วัดราชคีรีหิรัญยาราม

วัดราชคีรีหิรัญยาราม ตั้งอยู่บนเขาสมอแคลง ในเขตบ้านสมอแคลง อำเภอวังทอง จังหวัดพิษณุโลก เป็นวัดที่มีประวัติความเป็นมายาวนานและมีความสำคัญทางศาสนาและประวัติศาสตร์ของจังหวัดพิษณุโลก การเดินทางไปยังวัดแห่งนี้สามารถทำได้โดยออกจากตัวเมืองพิษณุโลกตามทางหลวงหมายเลข 12 เส้นทางพิษณุโลก-หล่มสัก ประมาณ 14 กิโลเมตร ก่อนถึงอำเภอวังทอง 3 กิโลเมตร จะมีทางแยกซ้ายขึ้นเขาอีกประมาณ 300 เมตร ซึ่งทำให้วัดแห่งนี้ตั้งอยู่บนพื้นที่สูง มองเห็นทิวทัศน์รอบเขาและธรรมชาติที่สวยงามรอบด้าน

 

ประวัติการสร้างวัดราชคีรีหิรัญยารามนั้นยังไม่ปรากฏชัดเจนว่าใครเป็นผู้ริเริ่มก่อสร้าง แต่จากเอกสารสำคัญที่พบทำให้ทราบถึงความสำคัญของวัดในอดีต โดยในปี พ.ศ. 2483 กระทรวงศึกษาธิการกรมการศาสนาได้ออกหนังสือรับรองสภาพความเป็นวัดให้แก่วัดราชคีรีหิรัญยารามอย่างเป็นทางการ ในวันที่ 26 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2530 โดยระบุว่าเป็นวัดที่สมบูรณ์ตามพระราชบัญญัติลักษณะการปกครองคณะสงฆ์ ร.ศ. 121

 

ความเป็นมาของวัดราชคีรีหิรัญยารามได้รับการกล่าวถึงในพระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ซึ่งกล่าวถึงวัดแห่งนี้ในบริบทของพระพุทธศาสนา โดยระบุว่า พระพุทธเจ้าครั้งเสด็จบิณฑบาทได้หยุดฉันท์ใต้ต้นสมอบนเขาสมอแคลง ซึ่งเดิมเรียกว่า พนมสมอ พระองค์ทรงเห็นว่าสถานที่ดังกล่าวเหมาะสมในการตั้งวัดและสร้างเมืองใหม่ ทำให้ในเวลาต่อมามีการสถาปนาเมืองพิษณุโลกโอฆะบุรี ขึ้นในปี พ.ศ. 1496 โดยพระเจ้าศรีธรรมไตรปิฎก และพระอัครมเหสี พระนางปทุมมาวดี ร่วมกันสร้างเมืองและวัดขึ้น

 

ในการสร้างวัดนั้น พระเจ้าศรีธรรมไตรปิฎกได้ทรงสร้างพระมหาธาตุรูปปรางค์สูง 8 วา พร้อมทั้งพระวิหารทั้ง 4 ทิศ และได้สร้างพระพุทธรูปสำคัญ 3 องค์ ได้แก่ พระพุทธชินราช พระพุทธชินสีห์ และพระศรีศาสดา โดยครั้งแรกการหล่อพระพุทธชินราชไม่สมบูรณ์จนต้องดำเนินการใหม่หลายครั้ง จนกระทั่งพระองค์และพระอัครมเหสีร่วมกันตั้งสัจจกริยาธิษฐานและขอความช่วยเหลือจากพระภิกษุสงฆ์ รวมทั้งเทพยดาในการหล่อพระพุทธรูป ทำให้ทองแผ่นแล่นเต็มองค์สมบูรณ์ พระองค์จึงทรงพอพระทัยและพระพุทธรูปทั้งสามองค์จึงได้ประดิษฐานไว้ในวิหาร

 

วัดราชคีรีหิรัญยารามถือเป็นวัดสำคัญในสมัยโบราณ โดยมีพระเถระผู้ใหญ่ พระอุบาฬี และพระศิริมานนท์ รับอาราธนาเป็นประธานการสวดพระปริตและพระพุทธมนต์มากถึงสองครั้ง ซึ่งสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญทางศาสนาและสภาพความเป็นวัดที่ถูกต้องตามหลักคณะสงฆ์ ร.ศ. 121 โดยวัดปัจจุบันมีเนื้อที่ประมาณ 230 ไร่ 3 งาน 80 ตารางวา แม้ว่ากาลเวลาจะผ่านไปและสภาพวัดจะถูกทำลายทั้งจากธรรมชาติและจากผู้ไม่หวังดีที่ขึ้นมาขุดทำลายโบสถ์ วิหาร และเจดีย์ เพื่อค้นหาวัตถุมงคลที่เรียกว่า "พระสมเด็จนางพญา" แต่คุณค่าทางประวัติศาสตร์และความสำคัญทางศาสนาของวัดแห่งนี้ยังคงมีอยู่

 

ปัจจุบันวัดราชคีรีหิรัญยารามนอกจากจะเป็นแหล่งสักการะบูชาของประชาชนในพื้นที่แล้ว ยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์และธรรมชาติที่น่าสนใจ เหมาะสำหรับผู้ที่สนใจศึกษาประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาและชมทิวทัศน์ของเขาสมอแคลง การขึ้นไปสักการะวัดไม่เพียงแต่ให้ความสงบและศรัทธาแก่ผู้มาปฏิบัติธรรมเท่านั้น แต่ยังทำให้ผู้มาเยือนได้สัมผัสกับความงดงามของสถาปัตยกรรมโบราณและความสงบของธรรมชาติที่ยังคงหลงเหลืออยู่บนเขาสมอแคลงจนถึงทุกวันนี้

 

วัดราชคีรีหิรัญยารามจึงเป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์และศาสนสถานของจังหวัดพิษณุโลกที่ควรค่าแก่การอนุรักษ์และเยี่ยมชม ทั้งในแง่ของคุณค่าทางศาสนา สถาปัตยกรรมโบราณ และความงดงามของธรรมชาติรอบวัด การเดินทางที่สะดวกจากตัวเมืองพิษณุโลกทำให้วัดแห่งนี้สามารถเข้าถึงได้ง่ายและเป็นหนึ่งในสถานที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และศาสนาที่มีคุณค่าของภาคเหนือของประเทศไทย