สถานีเพาะเลี้ยง และขยายพันธุ์สัตว์ป่าห้วยทราย

วันเปิดทำการ: ทุกวัน

เวลาเปิดทำการ: 08:30 – 16:30 น.

 

สถานีวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าห้วยทราย จังหวัดเพชรบุรี เป็นหน่วยงานตามพระราชดำริที่มุ่งฟื้นฟูระบบนิเวศและขยายพันธุ์สัตว์ป่า โดยเฉพาะ “เนื้อทราย” เพื่อปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ ดำเนินงานเป็น 4 ระยะ ตั้งแต่ฟื้นฟูป่า สร้างกรงเลี้ยง เพาะขยายพันธุ์ จนถึงการปล่อยสัตว์คืนสู่ป่า ปัจจุบันเป็นแหล่งศึกษาดูงานด้านอนุรักษ์สัตว์ป่าและการจัดการทรัพยากรธรรมชาติที่สำคัญของจังหวัดเพชรบุรี

 

สถานีวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าห้วยทราย (งานเพาะเลี้ยงและขยายพันธุ์สัตว์ป่า) จังหวัดเพชรบุรี ตั้งอยู่บริเวณเขาเตาปูน ตำบลสามพระยา อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี เป็นหนึ่งในหน่วยงานสำคัญที่เกิดขึ้นจากพระราชดำริด้านการฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 โดยมีเป้าหมายหลักในการฟื้นฟูสภาพป่าที่เสื่อมโทรม ควบคู่กับการอนุรักษ์และขยายพันธุ์สัตว์ป่าพื้นถิ่นให้สามารถกลับคืนสู่ธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน

 

จุดเริ่มต้นของการพัฒนาพื้นที่แห่งนี้เกิดขึ้นเมื่อวันที่ 5 เมษายน 2526 เมื่อพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ เสด็จพระราชดำเนินทอดพระเนตรพื้นที่โครงการศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทราย อำเภอชะอำ จังหวัดเพชรบุรี พระองค์ทรงมีพระราชกระแสว่า ในอดีตบริเวณนี้เคยมีความอุดมสมบูรณ์สูง มีลำธาร น้ำตก และระบบนิเวศที่สมบูรณ์ตลอดทั้งปี แต่เมื่อเวลาผ่านไป การบุกรุกทำลายป่าและการใช้ประโยชน์ที่ดินอย่างไม่เหมาะสมทำให้พื้นที่เสื่อมโทรมลงอย่างรุนแรง ปริมาณฝนลดลงและไม่ตกต้องตามฤดูกาล จนมีแนวโน้มกลายเป็นพื้นที่แห้งแล้งคล้ายทะเลทราย

 

ด้วยพระราชหฤทัยที่มุ่งแก้ไขปัญหาอย่างเป็นระบบ พระองค์จึงทรงมีพระราชดำริให้พัฒนาพื้นที่ประมาณ 15,880 ไร่ ให้เป็นศูนย์ศึกษาการพัฒนาห้วยทรายด้านเกษตรกรรม โดยเน้นการปลูกป่าเพื่อฟื้นฟูสภาพป่าไม้ให้กลับคืนสู่ความอุดมสมบูรณ์ดังเดิม และต่อมาเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2533 ได้ทรงมีพระราชดำริเพิ่มเติมให้เร่งดำเนินการขยายพันธุ์สัตว์ป่า โดยเฉพาะ “เนื้อทราย” ซึ่งเป็นสัตว์พื้นถิ่นดั้งเดิมของพื้นที่ เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ

 

พื้นที่สถานีวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์ป่าห้วยทรายมีขนาดประมาณ 200 ไร่ ตั้งอยู่ริมถนนจอมพล ใกล้เขาเตาปูน โครงสร้างพื้นที่ได้รับการออกแบบให้สอดคล้องกับระบบนิเวศธรรมชาติ มีการจัดสรรพื้นที่ป่า พื้นที่แปลงหญ้า และคอกเลี้ยงสัตว์ให้ใกล้เคียงธรรมชาติมากที่สุด เพื่อให้สัตว์สามารถปรับตัวและดำรงชีวิตได้อย่างอิสระภายใต้การดูแลของเจ้าหน้าที่

 

การดำเนินงานของสถานีวิจัยแบ่งออกเป็น 4 ระยะสำคัญ ระยะแรกคือการฟื้นฟูสภาพป่าที่เสื่อมโทรม โดยปลูกไม้ยืนต้นหลายชนิด เช่น ตะขบ มะขามป้อม มะม่วง และมะกอก ซึ่งสามารถให้ร่มเงาและเป็นอาหารสัตว์ได้ พร้อมทั้งปลูกแปลงหญ้าเพื่อเป็นแหล่งอาหารตามธรรมชาติ การฟื้นฟูดินและเพิ่มความชุ่มชื้นของพื้นที่เป็นรากฐานสำคัญก่อนเริ่มกระบวนการเพาะเลี้ยงสัตว์ป่า

 

