วัดพวกแต้ม

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 – 17.00 น.

 

วัดพวกแต้ม เป็นวัดเก่าแก่ในเขตเมืองเก่าเชียงใหม่ ตั้งอยู่บริเวณถนนสามล้าน ซอย 7 ตำบลพระสิงห์ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ใกล้วัดพระเจ้าเม็งราย วัดหมื่นเงินกอง วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร วัดเจดีย์หลวง สวนสาธารณะหนองบวกหาด และเส้นทางถนนคนเดินวันอาทิตย์ วัดแห่งนี้เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายมหานิกายที่มีคุณค่าทั้งด้านศาสนา ประวัติศาสตร์ชุมชน และงานหัตถศิลป์ล้านนา โดยเฉพาะชื่อเสียงเรื่องงานฉลุโลหะ งานประดับฉัตร และงาน “คัวตอง” ซึ่งเป็นภูมิปัญญาช่างฝีมือของชุมชนพวกแต้มที่สืบทอดจากอดีตมาจนถึงปัจจุบัน

 

จุดเด่นของวัดพวกแต้มไม่ได้อยู่ที่ขนาดของวัดเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่ความเป็นวัดชุมชนที่มีรากฐานด้านงานช่างชัดเจนมาก วัดตั้งอยู่ในย่านเมืองเก่าที่เดินทางสะดวก แต่ยังคงบรรยากาศสงบแบบวัดท้องถิ่น ภายในวัดมีพระวิหารล้านนา อุโบสถทรงพื้นเมือง หอไตรที่ผสมผสานศิลปะล้านนากับพม่า เจดีย์ที่มีอิทธิพลศิลปะพม่า มอญ และศรีวิชัย รวมถึงพื้นที่เรียนรู้งานคัวตองและงานฉัตรซึ่งเป็นอัตลักษณ์สำคัญของชุมชน วัดพวกแต้มจึงเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเข้าใจเชียงใหม่ผ่านวัด งานช่าง ศรัทธา และชีวิตชุมชนเมืองเก่าในระดับลึก

 

คำว่า “พวกแต้ม” มีความหมายสัมพันธ์กับโครงสร้างชุมชนและกลุ่มอาชีพในอดีต คำว่า “พวก” ใช้อธิบายหัวหน้าหมู่หรือขุนนางระดับท้องถิ่น ส่วนคำว่า “แต้ม” ในบริบทล้านนาสัมพันธ์กับการเขียนภาพ การแต้มสี การลงรักปิดทอง และงานปิดทองร่องชาด ชื่อวัดจึงสะท้อนภาพกลุ่มคนที่มีหน้าที่เกี่ยวข้องกับงานช่างศิลป์ โดยเฉพาะงานจิตรกรรมและงานประดับตกแต่งศาสนสถาน เมื่อมองจากชื่อวัดเพียงอย่างเดียว ก็สามารถเห็นร่องรอยของสังคมล้านนาที่วัด ช่างฝีมือ และศรัทธาทางพระพุทธศาสนาเกี่ยวพันกันอย่างใกล้ชิด

 

อีกแนวอธิบายหนึ่งกล่าวว่าวัดพวกแต้มเดิมชื่อว่า “วัดต้องแต้ม” คำว่า “ต้อง” ในภาษาถิ่นมีความหมายเกี่ยวกับการปัก สลัก หรือฉลุ เมื่อนำมาคู่กับคำว่า “แต้ม” จึงยิ่งชัดเจนว่าวัดแห่งนี้สัมพันธ์กับงานช่างที่ใช้ทั้งการฉลุ การเขียน การลงสี และการประดับลวดลาย ต่อมาชื่อวัดต้องแต้มจึงเรียกเพี้ยนเป็นวัดพวกแต้ม เหตุผลนี้สอดคล้องกับภูมิทัศน์วัฒนธรรมของย่านนี้ เพราะชุมชนใกล้วัดมีประวัติเกี่ยวข้องกับงานฉลุโลหะและการทำเครื่องสูงสำหรับพระพุทธศาสนามาอย่างต่อเนื่อง

