ศาลาที่ประทับ ร.5 หน้าวัดเขื่อนแดง

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08:30 – 16:30 น.

 

ศาลาที่ประทับ ร.5 หน้าวัดเขื่อนแดง หรือบริเวณหน้าวัดศรีสุวรรณ วัดเขื่อนแดง เป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์สำคัญของจังหวัดนครสวรรค์ ตั้งอยู่ในตำบลนครสวรรค์ตก อำเภอเมืองนครสวรรค์ สถานที่แห่งนี้มีความโดดเด่นเพราะเชื่อมโยงโดยตรงกับการเสด็จประพาสต้นของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม ร.ศ. 125 หรือ พ.ศ. 2449 และยังเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ค่ายทหารนครสวรรค์เดิม การพิจารณาคดีในราชการทหาร และความทรงจำของชุมชนเก่าริมแม่น้ำเจ้าพระยา

 

สถานที่แห่งนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการตามรอยประวัติศาสตร์รัชกาลที่ 5 ในมณฑลนครสวรรค์ เพราะไม่ได้เป็นเพียงศาลาริมน้ำหรือจุดแวะพักธรรมดา แต่เป็นพื้นที่ที่มีเหตุการณ์สำคัญเกิดขึ้นจริงในช่วงการเสด็จประพาสต้น และเป็นหลักฐานเชิงพื้นที่ที่ช่วยให้เห็นความสัมพันธ์ระหว่างสถาบันพระมหากษัตริย์ การปกครองส่วนภูมิภาค การทหาร และชีวิตของผู้คนในนครสวรรค์ช่วงต้นพุทธศตวรรษที่ 25 ได้อย่างชัดเจน

 

วัดศรีสุวรรณ หรือวัดเขื่อนแดง เป็นวัดเก่าแก่ของนครสวรรค์ มีข้อมูลระบุว่าสร้างขึ้นตั้งแต่ต้นสมัยกรุงศรีอยุธยา ราว พ.ศ. 1925 เดิมเป็นที่รู้จักในชื่อวัดเขื่อนแดง และมีชื่อเรียกเกี่ยวข้องกับตำนานท้องถิ่นหลายชื่อ เช่น วัดเขตแดง วัดเขตแดน และวัดตะแลงแกง ชื่อเหล่านี้สะท้อนประวัติศาสตร์ของพื้นที่ซึ่งเคยเกี่ยวข้องกับแนวกำแพงเมืองนครสวรรค์และพื้นที่ลงโทษนักโทษในอดีต บริเวณวัดจึงมีชั้นความหมายทั้งด้านศาสนา ด้านประวัติศาสตร์เมือง และด้านความทรงจำร่วมของชุมชน

 

บริเวณหน้าวัดเขื่อนแดงเคยเป็นที่ตั้งค่ายทหารนครสวรรค์ ก่อนที่ค่ายทหารจะย้ายไปยังฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยาใน พ.ศ. 2485 และใช้ชื่อว่า “ค่ายจิรประวัติ” เพื่อเป็นเกียรติแก่พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงนครไชยศรีสุรเดช หรือพระองค์เจ้าจิรประวัติ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงมีบทบาทสำคัญทางการทหารและทรงดำรงตำแหน่งเสนาธิการทหารบกคนแรกของสยาม

 

เหตุการณ์สำคัญที่ทำให้ศาลาหน้าวัดเขื่อนแดงมีความหมายทางประวัติศาสตร์ คือเมื่อรัชกาลที่ 5 เสด็จประพาสต้นเมืองนครสวรรค์ในวันที่ 29 สิงหาคม ร.ศ. 125 พระองค์ได้ประทับ ณ ศาลาหน้าวัดแห่งนี้ เพื่อพิจารณาคดีตามคำปรึกษาของศาลทหาร กรณีพลทหารวิมฆ่านายสิบเสียชีวิตในช่วงที่อยู่ในเวลารักษาราชการเสด็จพระราชดำเนิน คดีนี้เกี่ยวข้องกับระเบียบวินัยของค่ายทหารที่เพิ่งตั้งขึ้นใหม่ และเป็นเหตุการณ์ที่สะท้อนพระราชวินิจฉัยเกี่ยวกับกฎหมายทหาร ความเป็นระเบียบของราชการ และผลกระทบของการลดหย่อนโทษในบริบทของการปกครองสมัยนั้น

 

ประเด็นดังกล่าวทำให้ศาลาที่ประทับ ร.5 หน้าวัดเขื่อนแดงมีคุณค่ามากกว่าการเป็นสถานที่เสด็จประพาส เพราะเป็นพื้นที่ที่สะท้อนกระบวนการบริหารราชการแผ่นดิน การจัดระเบียบทางทหาร และการวางรากฐานระบบกฎหมายสมัยใหม่ในหัวเมือง การที่พระองค์ทรงพิจารณาเหตุการณ์จากคำปรึกษาของศาลทหาร ณ สถานที่แห่งนี้ ทำให้ศาลาริมน้ำแห่งนี้กลายเป็นพยานของประวัติศาสตร์การปกครองในระดับพื้นที่

 

