วัดอินทราราม (ขี้เหล็กหลวง)

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดอินทราราม (ขี้เหล็กหลวง) ตั้งอยู่ตำบลขี้เหล็ก อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ เป็นวัดราษฎร์ สังกัดคณะสงฆ์มหานิกาย และเป็นวัดเก่าแก่ที่มีความสำคัญต่อประวัติศาสตร์ชุมชนไทเขินในพื้นที่แม่ริม วัดแห่งนี้เดิมชื่อว่า วัดขี้เหล็กหลวง และตามตำนานท้องถิ่นเรียกว่า วัดขี้เหล็กร่มหลวง เป็นวัดที่สัมพันธ์กับชุมชนไทเขินซึ่งอพยพมาจากเชียงตุง มีประวัติการย้ายที่ตั้งจากริมแม่น้ำปิง การบูรณะด้วยเครื่องไม้สักเดิม การอุปถัมภ์จากเจ้านายฝ่ายเหนือ และการเปลี่ยนชื่อเป็นวัดอินทรารามเพื่อถวายพระเกียรติพระเจ้าอินทรวิชยานนท์และพระราชชายาเจ้าดารารัศมี

 

วัดอินทรารามเป็นวัดที่มีประวัติซ้อนกันหลายชั้น ทั้งประวัติการตั้งชุมชน ประวัติการสร้างวัด ประวัติน้ำเซาะตลิ่งจนต้องย้ายวัด และประวัติการบูรณะปฏิสังขรณ์ในช่วงเวลาสำคัญของนครเชียงใหม่ เดิมวัดตั้งอยู่บนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำปิง อยู่ทางทิศตะวันออกเฉียงใต้ของที่ตั้งวัดปัจจุบันประมาณ 500 เมตร ต่อมาเมื่อน้ำกัดเซาะตลิ่งจนบริเวณวัดเดิมพังเสียหาย ชาวบ้านจึงร่วมกันรื้อเก็บเครื่องประกอบวิหารและย้ายมาตั้งวัด ณ พื้นที่ปัจจุบัน การย้ายวัดครั้งนี้ทำให้วัดอินทรารามเป็นตัวอย่างสำคัญของวัดชุมชนที่ปรับตัวกับภูมิประเทศและภัยธรรมชาติ แต่ยังรักษาศรัทธาและองค์ประกอบเดิมของวัดไว้ได้อย่างต่อเนื่อง

 

วัดอินทรารามมีรากฐานจากชุมชนไทเขินที่อพยพมาจากเชียงตุง กลุ่มไทเขินเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่มีวัฒนธรรมล้านนาผสมผสานกับวัฒนธรรมจากเมืองเชียงตุง มีความผูกพันกับพระพุทธศาสนา ภาษา ประเพณี และงานศิลปกรรมพื้นถิ่น การที่วัดนี้เป็นวัดในชุมชนไทเขินจึงทำให้วัดอินทรารามมีความหมายมากกว่าวัดประจำหมู่บ้านทั่วไป เพราะเป็นพื้นที่รักษาความทรงจำของผู้คนที่ย้ายถิ่นฐานมาอยู่ในเชียงใหม่ และใช้วัดเป็นศูนย์รวมของศรัทธา อัตลักษณ์ และความสัมพันธ์ของชุมชน

 

วัดเดิมสร้างขึ้นในสมัยพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงค์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 6 ซึ่งครองนครระหว่าง พ.ศ. 2399 – 2413 การสร้างวัดในช่วงเวลานี้สะท้อนบทบาทของเจ้านายฝ่ายเหนือในการอุปถัมภ์พระพุทธศาสนาและชุมชนท้องถิ่น วัดที่ได้รับการอุปถัมภ์จากผู้ครองนครมักเป็นพื้นที่สำคัญทั้งในทางศาสนาและในทางสังคม เพราะช่วยยึดโยงชุมชนใหม่ ชุมชนเดิม และอำนาจการปกครองเข้ากับระบบศรัทธาของพระพุทธศาสนา วัดอินทรารามจึงมีคุณค่าในฐานะวัดที่เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์นครเชียงใหม่ช่วงปลายราชวงศ์เจ้าเจ็ดตน

 