 

ความเป็นชุมชนช่างของวัดพวกแต้มทำให้วัดแห่งนี้มีความหมายมากกว่าวัดเก่าในเมืองเชียงใหม่ทั่วไป เพราะวัดทำหน้าที่เป็นทั้งพื้นที่ศรัทธา ศูนย์กลางของชุมชน และแหล่งถ่ายทอดภูมิปัญญา งานช่างที่เกี่ยวข้องกับวัดพวกแต้มไม่ได้เป็นงานตกแต่งเพื่อความงามเท่านั้น แต่เป็นงานที่ใช้รับใช้พระพุทธศาสนาโดยตรง เช่น ฉัตร สัปทน พุ่มดอกไม้เงิน พุ่มดอกไม้ทอง เครื่องประดับยอดเจดีย์ เครื่องประดับโบสถ์ วิหาร และองค์ประกอบพิธีกรรมต่าง ๆ งานเหล่านี้ต้องอาศัยความรู้เรื่องรูปทรง ลวดลาย จังหวะการฉลุ ความสมดุลของชิ้นงาน และความเข้าใจคติความเชื่อทางศาสนา

 

ฉัตรเป็นหนึ่งในสัญลักษณ์สำคัญที่ทำให้วัดพวกแต้มเป็นที่รู้จัก คำว่า “ฉัตร” หมายถึงเครื่องประดับคล้ายร่ม ใช้ในบริบทของพระพุทธศาสนาและประเพณีล้านนาเพื่อแสดงความสูงส่ง ความศักดิ์สิทธิ์ และความเป็นมงคล เจดีย์ พระบรมธาตุ โบสถ์ วิหาร และศาสนสถานสำคัญมักมีฉัตรประดับอยู่ในตำแหน่งที่เป็นยอดหรือจุดสูงสุด ฉัตรจึงไม่ได้เป็นเพียงเครื่องประดับ แต่เป็นสัญลักษณ์ของของสูง เป็นเครื่องหมายแห่งการคุ้มครอง และเป็นส่วนที่ช่วยทำให้ศาสนสถานมีความสง่างามครบตามคติล้านนา

 

ชาวล้านนานิยมทำฉัตรประดับไว้บนหลังคาโบสถ์ วิหาร และเจดีย์ เพราะเชื่อมโยงกับคติเรื่องความเป็นมงคลของศาสนสถาน งานฉัตรของชุมชนพวกแต้มมีลักษณะเฉพาะจากการฉลุโลหะและการประดิษฐ์ลวดลายอย่างประณีต ลวดลายที่พบในงานคัวตองและฉัตรของพวกแต้มมักมีทั้งลายพรรณพฤกษา ลายดอกไม้ ลายกาบ ลายเครือเถา ลายก้ามปู ลายสร้อย และลายประยุกต์ที่ให้ความรู้สึกอ่อนช้อยแบบล้านนา ความงามของฉัตรจึงเกิดจากการผสมผสานระหว่างฝีมือช่าง ความเข้าใจวัสดุ และความหมายทางศาสนา

 

ในปี พ.ศ. 2518 ช่วงของพระครูเนตร วัดพวกแต้มได้พัฒนางานลวดลายและงานประดิษฐ์ฉัตรอย่างเด่นชัด โดยนำลวดลายดั้งเดิมมาพลิกแพลง ประยุกต์ และจัดระบบเป็นรูปแบบเฉพาะของวัดพวกแต้ม ผลงานที่เกิดขึ้นในช่วงนี้ช่วยทำให้วัดเป็นที่รู้จักในฐานะแหล่งงานช่างฉลุโลหะและเครื่องสูงของล้านนา ความสำคัญของพระครูเนตรจึงอยู่ที่การทำให้งานฝีมือของชุมชนไม่หยุดอยู่เพียงการใช้งานตามประเพณี แต่ยกระดับเป็นอัตลักษณ์ที่ผู้คนสามารถจดจำและเรียนรู้ได้