อีกด้านหนึ่ง วัดศรีสุวรรณหรือวัดเขื่อนแดงยังเป็นส่วนหนึ่งของ “นครสวรรค์เก่า” ซึ่งมีความสำคัญในฐานะพื้นที่เมืองริมน้ำที่เคยเป็นจุดยุทธศาสตร์สำคัญ การที่ค่ายทหารเดิมตั้งอยู่บริเวณนี้สะท้อนว่าพื้นที่ฝั่งนครสวรรค์ตกในอดีตมีบทบาทสูงต่อการคมนาคม การทหาร และการควบคุมเส้นทางน้ำ เพราะนครสวรรค์เป็นเมืองที่ตั้งอยู่บริเวณปากน้ำโพ จุดรวมของแม่น้ำสายสำคัญก่อนเกิดเป็นแม่น้ำเจ้าพระยา

 

ศาลาที่ประทับมีลักษณะเป็นศาลาพักริมน้ำเจ้าพระยาหน้าวัดเขื่อนแดง ข้อมูลข่าวท้องถิ่นระบุว่าศาลาหลังนี้มีขนาดกว้างประมาณ 5 เมตร ยาว 29 เมตร และสูงประมาณ 5 เมตร เคยอยู่ในสภาพทรุดโทรมก่อนที่หน่วยงานท้องถิ่นจะดำเนินการซ่อมบำรุงตามรูปแบบเดิม เพื่อให้เป็นแหล่งเรียนรู้และสถานที่รำลึกถึงการเสด็จประพาสต้นของรัชกาลที่ 5

 

ความน่าสนใจของการมาเที่ยวศาลาที่ประทับ ร.5 หน้าวัดเขื่อนแดง คือการได้เห็นพื้นที่จริงที่ประวัติศาสตร์ระดับชาติและประวัติศาสตร์ท้องถิ่นมาบรรจบกัน นักท่องเที่ยวสามารถเริ่มจากการชมศาลาที่ประทับบริเวณหน้าวัด แล้วเดินต่อเข้าสู่วัดศรีสุวรรณเพื่อเรียนรู้ประวัติวัดเก่าแก่ที่มีอายุยาวนานหลายร้อยปี พื้นที่นี้จึงเหมาะกับทั้งผู้สนใจประวัติศาสตร์รัชกาลที่ 5 ผู้สนใจประวัตินครสวรรค์เก่า และผู้ที่ต้องการเดินทางไหว้พระในตัวเมืองนครสวรรค์

 

ภายในวัดศรีสุวรรณยังมีพระอุโบสถและองค์ประกอบทางศาสนาที่สะท้อนการเป็นวัดราษฎร์เก่าแก่ของชุมชน บริเวณโดยรอบมีความสัมพันธ์กับบ้านท่าตากุ๋ย ตลาดใต้ และพื้นที่นครสวรรค์ตก ซึ่งล้วนเป็นชื่อทางภูมิศาสตร์ที่บอกเล่าพัฒนาการของเมืองริมน้ำในอดีต แม้ปัจจุบันนครสวรรค์จะขยายตัวเป็นเมืองสมัยใหม่ แต่พื้นที่หน้าวัดเขื่อนแดงยังคงทำหน้าที่เป็นจุดยึดโยงความทรงจำเก่าของเมืองไว้ได้อย่างชัดเจน

 

ทุกปีในช่วงปลายเดือนสิงหาคม พื้นที่วัดศรีสุวรรณหรือวัดเขื่อนแดงมักถูกใช้เป็นสถานที่จัดกิจกรรมรำลึกและโครงการตามรอยพระยุคลบาทเสด็จประพาสต้น รัชกาลที่ 5 ของจังหวัดนครสวรรค์ กิจกรรมเหล่านี้ช่วยทำให้สถานที่ไม่ได้เป็นเพียงโบราณสถานที่ถูกกล่าวถึงในเอกสาร แต่ยังเป็นพื้นที่วัฒนธรรมมีชีวิตที่คนท้องถิ่น หน่วยงานราชการ และประชาชนร่วมกันรักษาความทรงจำทางประวัติศาสตร์ไว้

 

สำหรับผู้ที่เดินทางมาเที่ยว ควรใช้เวลาชมทั้งศาลาที่ประทับ บริเวณหน้าวัด และพื้นที่วัดศรีสุวรรณร่วมกัน เพราะแต่ละส่วนมีความหมายต่างกัน ศาลาหน้าวัดเชื่อมโยงกับการเสด็จประพาสต้นและคดีทหาร ส่วนวัดศรีสุวรรณเชื่อมโยงกับประวัติวัดเก่า กำแพงเมือง และชุมชนเก่าริมน้ำ เมื่ออ่านพื้นที่ทั้งสองส่วนพร้อมกันจะเห็นภาพนครสวรรค์ในฐานะเมืองยุทธศาสตร์ เมืองคมนาคม และเมืองประวัติศาสตร์ได้ชัดเจนขึ้น

 

