วัดพระเจ้าล้านทอง

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 - 17.00 น.

 

วัดพระเจ้าล้านทอง ตั้งอยู่ในพื้นที่บ้านหนองปลามัน หมู่ 1 ตำบลน้ำแพร่ อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ เป็นโบราณสถานและศาสนสถานสำคัญของเมืองพร้าวเก่า หรือพื้นที่ที่สัมพันธ์กับพร้าววังหินในอดีต วัดแห่งนี้อยู่ทางทิศตะวันตกของศูนย์กลางอำเภอพร้าว ห่างจากตัวอำเภอประมาณ 4 กม. และเป็นที่ประดิษฐานพระเจ้าล้านทอง หรือพระเจ้าล้านตอง ซึ่งชาวพร้าวเคารพนับถือในฐานะพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองมาอย่างยาวนาน พระพุทธรูปองค์นี้เป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย เนื้อทองสำริด ขนาดหน้าตัก 180 ซม. สูงรวมฐาน 274 ซม. และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณวัตถุตามประกาศกรมศิลปากรใน พ.ศ. 2528 วัดพระเจ้าล้านทองจึงเป็นทั้งแหล่งศรัทธา แหล่งประวัติศาสตร์ และจุดเรียนรู้สำคัญของอำเภอพร้าว

 

ตำบลน้ำแพร่เป็นพื้นที่ที่มีภาพจำทางวัฒนธรรมชัดเจน ทั้งถ้ำดอกคำ เมืองเก่า วัดพระเจ้าล้านทอง พื้นที่เกษตร เขตอนุรักษ์ป่าน้ำรู และวัฒนธรรมท้องถิ่น วัดพระเจ้าล้านทองจึงไม่ได้ตั้งอยู่อย่างโดดเดี่ยว แต่ตั้งอยู่ในภูมิทัศน์ของเมืองเก่าและพื้นที่ศรัทธาที่มีวัด ถ้ำ โบราณสถาน ป่า แหล่งน้ำ และชุมชนเกษตรกรรมรายรอบ เส้นทางมายังวัดจึงเป็นเส้นทางที่ช่วยให้เห็นพร้าวในมิติของเมืองประวัติศาสตร์ล้านนา ไม่ใช่เพียงอำเภอชนบททั่วไปของเชียงใหม่

 

พื้นที่วัดพระเจ้าล้านทองมีความสัมพันธ์กับเมืองพร้าววังหิน ซึ่งเป็นเมืองเก่าในประวัติศาสตร์ล้านนา งานสำรวจทางวิชาการของฮันส์ เพนธ์ พรรณเพ็ญ เครือไทย และศรีเลา เกษพรหม ใน พ.ศ. 2535 กล่าวถึงวัดพระเจ้าล้านทองในฐานะแหล่งสำคัญของพร้าวเก่า โดยระบุว่าวัดตั้งอยู่ในเขตพร้าวเก่าและสัมพันธ์กับพื้นที่เถียงใต้ทางทิศตะวันตกของศูนย์กลางอำเภอพร้าว ความสำคัญเชิงพื้นที่นี้ทำให้วัดไม่ได้มีคุณค่าเฉพาะจากองค์พระเจ้าล้านทองเท่านั้น แต่ยังเป็นหลักฐานหนึ่งของภูมิศาสตร์เมืองเก่าและการตั้งถิ่นฐานในลุ่มพร้าว

 

