ศูนย์อนุรักษ์ป่าชายเลนคลองโคน

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08.00 - 17.00 น.

 

ศูนย์อนุรักษ์ป่าชายเลนคลองโคน เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ที่ทำให้ตำบลคลองโคน อำเภอเมืองสมุทรสงคราม กลายเป็นหนึ่งในจุดหมายปลายทางธรรมชาติใกล้กรุงเทพฯ ที่มีเอกลักษณ์ชัดเจนที่สุดแห่งหนึ่งของภาคกลาง ความน่าสนใจของที่นี่ไม่ได้อยู่เพียงภาพของแนวป่าชายเลนสีเขียวทอดตัวไปตามชายฝั่งอ่าวไทยเท่านั้น แต่ยังอยู่ที่เรื่องราวของการฟื้นฟูพื้นที่ธรรมชาติที่เคยเสื่อมโทรมอย่างหนัก จนกลับมาอุดมสมบูรณ์และกลายเป็นฐานชีวิตสำคัญของชุมชนอีกครั้ง

 

หากต้องการสรุปให้เข้าใจง่าย คลองโคนคือสถานที่ที่เหมาะกับคนที่อยากเที่ยวธรรมชาติแบบได้ลงมือจริง ได้ล่องเรือชมป่าชายเลน เห็นลิงแสม ปลาตีน ปูก้ามดาบ และวิถีประมงพื้นบ้านอย่างใกล้ชิด ได้ร่วมกิจกรรมปลูกป่าชายเลน เรียนรู้การเลี้ยงหอยแครง หอยแมลงภู่ และหอยนางรม รวมทั้งเลือกได้ว่าจะมาแบบไปเช้าเย็นกลับหรือพักค้างคืนในโฮมสเตย์และโฮมกระเตงที่ให้บรรยากาศต่างจากที่เที่ยวทั่วไปอย่างชัดเจน

 

ก่อนที่คลองโคนจะกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ที่มีชื่อเสียงอย่างในปัจจุบัน พื้นที่แห่งนี้เคยเผชิญปัญหาการบุกรุกและการใช้ประโยชน์จากพื้นที่ป่าชายเลนอย่างหนัก ทั้งการทำนากุ้งและการใช้ประโยชน์ในรูปแบบอื่น ส่งผลให้ความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรทางทะเลใกล้ชายฝั่งลดลงอย่างมาก สัตว์น้ำที่เคยเป็นฐานอาชีพของชุมชนหายไป ระบบนิเวศอ่อนแอลง และชาวบ้านจำนวนไม่น้อยต้องออกไปหางานทำในพื้นที่อื่น

 

จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี 2534 เมื่อชาวบ้านคลองโคนเริ่มรวมตัวกันฟื้นฟูป่าชายเลนอย่างจริงจัง ภายใต้การนำของผู้ใหญ่ไพบูลย์ รัตนพงศ์ธระ หรือที่คนทั่วไปคุ้นชื่อว่า ผู้ใหญ่ชงค์ แม้ช่วง 3 ปีแรกจะยังไม่ประสบความสำเร็จตามที่ตั้งใจ แต่ความพยายามก็ไม่หยุดลง เมื่อเวลาผ่านไปหน่วยงานภาครัฐเริ่มเข้ามาให้การสนับสนุน และต่อมาพื้นที่แห่งนี้ยังได้รับความสำคัญในระดับประเทศจากการที่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จมาทรงปลูกป่าชายเลนที่คลองโคนด้วยพระองค์เองหลายครั้ง ทำให้การฟื้นฟูพื้นที่แห่งนี้ได้รับการรับรู้ในวงกว้างยิ่งขึ้น

 

ผลของการฟื้นฟูที่ต่อเนื่องทำให้ปัจจุบันผืนป่าชายเลนคลองโคนกลับมามีความอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง กลายเป็นแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำและแนวป้องกันธรรมชาติของชายฝั่ง พร้อมทั้งช่วยให้ชุมชนสามารถกลับมาพึ่งพาทรัพยากรในพื้นที่ได้อย่างเหมาะสม ชาวบ้านหลายกลุ่มรวมตัวกันสร้างรายได้จากสิ่งที่ตนมีความถนัด ทั้งกลุ่มชาวเรือ กลุ่มอาหาร กลุ่มโฮมสเตย์ และกลุ่มโฮมกระเตง จนเกิดเป็นรูปแบบการท่องเที่ยวโดยชุมชนที่มีทั้งประโยชน์ทางเศรษฐกิจและคุณค่าด้านสิ่งแวดล้อมควบคู่กัน