 

งาน “คัวตอง” ของชุมชนวัดพวกแต้มเป็นอีกประเด็นสำคัญที่ควรกล่าวถึงอย่างละเอียด คัวตองหมายถึงงานโลหะ โดยเฉพาะงานทองเหลืองที่ตีขึ้นรูป ฉลุ ดัด ประกอบ และประดับเป็นชิ้นงานสำหรับพระพุทธศาสนาและศิลปวัฒนธรรมล้านนา งานคัวตองไม่ใช่งานผลิตแบบง่าย แต่เป็นงานหัตถศิลป์ที่ต้องใช้ความชำนาญสูง ตั้งแต่การออกแบบลาย การวางจังหวะช่องฉลุ การควบคุมเส้น การเก็บขอบ การประกอบชิ้นส่วน และการทำให้ชิ้นงานมีทั้งความแข็งแรงและความงดงาม

 

ชุมชนพวกแต้มได้รับการกล่าวถึงในฐานะชุมชนเก่าที่มีอาชีพเฉพาะด้านงานคัวตอง ตั้งอยู่ในเขตคูเมืองโบราณของเชียงใหม่ และมีวัดพวกแต้มเป็นศูนย์กลาง ชุมชนนี้มีบ้านเรือนรายรอบวัดและใช้พื้นที่วัดเป็นจุดรวมกลุ่มทำงานโลหะ งานบางส่วนทำภายในวัด งานบางส่วนกระจายไปยังบ้านของช่างในชุมชน การจัดระบบเช่นนี้ทำให้วัดเป็นทั้งสถานที่ทางศาสนาและโรงเรียนภูมิปัญญาช่างแบบชุมชน เป็นพื้นที่ที่ศรัทธาและเศรษฐกิจวัฒนธรรมขนาดเล็กเดินไปด้วยกัน

 

สิ่งที่ทำให้งานคัวตองของวัดพวกแต้มมีคุณค่ามากคือการเป็นงานพุทธศิลป์ที่เชื่อมกับศาสนสถานโดยตรง ชิ้นงานจำนวนมากไม่ได้ถูกผลิตเพื่อการค้าทั่วไป แต่สร้างขึ้นเพื่อประดับพระธาตุ เจดีย์ วัด วิหาร หรือใช้ในพิธีกรรม งานฉัตรและสัปทนจึงเป็นตัวอย่างชัดเจนของศิลปะที่เกิดจากความศรัทธา สัปทนมีลักษณะคล้ายร่ม นิยมประดับบริเวณมุมพระธาตุหรือพื้นที่สำคัญของวัด ส่วนฉัตรใช้เน้นความสูงส่งของยอดศาสนสถาน เมื่อมองงานเหล่านี้ร่วมกับเจดีย์และวิหารของวัดพวกแต้ม จะเห็นว่างานคัวตองไม่ได้แยกจากสถาปัตยกรรม แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบความงามทั้งวัด

 

พิพิธภัณฑ์ชุมชน “พวกแต้ม คัวตอง” เป็นพื้นที่ที่ช่วยทำให้ผู้มาเยือนเข้าใจชุมชนช่างแห่งนี้มากขึ้น ภายในแนวคิดของพิพิธภัณฑ์ไม่ได้เน้นเพียงการเก็บชิ้นงาน แต่เป็นการอธิบายประวัติ ความเป็นมา ประเภทของคัวตอง และตัวอย่างงานจริง เพื่อให้ผู้สนใจเห็นกระบวนการและความหมายของงานฝีมือได้ง่ายขึ้น การมีพิพิธภัณฑ์ในวัดทำให้วัดพวกแต้มมีบทบาทเป็นแหล่งเรียนรู้ทางศิลปวัฒนธรรม เหมาะสำหรับผู้ที่สนใจเชียงใหม่ในมิติของงานหัตถกรรมมากกว่าการชมวัดเชิงสถาปัตยกรรมเพียงอย่างเดียว