ต่อมาในปี พ.ศ. 2440 พระเจ้าอินทรวิชยานนท์ เจ้าผู้ครองนครเชียงใหม่องค์ที่ 7 ทรงสร้างวิหารของวัดขึ้นใหม่ โดยใช้เครื่องประกอบอาคารจากไม้สัก วิหารหลังนี้มีเสาไม้สักขนาดใหญ่ เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 60 เซนติเมตร สูงประมาณ 10 เมตร เสาลงรักปิดทองด้วยลวดลายไทยล้านนาอย่างวิจิตร การใช้ไม้สักขนาดใหญ่และงานลงรักปิดทองสะท้อนทั้งฐานะทางศิลปกรรมและความสำคัญของวัดในสายตาของชุมชนและผู้ปกครองนครเชียงใหม่ในยุคนั้น เมื่อสร้างเสร็จ วัดได้รับการขนานนามว่า วัดขี้เหล็กหลวง

 

ในปี พ.ศ. 2443 วัดขี้เหล็กหลวงได้รับความเสียหายจากน้ำเซาะตลิ่งอย่างรุนแรงจนเกินความสามารถที่จะรักษาที่ตั้งเดิมไว้ได้ คณะศรัทธาชาวบ้านจึงร่วมกันรื้อและเก็บเครื่องประกอบวิหารไว้ทั้งหมด ก่อนขนย้ายมาก่อสร้างใหม่ในที่ตั้งปัจจุบันในปี พ.ศ. 2444 การก่อสร้างครั้งใหม่นำอุปกรณ์เดิมกลับมาใช้แทบทั้งหมด ฝาผนังก่อด้วยอิฐถือปูน หลังคามุงด้วยกระเบื้องดินเผา และยังคงใช้ชื่อวัดเดิมคือ วัดขี้เหล็กหลวง เหตุการณ์นี้เป็นจุดสำคัญของประวัติวัด เพราะแสดงให้เห็นความร่วมแรงร่วมใจของชาวบ้านที่ต้องการรักษาวัดประจำชุมชนให้คงอยู่ แม้สถานที่เดิมจะสูญเสียไปจากภัยธรรมชาติ

 

ในช่วงการย้ายวัด ชาวบ้านได้อัญเชิญพระพุทธรูปจากฐานชุกชีของวัดเดิมมายังวิหารหลังใหม่ พระพุทธรูปองค์นี้เป็นพระพุทธรูปปูนปั้น ขนาดหน้าตักกว้างประมาณ 1 เมตร สูงประมาณ 1 เมตร การอัญเชิญพระพุทธรูปจากวัดเดิมมาประดิษฐานในวิหารใหม่มีความหมายทางจิตใจอย่างมาก เพราะทำให้ความต่อเนื่องของศรัทธาจากสถานที่เดิมไม่ขาดหาย พระพุทธรูปองค์เดิมจึงเป็นปูชนียวัตถุสำคัญที่เชื่อมโยงวัดขี้เหล็กหลวงเดิมกับวัดอินทรารามในที่ตั้งปัจจุบัน

 

ในปี พ.ศ. 2470 พระราชชายาเจ้าดารารัศมีในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อครั้งเสด็จนิวัติกลับเชียงใหม่ ได้ทรงรับเป็นองค์อุปถัมภ์บูรณะปฏิสังขรณ์วัดขี้เหล็กหลวง และทรงพระราชทานทรัพย์ส่วนพระองค์เพื่อสร้างกุฏิสงฆ์หนึ่งหลัง กุฏิสงฆ์หลังนี้มีขนาดกว้างประมาณ 10 เมตร ยาวประมาณ 14 เมตร เป็นอาคารปูนครึ่งไม้ เครื่องประกอบเป็นไม้สัก หลังคามุงกระเบื้องดินเผา พระราชชายาเจ้าดารารัศมีทรงโปรดให้ตั้งพลับพลาที่ประทับด้านหน้าวัดทางทิศตะวันออก และเสด็จเป็นองค์ประธานในงานปอยหลวงฉลองสมโภชถวายเสนาสนะแด่พระรัตนตรัย

 

การอุปถัมภ์ของพระราชชายาเจ้าดารารัศมีทำให้วัดขี้เหล็กหลวงมีความสำคัญยิ่งขึ้นในประวัติศาสตร์ท้องถิ่น พระราชชายาเจ้าดารารัศมีเป็นเจ้านายฝ่ายเหนือที่มีบทบาทสำคัญต่อการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา ศิลปวัฒนธรรมล้านนา และชุมชนในเชียงใหม่ การที่พระองค์ทรงอุปถัมภ์วัดแห่งนี้สะท้อนความผูกพันระหว่างเจ้านายฝ่ายเหนือกับวัดชุมชนในพื้นที่แม่ริม และทำให้วัดอินทรารามเป็นสถานที่ที่มีเรื่องราวเกี่ยวข้องกับบุคคลสำคัญของประวัติศาสตร์เชียงใหม่หลายพระองค์

 