 

เสน่ห์ของคลองโคนอยู่ที่การเป็นธรรมชาติที่ยังมีชีวิตจริง ไม่ใช่เพียงสถานที่จัดแสดงหรือจุดถ่ายภาพ เมื่อขึ้นเรือออกจากฝั่ง นักท่องเที่ยวจะได้เห็นแนวป่าชายเลนที่ทอดตัวอยู่ตามลำน้ำ เห็นฟาร์มหอยกลางน้ำ เห็นเรือประมงพื้นบ้าน และเห็นจังหวะชีวิตของชุมชนชายฝั่งที่ยังดำเนินต่อเนื่องทุกวัน ความรู้สึกของการมาเที่ยวที่นี่จึงไม่ใช่การมองธรรมชาติจากระยะไกล แต่เป็นการค่อย ๆ เข้าไปอยู่ท่ามกลางธรรมชาติและวิถีชีวิตของคนในพื้นที่จริง

 

กิจกรรมเด่นที่หลายคนตั้งใจมาทำคือการปลูกป่าชายเลน ซึ่งถือเป็นหัวใจของการท่องเที่ยวคลองโคน นักท่องเที่ยวจะได้ลงเรือไปยังพื้นที่กิจกรรม จากนั้นจึงลงสู่พื้นเลนเพื่อปลูกต้นไม้ด้วยตนเอง ประสบการณ์แบบนี้ทำให้เข้าใจชัดว่าการฟื้นฟูป่าชายเลนไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นสิ่งที่ทุกคนมีส่วนร่วมได้ กิจกรรมนี้จึงได้รับความนิยมทั้งในกลุ่มครอบครัว นักเรียน นักศึกษา องค์กร และกลุ่มที่ต้องการทำกิจกรรมร่วมกันในลักษณะทีมบิลดิ้งหรือกิจกรรมเพื่อสังคม

 

อีกหนึ่งภาพจำของคลองโคนคือการนั่งเรือชมป่าชายเลนและให้อาหารลิงแสม ลิงแสมที่อาศัยอยู่ตามแนวป่ากลายเป็นจุดดึงดูดสำคัญของพื้นที่ แต่ในความจริงแล้วสิ่งที่น่าสนใจยิ่งกว่าคือการได้เห็นความสมบูรณ์ของระบบนิเวศโดยรวม ทั้งปลาตีน ปูก้ามดาบ ปูลม และสัตว์ชายเลนอื่น ๆ ที่สะท้อนให้เห็นว่าพื้นที่แห่งนี้กลับมามีชีวิตอีกครั้งอย่างแท้จริง ยิ่งได้เห็นภาพเหล่านี้ด้วยตาตัวเองก็ยิ่งเข้าใจว่าป่าชายเลนไม่ใช่เพียงแนวต้นไม้ริมทะเล แต่เป็นบ้านของสิ่งมีชีวิตจำนวนมาก

 

คลองโคนยังเหมาะมากสำหรับคนที่สนใจวิถีประมงพื้นบ้าน เพราะตลอดเส้นทางล่องเรือจะได้เห็นพื้นที่เลี้ยงหอยแครง หอยแมลงภู่ และหอยนางรม รวมถึงการใช้ภูมิปัญญาของชาวบ้านในการจัดการพื้นที่น้ำกร่อยและชายฝั่ง นักท่องเที่ยวจึงไม่ได้เพียงดูธรรมชาติ แต่ยังได้เรียนรู้ว่าอาหารทะเลที่อยู่บนโต๊ะนั้นมีที่มาอย่างไร ต้องอาศัยทั้งธรรมชาติ ความอดทน และความรู้ของคนในพื้นที่มากเพียงใด

 