ชื่อวัดพระเจ้าล้านทองมาจากพระพุทธรูปสำคัญที่ประดิษฐานอยู่ภายในวัด พระเจ้าล้านทอง หรือที่ชาวบ้านเรียกในภาษาเหนือว่า พระเจ้าล้านตอง และอีกนามหนึ่งว่า พระเจ้าหลวง เป็นพระพุทธรูปที่ชาวเมืองพร้าวให้ความเคารพศรัทธามายาวนาน ชื่อของวัดจึงไม่ได้เกิดจากชื่อหมู่บ้านหรือชื่อภูมิประเทศโดยตรง แต่เกิดจากปูชนียวัตถุหลักของวัด ซึ่งมีสถานะเป็นสัญลักษณ์ทางใจของชุมชนทั้งอำเภอ เมื่อกล่าวถึงวัดพระเจ้าล้านทอง จึงหมายถึงทั้งวัด โบราณสถาน เมืองเก่า และองค์พระคู่บ้านคู่เมืองพร้าวไปพร้อมกัน

 

พระเจ้าล้านทองเป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย เนื้อทองสำริด ขนาดหน้าตัก 180 ซม. สูงรวมฐาน 274 ซม. พระพุทธลักษณะมีความสง่างามและเป็นที่เคารพบูชาของชาวพร้าวมาหลายชั่วอายุคน จารึกใต้ฐานพระพุทธรูปกล่าวถึงการสร้างพระพุทธรูปใน พ.ศ. 2069 ทำให้องค์พระมีอายุเกือบ 500 ปีตามการนับจากปีสร้างในจารึก องค์พระจึงเป็นหลักฐานทางศิลปกรรม ศรัทธา และประวัติศาสตร์ที่เชื่อมโยงยุคล้านนาเข้ากับความทรงจำร่วมของชุมชนปัจจุบัน

 

การขึ้นทะเบียนพระเจ้าล้านทองเป็นโบราณวัตถุตามประกาศกรมศิลปากรในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 5 มกราคม พ.ศ. 2528 สะท้อนคุณค่าขององค์พระในระดับประเทศ ไม่ใช่เพียงระดับท้องถิ่น การขึ้นทะเบียนช่วยยืนยันว่าองค์พระเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ควรได้รับการอนุรักษ์ ดูแล และถ่ายทอดความรู้ต่อไป พระเจ้าล้านทองจึงเป็นปูชนียวัตถุที่มีทั้งคุณค่าทางจิตใจของชาวบ้านและคุณค่าทางประวัติศาสตร์ศิลป์ของล้านนา

 

ประวัติของวัดพระเจ้าล้านทองมีทั้งส่วนที่เป็นหลักฐานและเรื่องเล่าชุมชน พื้นที่วัดตั้งอยู่ในบริเวณคุ้มและคันดินเวียงพร้าวเดิม ซึ่งมีลักษณะเป็นเมืองโบราณและยังมีร่องรอยคูเมืองให้เห็นอยู่โดยรอบ วัดจึงสัมพันธ์กับเมืองพร้าววังหินหรือเวียงหายในอดีต พื้นที่เช่นนี้มีความสำคัญมาก เพราะแสดงให้เห็นว่าวัดพระเจ้าล้านทองไม่ได้เกิดขึ้นภายหลังบนพื้นที่ว่างทั่วไป แต่ตั้งอยู่ท่ามกลางภูมิทัศน์เมืองเก่าและร่องรอยการตั้งชุมชนโบราณของพร้าว

 

เรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์ของท้องถิ่นยังกล่าวถึงครั้งสมเด็จพระนเรศวรมหาราชยกทัพผ่านเมืองพร้าว และหยุดทัพ ณ วัดพระเจ้าล้านทอง ทำให้วัดแห่งนี้ถูกจดจำในฐานะพื้นที่ที่สัมพันธ์กับเส้นทางทัพและเหตุการณ์สำคัญในอดีต แม้เรื่องเล่าลักษณะนี้ควรเข้าใจในฐานะความทรงจำทางประวัติศาสตร์ของท้องถิ่น แต่ก็มีคุณค่าต่อการอธิบายว่าเหตุใดวัดพระเจ้าล้านทองจึงถูกยกย่องเป็นวัดแห่งประวัติศาสตร์ของอำเภอพร้าว

 