ต่อมาในปี พ.ศ. 2519 กุฏิสงฆ์ที่พระราชชายาเจ้าดารารัศมีทรงอุปถัมภ์สร้างได้ชำรุดทรุดโทรมลง คณะศรัทธาชาวบ้านจึงร่วมกันปฏิสังขรณ์ขึ้นใหม่ โดยยังคงโครงสร้างสำคัญไว้ ชั้นล่างก่ออิฐถือปูน ชั้นบนเป็นไม้ และยังคงใช้วัสดุอุปกรณ์เดิมบางส่วน หลังคามุงกระเบื้องลอนคู่ การบูรณะครั้งนี้แสดงให้เห็นว่าวัดอินทรารามไม่ได้เป็นเพียงสถานที่เก่าที่ถูกเก็บรักษาไว้เท่านั้น แต่ยังเป็นวัดที่ชุมชนดูแลและปรับปรุงให้ใช้งานได้จริงต่อเนื่องตามกาลเวลา

 

ในปี พ.ศ. 2486 กรมการศาสนาได้เปลี่ยนแปลงชื่อวัดเพื่อความเหมาะสม คณะสงฆ์และคณะศรัทธาชาวบ้านมีมติร่วมกันให้ใช้พระนามของพระเจ้าอินทรวิชยานนท์เป็นชื่อวัด เพื่อถวายพระเกียรติพระเจ้าอินทรวิชยานนท์และพระราชชายาเจ้าดารารัศมี พระราชธิดาผู้ทรงอุปถัมภ์วัดมาโดยตลอด วัดขี้เหล็กหลวงจึงเปลี่ยนชื่อเป็น วัดอินทราราม และใช้ชื่อนี้มาจนถึงปัจจุบัน ชื่อวัดอินทรารามจึงเป็นชื่อที่บันทึกความทรงจำเรื่องพระมหากรุณาธิคุณและการอุปถัมภ์ของเจ้านายฝ่ายเหนือไว้ในชื่อสถานที่

 

ในปี พ.ศ. 2542 จังหวัดเชียงใหม่ได้จัดสร้างป้ายวัดในประวัติศาสตร์ของนครเชียงใหม่ ณ วัดอินทราราม เนื่องในวโรกาสที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงเจริญพระชนมายุ 72 พรรษา การจัดสร้างป้ายดังกล่าวทำให้วัดอินทรารามได้รับการยืนยันบทบาทในฐานะวัดที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์ของนครเชียงใหม่ ไม่ใช่เพียงวัดประจำหมู่บ้าน แต่เป็นแหล่งเรียนรู้ประวัติศาสตร์ชุมชน วัฒนธรรมไทเขิน งานศิลปกรรมไม้สัก และการอุปถัมภ์พระพุทธศาสนาของเจ้านายฝ่ายเหนือ

 

ในปี พ.ศ. 2547 วัดอินทรารามได้รับพระเมตตาจากทูลกระหม่อมหญิงอุบลรัตนราชกัญญา สิริวัฒนาพรรณวดี ทรงประทานพระพุทธไตรรัตนโลกนาถ หรือหลวงพ่อองค์ใหญ่ พระพุทธรูปประจำพระชนมวารในพระองค์ มาประดิษฐาน ณ วิหารวัดอินทราราม พระพุทธไตรรัตนโลกนาถจึงเป็นปูชนียวัตถุสำคัญอีกองค์หนึ่งของวัด และเป็นจุดสักการะที่ผู้มาเยือนควรให้ความเคารพเมื่อเดินทางมาวัดอินทราราม

 

ในปี พ.ศ. 2548 วัดอินทรารามได้บูรณะปฏิสังขรณ์วิหารขึ้นใหม่เกือบทั้งหลัง โดยยังคงใช้เสาและโครงสร้างเดิมไว้ การบูรณะครั้งนี้รื้อหลังคาวิหาร เปลี่ยนช่อฟ้า ใบระกา และสร้างส่วนประกอบใหม่ให้สมบูรณ์ขึ้น มีการสร้างฉัตรตรงกลางให้มีขนาดใหญ่กว่าเดิม กะเทาะฐานล่างของวิหารที่เดิมฉาบด้วยปูนขาวแล้วฉาบด้วยปูนซีเมนต์เพื่อเพิ่มความแข็งแรง ประตูและหน้าต่างไม้สักโบราณประกอบด้วยไม้จำหลักที่มีความวิจิตรงดงาม พื้นวิหารปูด้วยกระเบื้องลายน้ำทะเล พร้อมสร้างราวบันไดทางขึ้นเป็นศิลปะแบบหางวาฬ และสร้างซุ้มประตูขึ้นใหม่ให้สวยงามยิ่งขึ้น