สำหรับผู้ที่ชอบกิจกรรมสนุกแบบใกล้ชิดธรรมชาติ คลองโคนยังมีการถีบกระดานเลนและกิจกรรมเล่นเลน ซึ่งทำให้การมาเยือนที่นี่มีความทรงจำต่างจากทริปทั่วไปอย่างชัดเจน การได้ลงไปสัมผัสพื้นเลนจริงทำให้เข้าใจสภาพของป่าชายเลนมากขึ้น และยังเป็นกิจกรรมที่สร้างความสนุกให้ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ได้ดีมาก โดยเฉพาะเมื่อมาเป็นกลุ่ม

 

ถ้ามีเวลามากกว่า 1 วัน การพักค้างคืนก็เป็นอีกเหตุผลที่ทำให้คลองโคนน่าสนใจยิ่งขึ้น นักท่องเที่ยวสามารถเลือกพักในโฮมสเตย์หรือโฮมกระเตงซึ่งเป็นที่พักลักษณะคล้ายกระท่อมกลางทะเลที่เชื่อมโยงกับวิถีฟาร์มหอยของชาวประมง บรรยากาศของการพักแบบนี้แตกต่างจากรีสอร์ททั่วไป เพราะให้ความรู้สึกใกล้ชิดธรรมชาติอย่างแท้จริง ได้สัมผัสลมทะเล ความเงียบของยามค่ำ และจังหวะชีวิตแบบชายฝั่งที่เรียบง่ายแต่มีเสน่ห์มาก

 

เรื่องอาหารก็เป็นอีกจุดแข็งของการเที่ยวคลองโคน เพราะพื้นที่นี้ขึ้นชื่อเรื่องอาหารทะเลสด นักท่องเที่ยวสามารถแวะรับประทานอาหารในร้านดังของชุมชนได้หลากหลาย ไม่ว่าจะเป็นปูไข่นึ่ง หอยนางรมสด ปลาทูทอด หรือเมนูทะเลพื้นบ้านที่ใช้วัตถุดิบสดใหม่จากพื้นที่โดยตรง การกินอาหารทะเลที่คลองโคนจึงไม่ได้อร่อยเพียงเพราะความสด แต่ยังอร่อยเพราะมีฉากหลังเป็นชุมชนประมงที่ทำให้เข้าใจแหล่งที่มาของอาหารไปพร้อมกัน

 

อีกข้อดีสำคัญของคลองโคนคือการเดินทางไม่ไกลจากกรุงเทพฯ มากนัก ทำให้เหมาะทั้งสำหรับทริปสั้นในวันหยุดและการจัดกิจกรรมหมู่คณะ โดยเส้นทางยอดนิยมคือการขับรถผ่านถนนพระราม 2 เข้าสู่จังหวัดสมุทรสงคราม จากนั้นมุ่งหน้าเข้าสู่ตำบลคลองโคน หากเดินทางด้วยรถส่วนตัวจะสะดวกที่สุด เพราะสามารถจัดลำดับการเที่ยวและแวะสถานที่ใกล้เคียงอื่น ๆ ได้ง่าย แต่ผู้ที่ไม่มีรถก็ยังสามารถเดินทางเข้าตัวเมืองสมุทรสงครามก่อน แล้วต่อรถในพื้นที่หรือจองแพ็กเกจกับผู้ให้บริการชุมชนเพื่อให้รวมกิจกรรม เรือ และอาหารไว้ในคราวเดียว

 

การเดินทาง สำหรับคนที่วางแผนมาเที่ยวคลองโคน ควรเผื่อเวลาให้เหมาะกับกิจกรรมกลางแจ้ง เพราะหลายโปรแกรมใช้เวลาบนเรือและในพื้นที่เลนพอสมควร ควรเตรียมเสื้อผ้าที่พร้อมเปียกหรือเลอะ รองเท้าแตะหรือรองเท้าที่ลุยน้ำได้ หมวก และเสื้อผ้าสำรอง หากตั้งใจลงปลูกป่าชายเลนหรือเล่นเลนจริง การเตรียมตัวที่เหมาะสมจะช่วยให้เที่ยวได้สนุกและสบายขึ้นมาก

 