หลังยุคเมืองเก่า วัดพระเจ้าล้านทองเคยตกอยู่ในสภาพร้างเป็นเวลานาน แหล่งข้อมูลท้องถิ่นกล่าวถึงช่วงที่พื้นที่ถูกทิ้งร้างจากภัยสงครามและการอพยพของผู้คน ต่อมาใน พ.ศ. 2450 มีดาบสนุ่งขาวห่มขาวเชื้อชาติลาวชื่อปู่กาเลยังยังเดินทางมาสำรวจเมืองร้างและพบพระเจ้าล้านทองอยู่บนฐานอิฐเก่าที่ชำรุด องค์พระถูกควันไฟป่ารมจนดำสนิท ปู่กาเลยังยังจึงซ่อมแซมฐานพระพุทธรูปด้วยอิฐเก่าในบริเวณนั้น และสร้างเพิงไม้ชั่วคราวมุงหญ้าคาเพื่อกันแดดกันฝนให้แก่องค์พระ

 

ต่อมาใน พ.ศ. 2459 ครูบาอินตา สาธร เจ้าอาวาสวัดหนองปลามัน ได้ร่วมกับคณะศรัทธาชาวบ้านสร้างวิหารไม้เพื่อประดิษฐานพระพุทธรูปให้มั่นคง และนิมนต์ศรัทธาจากบ้านหนองปลามันรวมถึงหมู่บ้านใกล้เคียงร่วมกันทำพิธีสรงน้ำพระเจ้าล้านทอง พิธีนี้กลายเป็นประเพณีสำคัญที่สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน ช่วงเวลานี้ถือเป็นการฟื้นชีวิตของวัดพระเจ้าล้านทองจากวัดร้างให้กลับมาเป็นพื้นที่ศรัทธาของชุมชนอีกครั้ง

 

การฟื้นฟูในระยะต่อมามีความสำคัญต่อรูปแบบของวัดในปัจจุบัน ใน พ.ศ. 2512 ครูบาอินถา สุขวฑฺฒโก แห่งวัดพุทธสันติปังกร อำเภอสันป่าตอง เป็นประธานก่อสร้างพระวิหารแบบจัตุรมุข เมื่อวิหารก่อสร้างได้ประมาณ 80 เปอร์เซ็นต์ จึงได้ทำพิธีย้ายพระพุทธรูปพระเจ้าล้านทองจากวิหารไม้หลังเดิมมายังวิหารจัตุรมุข พร้อมทั้งสร้างพระเจดีย์มหาพุทธาภิบาลและจัดพิธีสรงน้ำพระพุทธรูปกับพระเจดีย์ขึ้นอีกครั้ง เหตุการณ์นี้ช่วยให้วัดมีโครงสร้างศาสนสถานที่มั่นคงและเป็นระบบมากขึ้น

 

พระวิหารแบบจัตุรมุขของวัดพระเจ้าล้านทองเป็นสิ่งปลูกสร้างสำคัญที่ผู้มาเยือนควรชม วิหารมีลักษณะเป็นมณฑปจตุรมุขวิหาร ศิลปะล้านนาประยุกต์ ตกแต่งด้วยลวดลายปูนปั้นแบบล้านนา เป็นวิหารปิดที่มีผนังทั้ง 4 ด้าน มีประตูเข้าออกและช่องแสงโดยรอบ ภายในประดิษฐานพระเจ้าล้านทองในฐานะพระประธานสำคัญของวัด วิหารจัตุรมุขจึงเป็นทั้งพื้นที่สักการะและพื้นที่ที่แสดงพัฒนาการของการอนุรักษ์ศาสนสถานแห่งนี้

 