 

หลังการบูรณะวิหาร วัดอินทรารามได้จัดงานปอยหลวงเฉลิมฉลองเป็นเวลา 3 วัน 3 คืน ระหว่างวันที่ 17 – 19 มีนาคม พ.ศ. 2549 งานปอยหลวงเป็นงานบุญสำคัญของล้านนา ใช้ในการฉลองเสนาสนะหรือศาสนสถานที่สร้างหรือบูรณะเสร็จสมบูรณ์ การจัดงานปอยหลวงครั้งนี้จึงเป็นทั้งการถวายบุญแด่พระรัตนตรัย การประกาศความสำเร็จของการบูรณะวิหาร และการรวมพลังศรัทธาของชาวบ้านในตำบลขี้เหล็ก

 

ภายในวัดอินทราราม สิ่งที่ควรชมคือวิหารที่มีประวัติสืบเนื่องจากวิหารไม้สักเดิม เสาไม้สักขนาดใหญ่ ลวดลายล้านนาบนเสาและเครื่องประกอบอาคาร พระพุทธรูปปูนปั้นที่อัญเชิญมาจากวัดเดิม พระพุทธไตรรัตนโลกนาถหรือหลวงพ่อองค์ใหญ่ กุฏิสงฆ์ที่เกี่ยวข้องกับการอุปถัมภ์ของพระราชชายาเจ้าดารารัศมี ซุ้มประตู ราวบันไดศิลปะแบบหางวาฬ และพื้นที่ศาสนกิจของชุมชน วัดแห่งนี้เหมาะกับการชมอย่างช้า ๆ เพราะรายละเอียดสำคัญไม่ได้อยู่ที่ความอลังการเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ประวัติและร่องรอยการบูรณะที่ซ้อนอยู่ในอาคารและพื้นที่วัด

 

วัดอินทรารามยังมีบทบาทต่อชุมชนในปัจจุบัน ในปี 2564 มีพิธีวางศิลาฤกษ์ฝ่ายคฤหัสถ์ศาลาบำเพ็ญบุญ ณ วัดอินทราราม ตำบลขี้เหล็ก อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ศาลาบำเพ็ญบุญเป็นอาคารสำคัญสำหรับวัดชุมชน เพราะใช้รองรับงานบุญ งานบำเพ็ญกุศล และกิจกรรมที่ชาวบ้านต้องมารวมตัวกัน การมีโครงการก่อสร้างหรือพัฒนาพื้นที่เช่นนี้สะท้อนว่าวัดอินทรารามยังคงมีบทบาทใช้งานจริงในชีวิตของชุมชน ไม่ได้เป็นเพียงวัดประวัติศาสตร์ที่หยุดนิ่งอยู่กับอดีต

 

จุดเด่นของวัดอินทรารามอยู่ที่ความเป็นวัดประวัติศาสตร์ของชุมชนไทเขินในตำบลขี้เหล็ก การเชื่อมโยงกับแม่น้ำปิงและการย้ายวัดจากพื้นที่เดิม การมีวิหารไม้สักเก่าที่ได้รับการอนุรักษ์และบูรณะ การอุปถัมภ์จากพระเจ้าอินทรวิชยานนท์ พระราชชายาเจ้าดารารัศมี และการประดิษฐานพระพุทธไตรรัตนโลกนาถ วัดแห่งนี้จึงเหมาะกับผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ล้านนา ศิลปกรรมวัดท้องถิ่น วัดเก่าในอำเภอแม่ริม และเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่ไม่พลุกพล่าน

 

ผู้มาเยือนควรให้ความสำคัญกับมารยาทในการเข้าวัด แต่งกายสุภาพ ไม่ส่งเสียงดัง ไม่รบกวนพระสงฆ์หรือชาวบ้านที่มาทำบุญ และไม่ถ่ายภาพในมุมที่กระทบต่อความสงบของศาสนสถาน หากเข้าวิหารควรถอดรองเท้าและสำรวมกิริยา วัดอินทรารามเป็นทั้งวัดประวัติศาสตร์และวัดที่ยังมีชีวิตในชุมชน การเที่ยวชมจึงควรเป็นการเรียนรู้ด้วยความเคารพ ไม่ใช่เพียงการผ่านเข้ามาถ่ายภาพแล้วจากไป

 