 

วัดพวกแต้มยังมีความสำคัญเชิงสถาปัตยกรรมจากองค์ประกอบภายในวัด พระวิหารเป็นวิหารศิลปะล้านนา หลังคาซ้อนกันหลายชั้น ด้านหน้าทำเป็นมุขโถงยื่นออกมาคลุมราวบันไดพญานาค และมีมุขทางเข้าด้านข้าง ลักษณะเช่นนี้สะท้อนรูปแบบวัดล้านนาที่ให้ความสำคัญกับแนวแกนอาคาร การต้อนรับผู้มาเยือนผ่านบันไดและมุขหน้า และการใช้พญานาคเป็นองค์ประกอบคุ้มครองทางเข้าสู่พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์

 

หน้าบันพระวิหารตกแต่งด้วยลายพรรณพฤกษาและงานไม้แกะสลักปิดทองอย่างงดงาม ลายพรรณพฤกษาในศิลปะล้านนามักสื่อถึงความเจริญงอกงาม ความอุดมสมบูรณ์ และการแผ่ขยายของพระธรรม การใช้ลวดลายเหล่านี้บนส่วนหน้าของวิหารจึงช่วยเปลี่ยนอาคารให้เป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่มีทั้งความงามและความหมาย ประตูด้านหน้าแกะสลักเป็นรูปเทวดายืนประนมหัตถ์ ปิดทองอย่างประณีต ทำหน้าที่เหมือนผู้คุ้มครองทางเข้าและต้อนรับผู้ศรัทธาเข้าสู่พื้นที่พระวิหาร

 

อุโบสถของวัดพวกแต้มสร้างเมื่อ พ.ศ. 2486 และได้รับการบูรณะครั้งสำคัญในปี พ.ศ. 2533 เป็นอุโบสถทรงพื้นเมืองที่มีลวดลายและไม้แกะสลักงดงาม อุโบสถเป็นพื้นที่สำคัญของวัดในเชิงพระธรรมวินัย เพราะใช้ประกอบสังฆกรรมของพระสงฆ์ เช่น การทำอุโบสถ การสวดปาติโมกข์ และพิธีกรรมที่ต้องใช้พัทธสีมา แม้ว่านักท่องเที่ยวทั่วไปอาจสนใจวิหารหรือเจดีย์มากกว่า แต่อุโบสถคือองค์ประกอบที่บอกสถานะและความสมบูรณ์ของวัดในระบบคณะสงฆ์

 

หอไตรของวัดพวกแต้มเป็นอาคารที่มีลักษณะผสมผสานระหว่างศิลปะล้านนากับพม่าและได้รับการบูรณะดัดแปลงในภายหลัง หอไตรหรือหอธรรมมีบทบาทในการเก็บรักษาพระไตรปิฎก คัมภีร์ธรรม และเอกสารศาสนา อาคารประเภทนี้สะท้อนว่าวัดไม่ใช่เพียงสถานที่ประกอบพิธีกรรม แต่ยังเป็นแหล่งรักษาความรู้ทางพระพุทธศาสนา ในบริบทของวัดพวกแต้ม หอไตรยังช่วยย้ำให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างงานช่าง งานสถาปัตยกรรม และการอนุรักษ์ความรู้ของชุมชนล้านนา

 

พระเจดีย์ของวัดพวกแต้มมีความน่าสนใจมาก เพราะมีรูปแบบศิลปะพม่า มอญ และศรีวิชัยปะปนกัน โดยเฉพาะส่วนองค์ระฆังขึ้นไปถึงฉัตรที่แสดงอิทธิพลพม่าและมอญอย่างชัดเจน เจดีย์ลักษณะนี้ช่วยให้เห็นว่าเชียงใหม่เป็นเมืองที่มีวัฒนธรรมหลายชั้น ไม่ได้มีเฉพาะศิลปะล้านนาแบบเดียว แต่ยังมีอิทธิพลจากพม่า มอญ และกลุ่มวัฒนธรรมอื่นที่เข้ามาเกี่ยวข้องผ่านการเมือง การค้า การอุปถัมภ์วัด และการเดินทางของช่างฝีมือ