ปูชนียสถานและสิ่งสำคัญภายในวัดพระเจ้าล้านทองประกอบด้วยพระเจ้าล้านทอง พระเจ้าแสนทอง พระวิหารแบบจัตุรมุข พระเจดีย์มหาพุทธาภิบาล ซุ้มประตูเมืองพร้าววังหิน ไม้แม่ตะเคียนเก่าแก่ และพระบรมราชานุสาวรีย์พญามังรายมหาราช องค์ประกอบเหล่านี้ทำให้วัดเป็นพื้นที่ที่มีหลายชั้นความหมาย ทั้งชั้นของพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์ ชั้นของเมืองเก่า ชั้นของการฟื้นฟูวัดร้าง และชั้นของการเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ล้านนา

 

ซุ้มประตูเมืองพร้าววังหินเป็นอีกจุดหนึ่งที่ช่วยเติมบรรยากาศเมืองเก่าให้กับวัด ซุ้มประตูมีลักษณะเป็นซุ้มประตูไม้สีน้ำตาล คล้ายป้อมปราการในอดีต และสร้างขึ้นใน พ.ศ. 2562 จากนิมิตของพระอธิการดวงเดช วิจิตฺตธมฺโม เจ้าอาวาสวัดพระเจ้าล้านทอง การมีซุ้มประตูลักษณะนี้ทำให้ผู้มาเยือนสัมผัสได้ถึงความพยายามของวัดในการเชื่อมโยงความทรงจำเรื่องพร้าววังหินเข้ากับพื้นที่ศรัทธาปัจจุบัน

 

พระเจดีย์มหาพุทธาภิบาลเป็นอีกองค์ประกอบสำคัญของวัด โดยเกี่ยวข้องกับการฟื้นฟูวัดในช่วงการก่อสร้างพระวิหารจัตุรมุขและประเพณีสรงน้ำที่สืบต่อมา เจดีย์ทำหน้าที่เป็นปูชนียสถานที่ชาวบ้านกราบไหว้ร่วมกับองค์พระเจ้าล้านทอง และเป็นส่วนหนึ่งของงานประเพณีประจำปี วัดจึงไม่ได้มีจุดศรัทธาเพียงองค์พระพุทธรูปเท่านั้น แต่ยังมีเจดีย์และพื้นที่ประกอบพิธีกรรมที่ช่วยรองรับกิจกรรมศรัทธาของผู้คนจำนวนมาก

 

ประเพณีสำคัญที่สุดของวัดคือประเพณีสรงน้ำพระเจ้าล้านทองและพระเจดีย์มหาพุทธาภิบาล ซึ่งจัดขึ้นทุกวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 9 เหนือ ตรงกับช่วงประมาณเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายนของทุกปี ประเพณีนี้เป็นงานบุญใหญ่ของชาวพร้าว มีขบวนแห่พระเจ้าเข้าเมือง การทำบุญ การสรงน้ำองค์พระ การสรงน้ำพระธาตุ และการร่วมกิจกรรมของคณะสงฆ์ หน่วยงานราชการ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้นำชุมชน และศรัทธาสาธุชนจำนวนมาก เป็นประเพณีที่สะท้อนความผูกพันระหว่างพระพุทธรูปคู่บ้านคู่เมืองกับคนพร้าวอย่างชัดเจน

 

วัดพระเจ้าล้านทองมีบทบาทต่อชุมชนในหลายระดับ ระดับแรกคือบทบาททางศาสนา ในฐานะสถานที่กราบไหว้พระเจ้าล้านทอง ทำบุญ สรงน้ำพระ ฟังธรรม และร่วมงานประเพณี ระดับที่สองคือบทบาททางประวัติศาสตร์ ในฐานะโบราณสถานที่สัมพันธ์กับเมืองพร้าววังหิน คันดิน คูเมือง และความทรงจำเรื่องเมืองเก่า ระดับที่สามคือบทบาททางวัฒนธรรม ในฐานะพื้นที่ที่ชาวน้ำแพร่และชาวพร้าวใช้ร่วมกันเพื่อรักษาประเพณีล้านนาให้คงอยู่ในชีวิตประจำปี

 