การเดินทางมายังศาลาที่ประทับ ร.5 หน้าวัดเขื่อนแดงทำได้สะดวก เพราะอยู่ในเขตอำเภอเมืองนครสวรรค์ นักท่องเที่ยวสามารถใช้รถยนต์ส่วนตัวหรือรถรับจ้างในตัวเมืองมุ่งหน้าไปยังตำบลนครสวรรค์ตก บริเวณวัดศรีสุวรรณหรือวัดเขื่อนแดง จุดนี้สามารถจัดเป็นเส้นทางเที่ยวร่วมกับอุทยานสวรรค์ ศาลเจ้าพ่อเทพารักษ์–เจ้าแม่ทับทิม หอชมเมืองนครสวรรค์ และตลาดปากน้ำโพได้ภายในครึ่งวันหรือ 1 วัน

 

หากต้องการเที่ยวให้ได้คุณค่ามากขึ้น ควรอ่านประวัติการเสด็จประพาสต้นของรัชกาลที่ 5 ในนครสวรรค์ก่อนเดินทาง เพราะจะช่วยให้เข้าใจว่าเหตุใดสถานที่เล็ก ๆ อย่างศาลาหน้าวัดจึงมีความสำคัญ ในการเสด็จประพาสต้น พระองค์ทรงเลือกเดินทางอย่างไม่เป็นทางการมากนัก เพื่อทอดพระเนตรสภาพบ้านเมืองและชีวิตผู้คนด้วยพระองค์เอง สถานที่ที่พระองค์เคยเสด็จจึงเป็นเหมือนบันทึกภาคสนามของประวัติศาสตร์ไทย

 

ศาลาที่ประทับ ร.5 หน้าวัดเขื่อนแดงจึงเป็นที่เที่ยวนครสวรรค์ที่ควรถูกมองในฐานะแหล่งเรียนรู้ ไม่ใช่เพียงจุดแวะถ่ายภาพ เพราะเรื่องราวของที่นี่ประกอบด้วยวัดโบราณ เมืองเก่า ค่ายทหารเดิม คดีในราชการทหาร พระราชโอรสผู้มีบทบาทด้านการทหาร และการย้ายค่ายไปเป็นค่ายจิรประวัติ ทั้งหมดนี้ทำให้พื้นที่เล็ก ๆ หน้าวัดเขื่อนแดงกลายเป็นหมุดหมายสำคัญของประวัติศาสตร์นครสวรรค์

 

การเดินทาง จากตัวเมืองนครสวรรค์สามารถใช้เส้นทางเข้าสู่ตำบลนครสวรรค์ตก ไปยังวัดศรีสุวรรณหรือวัดเขื่อนแดง ซึ่งตั้งอยู่บริเวณบ้านท่าตากุ๋ย ตลาดใต้ หมู่ 1 นักท่องเที่ยวที่พักในตัวเมืองสามารถเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัว รถแท็กซี่ท้องถิ่น หรือรถรับจ้างได้สะดวก ระยะทางจากย่านปากน้ำโพและแหล่งที่พักหลักในเมืองอยู่ในระยะเดินทางไม่นาน เหมาะสำหรับจัดไว้เป็นหนึ่งในจุดเที่ยวประวัติศาสตร์ช่วงเช้าหรือช่วงบ่าย

 

 

ตอบ: อยู่บริเวณหน้าวัดศรีสุวรรณ หรือวัดเขื่อนแดง บ้านท่าตากุ๋ย ตลาดใต้ หมู่ 1 ตำบลนครสวรรค์ตก อำเภอเมืองนครสวรรค์ จังหวัดนครสวรรค์

 

ตอบ: เป็นสถานที่ที่รัชกาลที่ 5 เคยประทับระหว่างเสด็จประพาสต้นเมืองนครสวรรค์ เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม ร.ศ. 125 หรือ พ.ศ. 2449 และเกี่ยวข้องกับการพิจารณาคดีในราชการทหาร

 

ตอบ: เป็นวัดเดียวกัน โดยวัดเขื่อนแดงเป็นชื่อเดิมหรือชื่อที่ชาวบ้านเรียกกัน ส่วนวัดศรีสุวรรณเป็นชื่อที่ใช้ในปัจจุบัน

 

ตอบ: มีข้อมูลว่าสร้างขึ้นราว พ.ศ. 1925 ในต้นสมัยกรุงศรีอยุธยา จึงเป็นวัดเก่าแก่ของเมืองนครสวรรค์

 

ตอบ: พื้นที่หน้าวัดเขื่อนแดงเคยเป็นที่ตั้งค่ายทหารนครสวรรค์เดิม ก่อนย้ายไปฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยาใน พ.ศ. 2485 และใช้ชื่อว่าค่ายจิรประวัติ เพื่อเป็นเกียรติแก่พระองค์เจ้าจิรประวัติ

 

ตอบ: เจ้าอาวาสล่าสุดที่มีข้อมูลเผยแพร่คือ พระครูนิทัศน์สิริวรรณ

 

ตอบ: มีหลายแห่ง เช่น ศาลเจ้าพ่อเทพารักษ์–เจ้าแม่ทับทิม ตลาดปากน้ำโพ อุทยานสวรรค์ หอชมเมืองนครสวรรค์ และวัดคีรีวงศ์