 

การที่เจดีย์ได้รับการอุปถัมภ์จากคหบดีชาวพม่าตามข้อมูลประวัติศิลปกรรม ทำให้วัดพวกแต้มเป็นพื้นที่ที่ควรอ่านร่วมกับประวัติศาสตร์เมืองเชียงใหม่ในช่วงที่มีชุมชนพม่าและมอญเข้ามามีบทบาทในเมืองเก่า รูปแบบเจดีย์ที่ผสมผสานหลายศิลปะไม่ได้เป็นข้อขัดแย้งกับความเป็นล้านนา แต่เป็นหลักฐานว่าเมืองเชียงใหม่รับและปรับองค์ประกอบวัฒนธรรมต่าง ๆ ให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของภูมิทัศน์ศาสนาในท้องถิ่นได้อย่างกลมกลืน

 

หลักฐานสำคัญอีกส่วนหนึ่งของวัดพวกแต้มคือจารึกฐานพระพุทธรูปวัดพวกแต้ม ซึ่งเป็นจารึกอักษรธรรมล้านนา ภาษาไทย บาลี และสันสกฤต จารึกอยู่บนฐานพระพุทธรูปไสยาสน์สำริด กำหนดอายุจากศักราชที่ปรากฏในจารึกตรงกับ พ.ศ. 2475 เนื้อหาโดยสังเขปกล่าวถึงพระอภัยสารทนพีสีบุราจารย์ เจ้าคณะจังหวัดเชียงใหม่ พระครูวิเชียรปัญญา พระขัตติยะ เจ้าอาวาสวัดพวกแต้ม ขุนบริบาล และผู้มีศรัทธาทั้งหลายที่ร่วมกันหล่อพระพุทธรูปขึ้น รวมถึงนามช่างผู้ทำการหล่อและนามนางบัวชำผู้สร้างวิหารสำหรับประดิษฐานพระพุทธรูป

 

จารึกฐานพระพุทธรูปนี้มีความหมายมาก เพราะช่วยให้ประวัติวัดพวกแต้มไม่ได้อาศัยเพียงคำบอกเล่าหรือความทรงจำของชุมชนเท่านั้น แต่มีหลักฐานวัตถุที่ระบุชื่อบุคคล ศักราช การสร้างพระพุทธรูป การหล่อโลหะ และการสร้างอาคารรองรับพระพุทธรูป ข้อมูลเหล่านี้สอดคล้องกับภาพวัดพวกแต้มในฐานะวัดช่าง เพราะจารึกกล่าวถึงทั้งผู้ศรัทธา ช่างหล่อ และผู้สร้างวิหารในกระบวนการเดียวกัน วัดจึงเป็นพื้นที่ที่งานบุญ งานโลหะ และงานสถาปัตยกรรมมาบรรจบกันอย่างเป็นรูปธรรม

 

ภายในวัดยังมีพระพุทธรูปไสยาสน์หรือพระนอนที่สัมพันธ์กับจารึกและความศรัทธาของชุมชน พระพุทธรูปไสยาสน์ในวัดล้านนามักสื่อถึงพุทธประวัติตอนปรินิพพาน เป็นภาพเตือนใจเรื่องความไม่เที่ยง ความสงบ และการเข้าสู่ความหลุดพ้นของพระพุทธเจ้า เมื่อวางคู่กับบริบทของจารึก การหล่อสำริด และการสร้างวิหารสำหรับประดิษฐาน จึงทำให้พระพุทธรูปองค์นี้มีทั้งคุณค่าทางศาสนาและคุณค่าทางประวัติศาสตร์งานช่าง