การเดินทาง ไปวัดอินทรารามสะดวกที่สุดด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างท้องถิ่น จากตัวเมืองเชียงใหม่ให้ใช้ถนนโชตนาไปทางอำเภอแม่ริม แล้วเดินทางต่อไปตามถนนเชียงใหม่–ฝางเข้าสู่ตำบลขี้เหล็ก วัดตั้งอยู่ในพื้นที่ตำบลขี้เหล็ก อำเภอแม่ริม ควรค้นหาในแผนที่ด้วยชื่อ “วัดอินทราราม ขี้เหล็กหลวง แม่ริม” หรือ “วัดอินทราราม ตำบลขี้เหล็ก” เพื่อป้องกันการสับสนกับวัดอินทารามในจังหวัดอื่น

 

เส้นทางเที่ยวที่เหมาะกับวัดอินทรารามสามารถจัดร่วมกับวัดและแหล่งท่องเที่ยวใกล้เคียงในอำเภอแม่ริมได้หลายแบบ หากสนใจเส้นทางวัดชุมชนตำบลขี้เหล็ก สามารถเชื่อมกับวัดหนองปันเจียง วัดสุรินทราษฎร์ วัดสามัคคีธรรม และวัดอุดมชัยราษฎร์ หากต้องการเส้นทางวัฒนธรรมและธรรมชาติ สามารถต่อไปยังวัดป่าดาราภิรมย์ พระอารามหลวง น้ำตกแม่สา และสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ เส้นทางนี้ทำให้ผู้เดินทางเห็นทั้งวัดเก่า วัดชุมชน ศิลปกรรมล้านนา และธรรมชาติของแม่ริมในวันเดียว

 

โดยรวมแล้ว วัดอินทราราม (ขี้เหล็กหลวง) เป็นวัดที่ควรค่าแก่การเดินทางไปเยือนสำหรับผู้ที่สนใจเชียงใหม่ในมิติประวัติศาสตร์และชุมชน วัดนี้มีเรื่องราวครบทั้งชุมชนไทเขินจากเชียงตุง วิหารไม้สัก เสาไม้สักลงรักปิดทอง พระพุทธรูปจากวัดเดิม การอุปถัมภ์ของเจ้านายฝ่ายเหนือ การเปลี่ยนชื่อวัดในปี พ.ศ. 2486 การประดิษฐานหลวงพ่อองค์ใหญ่ และการบูรณะวิหารครั้งใหญ่ในปี พ.ศ. 2548 – 2549 วัดอินทรารามจึงไม่ใช่เพียงวัดริมเส้นทางแม่ริม แต่เป็นหน้าหนึ่งของประวัติศาสตร์ล้านนาที่ควรได้รับการเรียนรู้และรักษาไว้

 

 

ตอบ: วัดอินทราราม (ขี้เหล็กหลวง) ตั้งอยู่ตำบลขี้เหล็ก อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่

 

ตอบ: วัดอินทรารามเดิมชื่อว่าวัดขี้เหล็กหลวง และตามตำนานเรียกว่าวัดขี้เหล็กร่มหลวง

 

ตอบ: วัดอินทรารามเป็นวัดในชุมชนไทเขินที่อพยพมาจากเชียงตุง และมีบทบาทเป็นศูนย์รวมศรัทธาของชุมชนในตำบลขี้เหล็ก

 

ตอบ: วัดเดิมตั้งอยู่บนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำปิง ต่อมาถูกน้ำเซาะตลิ่งพังจนเกินความสามารถที่จะรักษาไว้ได้ ชาวบ้านจึงรื้อเครื่องประกอบวิหารและย้ายมาสร้างในที่ตั้งปัจจุบัน

 

ตอบ: สิ่งสำคัญที่ควรชม ได้แก่ วิหารไม้สัก เสาไม้สักลงรักปิดทอง พระพุทธรูปปูนปั้นจากวัดเดิม พระพุทธไตรรัตนโลกนาถหรือหลวงพ่อองค์ใหญ่ กุฏิสงฆ์ ซุ้มประตู และราวบันไดศิลปะแบบหางวาฬ

 

ตอบ: วัดขี้เหล็กหลวงเปลี่ยนชื่อเป็นวัดอินทรารามในปี พ.ศ. 2486 เพื่อถวายพระเกียรติพระเจ้าอินทรวิชยานนท์และพระราชชายาเจ้าดารารัศมี

 

ตอบ: เหมาะกับผู้ที่สนใจประวัติศาสตร์ล้านนา วัดเก่าในอำเภอแม่ริม ศิลปกรรมไม้สัก ชุมชนไทเขิน และเส้นทางท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่สงบไม่พลุกพล่าน

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดหนองปันเจียง วัดสุรินทราษฎร์ เรนโบว์ไรซ์ บ้านซาง พานสุขอาร์ตเซ็นเตอร์ วัดป่าดาราภิรมย์ น้ำตกแม่สา และสวนพฤกษศาสตร์สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ได้