ระยะที่ 2 คือการก่อสร้างกรงสัตว์ คอกสัตว์ และพื้นที่กึ่งธรรมชาติ เช่น เกาะสำหรับปล่อยชะนี เพื่อให้สัตว์สามารถเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระมากที่สุด การออกแบบพื้นที่เลี้ยงคำนึงถึงพฤติกรรมธรรมชาติของสัตว์แต่ละชนิด เพื่อส่งเสริมการปรับตัวและลดความเครียดจากการถูกกักขัง

 

ระยะที่ 3 เป็นการเพาะเลี้ยงและขยายพันธุ์สัตว์ป่าชนิดต่าง ๆ โดยนำพ่อพันธุ์แม่พันธุ์จากหน่วยงานภาครัฐและเอกชนมาร่วมสนับสนุน ปัจจุบันสัตว์ป่าที่อยู่ในโครงการสามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม เช่น เก้ง กวาง เนื้อทราย ละองละมั่ง ชะนี ลิง และหมี สัตวปีก เช่น นกยูง ไก่ฟ้าชนิดต่าง ๆ นกแก้วโม่ง และนกแขกเต้า และสัตว์เลื้อยคลาน เช่น เต่าหก เต่าเหลือง เต่าหับ และเต่านา

 

ระยะที่ 4 คือการปล่อยสัตว์คืนสู่ธรรมชาติ ซึ่งถือเป็นเป้าหมายสูงสุดของโครงการ เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2535 สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินทรงปล่อยเนื้อทรายออกจากคอกเลี้ยงสู่คอกขนาดใหญ่บริเวณรอบเขาเตาปูน เพื่อให้สัตว์ได้ปรับตัวกับสภาพแวดล้อมจริง ก่อนเตรียมปล่อยคืนสู่ป่าธรรมชาติในอนาคต

 

ต่อมามีการปล่อยสัตว์ป่าชนิดอื่นเพิ่มเติม เช่น ละองละมั่ง เก้ง นกยูง และไก่ฟ้า สัตว์เหล่านี้สามารถปรับตัวได้ดีและมีการขยายพันธุ์เพิ่มจำนวนขึ้นอย่างต่อเนื่อง สะท้อนความสำเร็จของแนวทางการฟื้นฟูระบบนิเวศแบบบูรณาการ

 

นอกจากภารกิจด้านการอนุรักษ์แล้ว สถานีวิจัยแห่งนี้ยังเปิดเป็นแหล่งศึกษาดูงานสำหรับนักเรียน นิสิต นักศึกษา ข้าราชการ และประชาชนทั่วไป ผู้มาเยือนจะได้เรียนรู้กระบวนการอนุรักษ์สัตว์ป่าอย่างใกล้ชิด เข้าใจวงจรชีวิตของสัตว์ และเห็นความเชื่อมโยงระหว่างการฟื้นฟูป่ากับความอยู่รอดของสัตว์ป่า

 

จากพื้นที่ที่เคยเสื่อมโทรม ปัจจุบันห้วยทรายกลับกลายเป็นพื้นที่สีเขียวที่มีความหลากหลายทางชีวภาพเพิ่มขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ระบบนิเวศเริ่มกลับคืนสู่สมดุล เป็นตัวอย่างเชิงประจักษ์ของการพัฒนาที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานความเข้าใจธรรมชาติและการทำงานอย่างต่อเนื่องยาวนาน

 

การเดินทาง สามารถเดินทางจากตัวเมืองชะอำ ใช้ถนนเพชรเกษม (ทางหลวงหมายเลข 4) แล้วเชื่อมเข้าสู่ถนนบายพาส/ถนนท้องถิ่นในเขตตำบลสามพระยา มุ่งหน้าบริเวณเขาเตาปูน จากนั้นใช้ถนนจอมพลตามป้ายบอกทางไปยังพื้นที่งานเพาะเลี้ยงและขยายพันธุ์สัตว์ป่า แนะนำใช้ระบบนำทางและติดต่อเจ้าหน้าที่ล่วงหน้าหากเข้าชมเป็นหมู่คณะ

 

 

ตอบ: เพื่อเพาะเลี้ยงและขยายพันธุ์สัตว์ป่าพื้นถิ่น โดยเฉพาะเนื้อทราย และพัฒนาความพร้อมก่อนปล่อยคืนสู่ธรรมชาติ

 

ตอบ: ดำเนินงานเป็น 4 ระยะ ได้แก่ ฟื้นฟูป่า สร้างกรง/คอกเลี้ยง เพาะเลี้ยงและขยายพันธุ์ และปล่อยสัตว์คืนสู่ธรรมชาติ

 

ตอบ: มีทั้งสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สัตวปีก และสัตว์เลื้อยคลานหลายชนิด เช่น เก้ง กวาง เนื้อทราย นกยูง ไก่ฟ้า และเต่าหลายชนิด

 

ตอบ: เปิดเป็นแหล่งศึกษาดูงานได้ และหากเข้าชมเป็นหมู่คณะแนะนำให้ติดต่อเจ้าหน้าที่ล่วงหน้าเพื่อความเรียบร้อย

 

ตอบ: เหมาะกับนักเรียน นักศึกษา นักวิชาการ หน่วยงานราชการ และผู้สนใจด้านการอนุรักษ์สัตว์ป่าและระบบนิเวศ