 

ปัจจุบันวัดพวกแต้มยังเปิดให้ผู้ศรัทธาและนักท่องเที่ยวเข้าชมได้ทุกวันในช่วงเวลา 08.00–17.00 น. เป็นวัดที่ยังปรากฏในฐานข้อมูลท่องเที่ยวและฐานข้อมูลวัดร่วมสมัย โดยมีข้อมูลล่าสุดของโครงการกฐินปี พ.ศ. 2569 ระบุวัดพวกแต้มในตำบลพระสิงห์ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ พร้อมชื่อเจ้าอาวาส พระครูวิสุทธิ์ สุทธโร การปรากฏอยู่ในฐานข้อมูลร่วมสมัยและฐานข้อมูลท่องเที่ยวช่วยยืนยันสถานะวัดที่ยังมีตัวตนและยังเปิดเป็นจุดหมายทางศาสนาและวัฒนธรรมในเขตเมืองเก่าเชียงใหม่

 

สำหรับผู้มาเยือน วัดพวกแต้มควรถูกมองเป็นวัดที่ต้องชมรายละเอียดมากกว่าการเดินผ่านอย่างรวดเร็ว ควรเริ่มจากการชมซุ้มทางเข้าและพระวิหาร สังเกตลายไม้แกะสลักปิดทอง พญานาคหน้าบันได และประตูรูปเทวดาประนมหัตถ์ จากนั้นจึงเดินชมเจดีย์ หอไตร อุโบสถ และพื้นที่งานคัวตองของชุมชน หากมีโอกาสได้เห็นชิ้นงานฉัตรหรือสัปทน ควรสังเกตรายละเอียดของลายฉลุ เส้นโค้ง การประกอบชั้น และความสมดุลของชิ้นงาน เพราะสิ่งเหล่านี้คือแก่นของฝีมือช่างพวกแต้ม

 

วัดพวกแต้มตั้งอยู่ในทำเลที่เหมาะกับการเดินเที่ยวเมืองเก่าด้านใต้และด้านตะวันตกของเชียงใหม่ หากเริ่มจากวัดพระสิงห์ สามารถเดินเข้าสู่ถนนสามล้านและเชื่อมมายังซอย 7 ได้ไม่ยาก หากเริ่มจากวัดเจดีย์หลวงหรือถนนพระปกเกล้า สามารถเดินผ่านถนนราชมรรคาไปยังกลุ่มวัดในละแวกเดียวกัน เช่น วัดพระเจ้าเม็งราย วัดช่างแต้ม วัดเจ็ดลิน และวัดหมื่นเงินกอง ส่วนผู้ที่พักใกล้สวนสาธารณะหนองบวกหาดหรือประตูเชียงใหม่ก็สามารถเดินหรือใช้รถรับจ้างท้องถิ่นมายังวัดได้สะดวก

 

การเดินทางด้วยรถส่วนตัวทำได้ แต่ควรวางแผนเรื่องที่จอดรถ เพราะถนนสามล้านและซอยรอบวัดเป็นพื้นที่เมืองเก่าที่มีถนนค่อนข้างแคบและมีที่พัก ร้านอาหาร และวัดหลายแห่งอยู่ใกล้กัน ช่วงวันหยุด ช่วงเย็น และวันอาทิตย์ที่มีถนนคนเดินในเมืองเก่าอาจมีการจราจรหนาแน่น การเดินจากที่พักหรือใช้รถแดง รถตุ๊กตุ๊ก หรือรถจักรยานยนต์รับจ้างมักสะดวกกว่า โดยเฉพาะผู้ที่ต้องการเที่ยวหลายวัดในเส้นทางเดียวกัน

 