คลองโคนยังเหมาะกับผู้ที่มองหาสถานที่สำหรับกิจกรรมหมู่คณะ เพราะพื้นที่มีลักษณะที่รองรับการเรียนรู้และกิจกรรมร่วมกันได้ดี ทั้งการปลูกป่าชายเลน ล่องเรือ บรรยายความรู้เรื่องระบบนิเวศ และรับประทานอาหารแบบกลุ่ม จึงไม่น่าแปลกที่หลายหน่วยงาน โรงเรียน มหาวิทยาลัย และองค์กรต่าง ๆ นิยมเลือกคลองโคนเป็นจุดหมายของกิจกรรมภาคสนามและกิจกรรมเชิงอนุรักษ์

 

สิ่งที่ทำให้คลองโคนมีคุณค่ามากกว่าการเป็นแค่ที่เที่ยว คือการเป็นตัวอย่างจริงของการฟื้นฟูธรรมชาติที่เห็นผลได้ชัดเจน พื้นที่นี้แสดงให้เห็นว่าหากชุมชนร่วมมือกันอย่างจริงจัง ป่าชายเลนที่เคยเสียหายก็สามารถกลับมาเป็นแหล่งทรัพยากรที่หล่อเลี้ยงทั้งสัตว์น้ำ ชายฝั่ง และคนในชุมชนได้อีกครั้ง การมาเที่ยวคลองโคนจึงไม่ใช่เพียงการพักผ่อน แต่ยังเป็นการเรียนรู้ว่าธรรมชาติที่สมบูรณ์มีความสำคัญต่อชีวิตผู้คนเพียงใด

 

ถ้ากำลังมองหาที่เที่ยวใกล้กรุงเทพฯ ที่มีทั้งธรรมชาติ กิจกรรม ความรู้ และบรรยากาศของชุมชนชายฝั่งในที่เดียว ศูนย์อนุรักษ์ป่าชายเลนคลองโคนคือหนึ่งในปลายทางที่ตอบโจทย์มากที่สุดแห่งหนึ่งของสมุทรสงคราม เพราะไม่ว่าจะมาในฐานะนักท่องเที่ยวทั่วไป ครอบครัว กลุ่มเพื่อน หรือคณะดูงาน ทุกคนสามารถเลือกประสบการณ์ที่เหมาะกับตัวเองได้ และกลับออกไปพร้อมความประทับใจที่มากกว่าการมาเช็กอินเพียงชั่วคราว

 

 

ตอบ: สถานที่นี้อยู่ที่ตำบลคลองโคน อำเภอเมืองสมุทรสงคราม จังหวัดสมุทรสงคราม ไม่ใช่จังหวัดสมุทรสาคร

 

ตอบ: กิจกรรมเด่นคือปลูกป่าชายเลน ล่องเรือชมระบบนิเวศ ให้อาหารลิงแสม ชมฟาร์มหอย เรียนรู้วิถีประมงพื้นบ้าน ถีบกระดานเลน และพักโฮมสเตย์หรือโฮมกระเตง

 

ตอบ: เหมาะมาก เพราะสามารถทำกิจกรรมหลักได้ภายใน 1 วัน แต่ถ้าต้องการเก็บบรรยากาศชุมชนและพักผ่อนใกล้ธรรมชาติมากขึ้น การค้างคืน 1 คืนจะได้ประสบการณ์ครบกว่า

 

ตอบ: ควรเตรียมเสื้อผ้าที่พร้อมเปียกหรือเลอะ รองเท้าแตะหรือรองเท้าลุยน้ำ หมวก เสื้อแขนยาวกันแดด และเสื้อผ้าสำรองสำหรับเปลี่ยนหลังทำกิจกรรม

 

ตอบ: เหมาะ แต่ควรเลือกกิจกรรมให้เหมาะกับสภาพร่างกาย หากไม่สะดวกลงเลน ยังสามารถเลือกโปรแกรมล่องเรือ ชมป่าชายเลน และรับประทานอาหารทะเลในชุมชนได้

 

ตอบ: โดยทั่วไปไม่มีค่าเข้าชมแบบสถานที่ตายตัว แต่กิจกรรมปลูกป่าชายเลน ล่องเรือ หรือแพ็กเกจอาหารและที่พัก จะมีค่าใช้จ่ายตามผู้ให้บริการแต่ละราย