บรรยากาศของวัดเหมาะกับการท่องเที่ยวเชิงศรัทธาและประวัติศาสตร์ ผู้มาเยือนควรเริ่มจากการกราบไหว้พระเจ้าล้านทองภายในวิหารจัตุรมุข จากนั้นเดินชมพระเจดีย์มหาพุทธาภิบาล ซุ้มประตูเมืองพร้าววังหิน พระบรมราชานุสาวรีย์พญามังรายมหาราช และพื้นที่รอบวัดที่สัมพันธ์กับคูเมืองเก่า การเดินชมอย่างช้า ๆ จะช่วยให้เห็นวัดในฐานะพื้นที่ซ้อนทับกันระหว่างศรัทธา โบราณสถาน และประวัติศาสตร์เมืองเก่า

 

วัดพระเจ้าล้านทองเหมาะกับผู้ที่สนใจพระพุทธรูปสำคัญ ศิลปะล้านนา เมืองโบราณ ประเพณีล้านนา และเส้นทางวัดในอำเภอพร้าว ผู้มาเยือนไม่ควรมองวัดนี้เป็นเพียงจุดไหว้พระสั้น ๆ เพราะรายละเอียดสำคัญกระจายอยู่ทั้งในองค์พระ วิหาร จารึก ประวัติการฟื้นฟู ประเพณีสรงน้ำ และบริบทตำบลน้ำแพร่ วัดนี้จึงเหมาะกับการจัดเวลาให้พอสำหรับการเรียนรู้เรื่องราว ไม่ใช่เพียงการแวะถ่ายภาพ

 

การเดินทาง ไปวัดพระเจ้าล้านทองเหมาะกับการใช้รถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างในพื้นที่ จากตัวเมืองเชียงใหม่ใช้เส้นทางมุ่งหน้าอำเภอพร้าว จากนั้นเข้าสู่ตำบลน้ำแพร่และบ้านหนองปลามัน หมู่ 1 วัดอยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอพร้าวไปทางทิศตะวันตกประมาณ 4 กม. ผู้เดินทางสามารถค้นหาชื่อวัดพระเจ้าล้านทอง ตำบลน้ำแพร่ อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ ในแอปแผนที่ก่อนออกเดินทาง เพื่อวางแผนเส้นทางให้เหมาะสมกับเวลาและสภาพถนน

 

เส้นทางท่องเที่ยวที่เหมาะสมสามารถจัดวัดพระเจ้าล้านทองร่วมกับวัดน้ำแพร่ วัดถ้ำดอกคำ วัดหนองปลามัน วัดป่างิ้ว วัดดอยแม่ปั๋ง วัดพระธาตุดอยเวียงชัยมงคล และแหล่งท่องเที่ยวในตัวอำเภอพร้าวได้ หากมีเวลาครึ่งวันสามารถเน้นเส้นทางตำบลน้ำแพร่ ได้แก่ วัดพระเจ้าล้านทอง วัดน้ำแพร่ และวัดถ้ำดอกคำ หากมีเวลาหนึ่งวันสามารถขยายเส้นทางไปยังวัดดอยแม่ปั๋งและวัดสำคัญในพื้นที่ใกล้เคียง เพื่อเห็นภาพศรัทธาของอำเภอพร้าวอย่างครบถ้วนยิ่งขึ้น

 

ข้อควรปฏิบัติเมื่อมาเยือนวัดพระเจ้าล้านทองคือแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงเบา เคารพพระสงฆ์ ผู้มาทำบุญ และชุมชนท้องถิ่น ไม่สัมผัสองค์พระ โบราณวัตถุ หรือส่วนประกอบของโบราณสถานโดยไม่ได้รับอนุญาต ถ่ายภาพอย่างสำรวมภายในวิหารและบริเวณปูชนียสถาน หากเดินทางมาในช่วงงานประเพณีสรงน้ำพระเจ้าล้านทอง ควรปฏิบัติตามการจัดระเบียบของวัดและหน่วยงานท้องถิ่น เพราะช่วงงานบุญจะมีผู้คนมาร่วมงานจำนวนมาก