ช่วงเวลาที่เหมาะสำหรับการมาเยือนวัดพวกแต้มคือช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายก่อนเย็น เพราะแสงธรรมชาติเหมาะกับการชมลวดลายบนวิหาร เจดีย์ และงานประดับโลหะ อากาศไม่ร้อนจัด และมีเวลาเพียงพอสำหรับเดินชมรายละเอียดอย่างสงบ หากตั้งใจศึกษาเรื่องงานคัวตองหรือพิพิธภัณฑ์ชุมชน ควรเผื่อเวลาเพิ่มมากกว่าการแวะไหว้พระทั่วไป เพราะเนื้อหาของวัดพวกแต้มมีรายละเอียดเชิงงานช่างและประวัติชุมชนจำนวนมาก

 

วัดพวกแต้มสามารถจัดรวมในเส้นทางเที่ยววัดเมืองเก่าได้หลายแบบ หากต้องการเส้นทางงานช่างและศิลปกรรม ควรเชื่อมวัดพวกแต้มกับวัดช่างแต้ม วัดพวกหงส์ วัดหมื่นเงินกอง และวัดพระเจ้าเม็งราย หากต้องการเส้นทางวัดสำคัญในเมืองเก่า สามารถรวมกับวัดพระสิงห์ วัดเจดีย์หลวง วัดพันเตา และถนนคนเดินวันอาทิตย์ หากต้องการเส้นทางพักผ่อน สามารถเดินต่อไปยังสวนสาธารณะหนองบวกหาด ประตูเชียงใหม่ และถนนวัวลายได้ การจัดเส้นทางเช่นนี้ทำให้ผู้มาเยือนได้เห็นทั้งวัด งานช่าง ชุมชน ตลาด และพื้นที่สีเขียวในเมืองเก่า

 

มารยาทในการเข้าชมวัดพวกแต้มควรยึดหลักเดียวกับการเข้าวัดไทยทั่วไป คือแต่งกายสุภาพ ใช้เสียงอย่างเหมาะสม ถอดรองเท้าก่อนเข้าสู่พื้นที่ที่วัดกำหนด ไม่รบกวนพระสงฆ์หรือผู้มาทำบุญ และไม่แตะต้องชิ้นงานศิลปกรรม โบราณวัตถุ หรือเครื่องมือช่างโดยไม่ได้รับอนุญาต หากมีการทำงานคัวตองหรือกิจกรรมของชุมชน ควรชมด้วยความสำรวม ไม่เข้าใกล้พื้นที่ทำงานมากเกินไป และให้เกียรติช่างฝีมือกับผู้ดูแลพื้นที่ เพราะงานเหล่านี้เป็นทั้งมรดกวัฒนธรรมและงานศรัทธาของชุมชน

 

คุณค่าของวัดพวกแต้มอยู่ที่การรวบรวมหลายมิติของเชียงใหม่ไว้ในพื้นที่เดียวกัน ทั้งวัดราษฎร์มหานิกาย ประวัติชื่อวัดจากชุมชนช่าง ลายฉลุโลหะ งานประดิษฐ์ฉัตร งานคัวตอง พิพิธภัณฑ์ชุมชน พระวิหารล้านนา อุโบสถทรงพื้นเมือง หอไตรผสมล้านนาและพม่า เจดีย์ศิลปะพม่า มอญ และศรีวิชัย รวมถึงจารึกฐานพระพุทธรูปที่บันทึกชื่อผู้สร้างและช่างผู้มีบทบาทต่อวัด สิ่งเหล่านี้ทำให้วัดพวกแต้มมีความลึกทางเนื้อหาสูงมากเมื่อเทียบกับขนาดวัด

 

