อกับวัดดอยซิว วัดป่าตึง วัดแม่ตาด วัดล้านทอง อ่างเก็บน้ำห้วยน้ำพริก และเส้นทางสันกำแพง–แม่ออนได้สะดวก ผู้ใช้แผนที่นำทางควรค้นหาชื่อ “วัดทุ่งต้อม ห้วยทราย สันกำแพง” หรือ “วัดบ้านหม้อ ห้วยทราย” เพื่อให้ตรงกับวัดในตำบลห้วยทราย จังหวัดเชียงใหม่

 

วัดทุ่งต้อมเหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่สนใจวัดโบราณของชุมชน ศิลปกรรมล้านนา วิหารทรงล้านนา หอพระไตรปิฎก งานหัตถกรรมเครื่องปั้นดินเผา เรื่องราวการย้ายถิ่นของชาวบ้าน และการสืบทอดอักษรล้านนา จุดแข็งของวัดอยู่ที่การรวมศรัทธา ชุมชน งานช่าง และการศึกษาไว้ในพื้นที่เดียว วัดแห่งนี้จึงช่วยให้ผู้มาเยือนเข้าใจตำบลห้วยทรายและอำเภอสันกำแพงในมิติที่ลึกกว่าการเป็นเส้นทางผ่านหรือแหล่งท่องเที่ยวทั่วไป

 

 

ตอบ: วัดทุ่งต้อม หรือวัดบ้านหม้อ ตั้งอยู่เลขที่ 37 บ้านหม้อ ถนนห้วยทราย-แม่โป่ง หมู่ที่ 5 ตำบลห้วยทราย อำเภอสันกำแพง จังหวัดเชียงใหม่ 50130

 

ตอบ: วัดทุ่งต้อมเปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น.

 

ตอบ: เพราะชุมชนบ้านหม้อในอดีตมีอาชีพทำหม้อหรือปั้นหม้อดินเหนียว เช่น หม้อใส่น้ำ หม้อแกง หม้อต้มยา และหม้อใส่ข้าวสาร ชาวบ้านจึงเรียกวัดนี้ว่าวัดบ้านหม้อสืบต่อมา

 

ตอบ: วัดมีประวัติสัมพันธ์กับชาวบ้านที่อพยพมาจากบ้านทุ่งต้อม อำเภอสันป่าตอง แล้วมาตั้งถิ่นฐานที่บ้านหม้อ ตำบลห้วยทราย ก่อนร่วมกันย้ายวัดจากพื้นที่เดิมมาตั้งในพื้นที่ปัจจุบัน

 

ตอบ: สิ่งปลูกสร้างสำคัญ ได้แก่ วิหารทรงล้านนาไทยสองชั้น หอพระไตรปิฎก หอระฆัง ศาลาการเปรียญ กุฏิสงฆ์ ซุ้มพระประจำวันเกิด และลานวัด

 

ตอบ: วิหารมีรูปทรงล้านนาไทยสองชั้น หลังคาซ้อน ประดับช่อฟ้า ใบระกา หางหงส์รูปพญานาค หน้าบันลายก้านขด ซุ้มประตูลายปูนปั้น บานประตูแกะสลักรูปเทวดา และบันไดพญานาค

 

ตอบ: วัดเป็นสถานที่ถ่ายทอดวรรณกรรมล้านนาและสอนอักษรล้านนา หรือตั๋วเมือง ให้แก่เยาวชนและผู้สนใจโดยไม่คิดมูลค่า เพื่อสืบทอดภาษาและวัฒนธรรมล้านนา

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดดอยซิว วัดป่าตึง วัดแม่ตาด อ่างเก็บน้ำห้วยน้ำพริก และวัดล้านทองได้