 

โดยสรุป วัดพระเจ้าล้านทองเป็นโบราณสถานและวัดสำคัญของตำบลน้ำแพร่ อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ ตั้งอยู่ในเขตบ้านหนองปลามัน หมู่ 1 เป็นที่ประดิษฐานพระเจ้าล้านทอง พระพุทธรูปปางมารวิชัยเนื้อทองสำริด ขนาดหน้าตัก 180 ซม. สูงรวมฐาน 274 ซม. สร้างขึ้นตามจารึกใน พ.ศ. 2069 และขึ้นทะเบียนเป็นโบราณวัตถุใน พ.ศ. 2528 วัดแห่งนี้มีประวัติสัมพันธ์กับพร้าววังหิน เมืองเก่า คูเมือง การฟื้นฟูจากวัดร้าง ประเพณีสรงน้ำพระเจ้าล้านทอง และศรัทธาของชาวพร้าวมาหลายชั่วอายุคน เหมาะกับการไหว้พระ ทำบุญ เรียนรู้ประวัติศาสตร์ล้านนา และจัดเป็นจุดหลักในเส้นทางเที่ยวศรัทธาของอำเภอพร้าว

 

 

ตอบ: วัดพระเจ้าล้านทองตั้งอยู่บ้านหนองปลามัน หมู่ 1 ตำบลน้ำแพร่ อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ อยู่ทางทิศตะวันตกของตัวอำเภอพร้าวประมาณ 4 กม.

 

ตอบ: พระเจ้าล้านทองเป็นพระพุทธรูปปางมารวิชัย เนื้อทองสำริด ขนาดหน้าตัก 180 ซม. สูงรวมฐาน 274 ซม. เป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองพร้าววังหิน และได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นโบราณวัตถุใน พ.ศ. 2528

 

ตอบ: วัดตั้งอยู่ในพื้นที่พร้าวเก่าหรือพร้าววังหิน มีร่องรอยคูเมืองโบราณและเคยเป็นวัดร้าง ก่อนเริ่มฟื้นฟูตั้งแต่ พ.ศ. 2450 และมีการสร้างวิหารไม้ วิหารจัตุรมุข และพระเจดีย์มหาพุทธาภิบาลในช่วงต่อมา

 

ตอบ: งานสำคัญคือประเพณีสรงน้ำพระเจ้าล้านทองและพระเจดีย์มหาพุทธาภิบาล จัดขึ้นทุกวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 9 เหนือ ช่วงประมาณเดือนพฤษภาคมถึงมิถุนายนของทุกปี

 

ตอบ: ภายในวัดมีพระเจ้าล้านทอง พระเจ้าแสนทอง พระวิหารแบบจัตุรมุข พระเจดีย์มหาพุทธาภิบาล ซุ้มประตูเมืองพร้าววังหิน ไม้แม่ตะเคียนเก่าแก่ และพระบรมราชานุสาวรีย์พญามังรายมหาราช

 

ตอบ: เหมาะกับการไหว้พระ ทำบุญ เรียนรู้ประวัติศาสตร์เมืองพร้าววังหิน ชมพระพุทธรูปสำคัญ ศึกษาศิลปะล้านนา และเที่ยวเชื่อมโยงวัดในตำบลน้ำแพร่

 

ตอบ: เดินทางได้ด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถเช่า หรือรถรับจ้างในพื้นที่ จากตัวเมืองเชียงใหม่มุ่งหน้าไปอำเภอพร้าว แล้วเข้าสู่ตำบลน้ำแพร่และบ้านหนองปลามัน หมู่ 1

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดน้ำแพร่ วัดถ้ำดอกคำ วัดหนองปลามัน วัดป่างิ้ว วัดโล๊ะป่าตอง วัดดอยแม่ปั๋ง และวัดพระธาตุดอยเวียงชัยมงคลได้