โดยสรุป วัดพวกแต้มเป็นวัดในเชียงใหม่ที่ควรค่าแก่การแวะชมสำหรับผู้สนใจวัดเก่า งานศิลปะล้านนา งานฉลุโลหะ งานคัวตอง ฉัตร สัปทน และชุมชนช่างในเมืองเก่า วัดแห่งนี้ตั้งอยู่ในย่านพระสิงห์ เดินทางสะดวกจากวัดพระสิงห์ วัดพระเจ้าเม็งราย วัดเจดีย์หลวง และถนนคนเดินวันอาทิตย์ มีความโดดเด่นจากชื่อวัดที่สัมพันธ์กับกลุ่มช่างแต้มและช่างต้อง มีงานสถาปัตยกรรมสำคัญ เช่น วิหาร อุโบสถ หอไตร และเจดีย์ รวมถึงหลักฐานจารึกฐานพระพุทธรูป พ.ศ. 2475 วัดพวกแต้มจึงเป็นจุดหมายที่ช่วยให้เห็นเชียงใหม่ในฐานะเมืองแห่งศรัทธา งานช่าง และมรดกชุมชนที่ยังมีชีวิตอยู่จริง

 

 

ตอบ: วัดพวกแต้มตั้งอยู่บริเวณถนนสามล้าน ซอย 7 ตำบลพระสิงห์ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ อยู่ในเขตเมืองเก่าเชียงใหม่ ใกล้วัดพระเจ้าเม็งราย วัดหมื่นเงินกอง วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร และสวนสาธารณะหนองบวกหาด

 

ตอบ: วัดพวกแต้มเปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.00 น. เหมาะสำหรับการไหว้พระ ชมวิหารล้านนา เจดีย์ หอไตร และเรียนรู้เรื่องงานคัวตองของชุมชน

 

ตอบ: วัดพวกแต้มมีชื่อเดิมที่เกี่ยวข้องว่า วัดต้องแต้ม โดยคำว่า “ต้อง” สัมพันธ์กับการปัก สลัก หรือฉลุ ส่วนคำว่า “แต้ม” สัมพันธ์กับงานเขียนภาพ งานลงรักปิดทอง และงานช่างศิลป์ล้านนา

 

ตอบ: จุดเด่นของวัดพวกแต้มคือการเป็นวัดชุมชนช่างที่อนุรักษ์งานคัวตอง งานฉลุโลหะ งานประดิษฐ์ฉัตร และงานเครื่องประดับศาสนสถานแบบล้านนา รวมถึงมีวิหาร อุโบสถ หอไตร เจดีย์ และจารึกฐานพระพุทธรูปที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์

 

ตอบ: งานคัวตองคือหัตถศิลป์โลหะของล้านนา เช่น งานทองเหลืองตีขึ้นรูป งานฉลุลาย งานฉัตร สัปทน พุ่มดอกไม้เงิน พุ่มดอกไม้ทอง และเครื่องประดับศาสนสถาน วัดพวกแต้มเป็นแหล่งสำคัญที่ยังสืบทอดภูมิปัญญานี้ไว้

 

ตอบ: ฉัตรเป็นเครื่องสูงในพระพุทธศาสนา ใช้ประดับยอดเจดีย์ พระบรมธาตุ โบสถ์ และวิหาร เพื่อแสดงความสูงส่ง ความศักดิ์สิทธิ์ และความเป็นมงคล วัดพวกแต้มมีชื่อเสียงด้านการประดิษฐ์ฉัตรและงานฉลุโลหะที่เกี่ยวข้องกับฉัตร

 

ตอบ: หลักฐานสำคัญคือจารึกฐานพระพุทธรูปวัดพวกแต้ม อักษรธรรมล้านนา ภาษาไทย บาลี และสันสกฤต บนฐานพระพุทธรูปไสยาสน์สำริด กำหนดอายุตรงกับ พ.ศ. 2475 และเป็นหลักฐานเกี่ยวกับการหล่อพระพุทธรูป ผู้ศรัทธา ช่างหล่อ และการสร้างวิหาร

 

ตอบ: สามารถเที่ยวร่วมกับวัดพระเจ้าเม็งราย วัดหมื่นเงินกอง วัดพวกหงส์ วัดช่างแต้ม สวนสาธารณะหนองบวกหาด วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร วัดเจดีย์หลวง และถนนคนเดินวันอาทิตย์ได้ในเส้นทางเมืองเก่าเชียงใหม่